໓. ນິກ຺ເຂປກຓ຺ຑໍ

ຕິກນິກ຺ເຂປກຖາວຓ຺ຓນາ

໙໘໕. ສພ຺ເພສນ຺ຕິ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທວເສນ ຣູປາສງ຺ຂຕວເສນ ຈ ຠິນ຺ນານໍ ສພ຺ເພສໍ ຜສ຺ສາທິຈກ຺ຂາທິປທຠາຊນນເຍນ ວິຕ຺ຖາຣິໂຕ. ຕຕ຺ຖ ປນ ອສງ຺ຂຕສ຺ສ ເຠທາຠາວໂຕ ອສງ຺ຂຕາ ຘາຕູຕ຺ເວວ ປທຠາຊນໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເຍວາປນການໍ ປນ ສຸຂຸມຸປາທາຍຣູປສ຺ສ ຈ ອິນ຺ທ຺ຣິຍວິກາຣປຣິຈ຺ເຉທລກ຺ຂຓຣູປຸປຕ຺ຖມ຺ຠກຠາວຣຫິຕສ຺ສ ຫທຍວຕ຺ຖຸສ຺ສ ປທຸທ຺ຘາເຣນ ອິຘ ນິທ຺ເທສານຣຫຕ຺ຕາ ນິທ຺ເທໂສ ນ ກໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ນ ຫິ ຕຖາຄຕສ຺ສ ຘມ຺ເມສຸ ອາຈຣິຍມຸຏ຺ຐິ ອຕ຺ຖີຕິ. ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາຕິ ວິຕ຺ຖາຣເທສນໍ ຐເປຕ຺ວາ, ອປເນຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ, ວິຕ຺ຖາຣເທສນໍ ອນ຺ໂຕຄຘໍ ກຕ຺ວາຕິ ວາ. ຄາຖາຕ຺ໂຖ ນິທາເນ ວຸຕ຺ໂຕ ເອວ.

ມູລວເສນ ປຈ຺ຈຍຠາໂວ ເຫຕຸປຈ຺ຈຍຕ຺ໂຖ. ປຠວຕິ ເອຕສ຺ມາຕິ ປຠໂວ, ໂສ ເອວ ‘‘ຊນໂກ’’ຕິ ວິເສສິໂຕ. ສມຸຏ຺ຐາຕິ ເອເຕນາຕິ ສມຸຏ຺ຐານໍ, ຕສ຺ສ ວິເສສນໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕກນ຺ຕິ. ສພ຺ພານິ ວາ ເອຕານິ ປຣິຍາຍວຈນານິ. ອຕ຺ຖວເສນາຕິ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ, ນນຸ ກຸສລມູລານໍ ເຫຕຸຠາວໂຕ ຘມ຺ມວເສນາຕິ ຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ? ສຈ຺ຈເມຕໍ, ອໂລຠາທີນໍ ປນ ຕິຓ຺ຓໍ ສມານສ຺ສ ມູລຏ຺ຐສ຺ສ ວເສນ ທສ຺ສິຕຕໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ອຕ຺ຖວເສນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິມິນາ ຘມ຺ໂມຕິ ຠາໂວ, ອຕ຺ໂຖຕິ ຘມ຺ມກິຈ຺ຈໍ ອຘິປ຺ເປຕນ຺ຕິ ວິຎ຺ຎາຍຕິ. ‘‘ອໂລໂຠ ນິທານໍ ກມ຺ມານໍ ສມຸທຍາຍາ’’ຕິອາທິວຈນໂຕ (ອ. ນິ. ໓.໓໔) ຕານິ ກຸສລມູລານິ ສມຸຏ຺ຐານໍ ເອຕສ຺ສາຕິປິ ຕໍສມຸຏ຺ຐານໍ. ຕໍ ປນ ເຕຫິ ສມຸຏ຺ຐິຕໍ ໂຫຕີຕິ ‘‘ອໂລຠາທີຫິ ສມຸຏ຺ຐິຕ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ເຕ ກຸສລມູລຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ສມຸຏ຺ຐານໍ ເອຕສ຺ສາຕິປິ ອຕ຺ໂຖ ສມ຺ຠວຕິ. ເອຕ຺ຖ ປນ ເຈຕນໍ ຐເປຕ຺ວາ ອຎ຺ເຎ ‘‘ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ’’ຕິ ສມຸຏ຺ຐານຠາເວ ວຕ຺ຕພ຺ພາ. ຕຕ຺ຖ ມູເລຫິ ອຕ຺ຕໂນ ປຈ຺ຈຍໂຕ ກຸສເລ ປຣິຍາທິຍຕິ, ຂນ຺ເຘຫິ ສຠາວໂຕ, ກມ຺ເມຫິ ອຎ຺ຎສ຺ສ ນິພ຺ພຕ຺ຕນກິຈ຺ຈໂຕ. ມູເລຫິ ຈ ກຸສລານໍ ອນວຊ຺ຊຕາຍ ເຫຕຸໍ ທສ຺ເສຕິ, ຂນ຺ເຘຫິ ຕໍສມ຺ປໂຍຄກຕໍ ອນວຊ຺ຊສຠາວໍ, ກມ຺ເມຫິ ສຸຂວິປາກຕໍ. ມູເລຫິ ວາ ນິທານສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອາທິກລ຺ຍາຓຕໍ, ຂນ຺ເຘຫິ ສຠາວສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ມຊ຺ເຌກລ຺ຍາຓຕໍ, ກມ຺ເມຫິ ນິພ຺ພຕ຺ຕິສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ປຣິໂຍສານກລ຺ຍາຓຕໍ.

໙໘໖. ຕໍ …ເປ… ອຸທ຺ຘໍ ອກຸສລໍ ນາມ ນຕ຺ຖີຕິ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ, ນນຸ ວິຈິກິຈ຺ຉຸທ຺ຘຈ຺ຈສຫຄຕໂມໂຫ ອຕ຺ຖີຕິ? ສຈ຺ຈເມຕໍ, ເຕນ ປນ ວິນາ ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຕາ ນຕ຺ຖີຕິ ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ເຕສຸ ຄຫິເຕສຸ ໂມໂຫ ຄຫິໂຕ ເອວາຕິ ກຕ຺ວາ ‘‘ຕໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ອຠາວາ. ເອກສ຺ມິໍ ຐິຕໍ ເອກຏ຺ຐໍ, ສຫຊຠາເວນ ເອກຏ຺ຐໍ ສຫເຊກຏ຺ຐໍ. ປຫາຕພ຺ພນ຺ຕິ ປຫານໍ, ປຫານຠາເວນ ເອກຏ຺ຐໍ ປຫາເນກຏ຺ຐໍ. ເຍນ ຫິ ຍໍ ສຫ ປຫາຕພ຺ພໍ, ເຕນ ຕໍ ເອກສ຺ມິໍ ປຸຄ຺ຄເລ ຐິຕໍ ໂຫຕິ, ເອກສ຺ມິໍ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ເນ ອສມຸຈ຺ຉິນ຺ເນ ຈ ອິຕຣສ຺ສ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ນຕາຍ ອສມຸຈ຺ຉິນ຺ນຕາຍ ຈ ວເສນ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎາວິຣຫິຕໂຕ.

໙໘໗. ຕີຓິ ລກ຺ຂຓານີຕິ ອນິຈ຺ຈທຸກ຺ຂອນຕ຺ຕຕາ. ນາມກສິຓສຕ຺ຕປຎ຺ຎຕ຺ຕິໂຍ ຕິສ຺ໂສ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິໂຍ. ປຣມຕ຺ເຖ ອມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ໂວຫຣິຍມານາ ວິຫາຣມຎ຺ຈາທິກາ ອຸປາທາປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ສຕ຺ຕປຎ຺ຎຕ຺ຕິຄ຺ຄຫເຓນ ຄຫິຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ, ເອຕານິ ຈ ລກ຺ຂຓາທີນິ ເຫຏ຺ຐາ ທ຺ວີສຸ ກຓ຺ເຑສຸ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິອາທີນິ ວິຍ ນ ວຸຕ຺ຕານິ, ນ ຈ ສຠາວຘມ຺ມາຕິ ກຕ຺ວາ ນ ລພ຺ຠນ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕານິ. ນ ຫິ ໂກຈິ ສຠາໂວ ກຸສລຕ຺ຕິກາສງ຺ຄຫິໂຕຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ.

໙໘໘. ສຸຂຠູມີຕິ ກາມາວຈຣາທໂຍປິ ຍຸຊ຺ຊນ຺ຕິ. ສຸຂສຫຄຕາ ຫິ ກາມາວຈຣາທິຠູມິ ສຸຂຠູມິ. ກາມາວຈຣາທິຠູມີຕິ ຈ ກາມາວຈຣາທິຕາຍ ຘມ຺ມາ ເອວ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕີຕິ ກາມາວຈຣາທິຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາເທສູຕິ ອຕ຺ຖໂຕ ວິຎ຺ຎາຍຕິ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ‘‘ສຸຂຠູມິຍ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ຕສ຺ສາ ເອວ ວິຠາຄທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ກາມາວຈເຣ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຠູມິ-ສທ຺ໂທ ຈ ອຠິຘມ຺ເມ ກາມາວຈຣາທີສຸ ນິຣຸຬ຺ໂຫຕິ ‘‘ຈຕູສຸ ຠູມີສຸ ກຸສລ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ຘ. ສ. ໑໓໘໔) ອຎ຺ຎຠູມິຄ຺ຄຫຓໍ ນ ໂຫຕີຕິ. ປາຬິໂຕ ຈາຕິ ‘‘ວິສິຏ຺ຐານໍ ປາກາຕິ ວິປາກາ’’ຕິອາທິວຈນຕ຺ຖວິຠາວເນນ ປາຬິໂຕ. ‘‘ວິປກ຺ກຠາວມາປນ຺ນານໍ ອຣູປຘມ຺ມານເມຕໍ ອຘິວຈນ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ຠາສິຕຕ຺ຖວິຠາວເນນ ອຕ຺ຖໂຕ ຈ. ນາມປຣິຈ຺ເຉທາທີຫິ ຕິກທຸການໍ ວວຕ຺ຖານທສ຺ສເນນ ວາ ປາຬິໂຕ, ຕທຕ຺ຖວິຎ຺ຎາປເນນ ອຕ຺ຖໂຕ.

໙໙໑. ສາລິຜລນ຺ຕິ ສາລິປາກມາຫ.

໙໙໔. ອມ຺ຫາກໍ ມາຕຸລຕ຺ເຖໂຣຕິ ປຸຄ຺ຄລາຣມ຺ມຓສ຺ສປິ ອຸປາທານສ຺ສ ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘາ ເອວ ປຈ຺ຈໂຍ, ນ ໂລກຸຕ຺ຕຣາ, ໂກ ປນ ວາໂທ ຂນ຺ຘາຣມ຺ມຓສ຺ສ. ເຕນາຫ ‘‘ອຄ຺ຄຫິຕານີ’’ຕິ.

໙໙໘. ຍຖາ ອຸປາທາເນຫິ ອຄ຺ຄເຫຕພ຺ພາ ອນຸປາທານິຍາ, ເອວໍ ສໍກິເລເສຫິ ອຄ຺ຄເຫຕພ຺ພາ ອສໍກິເລສິກາຕິ ກຕ຺ວາ ‘‘ອສໍ…ເປ… ເອເສວ ນໂຍ’’ຕິ ອາຫ.

໑໐໐໖. ທິຏ຺ຐິຍາ ຄຫິໂຕ ອຕ຺ຕາ ນ ວິຊ຺ຊຕິ. ເຍສຸ ປນ ວິປລ຺ລຕ຺ຖຄາໂຫ, ເຕ ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘາວ ວິຊ຺ຊນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ຍສ຺ມິໍ ອວິຊ຺ຊມານນິຈ຺ຈາທິວິປຣິຍາສາກາຣຄຫຓໍ ອຕ຺ຖິ, ໂສວ ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘປຎ຺ຈກສງ຺ຂາໂຕ ກາໂຍ. ຕຕ຺ຖ ນິຈ຺ຈາທິອາກາຣສ຺ສ ອວິຊ຺ຊມານຕາທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ຣຸປ຺ປນາທິສຠາວສ຺ເສວ ຈ ວິຊ຺ຊມານຕາທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວິຊ຺ຊມາໂນ ກາໂຍຕິ ວິເສເສຕ຺ວາ ວຸຕ຺ໂຕ, ໂລກຸຕ຺ຕຣາ ປນ ນ ກທາຈິ ອວິຊ຺ຊມານາກາເຣນ ຄຍ຺ຫນ຺ຕີຕິ ນ ອິທໍ ວິເສສນໍ ອຣຫນ຺ຕິ. ສກ຺ກາເຍ ທິຏ຺ຐິ, ສຕີ ວາ ກາເຍ ທິຏ຺ຐິ ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐິ. ອຕ຺ຕນາ ຄຫິຕາກາຣສ຺ສ ອວິຊ຺ຊມານຕາຍ ສຍເມວ ສຕີ, ນ ຕາຍ ຄຫິໂຕ ອຕ຺ຕາ ອຕ຺ຕນິຍໍ ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຍໍ ປນຕ຺ໂຖ ສມ຺ຠວຕີຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ໂຕ, ປຸຣິໂມ ເອວ ປນ ປຘາໂນ. ທຸຕິເຍ ຫິ ທິຏ຺ຐິຍາ ວຕ຺ຖຸ ອວິເສສິຕໍ ໂຫຕິ. ກາໂຍຕິ ຫິ ຂນ຺ຘປຎ຺ຈເກ ວຸຈ຺ຈມາເນ ໂລກຸຕ຺ຕຣາປນຍນໍ ນຕ຺ຖິ. ນ ຫິ ໂລກຸຕ຺ຕເຣສຸ ກາຍ-ສທ຺ໂທ ນ ວຕ຺ຕຕິ. ກາຍປສ຺ສທ຺ຘິອາທີສຸ ຫິ ໂລກຸຕ຺ຕເຣສຸ ກາຍ-ສທ຺ໂທປິ ໂລກຸຕ຺ຕຣກ຺ຂນ຺ຘວາຈໂກຕິ. ສີເລນາຕິ ສຸທ຺ຘິຍາ ອເຫຕຸຠູເຕນ ສີເລນ. ຄຫິຕສມາທານນ຺ຕິ ອຸປ຺ປາທິຕປຣາມາໂສວ. ໂສ ຫິ ສມາທິຍນ຺ຕິ ເອເຕນ ກຸກ຺ກຸຣສີລວຕາທີນີຕິ ‘‘ສມາທານ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ຕຕ຺ຖ ອວີຕິກ຺ກມນີຍຕາຍ ສີລໍ, ຠຕ຺ຕິວເສນ ສຕຕໍ ຈຣິຕພ຺ພຕາຍ ວຕໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

໑໐໐໗. ອິເຘວ ຕິຏ຺ຐມານສ຺ສາຕິ ອິມິສ຺ສາເຍວ ອິນ຺ທສາລຄຸຫາຍໍ ຕິຏ຺ຐມານສ຺ສ. ວາຈຸຄ຺ຄຕກຣຓໍ ອຸຄ຺ຄໂຫ. ອຕ຺ຖປຣິປຸຈ຺ຉນໍ ປຣິປຸຈ຺ຉາ. ກຸສເລຫິ ສຫ ໂຈທນາປຣິຫຣຓວເສນ ວິນິຈ຺ຉຍກຣຓໍ ວິນິຈ຺ຉໂຍ. ພຫູນໍ ນານປ຺ປກາຣານໍ ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐີນໍ ອວິຫຕຕ຺ຕາ ຕາ ຊເນນ຺ຕິ, ຕາຫິ ຊນິຕາຕິ ວາ ປຸຖຸຊ຺ຊນາ. ອວິຆາຕເມວ ວາ ຊນ-ສທ຺ໂທ ວທຕິ. ປຸຖຸ ສຕ຺ຖາຣານໍ ມຸຂຸລ຺ໂລກິກາຕິ ເອຕ຺ຖ ປຸຖູ ຊນາ ເອເຕສນ຺ຕິ ປຸຖຸຊ຺ຊນາຕິ ວຈນຕ຺ໂຖ. ປຸຖຸ…ເປ… ອວຸຏ຺ຐິຕາຕິ ເອຕ຺ຖ ຊເນຕພ຺ພາ, ຊາຍນ຺ຕິ ວາ ເອຕ຺ຖາຕິ ຊນາ, ຄຕິໂຍ. ປຸຖູ ຊນາ ເອເຕສນ຺ຕິ ປຸຖຸຊ຺ຊນາ. ອິໂຕ ປເຣ ຊາຍນ຺ຕິ ເອເຕຫີຕິ ຊນາ, ອຠິສງ຺ຂາຣາທໂຍ. ເຕ ເອເຕສໍ ປຸຖູ ວິຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ປຸຖຸຊ຺ຊນາ. ອຠິສງ຺ຂຣຓາທິອຕ຺ໂຖ ເອວ ວາ ຊນ-ສທ຺ໂທ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຣາຄຄ຺ຄິອາທໂຍ ສນ຺ຕາປາ. ເຕ ເອວ ສພ຺ເພປິ ວາ ກິເລສາ ປຣິຬາຫາ. ປຸຖຸ ປຎ຺ຈສຸ ກາມຄຸເຓສູຕິ ເອຕ຺ຖ ຊາຍຕີຕິ ຊໂນ, ‘‘ຣາໂຄ ເຄໂຘ’’ຕິ ເອວມາທິໂກ. ປຸຖຸ ຊໂນ ເອເຕສນ຺ຕິ ປຸຖຸຊ຺ຊນາ. ປຸຖູສຸ ວາ ຊນາ ຊາຕາ ຣຕ຺ຕາຕິ ເອວໍ ຣາຄາທິອຕ຺ໂຖ ເອວ ຊນ-ສທ຺ໂທ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ປລິພຸທ຺ຘາຕິ ສມ຺ພທ຺ຘາ ອຸປທ຺ທຸຕາ ວາ. ອສ຺ສຸຕວາຕິ ເອເຕນ ອນ຺ຘຕາ ວຸຕ຺ຕາຕິ ‘‘ອນ຺ຘປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ວຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ອາຫ.

ອນເຍຕິ ອວຑ຺ຒິຍໍ. ສພ຺ພຕ຺ຖ ນິຣຸຕ຺ຕິລກ຺ຂເຓນ ປທສິທ຺ຘິ ເວທິຕພ຺ພາ. ອເນເກສຸ ຈ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ເສສຸ ກຕໍ ຊານນ຺ຕິ, ປາກຏຎ຺ຈ ກໂຣນ຺ຕິ ອຸປກາຣໍ ສຕິຊນນອາມິສປຏິຄ຺ຄຫຓາທິນາ ປຈ຺ເຈກສມ຺ພຸທ຺ຘາ, ຕເຖວ ທຸກ຺ຂິຕສ຺ສ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ກາຕພ຺ພໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ປນ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍອປ຺ປເມຍ຺ເຍສຸປິ ກຕໍ ອຸປກາຣໍ ມຄ຺ຄຜລານໍ ອຸປນິສ຺ສຍຎ຺ຈ ຊານາຕິ, ປາກຏຎ຺ຈ ກໂຣຕິ, ສີໂຫ ວິຍ ຈ ຊວໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ສກ຺ກຈ຺ຈເມວ ຘມ຺ມເທສນໍ ກໂຣຕິ. ອຣິຍຠາໂວຕິ ເຍຫິ ໂຍຄໂຕ ອຣິຍາ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ເຕ ມຄ຺ຄຜລຘມ຺ມາ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ອຣິຍກຣຘມ຺ມາ ອນິຈ຺ຈທສ຺ສນາທໂຍ, ວິປສ຺ສິຍມານາ ວາ ອນິຈ຺ຈາທໂຍ.

ໂສຕານີຕິ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິກິເລສທຸຈ຺ຈຣິຕອວິຊ຺ຊາໂສຕານິ. ‘‘ໂສຕານໍ ສໍວຣໍ ພ຺ຣູມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ປຎ຺ຎາເຍເຕ ປິຘີຍເຣ’’ຕິ ວຈເນນ ໂສຕານໍ ສໍວໂຣ ປິທຫນໍ ສມຸຈ຺ເຉທຎາຓນ຺ຕິ ວິຎ຺ຎາຍຕິ. ຂນ຺ຕີຕິ ອຘິວາສນາ, ສາ ຈ ຕຖາປວຕ຺ຕາ ຂນ຺ຘາ. ປຎ຺ຎາຕິ ເອເກ, ອໂທໂສ ເອວ ວາ. ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕາທີນນ຺ຕິ ທຸສ຺ສີລ຺ຍສງ຺ຂາຕານໍ ກາຍວຈີທຸຈ຺ຈຣິຕານໍ ມຸຏ຺ຐສ຺ສຈ຺ຈສງ຺ຂາຕສ຺ສ ປມາທສ຺ສ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສານໍ ປາປການໍ ອກ຺ຂນ຺ຕິອຎ຺ຎາຓໂກສຊ຺ຊານຎ຺ຈ. ອນຸເປກ຺ຂາ ສງ຺ຂາເຣຫິ ອວິວຏ຺ຏນໍ, ສາລຍຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຘມ຺ມຏ຺ຐິຕິຍໍ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາເທ ປຏິໂລມຠາໂວ ສສ຺ສຕຸຈ຺ເຉທຄາໂຫ, ຕປ຺ປຏິຈ຺ຉາທກໂມໂຫ ວາ. ນິພ຺ພາເນ ປຏິໂລມຠາໂວ ສງ຺ຂາເຣສຸ ຣຕິ, ນິພ຺ພານປຏິຈ຺ຉາທໂກ ໂມໂຫ ວາ. ສງ຺ຂາຣນິມິຕ຺ຕຄ຺ຄາໂຫຕິ ຍາທິສສ຺ສ ກິເລສສ຺ສ ອປ຺ປຫີນຕ຺ຕາ ວິປສ຺ສນາ ສງ຺ຂາຣນິມິຕ຺ຕໍ ນ ມຸຎ຺ຈຕິ, ໂສ ກິເລໂສ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ສງ຺ຂາຣນິມິຕ຺ຕຄ຺ຄຫຓສ຺ສ ອຕິກ຺ກມນໍ ວາ ປຫານໍ.

ຈຕຸນ຺ນໍ ອຣິຍມຄ຺ຄານໍ ຠາວິຕຕ຺ຕາ ອຈ຺ຈນ຺ຕໍ ອປ຺ປວຕ຺ຕິຠາເວນ ຍໍ ປຫານນ຺ຕິ ໂຍຊນາ ເວທິຕພ຺ພາ. ເກນ ປນ ປຫານນ຺ຕິ? ອຣິຍມຄ຺ເຄເຫວາຕິ ວິຎ຺ຎາຍມາໂນ ອຍມຕ຺ໂຖ ເຕສໍ ຠາວິຕຕ຺ຕາ ອປ຺ປວຕ຺ຕິວຈເນນ. ສມຸທຍປກ຺ຂິກສ຺ສາຕິ ເອຕ຺ຖ ຈຕ຺ຕາໂຣປິ ມຄ຺ຄາ ຈຕຸສຈ຺ຈາຠິສມຍາຕິ ກຕ຺ວາ ເຕຫິ ປຫາຕພ຺ເພນ ເຕນ ເຕນ ສມຸທເຍນ ສຫ ປຫາຕພ຺ພຕ຺ຕາ ສມຸທຍສຠາຄຕ຺ຕາ ຈ ສຈ຺ຈວິຠງ຺ເຄ ຈ ສພ຺ພກິເລສານໍ ສມຸທຍຠາວສ຺ສ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ສມຸທຍປກ຺ຂິກາ’’ຕິ ທິຏ຺ຐິອາທໂຍ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ກາຍວາຈາຈິຕ຺ຕານໍ ວິຣູປປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ນຍນໍ ອປຍາປນໍ, ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕາທີນໍ ວິນາສນຍນໍ ວາ ວິນໂຍ, ເຕສໍ ວາ ຊິມ຺ຫປ຺ປວຕ຺ຕິໍ ວິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ອຸຊຸກນຍນໍ ວິນຍນໍ. ເອເສເສຕິ ເອໂສ ໂສ ເອວ, ອຕ຺ຖໂຕ ອນຎ຺ໂຎຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຊ຺ຊາເຕຕິ ອຕ຺ຖໂຕ ຕໍສຠາໂວວ. ສປ຺ປຸຣິໂສ ອຣິຍສຠາໂວ, ອຣິໂຍ ຈ ສປ຺ປຸຣິສຠາໂວຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອທ຺ວຍນ຺ຕິ ທ຺ວຍຕາຣຫິຕໍ, ວຓ຺ຓເມວ ‘‘ອຈ຺ຈີ’’ຕິ ຄເຫຕ຺ວາ ອຈ຺ຈິໍ ວາ ‘‘ວຓ຺ໂຓ ເອວາ’’ຕິ ເຕສໍ ເອກຕ຺ຕໍ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ວິຍ ຍຖາຕກ຺ກິຕໍ ອຕ຺ຕານໍ ‘‘ຣູປ’’ນ຺ຕິ, ຍຖາທິຏ຺ຐໍ ວາ ຣູປໍ ‘‘ອຕ຺ຕາ’’ຕິ ຄເຫຕ຺ວາ ເຕສໍ ເອກຕ຺ຕໍ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ຣູປໍ ອຕ຺ຕາ’’ຕິ ອິມິສ຺ສາ ປວຕ຺ຕິຍາ ອຠາເວປິ ຣູເປ ອຕ຺ຕຄ຺ຄຫຓໍ ປວຕ຺ຕມານໍ ອຈ຺ຈິຍໍ ວຓ຺ຓຄ຺ຄຫຓໍ ວິຍ. ອຸປມາໂຍ ຈ ອນຎ຺ຎຕ຺ຕາທິຄ຺ຄຫຓນິທສ຺ສນວເສເນວ ວຸຕ຺ຕາ, ນ ວຓ຺ຓາທີນໍ ວິຍ ອຕ຺ຕໂນ ວິຊ຺ຊມານຕ຺ຕສ຺ສ, ອຕ຺ຕໂນ ວິຍ ວາ ວຓ຺ຓາທີນໍ ອວິຊ຺ຊມານຕ຺ຕສ຺ສ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ.

໑໐໐໘. ສຣີຣນິປ຺ຜຕ຺ຕິຍາຕິ ສຣີຣປາຣິປູຣິຍາ. ນິຈ຺ເຉຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ວິຈິນນ຺ໂຕ ກິຈ຺ຉຕີຕິ ວິຈິກິຈ຺ຉາ. ອິທປ຺ປຈ຺ຈຍານໍ ຠາໂວຕິ ຊາຕິອາທິສຠາວເມວ ອາຫ, ຊາຕິອາທີນໍ ວາ ຊຣາມຣຓາທິອຸປ຺ປາທນສມຕ຺ຖຕໍ. ສາ ປນ ຊາຕິອາທິວິນິມຸຕ຺ຕາ ນຕ຺ຖີຕິ ເຕສໍເຍວາຘິວຈນໍ ໂຫຕິ ‘‘ອິທປ຺ປຈ຺ຈຍຕາ’’ຕິ.

໑໐໐໙. ອິຘ ອນາຄຕກິເລສາ ‘‘ຕເທກຏ຺ຐາ ກິເລສາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕີຕິ ເຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອິມິສ຺ສາ ຈ ປາຬິຍາ’’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ສຫເຊກຏ຺ຐວເສນາຕິ ຕຕ຺ຖ ອຸປ຺ປນ຺ນທິຏ຺ຐິຍາ ສຫເຊກຏ຺ຐວເສນາຕິ ອຕ຺ຖໂຕ ວິຎ຺ຎາຍຕິ. ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ໂຕຕິ ເຕຫິ ສໍໂຍຊນກິເລເສຫິ ສມ຺ປຍຸຕ຺ໂຕຕິປິ ອຕ຺ໂຖ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ຕຖາ ເຕ ສໍໂຍຊນກິເລສາ ສມຸຏ຺ຐານໍ ເອຕສ຺ສາຕິ ຕໍສມຸຏ຺ຐານນ຺ຕິ ວາ. ສໍໂຍຊນຣຫິເຕຫິ ຈ ປນ ກິເລເສຫິ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕານໍ ສມຸຏ຺ຐິຕານຎ຺ຈ ສພ຺ຠາວໂຕ ກິເລເສເຫວ ໂຍຊນາ ກຕາ.

໑໐໑໑. ສໍໂຍຊນາທີນໍ ວິຍາຕິ ສໍໂຍຊນຕເທກຏ຺ຐກິເລສາທີນໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕານໍ ວິຍ. ເຕຫີຕິ ທສ຺ສນຠາວນາມຄ຺ເຄຫິ. ອຠິສງ຺ຂາຣວິຎ຺ຎາຓໍ ກຸສລາກຸສລໍ, ນາມຣູປຎ຺ຈ ວິປາກນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ ‘‘ກຸສລາທີນມ຺ປິ ປຫານໍ ອນຸຎ຺ຎາຕ’’ນ຺ຕິ ອາຫ.

໑໐໑໓. ເຫຕູ ເຈວາຕິ ‘‘ປຫາຕພ຺ພເຫຕຸກາ’’ຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ສມາສປເທ ເອກເທເສນ ສມາສປທຕ຺ຖໍ ວທຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ປຸຣິມນເຍນ ‘‘ອິເມ ຘມ຺ມາ ທສ຺ສເນນປຫາຕພ຺ພເຫຕຸກາ’’ຕິ ອິເມເຍວ ທສ຺ສເນນປຫາຕພ຺ພເຫຕຸກາ, ນ ອິໂຕ ອຎ຺ເຎຕິ ອຍໍ ນິຍໂມ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ນ ອິເມ ທສ຺ສເນນປຫາຕພ຺ພເຫຕຸກາເຍວາຕິ. ຕສ຺ມາ ອິເມສໍ ທສ຺ສເນນປຫາຕພ຺ພເຫຕຸກຠາໂວ ອນິຍໂຕ ວິຈິກິຈ຺ຉາສຫຄຕໂມຫສ຺ສ ອເຫຕຸກຕ຺ຕາຕິ ປຸຣິມນໂຍ ວິວຣຓີຍຕ຺ຖວາ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ປຸຣິມນເຍນ ຘມ຺ມໂຕ ທສ຺ສເນນປຫາຕພ຺ພເຫຕຸເກ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອຕ຺ຖໂຕ ນິກ຺ຂິປິຕຸໍ ທຸຕິຍນໂຍ ວຸຕ຺ໂຕ.

໑໐໒໙. ມຫຄ຺ຄຕາ ວາ ອິທ຺ຘິວິຘາທໂຍ. ອປ຺ປມາຓາຣມ຺ມຓາ ມຫຄ຺ຄຕາ ເຈໂຕປຣິຍປຸພ຺ເພນິວາສານາຄຕໍສຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ.

໑໐໓໕. ອນນ຺ຕເຣ ນິຍຸຕ຺ຕານິ, ອນນ຺ຕຣຜລປ຺ປໂຍຊນານິ, ອນນ຺ຕຣຜລກຣຓສີລານິ ວາ ອານນ຺ຕຣິການິ. ຕານິ ປນ ປຏິປກ຺ເຂນ ອນິວາຣຓີຍຜລຕ຺ຕາ ອນ຺ຕຣາຍຣຫິຕານີຕິ ‘‘ອນນ຺ຕຣາເຍນ ຜລທາຍການີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອນນ຺ຕຣາຍານິ ວາ ອານນ຺ຕຣິການີຕິ ນິຣຸຕ຺ຕິວເສນ ປທສິທ຺ຘິ ເວທິຕພ຺ພາ. ເອກສ຺ມິມ຺ປີຕິ ປິ-ສທ຺ເທນ ອເນກສ຺ມິມ຺ປິ ອາຍູຫິເຕ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວນຕ຺ຖີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ນ ຈ ເຕສໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎປຏິພາຫກຕ຺ຕໍ ອຕ຺ຖິ ອປ຺ປຏິປກ຺ຂຕ຺ຕາ, ອປ຺ປຏິປກ຺ຂຕາ ຈ ສມານຜລຕ຺ຕາ ອນຸພລປ຺ປທານໂຕ ຈ. ‘‘ນຕ຺ຖິ ເຫຕຸ ນຕ຺ຖິ ປຈ຺ຈໂຍ ສຕ຺ຕານໍ ສໍກິເລສາຍາ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໑.໑໖໘) ເອວມາທິໂກ ອເຫຕຸກວາໂທ. ‘‘ກໂຣໂຕ ໂຂ ກາຣຍໂຕ ຉິນ຺ທໂຕ ເຉທາປຍໂຕ…ເປ… ກໂຣໂຕ ນ ກຣີຍຕິ ປາປ’’ນ຺ຕິ (ທີ. ນິ. ໑.໑໖໖) ເອວມາທິໂກ ອກິຣິຍວາໂທ. ‘‘ນຕ຺ຖິ ທິນ຺ນ’’ນ຺ຕິ (ທີ. ນິ. ໑.໑໗໑; ມ. ນິ. ໒.໙໔; ໓.໙໑) ເອວມາທິໂກ ນຕ຺ຖິກວາໂທ. ເອເຕສຸ ປຸຣິມວາໂທ ພນ຺ຘໂມກ຺ຂານໍ ເຫຕຸໍ ປຏິເສເຘຕິ, ທຸຕິໂຍ ກມ຺ມໍ, ຕຕິໂຍ ວິປາກນ຺ຕິ ອຍເມເຕສໍ ວິເສໂສ. ຕຎ຺ຫີຕິ ອເຫຕຸກາທິນິຍຕມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິໍ, ນ ປນ ນິຍຕຠາວໍ ອປ຺ປຕ຺ຕໍ.

໑໐໓໙. ປຈ຺ຈຍຏ຺ເຐນາຕິ ມຄ຺ຄປຈ຺ຈຍສງ຺ຂາເຕນ ສມ຺ປໂຍຄວິສິຏ຺ເຐນ ປຈ຺ຈຍຠາເວນາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ມຄ຺ຄງ຺ຄານໍ ຐປນໍ ມຄ຺ຄປຈ຺ຈຍຠາວຣຫິເຕ ມຄ຺ຄເຫຕຸເກ ທສ຺ເສຕຸໍ, ເຕນ ມຄ຺ຄເຫຕຸເກ ອສງ຺ກຣໂຕ ວວຕ຺ຖເປຕິ. ສເຈ ປນ ໂກຈິ ວເທຍ຺ຍ ‘‘ເອເກກໍ ອງ຺ຄໍ ຐເປຕ຺ວາ ຕໍຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕານໍ ມຄ຺ຄເຫຕຸກຠາເວປິ ‘ມຄ຺ຄງ຺ຄານິ ຐເປຕ຺ວາ’ຕິ ອິທໍ ວຈນໍ ຍຸຊ຺ຊຕີ’’ຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ສຕິ ຕຕິຍນເຍ ວິຍ ອິຘາປິ ‘‘ຐເປຕ຺ວາ’’ຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາ, ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຈຕໍ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ມຄ຺ຄງ຺ຄາມຄ຺ຄງ຺ຄານຎ຺ຫິ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕານໍ ວິເສສທສ຺ສນຕ຺ໂຖ ອຍໍ ນໂຍຕິ. ເສສມຄ຺ຄງ຺ຄານໍ ປຸພ຺ເພ ຐປິຕານນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຜສ຺ສາທີນຎ຺ຫິ ປຸຣິມນເຍປິ ມຄ຺ຄເຫຕຸກຕາ ສິທ຺ຘາຕິ.

ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິຍາ ທຸຕິຍນເຍປິ ຐປິຕາຍ ຕຕິຍນເຍ ສເຫຕຸກຠາໂວ ທສ຺ສິໂຕ. ກຖໍ ທສ຺ສິໂຕ, ນນຸ ອຣິຍມຄ຺ຄສມງ຺ຄິສ຺ສ ‘‘ອໂລໂຠ ອໂທໂສ ອິເມ ຘມ຺ມາ ມຄ຺ຄເຫຕູ’’ຕິ (ຘ. ສ. ໑໐໓໙) ອວຕ຺ວາ ‘‘ອໂລໂຠ ອໂທໂສ ອໂມໂຫ ອິເມ ຘມ຺ມາ ມຄ຺ຄເຫຕູ’’ຕິ ວິສຸໍ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິອາທິເກ ມຄ຺ຄເຫຕູ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ‘‘ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ…ເປ… ວິຎ຺ຎາຓກ຺ຂນ຺ໂຘ’’ຕິ (ຘ. ສ. ໑໐໓໙) ວິສຸໍ ມຄ຺ຄເຫຕຸການໍ ທສ຺ສິຕຕ຺ຕາ ‘‘ມຄ຺ຄເຫຕູສຸ ອໂມໂຫ’’ຕິ (ຘ. ສ. ໑໐໓໙) ວຸຕ຺ຕາຍ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິຍາ ມຄ຺ຄເຫຕຸກຕາ ນ ທສ຺ສິຕາ ສິຍາ? ໂນ ນ ທສ຺ສິຕາ. ຍຖາ ຫິ ຕີຓິ ສໍໂຍຊນານິ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ‘‘ຕເທກຏ຺ໂຐ ໂລໂຠ ໂທໂສ ໂມໂຫ, ອິເມ ຘມ຺ມາ ທສ຺ສເນນ ປຫາຕພ຺ພເຫຕູ’’ຕິ (ຘ. ສ. ໑໐໑໗) ວິສຸໍ ປຫາຕພ຺ພເຫຕູ ນິຍເມຕ຺ວາ ‘‘ຕເທກຏ຺ຐາ ຈ ກິເລສາ’’ຕິອາທິວຈເນນ (ຘ. ສ. ໑໐໑໗) ໂລຠໂທສໂມຫາ ຈ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສຫເຊກຏ຺ຐາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ຘຠູຕາ ຈ ທສ຺ສເນນປຫາຕພ຺ພເຫຕຸກາຕິ ທສ຺ສິຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ເອວມິຘາປິ ‘‘ອໂລຠາທໂຍ ອິເມ ຘມ຺ມາ ມຄ຺ຄເຫຕູ’’ຕິ ນິຄມິຕາປິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສມ຺ປຍຸຕ຺ຕສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ຘຠາວໂຕ ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ຘວຈເນນ ‘‘ມຄ຺ຄເຫຕຸກາ’’ຕິ ທສ຺ສິຕາ ເອວາຕິ ສິທ຺ຘໍ ໂຫຕິ, ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິຍາປິ ອໂມໂຫຕິ ວຸຕ຺ຕາຍ ມຄ຺ຄເຫຕຸກຠາວທສ຺ສນໍ. ສເຈ ປນ ໂຍ ທຸຕິຍນເຍ ມຄ຺ໂຄ ເຈວ ເຫຕຸ ຈາຕິ ວຸຕ຺ໂຕ, ຕໂຕ ອຎ຺ຎສ຺ເສວ ອຎ຺ເຎນ ອສາຘາຣເຓນ ປຣິຍາເຍນ ມຄ຺ຄເຫຕຸຠາວໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຕໍສມ຺ປໂຍຄໂຕ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິຍາ ມຄ຺ຄເຫຕຸກຠາວທສ຺ສນຕ຺ໂຖ ຕຕິຍນໂຍ ສິຍາ. ‘‘ອຣິຍມຄ຺ຄສມງ຺ຄິສ຺ສ ອໂລໂຠ ອໂທໂສ ອິເມ ຘມ຺ມາ ມຄ຺ຄເຫຕູ’’ຕິອາທິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາ. ຍສ຺ມາ ປນ ‘‘ມຄ຺ຄເຫຕູ’’ຕິ ອິມິນາ ອຎ຺ເຎນ ສາຘາຣເຓນ ປຣິຍາເຍນ ເຍສໍ ມຄ຺ຄເຫຕຸຠາໂວ ສມ຺ຠວຕິ, ເຕ ສພ຺ເພ ‘‘ມຄ຺ຄເຫຕູ’’ຕິ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕານໍ ເຕສໍ ອຎ຺ເຎສຎ຺ຈ ມຄ຺ຄເຫຕຸກຠາວທສ຺ສນຕ຺ໂຖ ຕຕິຍນໂຍ, ຕສ຺ມາ ຕຕ຺ຖ ‘‘ອໂມໂຫ’’ຕິປິ ວຸຕ຺ຕໍ. ນ ຫິ ໂສ ມຄ຺ຄເຫຕຸ ນ ໂຫຕີຕິ. ອິເມ ປນ ຕໂຍປິ ນຍາ ອຕ຺ຖວິເສສວເສນ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອຕ຺ຖໂຕ ນິກ຺ເຂປາ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ອຖ ວາ ສຣູເປນ ວຈນໍ ຘມ຺ມໂຕ ນິກ຺ເຂໂປ, ອຕ຺ເຖນ ອຕ຺ຖໂຕຕິ ເອວມ຺ປິ ໂຍຊນາ ສມ຺ຠວຕິ. ຕຕ຺ຖ ທຸຕິຍຕຕິຍນຍາ ສຣູປໂຕ ເຫຕຸເຫຕຸມນ຺ຕຸທສ຺ສນວເສນ ຘມ຺ມໂຕ ນິກ຺ເຂໂປ. ປຐມນໂຍ ຕຖາອທສ຺ສນໂຕ ອຕ຺ເຖນ ຈ ມຄ຺ຄງ຺ຄຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕານໍ ເຫຕຸເຫຕຸມນ຺ຕຸຠາວາວຄມນໂຕ ອຕ຺ຖໂຕ ນິກ຺ເຂໂປຕິ.

໑໐໔໐. ຍສ຺ມິໍ ສຠາວຘມ຺ເມ ນິນ຺ນໂປຓປພ຺ຠາຣຠາເວນ ຈິຕ຺ຕໍ ປວຕ຺ຕຕິ, ໂສ ຕສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓາຘິປຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເຈໂຕປຣິຍຎາເຓນ ຊານິຕ຺ວາ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂມາໂນ ເຕນ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂມາໂນຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ເອຕ຺ຖາປີຕິ ເອຕສ຺ມິມ຺ປິ ອຏ຺ຐກຖາວຈເນ, ເອຕ຺ຖ ວາ ປຏ຺ຐາເນ ມຄ຺ຄາທີນິ ຐເປຕ຺ວາ ອຎ຺ເຎສໍ ອຘິປຕິປຈ຺ຈຍຠາວສ຺ສ ອວຈເນເນວ ປຏິກ຺ເຂປປາຬິຍໍ. ອຍເມວຕ຺ໂຖຕິ ອຕ຺ຕໂນ ມຄ຺ຄຜລໍ ຐເປຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວີມໍສາຘິປເຕຍ຺ຍນ຺ຕິ ປຘາເນນ ອຘິປຕິນາ ສຫຊາຕາຘິປຕິ ນິທສ຺ສິໂຕ, ຕຍິທໍ ນຍທສ຺ສນມຕ຺ຕເມວ ໂຫຕີຕິ ອຎ຺ໂຎປິ ເອວໍປກາໂຣ ສຫຊາໂຕ ມຄ຺ຄາຘິປຕິ ນິທສ຺ສິໂຕ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ວີຣິຍາຘິປເຕຍ຺ຍນ຺ຕິ ຈ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ອິທມ຺ປິ ຫິ ອຕ຺ຖໂຕ ວຸຕ຺ຕເມວາຕິ.

໑໐໔໑. ອຕ຺ຕໂນ ສຠາໂວ ອຕ຺ຕຠາໂວ. ລທ຺ໂຘກາສສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ວິປາໂກ ກປ຺ປສຫສ຺ສາຕິກ຺ກເມ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ອເນກກປ຺ປສຫສ຺ສາຍຸການໍ ສຕ຺ຕານໍ, ກປ຺ປສຫສ຺ສາຕິກ຺ກເມປິ ວາ ລທ຺ໂຘກາສໍ ຍໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ຕທປິ ລທ຺ໂຘກາສເມວາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ວິປາກໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຈ຺ຈຕິ. ນຕ຺ຖິ ນາມ ນ ໂຫຕີຕິ ອນຸປ຺ປນ຺ໂນ ນາມ ນ ໂຫຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອຸປ຺ປາທີສຸ ອນ຺ໂຕຄຘຕ຺ຕາ ‘‘ອຸປ຺ປາທິໂນ ຘມ຺ມາ’’ຕິ ເອເຕນ ວຈເນນ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ກຕ຺ວາ ອາຫ ‘‘ອຸປ຺ປາທິໂນ ຘມ຺ມາ ນາມ ຊາໂຕ’’ຕິ. ອຣູປສງ຺ຂາໂຕ ອຕ຺ຕາຕິ ອຣູປຠວງ຺ຄໍ ອາຫ. ຕຕ຺ຖ ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນສຎ຺ຎາທິມໂຍ ອຕ຺ຕາຕິ ຫິ ອຕ຺ຖໂຕ ໂວຫາໂຣ ປວຕ຺ໂຕຕິ.

ຍທິ ປນ ອາຍູ…ເປ… ສພ຺ພໍ ວິປາກໍ ທເທຍ຺ຍ, ອລທ຺ໂຘກາສຎ຺ຈ ວິປາກໍ ເທຕີຕິ ກຕ຺ວາ ວິປກ຺ກວິປາກຎ຺ຈ ທເທຍ຺ຍ, ຕໂຕ ເອກສ຺ເສວ ກມ຺ມສ຺ສ ສພ຺ພວິປາເກນ ຠວິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຎ຺ຎສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ໂອກາໂສ ນ ຠເວຍ຺ຍ ນິຣຕ຺ຖກຕ຺ຕາ, ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາເຍວ ໂອກາໂສ ນ ຠເວຍ຺ຍ, ອຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ວາ ຜລທາເນ. ອຖ ວາ ອລທ຺ໂຘກາສສ຺ສ ວິປາກທາເນ ປຈ຺ຈຍນ຺ຕຣຣຫິຕສ຺ສປິ ວິປາກທານໍ ອາປນ຺ນນ຺ຕິ ອວິຊ຺ຊາຕຓ຺ຫາທິປຈ຺ຈຍນ຺ຕຣເຂປກສ຺ສ ອຎ຺ຎສ຺ສ ອປຈຍຄາມິກມ຺ມສ຺ສ ກມ຺ມກ຺ຂຍກຣສ຺ສ ໂອກາໂສ ນ ຠເວຍ຺ຍ. ຠາວິເຕປິ ມຄ຺ເຄ ອວິຊ຺ຊາທິປຈ຺ຈຍນ຺ຕຣຣຫິຕສ຺ສ ຈ ກມ຺ມສ຺ສ ວິປຈ຺ຈນໂຕ ສມຕ຺ຖຕາ ນ ສິຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສພ຺ພທາ ວາ ວິປາກປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ເອວ ຠວິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ວິປາກໂຕ ອຎ຺ຎສ຺ສ ປວຕ຺ຕິໂອກາໂສ ນ ຠເວຍ຺ຍ. ຕໍ ປນາຕິ ອາຍູຫິຕໍ ກມ຺ມໍ. ອິທໍ ປນ ຘຸວວິປາກສ຺ສ ວິປາເກນ ອຘຸວວິປາກສ຺ສປິ ລທ຺ໂຘກາສສ຺ສ ວິປາກໍ ອຸປ຺ປາທີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ອາຣທ຺ຘນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອຏ຺ຐ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ຈ ພລວວິຣເຫ ອຄ຺ຄມຄ຺ຄຠາວນາວິຣເຫ ຈ ອປ຺ປຫີນສຠາວໂຕ ຘຸວໍ ວິປຈ຺ຈນ຺ຕີຕິ ຘຸວວິປາກາຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ອາຍູຫິຕກມ຺ເມ ວຸຈ຺ຈມາເນ ອນຸປ຺ປນ຺ນໍ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ? ຍໍ ອາຍູຫິຕໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ຕຕ຺ຖາປິ ອາຍູຫິຕ-ສທ຺ທປ຺ປວຕ຺ຕິສພ຺ຠາວາ.

໑໐໕໐. ອຸປາທິນ຺ນາຕິ ເອຕ຺ຖ ນ ອຸເປເຕນ ອາທິນ຺ນາຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ, ອຸປສທ຺ໂທ ປນ ອຸປສຄ຺ຄມຕ຺ຕເມວ, ຕສ຺ມາ ອຸປາທານາຣມ຺ມຓາ ອຸປາທາເນຫິ, ອຎ຺ເຎ ຈ ອນຠິນິເວເສນ ‘‘ອຫໍ ມຄ຺ຄໍ ຠາວຍິໍ, ມມ ມຄ຺ໂຄ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ’’ຕິອາທິເກນ ຄຫເຓນ ອາທິນ຺ນາ ອິຈ຺ເຈວ ອຸປາທິນ຺ນາ. ອຸປາທິນ຺ນ-ສທ຺ເທນ ວາ ອມຄ຺ຄຜລຘມ຺ມາເຍວ ວຸຕ຺ຕາ, ອິຕເຣຫິ ມຄ຺ຄຜລຘມ຺ມາ ຈາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ຕິກນິກ຺ເຂປກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ທຸກນິກ຺ເຂປກຖາວຓ຺ຓນາ

໑໐໖໒. ເມຕ຺ຕາຍນວເສນາຕິ ເມຕ຺ຕາຜຣຓວເສນ. ‘‘ເມຕ຺ຕຍນວເສນາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ທີຆໍ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເມຕ຺ຕາ, ເມທນໍ ວາ ເມຕ຺ຕາຍນໍ, ຕຎ຺ຈ ສິເນຫວເສນ. ອນຸທຍຕີຕິ ອນຸທາຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ‘‘ອນຸທ຺ທາ’’ຕິ ທ-ກາຣາຄມນໍ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ອນຸທ຺ທາຍນາກາໂຣຕິ ອນຸຣກ຺ຂຓາກາໂຣ. ຣກ຺ຂຓຎ຺ຫິ ທາຍນາ. ອນຸທ຺ທາຍິຕສ຺ສາຕິ ອນຸທ຺ທາຍ ອຍິຕສ຺ສ. ‘‘ຊາຕິປິ ທຸກ຺ຂາ’’ຕິອາທິໍ ສຸຓນ຺ຕສ຺ສ ສວເນ, ອນິຈ຺ຈາທິໂຕ ສມ຺ມສນ຺ຕສ຺ສ ສມ຺ມສເນ, ມຄ຺ເຄເນຕ຺ຖ ສມ຺ໂມຫໍ ວິທ຺ຘໍເສນ຺ຕສ຺ສ ປຏິເວເຘ, ປຏິວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ຕສ຺ສ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂເຓຕິ ຈຕູສຸ ກາເລສຸ ທຸກ຺ເຂ ຎາຓໍ ວຕ຺ຕຕິ.

໑໐໖໕. ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ສໍຣຎ຺ຊນໍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ສາຣາໂຄ. ຄິຊ຺ຌນ຺ຕີຕິ ອຠິກງ຺ຂນ຺ຕິ. ສຎ຺ຊໍນ຺ຕີຕິ ພນ຺ຘນ຺ຕິ. ລຄ຺ຄນຏ຺ເຐນາຕິ ສໍວຣຓຏ຺ເຐນ, ໂອລມ຺ພນຏ຺ເຐນ ວາ. ຕສ຺ສ ຕສ຺ເສວ ຠວສ຺ສາຕິ ກາມຠວາທິສງ຺ຂາຕສ຺ສ ວິປາກກຏຕ຺ຕາຣູປສ຺ສ ອຠິນິພ຺ພຕ຺ຕິອຕ຺ຖໍ ປຏິສນ຺ຘິຍາ ປຈ຺ຈຍຠາວວເສນ ປຣິກຑ຺ຒຕິ. ຈິຕ຺ຕມສ຺ສ ຠວນ຺ຕເຣ ວິຘາວຕິ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕິ. ຕຓ຺ຫາວິປ຺ຜນ຺ທິຕນິເວໂສ ອຏ຺ຐສຕຕຓ຺ຫາວິຈຣິຕາທິຠາເວນ ຕຓ຺ຫາປວຕ຺ຕິເຍວ.

ສຣິຕານີຕິ ຣາຄວເສນ ອລ຺ລານິ. ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕປີຕິວເສນ ສິນິທ຺ຘານິ ສິເນຫິຕານິ. ວິສຕາຕິ ວິຕ຺ຖຕາ. ຣູປາທີສຸ ເຕຠູມກຘມ຺ເມສຸ ພ຺ຍາປນວເສນ ວິສຏາ. ປຸຣິມວຈນເມວ ຕ-ກາຣສ຺ສ ຏ-ກາຣໍ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ວິສາລາຕິ ວິປຸລາ. ວິສກ຺ກຕີຕິ ປຣິສປ຺ປຕິ, ສຫຕິ ວາ. ຣຕ຺ໂຕ ຫິ ຣາຄວຕ຺ຖຸນາ ປາເທນ ຕາລິຍມາໂນປິ ສຫຕີຕິ. ໂອສກ຺ກນໍ, ວິປ຺ຜນ຺ທນໍ ວາ ວິສກ຺ກນນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ອນິຈ຺ຈາທິໍ ນິຈ຺ຈາທິໂຕ ຄຓ຺ຫນ຺ຕີ ວິສໍວາທິກາ ໂຫຕິ. ວິສໍຫຣຕີຕິ ຕຖາ ຕຖາ ກາເມສຸ ອານິສໍສໍ ປສ຺ສນ຺ຕີ ວິວິເຘຫາກາເຣຫິ ເນກ຺ຂມ຺ມາຠິມຸຂປ຺ປວຕ຺ຕິໂຕ ຈິຕ຺ຕໍ ສໍຫຣຕິ ສງ຺ຂິປຕິ. ວິສໍ ວາ ທຸກ຺ຂໍ, ຕໍ ຫຣຕິ ວຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທຸກ຺ຂນິພ຺ພຕ຺ຕກສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ເຫຕຸຠາວໂຕ ວິສມູລາ, ວິສໍ ວາ ທຸກ຺ຂເວທນາມູລໍ ເອຕິສ຺ສາຕິ ວິສມູລາ. ທຸກ຺ຂສມຸທຍຕ຺ຕາ ວິສໍ ຜລໍ ເອຕິສ຺ສາຕິ ວິສຜລາ. ຕຓ຺ຫາຍ ຣູປາທິກສ຺ສ ທຸກ຺ຂສ຺ເສວ ປຣິໂຠໂຄ ໂຫຕິ, ນ ອມຕສ຺ສາຕິ ສາ ‘‘ວິສປຣິໂຠຄາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ສພ຺ພຕ຺ຖ ນິຣຸຕ຺ຕິວເສນ ປທສິທ຺ຘິ ເວທິຕພ຺ພາ. ໂຍ ປເນຕ຺ຖ ປຘາໂນ ອຕ຺ໂຖ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ປຸນ ‘‘ວິສຕາ ວາ ປນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິຕ຺ຖຠາວຎ຺ຎຖາຠາວນ຺ຕິ ມນຸສ຺ສຠາວເທວາທິຠາວຠູຕໍ.

ປຓິຘານກວເສນາຕິ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຣູປາທີສຸ ຐປນກວເສນ. ອຎ຺ໂຎປິ ພນ຺ຘຸ ຕຓ຺ຫາຍ ເອວ ໂຫຕິ, ໂສ ປນ ອພນ຺ຘຸປິ ໂຫຕິ. ຕຓ຺ຫາ ປນ ນິຈ຺ຈສນ຺ນິສ຺ສິຕາຕິ ‘‘ປາຏິເຍກ຺ໂກ ພນ຺ຘູ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ອສນໂຕຕິ ພ຺ຍາປນໂຕ ຠຸຎ຺ຊນໂຕ ຈ. ຕທຸຠຍໍ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣຓໂຕ’’ຕິອາທິນາ. ອາສີສນວເສນາຕິ ອິຈ຺ຉນວເສນ. ອຎ຺ເຎນາກາເຣນາຕິ ຊປ຺ປນາຊປ຺ປິຕຕ຺ຕານໍ ຊປ຺ປາຍ ອນຎ຺ຎຕ຺ຕທສ຺ສນາກາເຣນ. ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິຍຸຏ຺ຐາຕີຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ມູສຕິ. ມາຣປາໂສຕິ ມາເຣນ ຄຫິຕຕາຍ ຣາໂຄ ມາຣປາໂສ.

໑໐໖໖. ສງ຺ຂາເຣສຸ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ກມ຺ມປຖເຠທໍ ນ ກໂຣຕີຕິ ເອເຕນ ສຕ຺ເຕສຸ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ອຏ຺ຐານໂກໂປ ກໂຣຕີຕິ ວິຎ຺ຎາຍຕິ. ‘‘ອຕ຺ຖໍ ເມ ນາຈຣິ, ນ ຈຣຕິ, ນ ຈຣິສ຺ສຕິ, ປິຍສ຺ສ ເມ ມນາປສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ນາຈຣິ, ນ ຈຣຕິ, ນ ຈຣິສ຺ສຕິ, ອປ຺ປິຍສ຺ສ ເມ ອມນາປສ຺ສ ອນຕ຺ຖໍ ນາຈຣິ, ນ ຈຣຕິ, ນ ຈຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນປິ ຫິ ໂກໂປ ອວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ອຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ ອຏ຺ຐານໂກໂປ ເອວ ຠວິຕຸໍ ຍຸຕ຺ໂຕ. ອາຆາເຕນ຺ໂຕຕິ ຫນນ຺ໂຕ. ປຸນຣຸຕ຺ຕິໂທໂສ ປຏິເສຘິໂຕຕິ ໂທສ-ປທສ຺ສ ປຏິວິໂຣຘ-ປທສ຺ສ ຈ ທ຺ວິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ອາຄຕຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຏິຆສ຺ສ ວາ ວິເສສນຕ຺ຖໍ ປຸພ຺ເພ ‘‘ປຏິວິໂຣໂຘ’’ຕິ, ປໂທສາທິວິເສສນຕ຺ຖໍ ‘‘ໂທໂສ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ຕໍ, ທຸສ຺ສນາທິວິເສສນຕ຺ຖໍ ປຈ຺ຉາ ‘‘ໂທໂສ’’ຕິ, ວິໂຣຘວິເສສນຕ຺ຖຎ຺ຈ ‘‘ປຏິວິໂຣໂຘ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ນຕ຺ຖິ ປຸນຣຸຕ຺ຕິໂທໂສ.

໑໐໙໑. ອນິທ຺ຘາຣິຕປຣິຈ຺ເຉເທ ຘມ຺ມານໍ ອຕ຺ຖິຕາມຕ຺ຕທີປເກ ມາຕິກຸທ຺ເທເສ ອປຣິຈ຺ເຉເທນ ພຫຸວຈເນນ ອຸທ຺ເທໂສ ກໂຕຕິ ພຫຸວຈເນເນວ ປຸຈ຺ຉຕິ – ‘‘ກຕເມ ຘມ຺ມາ ອປ຺ປຈ຺ຈຍາ’’ຕິ. ສຠາວສງ຺ຂາປຣິຈ຺ເຉທາທິວເສນ ຫິ ຘມ຺ເມ ອຊານນ຺ຕສ຺ສ ວເສນ ອຸທ຺ເທໂສ ປຸຈ຺ຉາ ຈ ກຣີຍຕີຕິ. ຕສ຺ມາ ປຣິຈ຺ເຉທໍ ອກຕ຺ວາ ອຸທ຺ທິຏ຺ຐາ ປຸຈ຺ຉິຕາ ຈ. ອິເມຕິ ອສງ຺ຂຕຘາຕຸໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ນຕ຺ຖີຕິ ທີປນຕ຺ຖໍ ເອກມ຺ປິ ຕໍ ນິທ຺ທິສິຕ຺ວາ ພຫຸວຈເນເນວ ນິຄມນໍ ກຕໍ ນິທ຺ເທສໂຕ ປຸພ຺ເພ ໂພຘເນຍ຺ຍສ຺ສ ອຊານນກາລໍ ອຸປາທາຍ.

໑໑໐໑. ກິໍ ປນ ນຕ຺ຖິ, ກິໍ ເຕນ ນ ວຸຕ຺ຕາຕິ ໂຍຊນາ ກາຕພ຺ພາ. ອິທເມວ ມໂນວິຎ຺ເຎຍ຺ຍນ຺ຕິ ນິຍມາຠາໂວ ວວຕ຺ຖານາຠາໂວ. ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓາທິວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ ຈກ຺ຂາທິວິຎ຺ເຎຍ຺ຍນ຺ຕິ ປາຬິຍໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ມໂນວິຎ຺ຎາຓວິຎ຺ເຎຍ຺ເຍນປິ ມໂນວິຎ຺ເຎຍ຺ເຍນ ຠວິຕພ຺ພນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ ອຏ຺ຐກຖາຍ ‘‘ກິໍ ປນ ມໂນວິຎ຺ຎາເຓນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເກຫິຈິ ວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ເກຫິຈິ ອວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາຕິ ອິທໍ ກາມາວຈຣໍ ມໂນວິຎ຺ຎາຓໍ ອາຣມ຺ມຓາທິວເສນ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ຣູປາວຈຣາທິອາຣມ຺ມເຓນ ຫິ ກາມາວຈຣມໂນວິຎ຺ຎາເຓນ ຣູປຣາຄາທິສມ຺ປຍຸຕ຺ເຕນ ຈ ກາມາວຈຣຘມ຺ມາ ນ ວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ, ອິຕເຣນ ຈ ວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ. ເອວໍ ກາມາວຈຣານເມວ ອາຣມ຺ມຓານໍ ເກສຎ຺ຈິ ສທ຺ທາທີນໍ ຣູປາຣມ຺ມຓາທີຫິ ອວິຎ຺ເຎຍ຺ຍຕາ ວິຎ຺ເຎຍ຺ຍຕາ ຈ ໂຍເຊຕພ຺ພາ, ຕຖາ ທ຺ວາຣເຠທວເສນ. ອຖ ວາ ໂສມນສ຺ສສຫຄຕສນ຺ຕີຣຓໍ ອິຏ຺ຐາຣມ຺ມຓເມວາຕິ ອິຕຣໍ ເຕນ ນ ວິຎ຺ເຎຍ຺ຍໍ. ເອວໍ ອຸເປກ຺ຂາສຫຄເຕ ກຸສລວິປາເກ ອກຸສລວິປາເກ ຈາຕິ ສພ຺ພຕ຺ຖ ຍຖາໂຍຄໍ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ຣູປາວຈຣາທໂຍ ກາມາວຈຣວິປາກາທີຫິ ອວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ, ເກຈິເທວ ວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ອຣູປາວຈເຣຫີຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ ອນຸວຕ຺ຕມານຕ຺ຕາ. ນິພ຺ພາເນນ ອວິຎ຺ເຎຍ຺ຍຕ຺ຕາຕິ ‘‘ເກຫິຈິ ອວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ’’ຕິ ອິມສ຺ສ ປທສ຺ສ ອຕ຺ຖສມ຺ຠວມຕ຺ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ນິພ຺ພານສ຺ສ ອນຸວຕ຺ຕມານມໂນວິຎ຺ຎາຓຠາວໂຕ.

໑໑໐໒. ປຎ຺ຈກາມຄຸຓິກຣາໂຄຕິ ອຸກ຺ກຏ຺ຐວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ຠວາສວໍ ຐເປຕ຺ວາ ສພ຺ໂພ ໂລໂຠ ກາມາສໂວຕິ ຍຸຕ຺ຕໍ ສິຍາ. ສສ຺ສຕທິຏ຺ຐິສຫຄໂຕ ຣາໂຄ ຠວທິຏ຺ຐິສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ຠວາສໂວ’’ຕິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ໂຕ. ຠວາສໂວ ປນ ‘‘ທິຏ຺ຐິຄຕວິປ຺ປຍຸຕ຺ເຕສຸ ເອວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ປາຬິຍໍ ວຸຕ຺ໂຕ. ໂສປິ ຣາໂຄ ກາມາສໂວ ຠວິຕຸໍ ຍຸຕ຺ໂຕ. ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກສມ຺ປຣາຍິກທຸກ຺ຂານໍ ກາຣຓຠູຕາ ກາມາສວາທໂຍປິ ທ຺ວິຘາ ວຸຕ຺ຕາ.

໑໑໐໓. ກາມາສວນິທ຺ເທເສ ຈ ກາເມສູຕິ ກາມຣາຄທິຏ຺ຐິຣາຄາທິອາຣມ຺ມຓຠູເຕສຸ ເຕຠູມເກສຸ ວຕ຺ຖຸກາເມສູຕິ ອຕ຺ໂຖ ສມ຺ຠວຕິ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ ສາ ຕຓ຺ຫາ ສພ຺ພາປິ ນ ກາມຈ຺ຉນ຺ທາທິນາມໍ ນ ລຠຕີຕິ. ກຕ຺ຕຸກມ຺ຍຕາຉນ຺ໂທ ອກຸສເລປິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ນ ປນ ຘມ຺ມຈ຺ຉນ຺ໂທ.

໑໑໐໕. ອຎ຺ຎໍ ຊີວນ຺ຕິ ຄຫຓໍ ຍທິປິ ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ເຘສ຺ເວວ ປວຕ຺ຕຕິ, ຣູເປ…ເປ… ວິຎ຺ຎາເຓ ວາ ປນ ນ ປຕິຏ຺ຐາຕິ. ຕໂຕ ອຎ຺ຎໍ ກຕ຺ວາ ຊີວໍ ຄຓ຺ຫາຕີຕິ ສສ຺ສຕທິຏ຺ຐິ ໂຫຕີຕິ. ພ຺ຣຫ຺ມາທິໍ ເອກຈ຺ຈໍ ອຕ຺ຕານໍ ‘‘ໂຫຕີ’’ຕິ ນິຈ຺ຈໂຕ ອຎ຺ຎຎ຺ຈ ‘‘ນ ໂຫຕີ’’ຕິ ອນິຈ຺ຈໂຕ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ‘‘ໂຫຕິ ຈ ນ ຈ ໂຫຕີ’’ຕິ ເອກຈ຺ຈສສ຺ສຕທິຏ຺ຐິ. ‘‘ໂຫຕີ’’ຕິ ຈ ປຸຏ຺ເຐ ‘‘ເນວາ’’ຕິ, ‘‘ນ ໂຫຕີ’’ຕິ ຈ ປຸຏ຺ເຐ ‘‘ນ’’ອິຕິ ສພ຺ພຕ຺ຖ ປຏິກ຺ຂິປນ຺ຕສ຺ສ ອມຣາວິກ຺ເຂປທິຏ຺ຐິ, ອມຣາ ອນຸປຈ຺ເຉທາ, ອມຣມຈ຺ຉສທິສີ ວາ ວິກ຺ເຂປທິຏ຺ຐີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ປຎ຺ຈກາມຄຸຓິໂກ ຣາໂຄ ກາມາສໂວຕິ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ກຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມານໍ ວິມານາທີສຸ ຣາຄສ຺ສ ທິຏ຺ຐິຣາຄສ຺ສ ຈ ກາມາສວຠາວໍ ປຏິກ຺ຂິປຕິ. ຍທິ ປນ ໂລໂຠ ກາມາສວຠວາສວວິນິມຸຕ຺ໂຕ ອຕ຺ຖິ, ໂສ ຍທາ ທິຏ຺ຐິຄຕວິປ຺ປຍຸຕ຺ເຕສຸ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕທາ ເຕນ ສມ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ ອວິຊ຺ຊາສໂວ ອາສວວິປ຺ປຍຸຕ຺ໂຕຕິ ໂທມນສ຺ສວິຈິກິຈ຺ຉຸທ຺ຘຈ຺ຈສມ຺ປຍຸຕ຺ຕສ຺ສ ວິຍ ຕສ຺ສປິ ອາສວວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕຕາ ວຕ຺ຕພ຺ພາ ສິຍາ ‘‘ຈຕູສຸ ທິຏ຺ຐິຄຕວິປ຺ປຍຸຕ຺ເຕສຸ ໂລຠສຫຄເຕສຸ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາເທສຸ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ໂມໂຫ ສິຍາ ອາສວສມ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ ສິຍາ ອາສວວິປ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ. ‘‘ກາມາສໂວ ອຏ຺ຐສຸ ໂລຠສຫຄເຕສຸ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາເທສຸ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ, ‘‘ກາມາສວໍ ປຏິຈ຺ຈ ທິຏ຺ຐາສໂວ ອວິຊ຺ຊາສໂວ’’ຕິ (ປຏ຺ຐາ. ໓.໓.໑) ຈ ວຈນໂຕ ທິຏ຺ຐິສຫຄໂຕ ຣາໂຄ ກາມາສໂວ ນ ໂຫຕີຕິ ນ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸໍ. ກິເລສປຏິປາຏິຍາປິ ອາຫຣິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອາສວານໍ ວຈນໍ ປຫາຕພ຺ພທສ຺ສນຕ຺ຖນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ ເຕ ປຫາເນ ອາຫຣິຍມານາ ປຫາຕພ຺ພານມ຺ປິ ເຕສໍ ກິເລສານໍ ອຸທ຺ເທສກ຺ກເມນ ອາຫຣິຕຸໍ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ ປຊຫນການໍ ມຄ຺ຄານມ຺ປີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໑໑໒໑. ປຐມກມານຠາຊນີເຍຕິ ‘‘ເສຍ຺ໂຍຫມສ຺ມີ’’ຕິ ມານສ຺ສ ນິທ຺ເທເສ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ‘‘ເອກຈ຺ໂຈ ຊາຕິຍາ ວາ ໂຄຕ຺ເຕນ ວາ ໂກລປຸຕ຺ຕິເຍນ ວາ ວຓ຺ຓໂປກ຺ຂຣຕາຍ ວາ ຘເນນ ວາ ອຊ຺ເຌເນນ ວາ ກມ຺ມາຍຕເນນ ວາ ສິປ຺ປາຍຕເນນ ວາ ວິຊ຺ຊາຏ຺ຐາເນນ ວາ ສຸເຕນ ວາ ປຏິຠາເນນ ວາ ອຎ຺ຎຕຣຎ຺ຎຕເຣນ ວາ ວຕ຺ຖຸນາ ມານໍ ຊປ຺ເປຕິ, ໂຍ ເອວຣູໂປ ມາໂນ ມຎ຺ຎນາ…ເປ… ເກຕຸກມ຺ຍຕາ ຈິຕ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິ (ວິຠ. ໘໖໖) ເສຍ຺ຍສ຺ສ ສທິສສ຺ສ ຫີນສ຺ສ ຈ ປວຕ຺ຕມາໂນ ປຸຄ຺ຄລວິເສສໍ ອນາມສິຕ຺ວາ ເສຍ຺ຍມາໂນ ວິຠຕ຺ໂຕຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ເອໂກ ມາໂນ ຕິຓ຺ຓໍ ຊນານໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ກຖິໂຕ’’ຕິ ອາຫ. ນ ເກວລຎ຺ຈາຍໍ ປຐມກມານຠາຊນີເຍ ເອວ ເອວໍ ກຖິໂຕ, ທຸຕິຍກຕຕິຍກມານຠາຊນີເຍປິ ກຖິໂຕ ເອວາຕິ ນິທສ຺ສນມຕ຺ຖໍ ເອຕໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອຖ ວາ ປຸຄ຺ຄເລ ອນິສ຺ສາຍ ວຸຕ຺ຕານໍ ຕິຓ຺ຓມ຺ປິ ມານານໍ ຠາຊນີຍໍ ‘‘ປຐມກມານຠາຊນີເຍ’’ຕິ ອາຫ. ເສຍ຺ຍສ຺ສ ‘‘ເສຍ຺ໂຍຫມສ຺ມີຕິ ມາໂນ’’ຕິອາທີນຎ຺ຫິ ປຸຄ຺ຄລໍ ອາມສິຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕານໍ ນວນ຺ນໍ ມານານໍ ຠາຊນີຍໍ ທຸຕິຍກມານຠາຊນີຍໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສ ມານຣາສິສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລໍ ອນາມສິຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕມານຣາສິໂຕ ທຸຕິຍຕຕິຍກຕ຺ຕາຕິ, ອຖາປິ ຈ ຍຖາວຸຕ຺ເຕ ທຸຕິຍກມານຠາຊນີເຍ ‘‘ເອເກກສ຺ສ ຕໂຍ ຕໂຍ ມານາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ກຖິຕ’’ນ຺ຕິ ອິຘ ວຸຕ຺ຕາຍ ອຕ຺ຖວຓ຺ຓນາຍ ສມານທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ປຐມກມານຠາຊນີເຍ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂສ ເອວ ມາໂນ ອິຘາຄໂຕຕິ ຕຕ຺ຖ ກຖິໂຕ ເອວ ອຕ຺ໂຖ ຍຸຊ຺ຊຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ມານກຣຓວເສນາຕິ ‘‘ເສຍ຺ໂຍ’’ຕິອາທິກິຈ຺ຈກຣຓວເສນ. ອປຣາປເຣ ອຸປາທາຍາຕິ ອິທໍ ປຸຣິມປຸຣິມາ ມານາ ອປຣາປເຣ ອຸປນິສ຺ສຍຠາເວນ ເຕ ອຸປ຺ປາເທນ຺ຕາ ອຈ຺ຈຸຄ຺ຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເກຕຸກມ຺ຍຕາຈິຕ຺ຕໍ ອຈ຺ຈຸຄ຺ຄຕຠາວໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ກຕ຺ວາ ຈິຕ຺ເຕເນວ ວິເສສິຕໍ.

໑໑໒໖. ອກ຺ຂມນຠາວປ຺ປກາສນໍ ຂິຍ຺ຍນໍ. ມເນນ ປິຍກຣຓນ຺ຕິ ເອວໍປກາຣໍ ປູຊນໍ ມານນນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິສ຺ສາກຣຓວເສນາຕິ ລາຠາທິອກ຺ຂມນກິຈ຺ຈວເສນ.

໑໑໒໗. ອຣິຍສາວກາຕິ ວຈນໍ ‘‘ອຣິຍສາວການໍເຍວ ປຏິເວໂຘ ອຕ຺ຖິ, ເຕ ຈ ຕໍ ນ ມຈ຺ຉຣາຍນ຺ຕີ’’ຕິ ປຏິເວຘຘມ຺ເມ ມຈ຺ຉຣິຍາຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ. ຄນ຺ໂຖຕິ ປາຬິ. ກຖາມຄ຺ໂຄຕິ ອຏ຺ຐກຖາປພນ຺ໂຘ. ຘມ຺ມນ຺ຕຣນ຺ຕິ ກຸສລາທິຘມ຺ມໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ອກຸສລາທິໍ ອຕ຺ຕໂນ ໂລລຕາຍ ຕຖາຄຕຠາສິຕໍ ຕິຕ຺ຖິຍຠາສິຕໍ ວາ ກໂຣນ຺ໂຕ ອາໂລເລສ຺ສຕິ. ອຕ຺ຕານໍ ອາວິກຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ຕານໍ ອຎ຺ຎຖາ ສນ຺ຕໍ ອຎ຺ຎຖາ ປເວທຍິຕ຺ວາ. ໂຍ ປນາຕິ ຕິຕ຺ຖິໂຍ ຄຫຏ຺ໂຐ ວາ ອຕ຺ຕໂນ ສມຍສ຺ສ ສໂທສຠາວໍ ທຏ຺ຐຸໍ ອນິຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອຎ຺ຎາເຓນ ອຠິນິເວເສນ ວາ.

ພ຺ຍາປິຕຸມນິຈ຺ໂຉຕິ ວິວິຈ຺ໂຉ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ເວວິຈ຺ຉໍ. ອນາທໂຣຕິ ມຈ຺ຉຣິເຍນ ທາເນ ອາທຣຣຫິໂຕ. ກຏຈ຺ຉຸນາ ຄາໂຫ ຠຕ຺ຕສ຺ສ ກຏຈ຺ຉຸຄ຺ຄາໂຫ, ກຏຈ຺ຉຸຄ຺ຄາໂຫ ວິຍ ກຏຈ຺ຉຸຄ຺ຄາໂຫ. ຍຖາ ຫິ ກຏຈ຺ຉຸຄ຺ຄາໂຫ ຍຖາວຸຕ຺ເຕ ຠຕ຺ເຕ ນ ສໍປສາຣຍຕິ, ເອວໍ ມຈ຺ຉຣິຍມ຺ປິ ອາວາສາທີສູຕິ. ຄຍ຺ຫຕິ ເອເຕນາຕິ ວາ ຄາໂຫ, ກຏຈ຺ຉຸ ເອວ ຄາໂຫ ກຏຈ຺ຉຸຄ຺ຄາໂຫ. ໂສ ຍຖາ ສງ຺ກຸຏິຕຄ຺ໂຄ ນ ສໍປສາຣຍຕິ, ເອວໍ ມຈ຺ຉຣິຍມ຺ປີຕິ. ອາວຣິຕ຺ວາ ຄຫິຕໍ ອຄ຺ຄຫິຕໍ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ອຄ຺ຄຫິຕຕ຺ຕໍ, ມຈ຺ຉຣິຍໍ. ‘‘ອາວາສາທິ ປເຣຫິ ສາຘາຣຓມສາຘາຣຓໍ ວາ ມຍ຺ເຫວ ໂຫຕູ’’ຕິ ປວຕ຺ຕິວເສນ ອຕ຺ຕສມ຺ປຕ຺ຕິຄ຺ຄຫຓລກ຺ຂຓຕາ, ‘‘ມາ ອຎ຺ຎສ຺ສາ’’ຕິ ປວຕ຺ຕິວເສນ ອຕ຺ຕສມ຺ປຕ຺ຕິນິຄູຫຓລກ຺ຂຓຕາ ຈ ໂຍເຊຕພ຺ພາ. ຍໍ ປນ ‘‘ປຣສນ຺ຕກໍ ຄຓ຺ຫິຕຸກາໂມ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ມຈ຺ຉຣິຍສ຺ສ ປຣສນ຺ຕກໂລຠສ຺ສ ອຸປນິສ຺ສຍຠາວໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຍທິ ຫິ ຕໍ ມຈ຺ຉຣິຍປ຺ປວຕ຺ຕິທສ຺ສນໍ, ປຣສມ຺ປຕ຺ຕິຄ຺ຄຫຓລກ຺ຂຓຕາ ຈ ວຕ຺ຕພ຺ພາ ສິຍາຕິ.

໑໑໔໐. ອຠິຊ຺ຌາກາມຣາຄານໍ ວິເສໂສ ອາສວທ຺ວຍເອກາສວຠາໂວ ສິຍາ, ນອຠິຊ຺ຌາຍ ໂນອາສວຠາໂວ ຈາຕິ ໂນອາສວໂລຠສ຺ສ ສພ຺ຠາໂວ ວິຈາເຣຕພ຺ໂພ. ນ ຫິ ອຕ຺ຖິ ‘‘ອາສໂວ ຈ ໂນອາສໂວ ຈ ຘມ຺ມາ ອາສວສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ອາສວສ຺ສ ຈ ໂນອາສວສ຺ສ ຈ ຘມ຺ມສ຺ສ ເຫຕຸປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ ສຕ຺ຕໂມ ຈ ນວໂມ ຈ ປຎ຺ໂຫ. ຄຓນາຍ ຈ ‘‘ເຫຕຸຍາ ສຕ຺ຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ‘‘ນວາ’’ຕິ. ທິຏ຺ຐິສມ຺ປຍຸຕ຺ເຕ ປນ ໂລເຠ ໂນອາສເວ ວິຊ຺ຊມາເນ ສຕ຺ຕມນວມາປິ ປຎ຺ຫວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ລເຠຍ຺ຍຸໍ, ຄຓນາ ຈ ‘‘ເຫຕຸຍາ ນວາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພາ ສິຍາ. ທິຏ຺ຐິວິປ຺ປຍຸຕ຺ເຕ ຈ ໂລເຠ ໂນອາສເວ ວິຊ຺ຊມາເນ ປຸພ຺ເພ ທສ຺ສິໂຕ ໂທໂສຕິ.

໑໑໕໙. ກາມຈ຺ຉນ຺ທນີວຣຓນິທ຺ເທເສ ກາເມສູຕິ ເຕຠູມເກສຸ ສາສເວສຸ ສພ຺ເພສຸ ວຕ຺ຖຸກາເມສຸ. ສພ຺ໂພ ຫິ ໂລໂຠ ກາມຈ຺ຉນ຺ທນີວຣຓໍ. ເຕເນວ ຕສ຺ສ ອາຣຸປ຺ເປ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ ‘‘ນີວຣຓໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິຈ຺ຈ ນີວຣໂຓ ຘມ຺ໂມ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ນ ປຸເຣຊາຕປຈ຺ຈຍາ. ອາຣຸປ຺ເປ ກາມຈ຺ຉນ຺ທນີວຣຓໍ ປຏິຈ຺ຈ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈນີວຣຓໍ ອວິຊ຺ຊານີວຣຓໍ. ອາຣຸປ຺ເປ ກາມຈ຺ຉນ຺ທນີວຣຓໍ ປຏິຈ຺ຈ ຖິນມິທ຺ຘນີວຣຓໍ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈນີວຣຓໍ ອວິຊ຺ຊານີວຣຓ’’ນ຺ຕິ (ປຏ຺ຐາ. ໓.໘.໑).

໑໑໖໒. ອິຣິຍາປຖິກຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ອິຣິຍາປຖູປຕ຺ຖມ຺ຠກໍ ອຏ຺ຐປຎ຺ຎາສວິຘໍ ຈິຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ປນ ພລວຖິນມິທ຺ຘສຫຄຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ‘‘ອິຣິຍາປຖໍ ສນ຺ຘາເຣຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂອລີຍຕີຕິ ໂອລມ຺ພຕິ.

໑໑໖໓. ໂອນຍ຺ຫຕີຕິ ຉາເທຕິ, ອວຕ຺ຖຣຕິ ວາ. ນານາຣມ຺ມເຓສຸ ປວຕ຺ຕິນິວາຣເຓນ, ວິປ຺ຜາຣິກຕານິວາຣເຓເນວ ວາ ອນ຺ໂຕສໂມໂຣໂຘ. ເອກຈ຺ຈານນ຺ຕິ ສິຣີສາທິຣຸກ຺ຂານໍ. ຣູປກາເຍເນວ ສິຍຸໍ, ເຕນ ສຸຂປ຺ປຏິສໍເວທນນິພ຺ພານສຈ຺ຉິກິຣິຍານໍ ຣູປຕາປຕ຺ຕິ ສິຍາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຕສ຺ມາຕິ ‘‘ກາຍສ຺ສາ’’ຕິ ວຈນສ຺ສ ຣູປຕ຺ຕາສາຘກຕ຺ຕາ. ນ ຫິ ນາມກາໂຍ ສຸປຕີຕິ ອິທໍ ຖິນມິທ຺ຘສມຸຏ຺ຐິຕຣູເປຫິ ຣູປກາຍສ຺ສ ຄຣຸຠາວປ຺ປຕ຺ຕໍ ອງ຺ຄປຈ຺ຈງ຺ຄາທີນໍ ສໍສີທນໍ ໂສປ຺ປນ຺ຕິ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ຊາຄຣຓຈິຕ຺ຕຣຫິຕໍ ຠວງ຺ຄສນ຺ຕຕິນ຺ຕິ. ຕສ຺ສ ຜລຕ຺ຕາຕິ ຜລູປຈາເຣນ ອິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ວິຍ ມິທ຺ຘໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ມິທ຺ຘສ຺ສ ຜລຕ຺ຕາ ອິນ຺ທ຺ຣິຍນິທ຺ເທເສ ວິຍ ລິງ຺ຄາທີນິ ມິທ຺ຘນິທ຺ເທເສປິ ໂສປ຺ປາທີນິ ວຸຕ຺ຕານີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຣູປກາຍສ຺ສ ອນ຺ໂຕສໂມໂຣໂຘ ນຕ຺ຖີຕິ ໂສ ນາມກາເຍ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ວິຎ຺ຎາຍຕິ. ເຕນ ສຫ ວຸຕ຺ຕາ ໂອນາຫປຣິໂຍນາຫາ ຈ. ຣູປກາຍສ຺ສ ວາ ວິປ຺ຜາຣິກາວິປ຺ຜາຣິກຠາໂວ ນາມ ອຕ຺ຕໂນ ສຠາເວນ ນຕ຺ຖິ, ນາມກາຍສ຺ສ ນາມກາເຍ ວິປ຺ຜາຣິເກ ລຫຸໂກ, ອວິປ຺ຜາຣິເກ ຄຣຸໂກຕິ ອວິປ຺ຜາຣິກຠາເວນ ໂອນາຫນາທິ ນາມກາຍສ຺ເສວ ໂຫຕີຕິ ໂອນາຫນາທໂຍປິ ນາມກາເຍ ວິຎ຺ຎາຍນ຺ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ນ ຫິ ຣູປໍ ນາມກາຍສ຺ສ ໂອນາໂຫ…ເປ… ໂຫຕີ’’ຕິ. ອາວຣຓຠາໂວ ວິຍ ຫິ ໂອນາຫນາທິຠາໂວປິ ນາມກາຍສ຺ເສວ ໂຫຕີຕິ. ອິຕໂຣ ອຘິປ຺ປາຍໍ ອຊານນ຺ໂຕ ເມຆາທີຫິ ຣູເປຫິ ຣູປານໍ ໂອນາຫນາທິໍ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ‘‘ນນຸ ຈາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຍທິ ເອວນ຺ຕິ ຍທິ ຣູປສ຺ສ ໂອນາຫນາທິຕາ ສິທ຺ຘາ, ອຣູປສ຺ສ ນ ສິຍາ, ເສຕຸພນ຺ຘາທີສຸ ຣູປສ຺ສ ອາວຣຓໍ ທິຏ຺ຐນ຺ຕິ ອາວຣຓມ຺ປິ ອຣູປສ຺ສ ນ ຠເວຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ສຸຣາເມຣຍປານໍ ອກຸສລນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ ຍຸຕ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລສຠາໂວ, ສຸຣາ…ເປ… ປມາທຏ຺ຐານານຸໂຍຄສ຺ສ ຈ ອກຸສລຕ຺ຕາ ປຎ຺ຎາຍ ທຸພ຺ພລີກຣຓຠາໂວ ຍຸຕ຺ໂຕ, ຕຖາປິ ປຣສ຺ສ ອຘິປ຺ປາຍໍ ອນຸຊານິຕ຺ວາ ສຸຣາເມຣຍສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລສຕາ ປຎ຺ຎາຍ ທຸພ຺ພລີກຣຓຕາ ຈ ອຸປກ຺ກິເລສານໍ ປຎ຺ຎາຍ ທຸພ຺ພລີກຣຓານຎ຺ຈ ປຈ຺ຈຍຕ຺ຕາ ຜລໂວຫາເຣນ ວຸຕ຺ຕາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ນ, ປຈ຺ຈຍນິທ຺ເທສໂຕ’’ຕິ. ເອວເມວ ໂຂຕິ ຍຖາ ຊາຕຣູປສ຺ສ ອໂຍ ໂລຫໍ ຕິປຸ ສີສໍ ສຊ຺ຊນ຺ຕິ ປຎ຺ຈຸປກ຺ກິເລເສຫິ ອຸປກ຺ກິລິຏ຺ຐໍ ຊາຕຣູປໍ ນ ເຈວ ມຸທຸ ໂຫຕິ, ນ ຈ ກມ຺ມນິຍໍ, ນ ຈ ປຠສ຺ສຣໍ ປຠງ຺ຄຸ ຈ, ນ ຈ ສມ຺ມາ ອຸເປຕິ ກມ຺ມາຍ, ເອວເມວ. ປຈ຺ຈຍນິທ຺ເທສໂຕຕິ ອຸປກ຺ກິເລສປຎ຺ຎາທຸພ຺ພລີກຣຓານໍ ປຈ຺ຈຍຠາວນິທ຺ເທສໂຕ, ປຈ຺ຈເຍ ຜລນິທ຺ເທສໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຍເມວ ກິເລໂສ ອຸປກ຺ກິເລສນິທ຺ເທເສສຸ ນິທ຺ທິຏ຺ໂຐຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ນີວຣຓໍ ຫຸຕ຺ວາວ ນີວຣຓສມ຺ປຍຸຕ຺ເຕ ທສ຺ສິຍມາເນ ນ ນີວຣຓຕາທສ຺ສນຕ຺ໂຖ ອາຣມ຺ໂຠ, ອຖ ໂຂ ສິທ຺ຘນີວຣຓຠາວສ຺ສ ນີວຣຓສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຕາທສ຺ສນຕ຺ໂຖຕິ ຍຖາລາຠວເສນ ຈ ອສມ຺ປຍຸຕ຺ຕສ຺ສ ວຈນໍ ນ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ຍຖາ ຫິ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕມ຺ປິ ຈຣນ຺ຕມ຺ປີຕິ ສິປ຺ປິສມ຺ພຸກາທີສຸ ຍຖາລາຠສມ຺ຠວໍ ຕໍ ທ຺ວຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ເອວໍ ‘‘ຖິນມິທ຺ຘນີວຣຓໍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕມ຺ປິ ອສມ຺ປຍຸຕ຺ຕມ຺ປີ’’ຕິ ວຈນໍ ອຕ຺ຖິ, ຍໍ ຍຖາລາຠໍ ສມ຺ຠເວຍ຺ຍາຕິ. ຈິຕ຺ຕຊສ຺ສາສມ຺ຠວວຈນໂຕຕິ ‘‘ຈຕ຺ຕຕ຺ຕາ’’ຕິອາທິວຈນສ຺ສ ຌານກ຺ຂເຓ ຈິຕ຺ຕຊສ຺ສ ຖິນມິທ຺ຘສ຺ສ ອສມ຺ຠວວຈນຠາວໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ, ‘‘ຈຕ຺ຕຕ຺ຕາ’’ຕິອາທິວຈເນນ ວາ ອສມ຺ຠວສ຺ສ ວຈນໂຕ ປກາສນໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ກາເມສຸ ໂຂ ປນ…ເປ… ສຸທິຏ຺ໂຐຕິ ອິມິນາ ກາມາທີນເວ ອຎ຺ຎາຓສ຺ສ ປຫານມາຫ. ຕໍ ຕຕ຺ຖ ປຫານນ຺ຕິ ຕໍ ຕຕ຺ຖ ຣູເປ ປຫານນ຺ຕິ ປຫານໍ ອເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ‘‘ຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ວິນຍນນ຺ຕິ ວາ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນ ຣູປສ຺ສ ອປ຺ປຫາຕພ຺ພຕ຺ຕເມວ ທສ຺ເສຕິ, ນ ປນ ‘‘ຉ ຘມ຺ເມ ປຫາຍາ’’ຕິອາທີສຸ ມິທ຺ຘສ຺ສ ອປ຺ປຫາຕພ຺ພຕາທສ຺ສນໂຕ ອຎ຺ໂຎ ປກາໂຣ ວຸຕ຺ໂຕ. ນ ຍຖາ…ເປ… ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ຉ ຘມ຺ມາ ປຎ຺ຈ ນີວຣຓານິ ຈ ຍຖາ ປຫາຕພ຺ພາເນວ ໂຫນ຺ຕານິ ‘‘ປຫາຕພ຺ພານີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕານິ, ນ ເອວໍ ຣູປໍ ປຫາຕພ຺ພເມວ ໂຫນ຺ຕໍ ‘‘ປຫາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອຎ຺ເຎຫິ ຈ ສຸຕ຺ເຕຫີຕິ ວຸຕ຺ຕສຸຕ຺ຕານໍ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ຕຖາ ຫີ’’ຕິອາທິມາຫ. ກຸສລປ຺ປວຕ຺ຕິໍ ອາວຣນ຺ຕີຕິ ອາວຣຓາ. ນີວາເຣນ຺ຕີຕິ ນີວຣຓາ. ຈິຕ຺ຕໍ ອຠິຠວນ຺ຕາ ອາໂຣຫນ຺ຕີຕິ ເຈຕໂສ ອຊ຺ຌາຣຸຫາ. ອາວຣຓາທິກິຈ຺ຈຎ຺ຈ ອຣູປສ຺ເສວ ຍຸຊ຺ຊຕິ, ຕຖາ ອນ຺ຘກຣຓາທິກິຈ຺ຈໍ. ຕຕ຺ຖ ຈຕູສຸ ປເທສຸ ປຸຣິມປຸຣິມສ຺ສ ປຈ຺ຉິມປຈ຺ຉິໂມ ອຕ຺ໂຖ. ສໍສາຣທຸກ຺ຂໍ ວິຆາໂຕ, ຕໍຊນກຕາຍ ວິຆາຕປກ຺ຂິກໍ. ເຈຕໂສ ປຣິຍຸຏ຺ຐານໍ ອໂຍນິໂສມນສິກາຣໂຕ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ອກຸສລຣາສິຠາໂວ ຈ ອຣູປສ຺ເສວ ໂຫຕີຕິ ອຣູປເມວ ມິທ຺ຘໍ.

໑໑໖໖. ຄຓໂຠຊນາທິອກປ຺ປິຍໂຠຊນໍ ກປ຺ປິຍສຎ຺ຎີ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ປຸນ ຊານິຕ຺ວາ ໂກຈິ ວິປ຺ປຏິສາຣີ ໂຫຕິ, ອນວຊ຺ຊຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂຸທສ຺ສນເຈຕິຍວນ຺ທນາທິໍ ວຊ຺ຊສຎ຺ຎີ ອກຕ຺ວາ ກຕ຺ວາ ຈ ໂກຈິ ອສ຺ສທ຺ໂຘ ວິປ຺ປຏິສາຣີ ໂຫຕິ. ວຕ຺ຖຸນ຺ຕິ ມູລໍ. ເອວຣູປນ຺ຕິ ມູລວເສນ ເອວໍປກາຣນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈປທໍ ເຍວາປນເກສຸ ‘‘ກຸຈ຺ຉິຕໍ ກຕໍ ກຸກຕໍ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖເມວ. ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈາຍນາກາໂຣຕິ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈຠາວນາກາໂຣ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈກຣຓາກາໂຣ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈຄມນາກາໂຣ ວາ. ເອເຕນ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ກິຣິຍຠາເວນ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ກປ຺ປຕິ ນ ກປ຺ປຕີ’’ຕິ ປວຕ຺ຕຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາໂທວ ວິນຍກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ.

໑໑໗໖. ຈິຕ຺ຕວິກ຺ຂິປນກິຈ຺ຈສາມຎ຺ເຎນ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈໍ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈຎ຺ຈ ສຫ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ກາມຈ຺ຉນ຺ທສ຺ສ ອນາຄາມິມຄ຺ເຄນ ປຫານໍ ອຸກ຺ກຏ຺ຐນີວຣຓວເສນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຍທິ ຫິ ໂລໂຠ ໂນນີວຣໂຓ ສິຍາ, ‘‘ໂນນີວຣໂຓ ຘມ຺ໂມ ນີວຣຓສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ເຫຕຸປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິອາທິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາ, ນ ເຈຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຄຓນາຍ ຈ ‘‘ເຫຕຸຍາ ຈຕ຺ຕາຣີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ‘‘ນວາ’’ຕິ. ຕສ຺ມາ ສພ຺ໂພ ໂລໂຠ ກາມຈ຺ຉນ຺ທນີວຣຓນ຺ຕິ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄນສ຺ສ ປຫານວຈນໍ ຍຸຕ຺ຕໍ.

໑໒໑໙. ກາໂມ ຈາຕິ ກິເລສກາໂມ ຈ. ປຸຣິມທິຏ຺ຐິໍ ອຸຕ຺ຕຣທິຏ຺ຐິ ອຸປາທິຍຕີຕິ ປຸຣິມທິຏ຺ຐິໍ ‘‘ສສ຺ສໂຕ’’ຕິ ຄຓ຺ຫນ຺ຕີ ອຸປາທິຍຕິ, ປຸຣິມທິຏ຺ຐິອາກາເຣເນວ ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ ອຸຕ຺ຕຣທິຏ຺ຐິ ເຕເນວ ປຸຣິມທິຏ຺ຐິໍ ທຬ຺ຫໍ ກໂຣນ຺ຕີ ຕໍ ອຸປາທິຍຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂຄສີລໂຄວຕາທີນີຕິ ຕຖາຠູຕໍ ທິຏ຺ຐິມາຫ. ອຠິນິເວສໂຕຕິ ອຠິນິເວສຠາວໂຕ, ອຠິນິວິສນໂຕ ວາ. ອຕ຺ຕວາທມຕ຺ຕເມວາຕິ ອຕ຺ຕສ຺ສ ອຠາວາ ‘‘ອຕ຺ຕາ’’ຕິ ອິທໍ ວຈນມຕ຺ຕເມວ. ອຸປາທິຍນ຺ຕິ ທຬ຺ຫໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ. ກຖໍ? ອຕ຺ຕາຕິ. ອຕ຺ຕາຕິ ຫິ ອຠິນິວິສນ຺ຕາ ວຈນເມວ ທຬ຺ຫໍ ກຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວໍ ອຕ຺ຕວາທມຕ຺ຕເມວ ອຸປາທິຍນ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ອຕ຺ຕວາທມຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວາ ວາຈາວຕ຺ຖຸມຕ຺ຕມາຫ. ວາຈາວຕ຺ຖຸມຕ຺ຕເມວ ຫິ ‘‘ອຕ຺ຕາ’’ຕິ ອຸປາທິຍນ຺ຕິ ອຕ຺ຖສ຺ສ ອຠາວາຕິ.

໑໒໒໑. ທິນ຺ນນ຺ຕິ ທານມາຫ, ຕໍ ອຜລຕ຺ຕາ ຣູປໍ ວິຍ ທານໍ ນາມ ນ ໂຫຕີຕິ ປຏິກ຺ຂິປຕິ. ມຫາວິຊິຕຍຎ຺ຎສທິໂສ ຍຎ຺ໂຎ ມຫາຍາໂຄ. ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ຫວນໍ ທານໍ ອາຫຸນໍ, ປາຫຸນານໍ ອຕິຖີນໍ ອຕິຖິກິຣິຍາ ປາຫຸນໍ, ອາວາຫາທີສຸ ມງ຺ຄລຕ຺ຖໍ ທານໍ ມງ຺ຄລກິຣິຍາ. ປຣໂລເກ ຐິໂຕ ອິມໍ ໂລກໍ ‘‘ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ຄຓ຺ຫາຕີຕິ ອິມໍ ໂລກໍ ອເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ປຣໂລໂກ, ປຣຎ຺ຈ ອເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ອຍໍ ໂລໂກ ໂຫຕິ ຄນ຺ຕພ຺ພໂຕ ອາຄນ຺ຕພ຺ພໂຕ ຈາຕິ ປຣໂລກໂຕ ອິຘາຄມນສ຺ສ ອຠາວາ ຕຕ຺ເຖວ ອຸຈ຺ຉິຊ຺ຊນໂຕ ຈິຕ຺ເຕນ ປຣໂລເກ ຐິໂຕ ອິມໍ ໂລກໍ ‘‘ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ຄຓ຺ຫາຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ນ ຫິ ອຍໍ ທິຏ຺ຐິ ປຣໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕສ຺ເສວ ໂຫຕີຕິ. ອິຘໂລເກ ຐິໂຕຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ອຍເມວ ນໂຍ. ອຍໍ ວາ ເອຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ‘‘ສໍສຣຓປ຺ປເທໂສ ອິຘໂລໂກ ຈ ປຣໂລໂກ ຈ ນາມ ໂກຈິ ນຕ຺ຖິ ສໍສຣຓສ຺ສ ອຠາວາ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ເຖວ ອຸຈ຺ຉິຊ຺ຊນໂຕ’’ຕິ. ປຸຣິມຠວໂຕ ປຈ຺ຉິມຠເວ ອຸປປຕນໍ ອຸປປາໂຕ, ໂສ ເຍສໍ ສີລໍ, ເຕ ໂອປປາຕິກາ. ເຕ ປນ ຈວນກາ ອຸປປຊ຺ຊນກາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ກຕ຺ວາ ອາຫ ‘‘ຈວນກອຸປປຊ຺ຊນກສຕ຺ຕາ ນຕ຺ຖີຕິ ຄຓ຺ຫາຕີ’’ຕິ. ອນຸໂລມປ຺ປຏິປທນ຺ຕິ ນິພ຺ພານານຸກູລໍ ສີລາທິປ຺ປຏິປທໍ.

໑໒໓໖. ນິປ຺ປເທສໂຕວ ຄຫິໂຕຕິ ອິມິນາ ຍໍ ອາສວໂຄຈ຺ຉເກ ພ຺ຣຫ຺ມານໍ ກປ຺ປຣຸກ຺ຂາທີສຸ ຣາຄສ຺ສ ຈ ທິຏ຺ຐິຣາຄສ຺ສ ຈ ອສງ຺ຄຫເຓນ ນີວຣຓໂຄຈ຺ຉເກ ຈ ກາມຈ຺ຉນ຺ທສ຺ສ ອນາຄາມິມຄ຺ເຄນ ປຫາຕພ຺ພຕາທສ຺ສເນນ ສປ຺ປເທສຕ຺ຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ນິວາຣິຕໍ ໂຫຕິ. ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄນາຕິ ວຈເນນ ຈຕູຫິ ມຄ຺ເຄຫິ ປຫາຕພ຺ພຕາ ວຸຕ຺ຕາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ນ ຫິ ປຸຣິເມຫິ ອຕນຸກຕາ ໂມຫາທໂຍ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄນ ປຫີຍນ຺ຕີຕິ.

໑໒໘໗. ນິຣຕິອຕ຺ເຖນາຕິ ປີຕິວິຣເຫນ, ພລວນິກນ຺ຕິວິຣເຫນ ວາ. ນ ຫິ ທຸກ຺ຂາຍ ເວທນາຍ ຣຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ. ອວ-ສທ຺ເທນ ອວຄາຫຕ຺ໂຖ ອໂຘອຕ຺ໂຖ ຈາຕິ ທ຺ວິຘາ ອວ-ສທ຺ທສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ.

໑໓໐໑. ວິຈິກິຈ຺ຉາສຫຄໂຕ ໂມຫຣໂຓ ປຫາເນກຏ຺ເຐນ ທິຏ຺ຐິສມ຺ປຍຸຕ຺ເຕນ ຣາຄຣເຓນ ສຣໂຓ, ອຸທ຺ຘຈ຺ຈສຫຄໂຕ ຣູປຣາຄອຣູປຣາຄສງ຺ຂາເຕນ. ອຣຓວິຠງ຺ຄສຸຕ຺ເຕ (ມ. ນິ. ໓.໓໓໓) ປນ ‘‘ໂຍ ກາມປຏິສນ຺ຘິສຸຂິໂນ ໂສມນສ຺ສານຸໂຍໂຄ ຫີໂນ ຄມ຺ໂມ ໂປຖຸຊ຺ຊນິໂກ ອນຣິໂຍ ອນຕ຺ຖສໍຫິໂຕ, ສທຸກ຺ໂຂ ເອໂສ ຘມ຺ໂມ ສອຸປຆາໂຕ ສອຸປາຍາໂສ ສປຣິຬາໂຫ ມິຈ຺ຉາປຏິປທາ. ຕສ຺ມາ ເອໂສ ຘມ຺ໂມ ສຣໂຓ’’ຕິອາທິວຈນໂຕ ຜລຠູຕທຸກ຺ຂອຸປຆາຕອຸປາຍາສປຣິຬາຫສຠາວຠູໂຕ ມິຈ຺ຉາປຏິປທາຠາໂວວ ‘‘ສຣໂຓ’’ຕິ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ ເຕຫິ ສພ຺ພາກຸສລານໍ ສຣຓຕາ ສິທ຺ຘາ ໂຫຕີຕິ.

ສຸຕ຺ຕນ຺ຕິກທຸກນິກ຺ເຂປກຖາວຓ຺ຓນາ

໑໓໐໓. ວິເວຈິຕຕ຺ຕາຕິ ວິສຸໍ ກຕຕ຺ຕາ ປກາສິຕຕ຺ຕາ. ອເສເສຕ຺ວາ ເຂເປຕີຕິ ວຊິຣໍ ອຕ຺ຕນາ ປຕິຕຏ຺ຐານໍ ອເສເສຕ຺ວາ ເຂເປຕິ ປຸນ ອປາກຕິກຕາອາປາທເນນ.

໑໓໑໑. ຕປ຺ປຕີຕິ ວິປ຺ປຏິສາຣີ ໂຫຕິ, ອນຸໂສຈຕິ ວາ.

໑໓໑໓. ອຫນ຺ຕິ ອິຕິ-ສທ຺ທປເຣນ ອຫໍ-ສທ຺ເທນ ເຫຕຸຠູເຕນ ໂຍ ອຕ຺ໂຖ ວິຎ຺ຎາຍຕິ, ໂສ ສໍກຖີຍຕິ, ອຸທີຣີຍຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຎ຺ຎຖາ ຫິ ວຸຈ຺ຈມານສ຺ສ ວຈເນນ ປກາສິຍມານສ຺ສ ປທຕ຺ຖສ຺ສ ສງ຺ຂາທິຠາເວ ສພ຺ເພສໍ ກຸສລາທິຘມ຺ມານໍ ອຘິວຈນາທິຕາ ສິຍາຕິ. ຠາໂວຕິ ສຕ຺ຕເວວຈນນ຺ຕິ ຠຓນ຺ຕິ, ຘາຕຸຍາ ວາ ເອຕໍ ອຘິວຈນໍ. ທຕ຺ໂຕຕິ ເອຕ຺ຕາວຕາ ສຕ຺ຕປຎ຺ຎຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອຎ຺ຎມ຺ປິ ອຸປາທາປຎ຺ຎຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ມຎ຺ໂຈ’’ຕິອາທິມາຫ. ອຫນ຺ຕິ ຈ ປວຕ຺ຕໍ ອຘິວຈນໍ ວທນ຺ເຕນ ສຸຓນ຺ເຕນ ຈ ປຸພ຺ເພ ຄຫິຕສຎ຺ເຎນ ອຕ຺ຖປ຺ປກາສນຠາເວນ ວິຎ຺ຎາຍຕິ. ນ ຫິ ຕສ຺ມິໍ ອວິຎ຺ຎາເຕ ຕທຕ຺ຖວິຊານນໍ ອຕ຺ຖີຕິ ວິເສເສນ ອຘິວຈນໍ ‘‘ຎາຍຕີຕິ ສມຎ຺ຎາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອຕສ຺ສຕ຺ຖສ຺ສ ອຫນ຺ຕິ ອິທໍ ອຘິວຈນນ຺ຕິ ເອວໍ ວາ ສຎ຺ຎາຄຫຓວເສນ ຎາຍຕິ ສມຎ຺ຎາຍຕິ ປາກຏາ ໂຫຕີຕິ ສມຎ຺ຎາ. ປຎ຺ຎາປີຍຕີຕິ ອຫນ຺ຕິ ອິທໍ ເອຕສ຺ສ ອຘິວຈນນ຺ຕິ ເອວໍ ຐປີຍຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂວຫຣີຍຕີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຸທ຺ເຘຍ຺ຍນ຺ຕິ ອຸທ຺ຘຣິຕພ຺ພໍ. ອປິ ນາມສຫສ຺ສໂຕຕິ ອເນເກຫິປິ ນາມສຫສ຺ເສຫີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຍເມວ ອຸປປຕນສີລໍ ນາມໍ ‘‘ໂອປປາຕິກນາມ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ກຣີຍຕີຕິ ກມ຺ມໍ, ນາມເມວ ກມ຺ມໍ ນາມກມ຺ມໍ. ຕຖາ ນາມເຘຍ຺ຍໍ. ກຣຓຐປນສທ຺ທາປິ ຫິ ກມ຺ມຕ຺ຖາ ໂຫນ຺ຕີຕິ. ອຖ ກຣຓຕ຺ຖາ, ກຣີຍຕິ ຈ ຐປີຍຕິ ຈ ເອເຕນ ອຕ຺ໂຖ ເອວໍນາໂມຕິ ປຎ຺ຎາປີຍຕີຕິ ກຣຓໍ ຐປນຎ຺ຈ ນາມ ໂຫຕິ. ອຖ ຠາວຕ຺ຖາ, ຎາປນມຕ຺ຕເມວ ກຣຓໍ ຐປນນ຺ຕິ ຈ ວຸຕ຺ຕໍ. ນາມນິຣຸຕ຺ຕິ ນາມພ຺ຍຎ຺ຊນນ຺ຕິ ນາມມິຈ຺ເຈວ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ນ ຫິ ປຖວີສງ຺ຂາຕໍ ອຕ຺ຖປ຺ປກາຣມຕ຺ຕໍ ນິວທຕິ ພ຺ຍຎ຺ຊຍຕິ ວາ ປຖວີຕິ ນາມໍ ນິວທຕິ ພ຺ຍຎ຺ຊຍຕິ ວາ, ຕສ຺ມາ ອນາມສ຺ສ ນິຣຸຕ຺ຕິພ຺ຍຎ຺ຊນຠາວນິວາຣຓຕ຺ຖໍ ‘‘ນາມນິຣຸຕ຺ຕິ ນາມພ຺ຍຎ຺ຊນ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອວໍ ນາມາຠິລາໂປຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ນໂຍ. ເອຕ຺ຖ ປນ ສງ຺ຂາ ສມຎ຺ຎາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ໂວຫາໂຣຕິ ຈຕູຫິ ປເທຫິ ປຎ຺ຎາປິຕພ຺ພໂຕ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ, ອິຕເຣຫິ ປຎ຺ຎາປນໂຕ.

ຕຕ຺ຖ ຈ ‘‘ປຸຣິມາ ອຸປາທາປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ອຸປ຺ປາທວຍກິຈ຺ຈຣຫິຕາ ໂລກສງ຺ເກຕສິທ຺ຘາ, ປຈ຺ຉິມາ ນາມປຎ຺ຎຕ຺ຕິ, ຍາຍ ປຸຣິມາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ຣູປາທໂຍ ຈ ໂສຕທ຺ວາຣວິຎ຺ຎາຓສນ຺ຕານານນ຺ຕຣມຸປ຺ປນ຺ເນນ ຄຫິຕປຸພ຺ພສງ຺ເກເຕນ ມໂນທ຺ວາຣວິຎ຺ຎາຓສນ຺ຕາເນນ ຄຫິຕາຍ ປຎ຺ຎາປີຍນ຺ຕີ’’ຕິ ອາຈຣິຍາ ວທນ຺ຕິ. ເອຕສ຺ມິໍ ປນ ອິມິສ຺ສາ ປາຬິຍາ ອຏ຺ຐກຖາຍ ຈ ອຕ຺ເຖ ສຕິ ຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ ມາຕິກາຍໍ ‘‘ວຈນມຕ຺ຕເມວ ອຘິກາຣໍ ກຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕາ ອຘິວຈນາ ນາມ, ສເຫຕຸກໍ ກຕ຺ວາ ວຸຈ຺ຈມານາ ອຠິລາປາ ນິຣຸຕ຺ຕິ ນາມ, ປກາເຣນ ຎາປນໂຕ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ນາມາ’’ຕິ (ຘ. ສ. ອຏ຺ຐ. ໑໐໑-໑໐໘), ເຕນ ວິໂຣໂຘ ສິຍາ. ນ ຫິ ອຸປ຺ປາທວຍກິຈ຺ຈຣຫິຕສ຺ສ ວຈນມຕ຺ຕໍ ອຘິກາຣໍ ກຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕິ ອຕ຺ຖິ ອຸປ຺ປາທາທິສຫິຕສ຺ເສວ ປວຕ຺ຕິສພ຺ຠາວໂຕ, ນ ຈ ວຈນວຈນຕ຺ຖວິມຸຕ຺ຕສ຺ສ ນາມສ຺ສ ນິທ຺ຘາເຣຕ຺ວາ ສເຫຕຸກໍ ກຕ຺ວາ ວຸຈ຺ຈມານຕາ ອຕ຺ຖິ, ນາປິ ອນິທ຺ຘາຣິຕສຠາວສ຺ສ ປທຕ຺ຖສ຺ສ ເຕນ ເຕນ ປກາເຣນ ຎາປນໍ ອຕ຺ຖີຕິ.

ທຸວິຘາ ຈາຍໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣາຕິ ອຏ຺ຐກຖາວຈນຎ຺ຈ ນ ທິສ຺ສຕິ, ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ວິຊ຺ຊມານປຎ຺ຎຕ຺ຕິອາທໂຍ ຉ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິໂຍວ ວຸຕ຺ຕາ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ຣູປໍ ເວທນາ’’ຕິອາທິກາ ວິຊ຺ຊມານປຎ຺ຎຕ຺ຕິ. ‘‘ອິຕ຺ຖີ ປຸຣິໂສ’’ຕິອາທິກາ ອວິຊ຺ຊມານປຎ຺ຎຕ຺ຕິ. ‘‘ເຕວິຊ຺ໂຊ ຉຬຠິຎ຺ໂຎ’’ຕິອາທິກາ ວິຊ຺ຊມາເນນ ອວິຊ຺ຊມານປຎ຺ຎຕ຺ຕິ. ‘‘ອິຕ຺ຖິສທ຺ໂທ ປຸຣິສສທ຺ໂທ’’ຕິອາທິກາ ອວິຊ຺ຊມາເນນ ວິຊ຺ຊມານປຎ຺ຎຕ຺ຕິ. ‘‘ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓໍ ໂສຕວິຎ຺ຎາຓ’’ນ຺ຕິອາທິກາ ວິຊ຺ຊມາເນນ ວິຊ຺ຊມານປຎ຺ຎຕ຺ຕິ. ‘‘ຂຕ຺ຕິຍກຸມາໂຣ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸມາໂຣ’’ຕິອາທິກາ ອວິຊ຺ຊມາເນນ ອວິຊ຺ຊມານປຎ຺ຎຕ຺ຕິ. ນ ເຈຕ຺ຖ ຍຖາວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣາ ທຸວິຘາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາຕິ ສກ຺ກາ ວິຎ຺ຎາຕຸໍ. ວິຊ຺ຊມານສ຺ສ ຫິ ສງ຺ຂາ…ເປ… ອຠິລາໂປ ວິຊ຺ຊມານປຎ຺ຎຕ຺ຕິ. ອວິຊ຺ຊມານສ຺ສ ຈ ສງ຺ຂາທິກາ ອວິຊ຺ຊມານປຎ຺ຎຕ຺ຕິ. ເຕສໍເຍວ ວິເສສນວິເສສິຕພ຺ພຠາເວນ ປວຕ຺ຕາ ສງ຺ຂາທໂຍ ອິຕຣາຕິ.

ອວິຊ຺ຊມານປຎ຺ຎຕ຺ຕິວຈເນນ ປຎ຺ຎາປິຕພ຺ພາ ອຸປາທາປຎ຺ຎຕ຺ຕິ, ຕສ຺ສາ ປຎ຺ຎາປນຠູຕາ ນາມປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ຈ ວຸຕ຺ຕາ, ອິຕເຣຫິ ນາມປຎ຺ຎຕ຺ຕິເຍວ ຍຖາວຸຕ຺ຕາຕິ ເຈ? ນ, ອສິທ຺ຘຕ຺ຕາ. ສຕິ ຫິ ອຸຊຸເກ ປຸຣິເມ ປາຬິອນຸຄເຕ ອຕ຺ເຖ ອຍມຕ຺ໂຖ ອິມາຍ ອຏ຺ຐກຖາຍ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ອສິທ຺ຘເມຕໍ. ຍທິ ຈ ສຕ຺ຕຣຖຆຏາທິທິສາກາລກສິຓອຊຏາກາສກສິຓຸຄ຺ຆາຏິມາກາສອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນວິສຍນິໂຣຘສມາປຕ຺ຕິອາທິປ຺ປກາຣາ ອຸປາທາປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ອວິຊ຺ຊມານປຎ຺ຎຕ຺ຕິ, ເອເຕເນວ ວຈເນນ ຕສ຺ສາ ອວິຊ຺ຊມານຕາ ວຸຕ຺ຕາຕິ ນ ສາ ອຕ຺ຖີຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພາ. ຍຖາ ຈ ປຎ຺ຎາປິຕພ຺ພໂຕ ອວິຊ຺ຊມານານໍ ສຕ຺ຕາທີນໍ ອວິຊ຺ຊມານປຎ຺ຎຕ຺ຕິຠາໂວ, ເອວໍ ຣູປາທີນໍ ວິຊ຺ຊມານານໍ ປຎ຺ຎເປຕພ຺ພໂຕ ວິຊ຺ຊມານປຎ຺ຎຕ຺ຕິຠາໂວ ອາປຊ຺ຊຕິ. ຕໂຕ ‘‘ສພ຺ເພ ຘມ຺ມາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕີ’’ຕິ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິປເຖຫິ ອວິສິຏ຺ໂຐ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິຘມ຺ມນິທ຺ເທໂສ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ ສິຍາ. ອຖາປິ ປຎ຺ຎາປິຕພ຺ພປຎ຺ຎາປນວິເສສທສ຺ສນຕ຺ໂຖ ສງ຺ຂາທິນິທ຺ເທໂສ, ຕຖາປິ ‘‘ເອກຘມ຺ໂມ ສພ຺ພຘມ຺ເມສຸ ນິປຕຕິ, ສພ຺ພຘມ຺ມາ ເອກຘມ຺ມສ຺ມິໍ ນິປຕນ຺ຕີ’’ຕິອາທິນາ ປຎ຺ຎາປິຕພ຺ພານໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິປຖຠາວສ຺ສ ທສ຺ສິຕຕ຺ຕາ ປຎ຺ຎາປິຕພ຺ພານໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິຠາເວ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິປຖາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິສທ຺ເທເນວ ວຸຕ຺ຕາຕິ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິປຖປທໍ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາ, ນາປິ ສກ຺ກາ ປຎ຺ຎາປິຕພ຺ພປຎ຺ຎາປນວິເສສທສ຺ສນຕ຺ໂຖ ສງ຺ຂາທິນິທ຺ເທໂສຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ສງ຺ຂາທິສທ຺ທານໍ ສມານຕ຺ຖຕ຺ຕາ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ‘‘ມຣເຓນປິ ຕໍ ປຫີຍຕິ, ຍໍ ປຸຣິໂສ ມມິທນ຺ຕິ ມຎ຺ຎຕີ’’ຕິ (ມຫານິ. ໔໑) ເອຕ຺ຖ ‘‘ປຸຣິໂສຕິ ສງ຺ຂາ ສມຎ຺ຎາ…ເປ… ອຠິລາໂປ’’ຕິ (ມຫານິ. ໔໑). ຕຖາ ‘‘ມາຄຓ຺ຑິໂຍຕິ ຕສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ນາມໍ ສງ຺ຂາ ສມຎ຺ຎາ’’ຕິອາທິ (ມຫານິ. ໗໓). ນ ຈ ‘‘ອຍໍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາໂມ’’ຕິ ສງ຺ເກຕຄ຺ຄຫຓໍ ‘‘ຣູປໍ ຕິສ຺ໂສ’’ຕິອາທິວຈນຄ຺ຄຫຓຎ຺ຈ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎສ຺ສ ອສິທ຺ຘສຠາວສ຺ສ ອຕ຺ຖປຎ຺ຎາປເນ ສມຕ຺ຖຕາ ສມ຺ຠວຕິ, ເຕສຎ຺ຈ ອສມຕ຺ຖຕາ. ຍທິ ຫິ ເຕສໍ ວິນາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ອຕ຺ຖປຎ຺ຎາປເນ ອສມຕ຺ຖຕາ ສິຍາ, ປຎ຺ຎຕ຺ຕິປຎ຺ຎາປເນ ຈ ອສມຕ຺ຖຕາຕິ ຕສ຺ສາ ອຎ຺ຎາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພາ ສິຍາ, ຕສ຺ສາ ຕສ຺ສາຕິ ອນວຕ຺ຖານໍ, ຕໂຕ ອຕ຺ຖວິຊານນເມວ ນ ສິຍາ, ນາປິ ສງ຺ເກຕຄ຺ຄຫຓໍ ສງ຺ເກຕສ຺ສ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິຠາເວ ‘‘ອຍໍ ອິມສ຺ສ ຠາສິຕສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ ວາ, ‘‘ອິມສ຺ສຕ຺ຖສ຺ສ ອິທໍ ວຈນໍ ໂຊຕກ’’ນ຺ຕິ ວາ. ສຎ຺ຎຸປ຺ປາທມຕ຺ເຕ ປນ ສງ຺ເກຕຄ຺ຄຫເຓ ວຈນສ຺ສ ວຈນຕ຺ຖວິນິມຸຕ຺ຕສ຺ສ ກປ຺ປເນ ປໂຍຊນໍ ນຕ຺ຖິ. ‘‘ພຸທ຺ຘສ຺ສ ຠຄວໂຕ ໂວຫາໂຣ ໂລກິເຍ ໂສເຕ ປຏິຫຎ຺ຎຕິ’’ (ກຖາ. ໓໔໗), ‘‘ອຠິຊານາສິ ໂນ ຕ຺ວໍ ອານນ຺ທ ອິໂຕ ປຸພ຺ເພ ເອວຣູປໍ ນາມເຘຍ຺ຍໍ ສຸຕໍ ຍທິທໍ ຊນວສໂຠ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໒.໒໘໐), ‘‘ນາມຎ຺ຈ ສາເວຕິ ໂກຓ຺ຑຎ຺ໂຎ ອຫໍ ຠຄວາ’’ຕິອາທີຫິ (ສໍ. ນິ. ໑.໒໑໗) ຈ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ວຈນຠາໂວ ສິທ຺ໂຘ. ຕສ຺ມາ ປາຬິຍາ ອຏ຺ຐກຖາຍ ຈ ອວິຣຸທ຺ໂຘ ອຕ຺ໂຖ ວິຈາເຣຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ໂພ.

ຍທິ ສຕ຺ຕາທໂຍ ອວິຊ຺ຊມານປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ນ ໂຫນ຺ຕິ, ກາ ປນ ອວິຊ຺ຊມານປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ນາມາຕິ? ປກາສິໂຕ ອຍມຕ຺ໂຖ ‘‘ອວິຊ຺ຊມານານໍ ສຕ຺ຕາທີນໍ ສງ຺ຂາ…ເປ… ອຠິລາໂປ ອວິຊ຺ຊມານປຎ຺ຎຕ຺ຕີ’’ຕິ. ສຕ຺ຕາທີນຎ຺ຈ ອວິຊ຺ຊມານຕ຺ຕາ ອຕ຺ຖິຕາ ເນວ ວຕ຺ຕພ຺ພາ, ເຍ ຈ ວເທຍ຺ຍຸໍ ‘‘ຣູປາທີນິ ວິຍ ອວິຊ຺ຊມານຕ຺ຕາ ອວິຊ຺ຊມານຕາ ວຸຕ຺ຕາ, ນ ນຕ຺ຖິຠາວໂຕ’’ຕິ, ອຍຎ຺ຈ ວາໂທ ເຫວຕ຺ຖິກຖາຍ ປຏິສິທ຺ໂຘ, ນ ຈ ຣູປໍ ເວທນາ ນ ໂຫຕີຕິ ອວິຊ຺ຊມານໍ ນາມ ໂຫຕິ. ເອວໍ ສຕ຺ຕາທໂຍປິ ຍທິ ອຕ຺ຖິ, ຣູປາທໂຍ ນ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອວິຊ຺ຊມານາຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພາ. ຍສ຺ມາ ປນ ເຍສຸ ຣູປາທີສຸ ຈກ຺ຂາທີສຸ ຈ ຕຖາ ຕຖາ ປວຕ຺ຕມາເນສຸ ‘‘ສຕ຺ໂຕ ອິຕ຺ຖີ ຣໂຖ ຆໂຏ’’ຕິອາທິກາ ວິຈິຕ຺ຕສຎ຺ຎາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ສຎ຺ຎານຸໂລມານິ ຈ ອຘິວຈນານິ, ເຕຫິ ຣູປຈກ຺ຂາທີຫິ ອຎ຺ໂຎ ສຕ຺ຕຣຖາທິສຎ຺ຎາວລມ຺ພິໂຕ ວຈນຕ຺ໂຖ ວິຊ຺ຊມາໂນ ນ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ສຕ຺ຕຣຖາທິອຠິລາປາ ‘‘ອວິຊ຺ຊມານປຎ຺ຎຕ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ນ ຈ ເຕ ‘‘ມຸສາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ ໂລກສມຎ຺ຎາວເສນ ປວຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ຕໂຕ ເອວ ເຕ ອຠິລາປາ ‘‘ສມ຺ມຸຕິສຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ໂສ ຈ ວຈນຕ຺ໂຖ ສຍໍ ອວິຊ຺ຊມາໂນປິ ວິຊ຺ຊມານສ຺ສ ວຈນສ຺ເສວ ວເສນ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິໂວຫາຣໍ ລຠຕິ, ‘‘ສມ຺ມຸຕິສຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ຈ ວຸຈ຺ຈຕິ ຍຖາຄຫິຕສຎ຺ຎາວເສນ ປວຕ຺ຕວຈນຕ຺ຖຠາວໂຕ. ‘‘ສມ຺ມຸຕິຎາຓໍ ສຈ຺ຈາຣມ຺ມຓເມວ, ນາຎ຺ຎາຣມ຺ມຓ’’ນ຺ຕິ (ກຖາ. ໔໓໔) ກຖາຍ ຈ ‘‘ປຖວີກສິຓາທິ ຈີວຣາທິ ຈ ສມ຺ມຸຕິສຈ຺ຈມ຺ຫີ’’ຕິ ອິມິນາວ ອຘິປ຺ປາເຍນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ວິຎ຺ຎາຍຕິ. ຍສ຺ມາ ຣູປາທີສຸ ສນ຺ຕາເນນ ປວຕ຺ຕມາເນສຸ ເອກຕ຺ຕຄ຺ຄຫຓວເສນ ເຕ ອມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕໍ ສຕ຺ຕາທິຄ຺ຄຫຓໍ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓາທີນິ ວິຍ ຣູປາທີສຸ ເຕສຸ ຂນ຺ເຘສຸ ຈກ຺ຂາທີສຸ ຈ ອສນ຺ຕໍ ອວິຊ຺ຊມານໍ ສຕ຺ຕຣຖາທິໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ປຣິຕ຺ຕາຣມ຺ມຓາທິຠາເວນ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຖາ ຍໍ ຂນ຺ຘສມູຫສນ຺ຕານໍ ເອກຕ຺ເຕນ ຄຫິຕໍ ອຸປາທາຍ ‘‘ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ໂຕ ປາປມິຕ຺ໂຕ ປຸຄ຺ຄໂລ’’ຕິ ຄຫຓໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ຈ ປວຕ຺ຕຕິ, ຕໍ ຕທຸປາທານຠູຕໍ ປຸຄ຺ຄລສຎ຺ຎາຍ ເສວມານສ຺ສ ກຸສລາກຸສລານໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ໂຫຕີຕິ ‘‘ປຸຄ຺ຄໂລປິ ອຸປນິສ຺ສຍປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ (ປຏ຺ຐາ. ໑.໑.໙) ວຸຕ຺ຕໍ. ຍສ຺ມາ ປນ ປຸຄ຺ຄໂລ ນາມ ໂກຈິ ຠາໂວ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ຍຖາ ອາໂປຘາຕຸອາທີນິ ຈິຕ຺ເຕນ ວິເວເຈຕ຺ວາ ປຖວີຘາຕຸ ອຸປລພ຺ຠຕິ, ນ ເອວໍ ຣູປາທໂຍ ຂນ຺ເຘ ວິເວເຈຕ຺ວາ ປຸຄ຺ຄໂລ ອຸປລພ຺ຠຕິ. ປຏິເສຘິຕາ ຈ ປຸຄ຺ຄລກຖາຍ ປຸຄ຺ຄລທິຏ຺ຐິ. ວຊິຣາຍ ຈ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ວຸຕ຺ຕໍ –

‘‘ກໍ ນຸ ສຕ຺ໂຕຕິ ປຈ຺ເຈສິ, ມາຣ ທິຏ຺ຐິຄຕໍ ນຸ ເຕ;

ສຸທ຺ຘສງ຺ຂາຣປຸຎ຺ໂຊຍໍ, ນຍິຘ ສຕ຺ຕຸປລພ຺ຠຕີ’’ຕິ. (ສໍ. ນິ. ໑.໑໗໑; ມຫານິ. ໑໘໖; ກຖາ. ໒໓໓);

ສຕ຺ໂຕຕິ ປນ ວຈນສ຺ສ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ປວຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ສາ ເອວມາຫ –

‘‘ຍຖາປິ ອງ຺ຄສມ຺ຠາຣາ, ໂຫຕິ ສທ຺ໂທ ຣໂຖ ອິຕິ;

ເອວໍ ຂນ຺ເຘສຸ ສນ຺ເຕສຸ, ໂຫຕິ ສຕ຺ໂຕຕິ ສມ຺ມຸຕີ’’ຕິ. (ສໍ. ນິ. ໑.໑໗໑; ມຫານິ. ໑໘໖; ກຖາ. ໒໓໓);

ຍທິ ປຸຄ຺ຄໂລ ນ ວິຊ຺ຊຕິ, ກຖໍ ປຸຄ຺ຄລຄ຺ຄຫຓສ຺ສ ສາຣມ຺ມຓຕາ ສິຍາຕິ? ອວິຊ຺ຊມານສ຺ສປິ ອາຣມ຺ມຓສ຺ສ ຄຫຓໂຕ. ອວິຊ຺ຊມານມ຺ປິ ຫິ ປຣິກປ຺ປິຕໍ ໂລກສຎ຺ຎາຕໍ ວາ ວິຊ຺ຊມານໍ ວາ ສຠາວຠູຕໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ຄເຫຕ຺ວາວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນໂຕ ສາຣມ຺ມຓຕາ ວຸຕ຺ຕາ. ສາຣມ຺ມຓາຕິ ຫິ ວຈນໍ ຈິຕ຺ຕເຈຕສິການໍ ອາຣມ຺ມເຓນ ວິນາ ອປ຺ປວຕ຺ຕິຎ຺ເຎວ ທີເປຕິ, ນ ເຕຫິ ຄຫິຕສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓສ຺ສ ວິຊ຺ຊມານຕໍ ອວິຊ຺ຊມານຕໍ ວາຕິ. ອຍໍ ສງ຺ຂຕາສງ຺ຂຕວິນິມຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖິຕາປຏິເສຘໍ ສພ຺ພຖາ ອນຸວຕ຺ຕນ຺ຕານໍ ວິນິຈ຺ຉໂຍ.

໑໓໑໖. ນາມກຣຓຏ຺ເຐນາຕິ ອຎ຺ຎໍ ອນເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ສຍເມວ ອຕ຺ຕໂນ ນາມກຣຓສຠາວໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍຎ຺ຫິ ປຣສ຺ສ ນາມໍ ກໂຣຕິ, ຕສ຺ສ ຈ ຕທເປກ຺ຂຕ຺ຕາ ອຎ຺ຎາເປກ຺ຂໍ ນາມກຣຓນ຺ຕິ ນາມກຣຓສຠາວຕາ ນ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ມຫາຊນສ຺ສ ຎາຕີນໍ ຄຸຓານຎ຺ຈ ສາມຎ຺ຎນາມາທິກາຣການໍ ນາມຠາໂວ ນາປຊ຺ຊຕິ. ຍສ຺ສ ຈ ອຎ຺ເຎຫິ ນາມໍ ກຣີຍຕິ, ຕສ຺ສ ຈ ນາມກຣຓສຠາວຕາ ນຕ຺ຖີຕິ ນຕ຺ຖິເຍວ ນາມຠາໂວ, ເວທນາທີນໍ ປນ ສຠາວສິທ຺ຘຕ຺ຕາ ເວທນາທິນາມສ຺ສ ນາມກຣຓສຠາວໂຕ ນາມຕາ ວຸຕ຺ຕາ. ປຖວີອາທິນິທສ຺ສເນນ ນາມສ຺ສ ສຠາວສິທ຺ຘຕໍເຍວ ນິທສ຺ເສຕິ, ນ ນາມຠາວສາມຎ຺ຎໍ, ນິຣຸຬ຺ຫຕ຺ຕາ ປນ ນາມສທ຺ໂທ ອຣູປຘມ຺ເມສຸ ເອວ ວຸຕ຺ໂຕ, ນ ປຖວີອາທີສູຕິ ນ ເຕສໍ ນາມຠາໂວ. ມາຕິກາຍ ຈ ປຖວີອາທີນໍ ນາມຕານາປຕ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາວ. ນ ຫິ ປຖວີອາທິນາມໍ ວິຊຫິຕ຺ວາ ເກສາທິນາເມຫິ ຣູປຘມ຺ມານໍ ວິຍ ເວທນາທິນາມໍ ວິຊຫິຕ຺ວາ ອຎ຺ເຎນ ນາເມນ ອຣູປຘມ຺ມານໍ ໂວຫຣິຕພ຺ເພນ ປິຓ຺ຑາກາເຣນ ປວຕ຺ຕິ ອຕ຺ຖີຕິ.

ອຖ ວາ ຣູປຘມ຺ມາ ຈກ຺ຂາທໂຍ ຣູປາທໂຍ ຈ ເຕສໍ ປກາສກປກາສິຕພ຺ພຠາວໂຕ ວິນາ ນາເມນ ປາກຏາ ໂຫນ຺ຕິ, ນ ເອວໍ ອຣູປຘມ຺ມາຕິ ອຘິວຈນສມ຺ຜສ຺ໂສ ວິຍ ນາມາຍຕ຺ຕຄຫຓີຍຠາເວນ ‘‘ນາມ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ, ປຏິຆສມ຺ຜສ຺ໂສປິ ນ ຈກ຺ຂາທີນິ ວິຍ ນາເມນ ວິນາ ປາກໂຏຕິ ‘‘ນາມ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ອຣູປຕາຍ ວາ ອຎ຺ຎນາມສຠາຄຕ຺ຕາ ສງ຺ຄຫິໂຕຍໍ, ອຎ຺ຎຜສ຺ສສຠາຄຕ຺ຕາ ວາ. ວຈນຕ຺ໂຖປິ ຫິ ‘‘ຣູປຍຕີຕິ ຣູປໍ, ນາມຍຕີຕິ ນາມ’’ນ຺ຕິ ອິຘ ປຈ຺ຉິມປຸຣິມານໍ ສມ຺ຠວຕິ. ຣູປຍຕີຕິ ວິນາປິ ນາເມນ ອຕ຺ຕານໍ ປກາສຍຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ, ນາມຍຕີຕິ ນາເມນ ວິນາ ອປາກຏຠາວໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ປກາສກໍ ນາມໍ ກໂຣຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອາຣມ຺ມຓາຘິປຕິປຈ຺ຈຍຕາຍາຕິ ສຕິປິ ຣູປສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓາຘິປຕິປຈ຺ຈຍຠາເວ ນ ປຣມສ຺ສາສຠູຕໍ ນິພ຺ພານໍ ວິຍ ສາຕິສຍໍ ຕໍນາມນສຠາເວນ ປຈ຺ຈໂຍຕິ ນິພ຺ພານເມວ ‘‘ນາມ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

໑໓໑໘. ວຏ຺ຏມູລສມຸທາຈາຣທສ຺ສນຕ຺ຖນ຺ຕິ ສຕ຺ຕານໍ ວຏ຺ຏມູລສມຸທາຈາໂຣ ນາມ ອວິຊ຺ຊາ ຈ ຠວຕຓ຺ຫາ ຈ, ຕໍທສ຺ສນຕ຺ຖນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຖ ສມຸທາຈຣຕີຕິ ສມຸທາຈາໂຣ, ວຏ຺ຏມູລເມວ ສມຸທາຈາໂຣ ວຏ຺ຏມູລສມຸທາຈາໂຣ, ວຏ຺ຏມູລທສ຺ສເນນ ວຏ຺ຏມູລານໍ ປວຕ຺ຕິ ທສ຺ສິຕາ ໂຫຕີຕິ ວຏ຺ຏມູລານໍ ສມຸທາຈາຣສ຺ສ ທສ຺ສນຕ຺ຖນ຺ຕິປິ ອຕ຺ໂຖ.

໑໓໒໐. ເອເກກສ຺ມິຎ຺ຈ ອຕ຺ຕາຕິ ຈ ໂລໂກຕິ ຈ ຄຫຓວິເສສໍ ອຸປາທາຍ ‘‘ອຕ຺ຕາ ຈ ໂລໂກ ຈາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອກໍ ວາ ຂນ຺ຘໍ ອຕ຺ຕໂຕ ຄເຫຕ຺ວາ ອຎ຺ຎໍ ອຕ຺ຕໂນ ອຸປໂຠຄຠູໂຕ ໂລໂກຕິ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕານໍ ‘‘ອຕ຺ຕາ’’ຕິ ຄເຫຕ຺ວາ ປຣສ຺ສ ອຕ຺ຕານໍ ‘‘ໂລໂກ’’ຕິ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ວາ ວເສນ ‘‘ອຕ຺ຕາ ຈ ໂລໂກ ຈາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕໍ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ຕໍ ທ຺ວິຘາປິ ຄຫິຕໍ ຂນ຺ຘປຎ຺ຈກໍ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ນິວິຏ຺ຐາ ປຣາມສນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໑໓໓໒. ສຫ ສິກ຺ຂິຕພ຺ໂພ ຘມ຺ໂມ ສຫຘມ຺ໂມ, ຕຕ຺ຖ ຠວໍ ສຫຘມ຺ມິກໍ. ກມ຺ມຕ຺ເຖ ວຕ຺ຕມານໂຕ ໂທວຈສ຺ສສທ຺ທໂຕ ອາຍ-ສທ຺ທໍ ອນຎ຺ຎຕ຺ຖໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ໂທວຈສ຺ສາຍ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ‘‘ທຸພ຺ພຈສ຺ສ ກມ຺ມ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ໂທວຈສ຺ສສ຺ສ ວາ ອຍນໍ ປວຕ຺ຕິ ໂທວຈສ຺ສາຍໍ. ວຈນສ຺ສ ປຏິວິຣຸທ຺ຘວຈນໍ ປຏາຓິກຄຫຓໍ. ຄຸເຓຫິ ຄຣູສຸ ຄາຣເວນ ວສນໍ ຄຣຸວາໂສ. ຊາຕິອາທີຫິ ເຊຏ຺ຐເກສຸ ປຏິສ຺ສຸຓິຕພ຺ເພສຸ ວສນໍ ສເຊຏ຺ຐກວາໂສ. ໂອຕ຺ຕປ຺ປິຕພ຺ພາ ວາ ຄຣຸໂນ. ຫິຣິຍິຕພ຺ພາ ເຊຏ຺ຐກາ. ຍາຍ ເຈຕນາຍ ທຸພ຺ພໂຈ ໂຫຕິ, ສາ ໂທວຈສ຺ສຕາ ຠວິຕຸໍ ອຣຫຕີຕິ ‘‘ສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ໂຘເຍວາ’’ຕິ ອາຫ.

໑໓໓໓. ທຸ-ສທ຺ເທນ ຍຸຕ຺ຕໍ ນາມໍ ທຸນ຺ນາມໍ. ອນຸປສງ຺ກມນ຺ຕສ຺ສປິ ອນຸສິກ຺ຂນໍ ເສວນາຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ‘‘ຠຊນາຕິ ອຸປສງ຺ກມນາ’’ຕິ ອາຫ. ສພ຺ພໂຕຠາເຄນາຕິ ກາຍວາຈາຈິຕ຺ເຕຫິ ອາວິ ເຈວ ຣໂຫ ຈ.

໑໓໓໖. ວິນໂຍຕິ ວິຠງ຺ຄຂນ຺ຘກາ ວຸຕ຺ຕາ. ວຕ຺ຖຸວີຕິກ຺ກມໂຕ ປຸພ຺ເພ ປຣໂຕ ຈ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊນ຺ໂຕ ນາມ ນ ໂຫຕີຕິ ສຫ ວຕ຺ຖຸນາ ອາປຕ຺ຕິໍ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ສຫ ວຕ຺ຖຸນາ…ເປ… ອາປຕ຺ຕິກຸສລຕາ ນາມາ’’ຕິ. ສຫ ກມ຺ມວາຈາຍາຕິ ອພ຺ຠານຕິຓວຕ຺ຖາຣກກມ຺ມວາຈາຍ ‘‘ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ອິຕ຺ຖນ຺ນາມໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊິ’’ນ຺ຕິອາທິກາຍ ຈ. ສເຫວ ຫິ ກມ຺ມວາຈາຍ ອາປຕ຺ຕິວຸຏ຺ຐານຎ຺ຈ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທຕີຕິ. ອາປຕ຺ຕິຍາ ວາ ກາຣຓໍ ວຕ຺ຖຸ, ວຸຏ຺ຐານສ຺ສ ກາຣຓໍ ກມ຺ມວາຈາຕິ ກາຣເຓນ ສຫ ຜລສ຺ສ ຊານນວເສນ ‘‘ສຫ ວຕ຺ຖຸນາ ສຫ ກມ຺ມວາຈາຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

໑໓໓໘. ອຍເມວຕ຺ໂຖ ສຫ ປຣິກມ຺ເມນາຕິ ເອຕ຺ຖ ວຸຕ຺ໂຕ. ວຸຏ຺ຐານກປຎ຺ຎາຍາຕິ ວຸຏ຺ຐານສ຺ສ ກາຣຓຠູຕາຍ ປຣິກມ຺ມປຎ຺ຎາຍ.

໑໓໔໐. ຘາຕຸວິສຍາ ສພ຺ພາປິ ປຎ຺ຎາ ຘາຕຸກຸສລຕາ, ຕເທກເທສາ ມນສິກາຣກຸສລຕາຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ປຸຣິມປເທປິ ອຸຄ຺ຄຫມນສິກາຣຊານນປຎ຺ຎາ ວຸຕ຺ຕາ. ປຸຣິມປເທ ວາ ວາຈຸຄ຺ຄຕາຍ ຘາຕຸປາຬິຍາ ມນສິກຣຓໍ ‘‘ມນສິກາໂຣ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕີ ມນສິກໂຣນ຺ຕີ ຘາຕຸປາຬິຍາ ອຕ຺ຖໍ ສຸຓນ຺ຕີ ຄນ຺ຖໂຕ ຈ ອຕ຺ຖໂຕ ຈ ຘາເຣນ຺ຕີ ‘‘ອຍໍ ຈກ຺ຂຸຘາຕຸ ນາມາ’’ຕິອາທິນາ ສຠາວໂຕ ອຏ຺ຐາຣເສວາຕິ ຄຓນໂຕ ຈ ປຣິຈ຺ເຉທໍ ຊານນ຺ຕີ ຈ ປຎ຺ຎາ ອຸຄ຺ຄຫປຎ຺ຎາທິກາ ວຸຕ຺ຕາ. ປຈ຺ຉິມປເທ ປຎ຺ຈວິຘາປິ ສາ ປຎ຺ຎາ ອຸຄ຺ຄໂຫຕິ ຕໂຕ ຈ ປວຕ຺ໂຕ ອນິຈ຺ຈາທິມນສິກາໂຣ ‘‘ອຸຄ຺ຄຫມນສິກາໂຣ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ, ຕສ຺ສ ຊານນໍ ປວຕ຺ຕນເມວ, ຍຖາ ປວຕ຺ຕໍ ວາ ອຸຄ຺ຄຫໍ, ເອວເມວ ປວຕ຺ໂຕ ອຸຄ຺ຄໂຫຕິ ຊານນໍ ອຸຄ຺ຄຫຊານນໍ. ມນສິກາໂຣປິ ‘‘ເອວໍ ປວຕ຺ເຕຕພ຺ໂພ ເອວຎ຺ຈ ປວຕ຺ໂຕ’’ຕິ ຊານນໍ ມນສິກາຣຊານນໍ. ຕທຸຠຍມ຺ປິ ມນສິກາຣໂກສລ຺ລນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຸຄ຺ຄໂຫປິ ຫິ ມນສິກາຣສມ຺ປໂຍຄໂຕ ມນສິກາຣນິຣຸຕ຺ຕິໍ ລທ຺ຘຸໍ ຍຸຕ຺ໂຕຕິ ໂຍ ຈ ມນສິ ກາຕພ຺ໂພ, ໂຍ ຈ ມນສິກຣຓຸປາໂຍ, ສພ຺ໂພ ໂສ ມນສິກາໂຣຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ. ຕຕ຺ຖ ຈ ໂກສລ຺ລໍ ມນສິກາຣກຸສລຕາຕິ.

໑໓໔໒. ຕີສຸປິ ວາ…ເປ… ວຏ຺ຏຕີຕິ ຕສ຺ສາ ຈ ອຸຄ຺ຄຫາທິຠາໂວ ວຸຕ຺ໂຕ. ສມ຺ມສນໍ ປຎ຺ຎາ, ສາ ມຄ຺ຄສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ອນິຈ຺ຈາທິສມ຺ມສນກິຈ຺ຈໍ ສາເຘຕິ ນິຈ຺ຈສຎ຺ຎາທິປຊຫນໂຕ. ມນສິກາໂຣ ສມ຺ມສນສມ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ ຕເຖວ ອນິຈ຺ຈາທິມນສິກາຣກິຈ຺ຈໍ ມຄ຺ຄສມ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ ສາເຘຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ສມ຺ມສນມນສິກາຣາ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣມິສ຺ສກາ’’ຕິ. ອິມິນາ ປນ ປຈ຺ຈເຍນ ອິທໍ ໂຫຕີຕິ ເອວໍ ອວິຊ຺ຊາທີນໍ ສງ຺ຂາຣາທິປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຠາວຊານນໍ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທກຸສລຕາຕິ ທສ຺ເສຕິ.

໑໓໔໔. ອມ຺ພພີຊາທີນິ ອນຸປາທິນ຺ນກທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕານິ. ໂສຕວິຎ຺ຎາຓາທີນໍ ວິສຠາຄາ ອນນຸຣູປາ ອນຸປ຺ປາທກາເຍວ ຈກ຺ຂາທໂຍ ‘‘ວິສຠາຄປຈ຺ຈຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ, ເຕຫິ ອນຸປ຺ປຊ຺ຊມານາເນວ ຈ ໂສຕວິຎ຺ຎາຓາທີນິ ‘‘ວິສຠາຄປຈ຺ຈຍສມຸປ຺ປນ຺ນຘມ຺ມາ’’ຕິ. ໂສຕວິຎ຺ຎາເຓນ ວາ ວິສຠາຄສ຺ສ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍຕິ ວິສຠາຄປຈ຺ຈໂຍ, ຈກ຺ຂາຍຕນສ຺ສ ວິສຠາເຄນ ໂສຕາຍຕເນນ ປຈ຺ຈເຍນ ສມຸປ຺ປນ຺ໂນ ວິສຠາຄປຈ຺ຈຍສມຸປ຺ປນ຺ໂນ.

໑໓໔໖. ອຊ຺ຊວນິທ຺ເທເສ ອຊ຺ຊໂວ ອຊ຺ຊວຕາຕິ ອຸຊຸຕາ ອຸຊຸກຕາ ອິຈ຺ເຈວ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕີຕິ ອຊ຺ຊວມທ຺ທວນິທ຺ເທເສສຸ ອຸຊຸກຕາມຸທຸຕານິທ຺ເທເສຫິ ວິເສສໍ ມທ຺ທວນິທ຺ເທເສ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ນີຈຈິຕ຺ຕຕາ’’ຕິປທມາຫ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ນີຈຈິຕ຺ຕຕາ ມຸທຸຕາ’’ຕິ ປຸນ ມຸທຸຕາວຈນໍ ນີຈຈິຕ຺ຕຕາຍ ວິເສສນຕ຺ຖໍ. ໂອມາໂນປິ ຫິ ນີຈຈິຕ຺ຕຕາ ໂຫຕິ, ນ ປນ ມຸທຸຕາຕິ.

໑໓໔໘. ປເຣສໍ ທຸກ຺ກຏໍ ທຸຣຸຕ຺ຕຎ຺ຈ ປຏິວິໂຣຘາກຣເຓນ ອຕ຺ຕໂນ ອຸປຣິ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ວາເສນ຺ຕິ. ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ສກມນຕາຕິ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອພ຺ຍາປນ຺ໂນ ສໂກ ມໂນຠາໂວຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ວາ ຈິຕ຺ຕປ຺ປພນ຺ຘໍ ເອກຕ຺ເຕນ ຄເຫຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ອນ຺ຕຣາ ອຸປ຺ປນ຺ເນນ ປີຕິສຫຄຕມເນນ ສກມນຕ຺ຕໍ ອາຫ. ອຕ຺ຕມໂນ ວາ ປຸຄ຺ຄໂລ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ອຕ຺ຕມນຕາ. ສາ ນ ສຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ປຸຄ຺ຄລທິຏ຺ຐິນິວາຣຓຕ຺ຕໍ ‘‘ຈິຕ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

໑໓໔໙. ກາຍວາຈາຫິ ກຕ຺ຕພ຺ພສ຺ສ ອກຣເຓນ ອສາທິຍິຕພ຺ພສ຺ສ ສາທິຍເນນ ຈ ມນສາປິ ອາຈຣຕິ ເອວ, ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວຣາທິເຠທນວເສນ ວາ ເອຕໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

໑໓໕໐. ສໂທສວເຓ ຣຸກ຺ເຂ ນິຍ຺ຍາສປິຓ຺ຑິໂຍ, ອຫິຈ຺ຉຕ຺ຕການິ ວາ ອຸຏ຺ຐິຕານິ ‘‘ອຓ຺ຑການີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ເຜຄ຺ຄຸຣຸກ຺ຂສ຺ສ ປນ ກຸຖິຕສ຺ສ ອຓ຺ຑານິ ວິຍ ອຸຏ຺ຐິຕາ ຈຸຓ຺ຓປິຓ຺ຑິໂຍ ຄຓ຺ຐິໂຍ ວາ ‘‘ອຓ຺ຑການີ’’ຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ປທຸມນາຬໍ ວິຍ ໂສຕໍ ຆໍສຍມານາ ວິຍ ປວິສນ຺ຕີ ກກ຺ກສາ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ໂກເຘນ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ ຕສ຺ສ ປຣິວາຣຠູຕາ ໂກຘສາມນ຺ຕາ. ປຸເຣ ສໍວຑ຺ຒນາຣີ ໂປຣີ, ສາ ວິຍ ສຸກຸມາຣາ ມຸທຸກາ ວາຈາ ໂປຣີ ວິຍາຕິ ໂປຣີ. ຕຕ຺ຖາຕິ ‘‘ຠາສິຕາ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາຍ ກິຣິຍາຍາຕິປິ ໂຍຊນາ ສມ຺ຠວຕິ, ຕຕ຺ຖ ວາຈາຍາຕິ ວາ. ສຓ຺ຫວາຈຕາຕິອາທິນາ ຕໍ ວາຈໍ ປວຕ຺ຕຍມານໍ ເຈຕນໍ ທສ຺ເສຕິ.

໑໓໕໑. ອາມິສາລາເຠນ ຍໍ ຉິທ຺ທໍ ໂຫຕິ, ຕໍ ອາມິສາລາເຠນ ‘‘ຉິທ຺ທ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ທ຺ເວເຍວ ຫີຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕານິ ອາມິສຘມ຺ມາລາເຠຫິ ປວຕ຺ຕມານານິ ຉິທ຺ທານິ ອາຫ. ຄມນສຠາເຄນາຕິ ຄມນມຄ຺ຄສ຺ສ ອນຸຈ຺ຉວິກທິສາຠາເຄນ. ສງ຺ຄຫປກ຺ເຂ ຐຕ຺ວາຕິ ສງ຺ຄຫໍ ກໂຣມິຈ຺ເຈວ ກເຖຕພ຺ພໍ, ນ ລາຠສກ຺ກາຣກາມຕາທີຫີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອວສ຺ສໍ ກາຕພ຺ພໍ ກິຈ຺ຈໍ, ອິຕຣໍ ກຣຓີຍໍ. ອພ຺ຠານໂຕ ອຎ຺ຎໍ ອາປຕ຺ຕິວຸຏ຺ຐານໍ ‘‘ວຸຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

໑໓໕໒. ສສມ຺ຠາຣກຖາຕິ ທສ຺ສນສ຺ສ ກາຣຓສຫິຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ, ສສມ຺ຠາຣສ຺ສ ວາ ທສ຺ສນສ຺ສ ກຖາ ສສມ຺ຠາຣກຖາ. ຍສ຺ສ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍາສໍວຣສ຺ສ ເຫຕູຕິ ວຕ຺ວາ ປຸນ ‘‘ຕສ຺ສ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ສຕິກວາເຏນ ປິທຫນຕ຺ຖາຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ອສໍວຣສ຺ສາຕິ. ຕທິທໍ ຍໍ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍາສໍວຣສ຺ສ ເຫຕຸ ອຠິຊ຺ຌາທິອນ຺ວາສ຺ສວນໍ ທສ຺ສິຕໍ, ຕໍ ອສໍວຸຕຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ເສວ ເຫຕຸປວຕ຺ຕໍ ທສ຺ສິຕນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ, ຍຕ຺ວາຘິກຣຓນ຺ຕິ ຫິ ຍສ຺ສ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ກາຣຓາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກສ຺ສ ຈ ກາຣຓາຕິ? ອສໍວຸຕສ຺ສ. ກິຎ຺ຈ ອສໍວຸຕໍ? ຍສ຺ສ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍາສໍວຣສ຺ສ ເຫຕຸ ອນ຺ວາສ຺ສວນ຺ຕິ ຕທຸປລກ຺ຂິຕໍ, ຕສ຺ສ ສໍວຣາຍາຕິ ອຍມຕ຺ຖໂຍຊນາ.

ຊວນກ຺ຂເຓ ປນ ທຸສ຺ສີລ຺ຍໍ ວາຕິອາທິ ປຸນ ອວຈນຕ຺ຖໍ ອິເຘວ ສພ຺ພໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ຉສຸ ທ຺ວາເຣສຸ ຍຖາສມ຺ຠວໍ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ນ ຫິ ປຎ຺ຈທ຺ວາເຣ ກາຍວຈີທຸຈ຺ຈຣິຕສງ຺ຂາຕໍ ທຸສ຺ສີລ຺ຍໍ ອຕ຺ຖີຕິ. ຍຖາ ກິນ຺ຕິອາທິນາ ນຄຣທ຺ວາເຣ ອສໍວເຣ ສຕິ ຕໍສມ຺ພນ຺ຘານໍ ຆຣາທີນໍ ອສໍວຸຕຕາ ວິຍ ຊວເນ ອສໍວເຣ ສຕິ ຕໍສມ຺ພນ຺ຘານໍ ທ຺ວາຣາທີນໍ ອສໍວຸຕຕາຕິ ເອວໍ ອຎ຺ເຎສໍ ສໍວເຣ, ອຎ຺ເຎສໍ ສໍວຸຕຕາສາມຎ຺ຎເມວ ນິທສ຺ເສຕິ, ນ ປຸພ຺ພາປຣສາມຎ຺ຎໍ ອນ຺ໂຕ ພຫິ ສາມຎ຺ຎໍ ວາ. ສຕິ ວາ ທ຺ວາຣຠວງ຺ຄາທິເກ ປຸນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານໍ ຊວນໍ ພາຫິຣໍ ວິຍ ກຕ຺ວາ ນຄຣທ຺ວາຣສມານໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ອິຕຣຎ຺ຈ ອນ຺ໂຕນຄຣທ຺ວາຣສມານໍ. ຊວເນ ວາ ອສໍວເຣ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ຕໂຕ ປຣໍ ທ຺ວາຣຠວງ຺ຄາທີນໍ ອສໍວຣເຫຕຸຠາວາປຕ຺ຕິໂຕ ນຄຣທ຺ວາຣສທິເສນ ຊວເນນ ປວິສິຕ຺ວາ ທຸສ຺ສີລ຺ຍາທິໂຈຣານໍ ທ຺ວາຣຠວງ຺ຄາທິມູສນໍ ກຸສລຠຓ຺ຑວິນາສນໍ ກຖິຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

໑໓໕໓. ອິມິນາ ອາຫາເຣນ ນິຕ຺ຖຣຓຕ຺ເຖນ ອຕ຺ຖິກຠາໂວ ອິທມຕ຺ຖິກຕາ. ອາຫາຣປຣິໂຠເຄ ອສນ຺ຕຸສ຺ສນາຕິ ອາຫາຣປຣິໂຠຄກ຺ຂເຓ ປວຕ຺ຕາ ອສນ຺ຕຸສ຺ສນາ, ທວຕ຺ຖາທິອຠິລາໂສຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອຕ຺ຖ ຈ ອສນ຺ຕຸຏ຺ຐິຕາ ໂລໂຠ, ອມຕ຺ຕຎ຺ຎຸຕາ ອປ຺ປຏິສງ຺ຂາ ຈ ໂມໂຫຕິ ອິເມ ທ຺ເວ ຘມ຺ມາ ‘‘ໂຠຊເນ ອມຕ຺ຕຎ຺ຎຸຕາ’’ຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

໑໓໕໕. ‘‘ເສຍ຺ໂຍຫມສ຺ມີ’’ຕິອາທິນາ ປວຕ຺ຕມາໂນວ ມານມໂທ. ອສທ຺ຘມ຺ມເສວນາສມຕ຺ຖຕໍ ນິສ຺ສາຍ ປວຕ຺ໂຕ ມາໂນ, ຣາໂຄ ເອວ ວາ ປຸຣິສມໂທ. ສກ຺ກຣສປ຺ປິຂີຣາທີນິ ໂຍເຊຕ຺ວາ ພຫລປກ຺ກໍ ໂຠຊນໍ ປິຓ຺ຑຣສໂຠຊນໍ, ພຫລປກ຺ກໍ ວາ ມໍສຣສາທິໂຠຊນໍ. ມນ຺ທນ຺ຕິ ອປ຺ປໍ. ຐິຕິຍາຕິ ຐິຕຕ຺ຖໍ. ຕທຕ຺ຖຎ຺ຈ ຠຸຎ຺ຊນ຺ໂຕ ຍສ຺ມາ ‘‘ກາຍໍ ຐເປສ຺ສາມີ’’ຕິ ຠຸຎ຺ຊຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ຐປນຕ຺ຖາຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຠຸຕ຺ຕປຈ຺ຈຍາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກາຕິ ອິທໍ ຂຸທາຍ ວິເສສນໍ ຍສ຺ສາ ອປ຺ປວຕ຺ຕິ ໂຠຊເນນ ກາຕພ຺ພາ, ຕສ຺ສາ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ. ສກລໍ ສາສນນ຺ຕິ ປາຬິຘມ຺ມມ຺ປິ ສພ຺ພກຸສເລປິ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ອຠຸຕ຺ຕປຈ຺ຈຍາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກເວທນາ, ຠຸຕ຺ຕປຈ຺ຈຍາ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກເວທນາຕິ ເອຕາສໍ ໂກ ວິເສໂສ? ປຸຣິມາ ຍຖາປວຕ຺ຕາ ຊິຆຈ຺ຉານິມິຕ຺ຕາ ເວທນາ. ສາ ຫິ ອຠຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ຠິຍ຺ໂຍ ປວຕ຺ຕນວເສນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ. ປຈ຺ຉິມາປິ ຂຸທານິມິຕ຺ຕາວ ອງ຺ຄທາຫສູລາທິເວທນາ ອປ຺ປວຕ຺ຕາ. ສາ ຫິ ຠຸຕ຺ຕປຈ຺ຈຍາ ປຸພ຺ເພ ອນຸປ຺ປນ຺ນາວ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ. ວິຫິໍສານິມິຕ຺ຕຕາ ເຈຕາສໍ ວິຫິໍສາຍ ວິເສໂສ.

ຍາຕ຺ຣາຕິ ຍາປນາ ວຸຕ຺ຕາ, ປຸພ຺ເພປິ ‘‘ຍາປນາຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ໂກ ເອຕ຺ຖ ວິເສໂສ? ປຸພ຺ເພ ‘‘ຍາປນາຍາຕິ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍຍາປນຕ຺ຖາຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ອິຘ ປນ ຈຕຸນ຺ນໍ ອິຣິຍາປຖານໍ ອວິຈ຺ເຉທສງ຺ຂາຕາ ຍາປນາ ຍາຕ຺ຣາຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ວິເສໂສ. ທາຍກເທຍ຺ຍຘມ຺ມານໍ ອຕ຺ຕໂນ ຈ ປມາຓໍ ອຊານິຕ຺ວາ ປຏິຄ຺ຄຫຓໍ, ສທ຺ຘາເທຍ຺ຍວິນິປາຕນຕ຺ຖໍ ວາ ປຏິຄ຺ຄຫຓໍ ອຘມ຺ມິກປຏິຄ຺ຄຫຓໍ, ເຍນ ວາ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍ. ອປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕປຣິໂຠໂຄ ອຘມ຺ເມນ ປຣິໂຠໂຄ. ອນວຊ຺ເຊ ອນິນ຺ທິຕພ຺ເພ ປຈ຺ຈເຍ ສາວຊ຺ຊໍ ສນິນ຺ທໍ ປຣິໂຠເຄນ ອຕ຺ຕານໍ ກໂຣຕິ. ອນວຊ຺ຊຕາ ຈ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ອຕ຺ຕໂນ ປກຕິອຄ຺ຄິພລາທິໍ ຊານິຕ຺ວາ ‘‘ເອວໍ ເມ ອຄຣຫິຕພ຺ພຕາ ຈ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ປມາຓຍຸຕ຺ຕໍ ອາຫາເຣຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ສຸໂຂ ອິຣິຍາປຖວິຫາໂຣ ຜາສຸວິຫາໂຣ. ເອຕ຺ຕກຎ຺ຫິ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ…ເປ… ປວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ອິຣິຍາປຖານໍ ສຸຂປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ກາຣຓຠູຕໍ ຠຸຎ຺ຊນໍ ປິວນຎ຺ຈ ອິຣິຍາປເຖຫິ ກາຣຓຠາເວນ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ເຕຫິ ສາຘິຕໍ ວິຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ອຠຸຕ຺ວາ ອຸທກໍ ປິເວ’’ຕິ ລິຂນ຺ຕິ, ‘‘ຠຸຕ຺ວານາ’’ຕິ ປນ ປາໂຐ. ປຸນປິ ຫິ ອປ຺ປສ຺ເສວ ອນຸຊານນວເສນ –

‘‘ກປ຺ປິຍໍ ຕໍ ເຈ ຉາເທຕິ, ຈີວຣໍ ອິທມຕ຺ຖິກໍ;

ອລໍ ຜາສຸວິຫາຣາຍ.

‘‘ປລ຺ລງ຺ເກນ ນິສິນ຺ນສ຺ສ, ຊຓ຺ຓຸເກ ນາຠິວສ຺ສຕິ;

ອລໍ ຜາສຸວິຫາຣາຍາ’’ຕິ. (ເຖຣຄາ. ໙໘໔-໙໘໕) –

ອາຫ.

ໂຠຊນານິສໍໂສຕິ ຍຖາວຸຕ຺ເຕຫິ ອຏ຺ຐຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ໂຠຊນສ຺ສ ອຄຣຫິຕພ຺ພຕາ ສຸຂວິຫາໂຣ ຈ ອານິສໍໂສຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍຸຕ຺ຕສ຺ສ ນິທ຺ໂທສສ຺ສ ໂຠຊນສ຺ສ ປຣິມາຓສ຺ສ ຈ ວເສນ ຊານນໍ ຍຸຕ຺ຕປມາຓຊານນໍ ນາມ.

໑໓໕໖. ວິນາສໍ ປຕ຺ຕິຍາ ນຏ຺ຐາ, ປຏິປກ຺ເຂຫິ ອຠິຠູຕຕ຺ຕາ ມຸຏ຺ຐາ ຈ ສຕິ ຍສ຺ສ, ໂສ ນຏ຺ຐມຸຏ຺ຐສ຺ສຕິ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ນຏ຺ຐມຸຏ຺ຐສ຺ສຕິຕາ.

໑໓໖໘. ວິສຸທ຺ຘິປ຺ປຕ຺ຕນ຺ຕິ ມຄ຺ຄຜລສີລໍ ວຸຈ຺ຈຕິ. ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມາວາຕິ ໂລກຸຕ຺ຕຣສຕິອາທິຘມ຺ມາວ. ສີລສມ຺ປທາ ປນ ຣູປາຣູປາວຈຣາ ນຕ຺ຖີຕິ ສມ຺ຠວໂຕ ໂຍເຊຕພ຺ພາ.

໑໓໗໓. ໂຠຄູປກຣເຓຫິ ສໂຠໂຄ. ຈຕຸນ຺ນໍ ສຈ຺ຈານໍ ອນຸໂລມນ຺ຕິ ຈຕຸສຈ຺ຈປ຺ປຏິເວຘສ຺ສ ອນຸໂລມນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ສຈ຺ຈານ’’ນ຺ຕິ ຫິ ປຏິວິຊ຺ຌິຕພ຺ເພຫິ ປຏິເວໂຘ ວຸຕ຺ໂຕ, ຈຕຸສຈ຺ຈປ຺ປຏິເວຘສ຺ສ ວາ ອຸປນິສ຺ສຍຠູຕໍ ປຏິວິຊ຺ຌິຕພ຺ພານໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ສຈ຺ຈານໍ ອນຸໂລມນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

໑໓໗໘. ‘‘ມມ ຆຣໍ ຘຸຣໍ ກຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂໍ ປວິສຖາ’’ຕິ ທິຍ຺ຍມານໍ ຘຸຣຠຕ຺ຕນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ນິຈ຺ຈຠຕ຺ຕາທິ ວາ ອຎ຺ເຎປິ ອາຓາເປຕ຺ວາ ສຍໍ ຘຸຣໍ ຫຸຕ຺ວາ ທິນ຺ນໍ ຘຸຣຠຕ຺ຕໍ.

໑໓໗໙. ປຏິວາເສຕິ ນາມາຕິ ນິວຕ຺ເຕຕິ ນາມ ໂອສກ຺ເກຕິ ນາມ.

໑໓໘໐. ປຸພ຺ເພ ນິວຸຕ຺ຖກ຺ຂນ຺ຘາຕິ ປຸຣິມຊາຕີສຸ ສນ຺ຕຕິປຣິຍາປນ຺ເນ ຂນ຺ເຘ ອາຫ. ຂນ຺ຘປຏິພທ຺ຘນ຺ຕິ ວຕ຺ຖາຠຣຓຍານຄາມຊນປທາທິ. ຂຍສມເຍຕິ ມຄ຺ຄກ຺ຂຓໍ ອາຫ.

໑໓໘໑. ອຘິມຸຈ຺ຈນຏ຺ເຐນາຕິ ອນິຄ຺ຄຫິຕປກ຺ຂນ຺ທນສງ຺ຂາເຕນ ຍຖາສຸຂໍ ປວຕ຺ຕນຏ຺ເຐນ.

໑໓໘໒. ຂີຓານໍ ອນ຺ໂຕ ອວສານໍ ນິຏ຺ຐິຕຠາໂວ ຂີຓນ຺ໂຕ, ຂີຓານໍ ວາ ອາທິກາໂລ, ຕສ຺ມິໍ ຂີຓນ຺ເຕ. ເອສ ນໂຍ ນິຣຸທ຺ຘນ຺ເຕຕິອາທີສຸ.

ທຸກນິກ຺ເຂປກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ນິກ຺ເຂປກຓ຺ຑວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.