໒. ສີຫສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໒. ທຸຕິເຍ ສນ຺ຖາຄາຣໍ (ມ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໒໒; ສໍ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໓.໔.໒໔໓) ນາມ ເອກາ ມຫາສາລາວ. ອຸຍ຺ໂຍຄກາລາທີສຸ ຫິ ຣາຊາໂນ ຕຕ຺ຖ ຐຕ຺ວາ ‘‘ເອຕ຺ຕກາ ປຸຣໂຕ ຄຈ຺ຉນ຺ຕຸ, ເອຕ຺ຕກາ ປຈ຺ຉາ’’ຕິອາທິນາ ຕຕ຺ຖ ນິສີທິຕ຺ວາ ສນ຺ຖໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ມຣິຍາທໍ ພນ຺ຘນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ຐານໍ ‘‘ສນ຺ຖາຄາຣ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຸຍ຺ໂຍຄຏ຺ຐານໂຕ ຈ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຍາວ ເຄເຫ ໂຄມຍປຣິຠຓ຺ຑາທິວເສນ ປຏິຊຄ຺ຄນໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ຕາວ ເອກໍ ທ຺ເວ ທິວເສ ເຕ ຣາຊາໂນ ຕຕ຺ຖ ສນ຺ຖມ຺ຠນ຺ຕີຕິປິ ສນ຺ຖາຄາຣໍ. ເຕສໍ ຣາຊູນໍ ສຫ ອຕ຺ຖານຸສາສນໍ ອຄາຣນ຺ຕິປິ ສນ຺ຖາຄາຣໍ. ຄຓຣາຊາໂນ ຫິ ເຕ, ຕສ຺ມາ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ກິຈ຺ຈໍ ເອກສ຺ສ ວເສນ ນ ສິຊ຺ຌຕິ, ສພ຺ເພສໍ ຉນ຺ໂທ ລທ຺ຘຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ຕສ຺ມາ ສພ຺ເພ ຕຕ຺ຖ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ອນຸສາສນ຺ຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສຫ ອຕ຺ຖານຸສາສນໍ ອຄາຣ’’ນ຺ຕິ. ຍສ຺ມາ ວາ ຕຕ຺ຖ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ກາເລ ກສິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ອິມສ຺ມິໍ ກາເລ ວປິຕຸ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ນເຍນ ຆຣາວາສກິຈ຺ຈານິ ສມ຺ມນ຺ຕຍນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ຉິທ຺ທາວຉິທ຺ທໍ ຆຣາວາສໍ ສນ຺ຖຣນ຺ຕີຕິປິ ສນ຺ຖາຄາຣໍ.

ປຸຕ຺ຕທາຣຘນາທິອຸປກຣຓປຣິຈ຺ຈາໂຄ ປາຣມິໂຍ. ອຕ຺ຕໂນ ອງ຺ຄປຣິຈ຺ຈາໂຄ ອຸປປາຣມິໂຍ. ອຕ຺ຕໂນວ ຊີວິຕປຣິຈ຺ຈາໂຄ ປຣມຕ຺ຖປາຣມິໂຍ. ຎາຕີນໍ ອຕ຺ຖຈຣິຍາ ຎາຕຕ຺ຖຈຣິຍາ. ໂລກສ຺ສ ອຕ຺ຖຈຣິຍາ ໂລກຕ຺ຖຈຣິຍາ. ກມ຺ມສ຺ສກຕຎາຓວເສນ ອນວຊ຺ຊກມ຺ມາຍຕນສິປ຺ປາຍຕນວິຊ຺ຊາຏ຺ຐານປຣິຈຍວເສນ ຂນ຺ຘາຍຕນາທິປຣິຈຍວເສນ ລກ຺ຂຓຕ຺ຕຍຕີຣຓວເສນ ຈ ຎາຓຈາໂຣ ພຸທ຺ຘຈຣິຍາ. ອງ຺ຄນຍນຘນຣຊ຺ຊປຸຕ຺ຕທາຣປຣິຊ຺ຊາຄວເສນ ປຎ຺ຈ ມຫາປຣິຈ຺ຈາເຄ ປຣິຈ຺ຈຊນ຺ເຕນ. ສຕິປິ ມຫາປຣິຈ຺ຈາຄານໍ ທານປາຣມິຠາເວ ປຣິຈ຺ຈາຄວິເສສສຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖຎ຺ເຈວ ສຸທຸກ຺ກຣຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖຎ຺ຈ ປຎ຺ຈມຫາປຣິຈ຺ຈາຄານໍ ວິສຸໍ ຄຫຓໍ, ຕໂຕເຍວ ຈ ອງ຺ຄປຣິຈ຺ຈາຄໂຕ ວິສຸໍ ນຍນປຣິຈ຺ຈາຄຄ຺ຄຫຓໍ. ປຣິຈ຺ຈາຄຠາວສາມຎ຺ເຎປິ ຘນຣຊ຺ຊປຣິຈ຺ຈາຄໂຕ ປຸຕ຺ຕທາຣປຣິຈ຺ຈາຄຄ຺ຄຫຓຎ຺ຈ ວິສຸໍ ກຕໍ. ປພ຺ພຊ຺ຊາວ ສງ຺ເຂໂປ.

ສຕ຺ຕສຸ ອນຸປສ຺ສນາສູຕິ ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນາ, ທຸກ຺ຂານຸປສ຺ສນາ, ອນຕ຺ຕານຸປສ຺ສນາ, ນິພ຺ພິທານຸປສ຺ສນາ, ວິຣາຄານຸປສ຺ສນາ, ນິໂຣຘານຸປສ຺ສນາ, ປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄານຸປສ຺ສນາຕິ ອິມາສຸ ສຕ຺ຕສຸ ອນຸປສ຺ສນາສຸ.

ອນຸວິຈ຺ຈກາຣນ຺ຕິ ອເວຈ຺ຈກຣຓໍ. ທ຺ວີຫິ ກາຣເຓຫິ ອນິຍ຺ຍານິກສາສເນ ຐິຕາ ອຕ຺ຕໂນ ສາວກຕ຺ຕໍ ອຸປຄເຕ ປຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ຕານິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ກສ຺ມາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອນຸປຸພ຺ພິໍ ກຖນ຺ຕິ (ທີ. ນິ. ຏີ. ໒.໗໕-໗໖) ອນຸປຸພ຺ພໍ ກເຖຕພ຺ພກຖໍ. ກາ ປນ ສາຕິ? ທານາທິກຖາ. ຕຕ຺ຖ ທານກຖາ ຕາວ ປຈຸຣຊເນສຸປິ ປວຕ຺ຕິຍາ ສພ຺ພສຕ຺ຕສາຘາຣຓຕ຺ຕາ ສຸກຣຕ຺ຕາ ສີເລ ປຕິຏ຺ຐານສ຺ສ ອຸປາຍຠາວໂຕ ຈ ອາທິໂຕ ກຖິຕາ. ປຣິຈ຺ຈາຄສີໂລ ຫິ ປຸຄ຺ຄໂລ ປຣິຄ຺ຄຫວຕ຺ຖູສຸ ນິສ຺ສງ຺ຄຠາວໂຕ ສຸເຂເນວ ສີລານິ ສມາທິຍຕິ, ຕຕ຺ຖ ຈ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິໂຕ ໂຫຕິ. ສີເລນ ທາຍກປ຺ປຏິຄ຺ຄາຫກວິສຸທ຺ຘິໂຕ ປຣານຸຄ຺ຄຫໍ ວຕ຺ວາ ປຣປີຬານິວຕ຺ຕິວຈນໂຕ ກິຣິຍາຘມ຺ມໍ ວຕ຺ວາ ອກິຣິຍາຘມ຺ມວຈນໂຕ, ໂຠຄສມ຺ປຕ຺ຕິເຫຕຸໍ ວຕ຺ວາ ຠວສມ຺ປຕ຺ຕິເຫຕຸວຈນໂຕ ຈ ທານກຖານນ຺ຕຣໍ ສີລກຖາ ກຖິຕາ. ‘‘ຕຎ຺ຈ ສີລໍ ວຏ຺ຏນິສ຺ສິຕໍ, ອຍໍ ຠວສມ຺ປຕ຺ຕິ ຕສ຺ສ ຜລ’’ນ຺ຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ. ‘‘ອິເມຫິ ຈ ທານສີລມເຍຫິ ປຓີຕປຓີຕຕຣາທິເຠທຠິນ຺ເນຫິ ປຸຎ຺ຎກິຣິຍວຕ຺ຖູຫິ ເອຕາ ຈາຕຸມຫາຣາຊິກາທີສຸ ປຓີຕປຓີຕຕຣາທິເຠທຠິນ຺ນາ ອປຣິເມຍ຺ຍາ ທິພ຺ພໂຠຄສມ຺ປຕ຺ຕິໂຍ ລທ຺ຘພ຺ພາ’’ຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ຕທນນ຺ຕຣໍ ສຄ຺ຄກຖາ. ‘‘ສ຺ວາຍໍ ສຄ຺ໂຄ ຣາຄາທີຫິ ອຸປກ຺ກິລິຏ຺ໂຐ, ສພ຺ພຖານຸປກ຺ກິລິຏ຺ໂຐ ອຣິຍມຄ຺ໂຄ’’ຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ສຄ຺ຄານນ຺ຕຣໍ ມຄ຺ໂຄ, ມຄ຺ຄຎ຺ຈ ກເຖນ຺ເຕນ ຕທຘິຄມູປາຍສນ຺ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ສຄ຺ຄປຣິຍາປນ຺ນາປິ ປເຄວ ອິຕເຣ ສພ຺ເພປິ ກາມາ ນາມ ພຫ຺ວາທີນວາ ອນິຈ຺ຈາ ອທ຺ຘຸວາ ວິປຣິຓາມຘມ຺ມາຕິ ກາມານໍ ອາທີນໂວ. ‘‘ຫີນາ ຄມ຺ມາ ໂປຖຸຊ຺ຊນິກາ ອນຣິຍາ ອນຕ຺ຖສໍຫິຕາ’’ຕິ ເຕສໍ ໂອກາໂຣ ລາມກຠາໂວ. ສພ຺ເພປິ ຠວາ ກິເລສານໍ ວຕ຺ຖຸຠູຕາຕິ ຕຕ຺ຖ ສໍກິເລໂສ. ສພ຺ພໂສ ສໍກິເລສວິປ຺ປມຸຕ຺ຕໍ ນິພ຺ພານນ຺ຕິ ເນກ຺ຂມ຺ເມ ອານິສໍໂສ ຈ ກເຖຕພ຺ໂພຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ມຄ຺ຄນ຺ຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ອິຕິ-ສທ຺ເທນ ອາທິ-ອຕ຺ເຖນ ທີປິໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ສຸຂານໍ ນິທານນ຺ຕິ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິການໍ ສມ຺ປຣາຍິການໍ ນິພ຺ພານຸປສໍຫິຕານຎ຺ຈາຕິ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ສຸຂານໍ ກາຣຓໍ. ຍຎ຺ຫິ ກິຎ຺ຈິ ໂລເກ ໂຠຄສຸຂໍ ນາມ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ທານາຘີນນ຺ຕິ ປາກໂຏຍມຕ຺ໂຖ. ຍໍ ປນ ຌານວິປສ຺ສນາມຄ຺ຄຜລນິພ຺ພານປ຺ປຏິສໍຍຸຕ຺ຕໍ ສຸຂໍ, ຕສ຺ສປິ ທານໍ ອຸປນິສ຺ສຍປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິເຍວ. ສມ຺ປຕ຺ຕີນໍ ມູລນ຺ຕິ ຍາ ອິມາ ໂລເກ ປເທສຣຊ຺ຊສິຣິສ຺ສຣິຍສຕ຺ຕຣຕນສມຸຊ຺ຊລຈກ຺ກວຕ຺ຕິສມ຺ປທາຕິ ເອວໍປເຠທາ ມານຸສິກາ ສມ຺ປຕ຺ຕິໂຍ, ຍາ ຈ ຈາຕຸມຫາຣາຊິກາທິຄຕາ ທິພ຺ພສມ຺ປຕ຺ຕິໂຍ, ຍາ ວາ ປນຎ຺ຎາປິ ສມ຺ປຕ຺ຕິໂຍ, ຕາສໍ ສພ຺ພາສໍ ອິທໍ ມູລກາຣຓໍ. ໂຠຄານນ຺ຕິ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພຏ຺ເຐນ ‘‘ໂຠໂຄ’’ຕິ ລທ຺ຘນາມານໍ ປິຍມນາປິຍຣູປາທີນໍ ຕນ຺ນິສ຺ສຍານໍ ວາ ອຸປໂຠຄສຸຂານໍ ປຕິຏ຺ຐາ ນິຈ຺ຈລາຘິຏ຺ຐານຕາຍ. ວິສມຄຕສ຺ສາຕິ ພ຺ຍສນປ຺ປຕ຺ຕສ຺ສ. ຕາຓນ຺ຕິ ຣກ຺ຂາ, ຕໂຕ ປຣິປາລນໂຕ. ເລຓນ຺ຕິ ພ຺ຍສເນຫິ ປຣິປາຕິຍມານສ຺ສ ໂອລີຍນປ຺ປເທໂສ. ຄຕີຕິ ຄນ຺ຕພ຺ພຏ຺ຐານໍ. ປຣາຍຓນ຺ຕິ ປຏິສຣຓໍ. ອວສ຺ສໂຍຕິ ວິນິປຕິຕຸໍ ອເທນ຺ໂຕ ນິສ຺ສໂຍ. ອາຣມ຺ມຓນ຺ຕິ ໂອລຸພ຺ຠາຣມ຺ມຓໍ.

ຣຕນມຍສີຫາສນສທິສນ຺ຕິ ສພ຺ພຣຕນມຍສຕ຺ຕງ຺ຄມຫາສີຫາສນສທິສໍ. ເອວໍ ຫິສ຺ສ ມຫຄ຺ຆໍ ຫຸຕ຺ວາ ສພ຺ພໂສ ວິນິປຕິຕຸໍ ອປ຺ປທານຏ຺ໂຐ ທີປິໂຕ ໂຫຕິ. ມຫາປຖວີສທິສໍ ຄຕຄຕຏ຺ຐາເນ ປຕິຏ຺ຐານສ຺ສ ລຠາປນໂຕ. ຍຖາ ທຸພ຺ພລສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ອາລມ຺ພນຣຊ຺ຊຸ ອຸຕ຺ຕິຏ຺ຐໂຕ ຕິຏ຺ຐໂຕ ຈ ອຸປຕ຺ຖມ຺ໂຠ, ເອວໍ ທານໍ ສຕ຺ຕານໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິຠເວ ອຸປປຕ຺ຕິຍາ ຐິຕິຍາ ຈ ປຈ຺ຈໂຍຕິ ອາຫ ‘‘ອາລມ຺ພນຏ຺ເຐນ ອາລມ຺ພນຣຊ຺ຊຸສທິສ’’ນ຺ຕິ. ທຸກ຺ຂນິຕ຺ຖຣຓຏ຺ເຐນາຕິ ທຸຄ຺ຄຕິທຸກ຺ຂຏ຺ຐານນິຕ຺ຖຣຓຏ຺ເຐນ. ສມສ຺ສາສນຏ຺ເຐນາຕິ ໂລຠມຈ຺ຉຣິຍາທິປຏິສຕ຺ຕຸປທ຺ທວໂຕ ສມສ຺ສາສນຏ຺ເຐນ. ຠຍປຣິຕ຺ຕາຓຏ຺ເຐນາຕິ ທາລິທ຺ທິຍຠຍໂຕ ປຣິປາລນຏ຺ເຐນ. ມຈ຺ເຉຣມລາທີຫີຕິ ມຈ຺ເຉຣໂລຠໂທສມທອິສ຺ສາມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິວິຈິກິຈ຺ຉາທິຈິຕ຺ຕມເລຫິ. ອນຸປລິຕ຺ຕຏ຺ເຐນາຕິ ອນຸປກ຺ກິລິຏ຺ຐຕາຍ. ເຕສນ຺ຕິ ມຈ຺ເຉຣມລາທີນໍ. ເຕສໍ ເອວ ທຸຣາສທຏ຺ເຐນ. ອສນ຺ຕາສນຏ຺ເຐນາຕິ ສນ຺ຕາສເຫຕຸອຠາເວນ. ໂຍ ຫິ ທາຍໂກ ທານປຕິ, ໂສ ສມ຺ປຕິປິ ນ ກຸໂຕຈິ ສນ຺ຕສຕິ, ປເຄວ ອາຍຕິໍ. ພລວນ຺ຕຏ຺ເຐນາຕິ ມຫາພລວຕາຍ. ທາຍໂກ ຫິ ທານປຕິ ສມ຺ປຕິ ປກ຺ຂພເລນ ພລວາ ໂຫຕິ, ອາຍຕິໍ ປນ ກາຍພລາທີຫິປິ. ອຠິມງ຺ຄລສມ຺ມຕຏ຺ເຐນາຕິ ‘‘ວຑ຺ຒິກາຣຓ’’ນ຺ຕິ ອຠິສມ຺ມຕຠາເວນ. ວິປຕ຺ຕິຠວໂຕ ສມ຺ປຕ຺ຕິຠວູປນຍນໍ ເຂມນ຺ຕຠູມິສມ຺ປາປນໍ.

ອິທານິ ມຫາໂພຘິຈຣິຍຠາເວນປິ ທານຄຸຓໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ທານໍ ນາເມຕ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອຕ຺ຕານໍ ນິຍ຺ຍາເຕນ຺ເຕນາຕິ ເອເຕນ ‘‘ທານຜລໍ ສມ຺ມເທວ ປສ຺ສນ຺ຕາ ມຫາປຸຣິສາ ອຕ຺ຕໂນ ຊີວິຕມ຺ປິ ປຣິຈ຺ຈຊນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ໂກ ນາມ ວິຎ຺ຎຸຊາຕິໂກ ພາຫິເຣ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ປເຄວ ສງ຺ຄໍ ກເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ ໂອວາທໍ ເທຕິ. ອິທານິ ຍາ ໂລກິຍາ ໂລກຸຕ຺ຕຣາ ຈ ອຸກ຺ກໍສຄຕາ ສມ຺ປຕ຺ຕິໂຍ, ຕາ ສພ຺ພາ ທານໂຕເຍວ ປວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ທານຎ຺ຫີ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ສກ຺ກມາຣພ຺ຣຫ຺ມສມ຺ປຕ຺ຕິໂຍ ອຕ຺ຕຫິຕາຍ ເອວ, ຈກ຺ກວຕ຺ຕິສມ຺ປຕ຺ຕິ ປນ ອຕ຺ຕຫິຕາຍ ປຣຫິຕາຍ ຈາຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ສາ ຕາສໍ ປຣໂຕ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິສມ຺ປຕ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ເອຕາ ໂລກິຍາ, ອິມາ ປນ ໂລກຸຕ຺ຕຣາຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສາວກປາຣມິຎາຓ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕາສຸປິ ອຸກ຺ກຏ຺ຐຸກ຺ກຏ຺ຐຕຣຸກ຺ກຏ຺ຐຕມຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ກເມນ ຎາຓຕ຺ຕຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕສໍ ປນ ທານສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຠາໂວ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ໂຕເຍວ. ເອເຕເນວ ຕສ຺ສ ພ຺ຣຫ຺ມສມ຺ປຕ຺ຕິຍາປິ ປຈ຺ຈຍຠາໂວ ທີປິໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ທານຎ຺ຈ ນາມ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ເຍສຸ ຫິຕຊ຺ຌາສເຍນ ປູຊນຊ຺ຌາສເຍນ ວາ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກສ຺ສ ປເຣສໍ ປຣິຈ຺ຈຊນໍ, ຕສ຺ມາ ທາຍໂກ ປຸຣິສປຸຄ຺ຄໂລ ປເຣ ຫນ຺ຕິ, ປເຣສໍ ວາ ສນ຺ຕກໍ ຫຣຕີຕິ ອຏ຺ຐານເມຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ທານໍ ເທນ຺ໂຕ ສີລໍ ສມາທາຕຸໍ ສກ຺ໂກຕີ’’ຕິ. ສີລາລງ຺ກາຣສທິໂສ ອລງ຺ກາໂຣ ນຕ຺ຖິ ໂສຠາວິເສສາວຫຕ຺ຕາ ສີລສ຺ສ. ສີລປຸປ຺ຜສທິສໍ ປຸປ຺ຜໍ ນຕ຺ຖີຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ສີລຄນ຺ຘສທິໂສ ຄນ຺ໂຘ ນຕ຺ຖີຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ຈນ຺ທນໍ ຕຄຣໍ ວາປີ’’ຕິອາທິກາ (ຘ. ປ. ໕໕) ຄາຖາ – ‘‘ຄນ຺ໂຘ ອິສີນໍ ຈິຣທິກ຺ຂິຕານໍ, ກາຍາ ຈຸໂຕ ຄຈ຺ຉຕິ ມາລຸເຕນາ’’ຕິອາທິກາ (ຊາ. ໒.໑໗.໕໕) ຊາຕກຄາຖາໂຍ ຈ ອາຫຣິຕ຺ວາ ວຕ຺ຕພ຺ພາ. ສີລຎ຺ຫິ ສຕ຺ຕານໍ ອາຠຣຓຎ຺ເຈວ ອລງ຺ກາໂຣ ຈ ຄນ຺ຘວິເລປນຎ຺ຈ ປຣສ຺ສ ທສ຺ສນີຍຠາວາວຫຎ຺ຈ. ເຕນາຫ ‘‘ສີລາລງ຺ກາເຣນ ຫີ’’ຕິອາທິ.

ອຍໍ ສຄ຺ໂຄ ລພ຺ຠຕີຕິ ອິທໍ ມຊ຺ຌິເມຫິ ອາຣທ຺ຘໍ ສີລໍ ສນ຺ຘາຍາຫ. ເຕເນວາຫ ສກ຺ໂກ ເທວຣາຊາ –

‘‘ຫີເນນ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິເຍນ, ຂຕ຺ຕິເຍ ອຸປປຊ຺ຊຕິ;

ມຊ຺ຌິເມນ ຈ ເທວຕ຺ຕໍ, ອຸຕ຺ຕເມນ ວິສຸຊ຺ຌຕີ’’ຕິ. (ຊາ. ໑.໘.໗໕);

ອິຏ຺ໂຐຕິ ສຸໂຂ. ກນ຺ໂຕຕິ ກມນີໂຍ. ມນາໂປຕິ ມນວຑ຺ຒນໂກ. ຕໍ ປນ ຕສ຺ສ ອິຏ຺ຐາທິຠາວໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ນິຈ຺ຈເມຕ຺ຖ ກີຬາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ໂທໂສຕິ ອນິຈ຺ຈຕາທິນາ ອປ຺ປສ຺ສາທາທິນາ ຈ ທູສິຕຠາໂວ, ຍໂຕ ເຕ ວິຎ຺ຎູນໍ ຈິຕ຺ຕໍ ນາຣາເຘນ຺ຕິ. ອຖ ວາ ອາທີນໍ ວາຕິ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ອາທີນໂວ, ປຣມກປຓຕາ. ຕຖາ ຈ ກາມາ ຍຖາຕຖໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ຕານໍ ປຈ຺ຈຸປຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ. ລາມກຠາໂວຕິ ອເສຏ຺ເຐຫິ ເສວິຕພ຺ໂພ, ເສຏ຺ເຐຫິ ນ ເສວິຕພ຺ໂພ ນິຫີນຠາໂວ. ສໍກິລິສ຺ສນນ຺ຕິ ວິພາຘກຕາ ອຸປຕາປກຕາ ຈ.

ເນກ຺ຂມ຺ເມ ອານິສໍສນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ຍຕ຺ຕກາ ກາເມສຸ ອາທີນວາ, ຕປ຺ປຏິປກ຺ຂໂຕ ຕຕ຺ຕກາ ເນກ຺ຂມ຺ເມ ອານິສໍສາ. ອປິຈ ເນກ຺ຂມ຺ມໍ ນາເມຕໍ ອສມ຺ພາຘໍ ອສໍກິລິຏ຺ຐໍ, ນິກ຺ຂນ຺ຕໍ ກາເມຫິ, ນິກ຺ຂນ຺ຕໍ ກາມສຎ຺ຎາຍ, ນິກ຺ຂນ຺ຕໍ ກາມວິຕກ຺ເກຫິ, ນິກ຺ຂນ຺ຕໍ ກາມປຣິຬາເຫຫິ, ນິກ຺ຂນ຺ຕໍ ພ຺ຍາປາທສຎ຺ຎາຍາ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ເນກ຺ຂມ຺ເມ ອານິສໍເສ ປກາເສສິ. ປພ຺ພຊ຺ຊາຍໍ ຌານາທີສຸ ຈ ຄຸເຓ ວິຠາເວສິ ວຓ຺ເຓສິ. ກລ຺ລຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ກມ຺ມນິຍຈິຕ຺ຕໍ ເຫຏ຺ຐາ ປວຕ຺ຕິຕເທສນາຍ ອສ຺ສທ຺ຘິຍາທີນໍ ຈິຕ຺ຕໂທສານໍ ວິຄຕຕ຺ຕາ ອຸປຣິ ເທສນາຍ ຠາຊນຠາວູປຄເມນ ກມ຺ມກ຺ຂມຈິຕ຺ຕໍ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ຍສ຺ມາ ອສ຺ສທ຺ຘິຍາທໂຍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ໂຣຄຠູຕາ, ຕທາ ເຕ ວິຄຕາ, ຕສ຺ມາ ອາຫ ‘‘ອໂຣຄຈິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ທິຏ຺ຐິມານາທິກິເລສວິຄເມນ ມຸທຸຈິຕ຺ຕໍ. ກາມຈ຺ຉນ຺ທາທິວິຄເມນ ວິນີວຣຓຈິຕ຺ຕໍ. ສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິຍໍ ອຸຬາຣປີຕິປາໂມຊ຺ຊໂຍເຄນ ອຸທຄ຺ຄຈິຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ສທ຺ຘາສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ປສນ຺ນຈິຕ຺ຕໍ. ຍທາ ຠຄວາ ອຎ຺ຎາສີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອຖ ວາ ກລ຺ລຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ກາມຈ຺ຉນ຺ທວິຄເມນ ອໂຣຄຈິຕ຺ຕໍ. ມຸທຸຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ພ຺ຍາປາທວິຄເມນ ເມຕ຺ຕາວເສນ ອກຐິນຈິຕ຺ຕໍ. ວິນີວຣຓຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈກຸກ຺ກຸຈ຺ຈວິຄເມນ ອວິກ຺ເຂປໂຕ ເຕນ ອປິຫິຕຈິຕ຺ຕໍ. ອຸທຄ຺ຄຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ຖິນມິທ຺ຘວິຄເມນ ສມ຺ປຄ຺ຄຫິຕວເສນ ອລີນຈິຕ຺ຕໍ. ປສນ຺ນຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ວິຈິກິຈ຺ຉາວິຄເມນ ສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິຍໍ ອຘິມຸຕ຺ຕຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ເສສປທານໍ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ເສຍ຺ຍຖາປີຕິອາທິນາ ອຸປມາວເສນ ສີຫສ຺ສ ກິເລສປ຺ປຫານໍ ອຣິຍມຄ຺ຄຸປ຺ປາທນຎ຺ຈ ທສ຺ເສຕິ. ອປຄຕກາຬກນ຺ຕິ ວິຄຕກາຬກໍ. ສມ຺ມເທວາຕິ ສຸຏ຺ຐຸເທວ. ຣຊນນ຺ຕິ ນີລປີຕໂລຫິຕາທິຣງ຺ຄຊາຕໍ. ປຏິຄ຺ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍາຕິ ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍ, ປຠສ຺ສຣໍ ຠເວຍ຺ຍ. ຕສ຺ມິໍເຍວ ອາສເນຕິ ຕສ຺ສໍເຍວ ນິສຊ຺ຊາຍໍ. ເອເຕນສ຺ສ ລຫຸວິປສ຺ສກຕາ ຕິກ຺ຂປຎ຺ຎຕາ ສຸຂປ຺ປຏິປທຂິປ຺ປາຠິຎ຺ຎຕາ ຈ ທສ຺ສິຕາ ໂຫຕິ. ວິຣຊນ຺ຕິ ອປາຍຄມນີຍຣາຄຣຊາທີນໍ ວິຄເມນ ວິຣຊໍ. ອນວເສສທິຏ຺ຐິວິຈິກິຈ຺ຉາມລາປຄເມນ ວີຕມລໍ. ປຐມມຄ຺ຄວຊ຺ຌກິເລສຣຊາຠາເວນ ວາ ວິຣຊໍ. ປຎ຺ຈວິຘທຸສ຺ສີລ຺ຍມລວິຄເມນ ວີຕມລໍ. ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິອາກາຣທສ຺ສນຕ຺ຖນ຺ຕິ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ? ນນຸ ມຄ຺ຄຎາຓໍ ອສງ຺ຂຕຘມ຺ມາຣມ຺ມຓນ຺ຕິ ໂຈທນໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ຕຎ຺ຫີ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ປຏິວິຊ຺ຌນ຺ຕນ຺ຕິ ອສມ຺ໂມຫປ຺ປຏິເວຘວເສນ ປຏິວິຊ຺ຌນ຺ຕໍ. ເຕນາຫ ‘‘ກິຈ຺ຈວເສນາ’’ຕິ. ຕຕ຺ຣິທໍ ອຸປມາສໍສນ຺ທນໍ – ວຕ຺ຖໍ ວິຍ ຈິຕ຺ຕໍ, ວຕ຺ຖສ຺ສ ອາຄນ຺ຕຸກມເລຫິ ກິລິຏ຺ຐຠາໂວ ວິຍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຣາຄາທິມເລຫິ ສໍກິລິຏ຺ຐຠາໂວ, ໂຘວນສິລາຕລໍ ວິຍ ອນຸປຸພ຺ພີກຖາ, ອຸທກໍ ວິຍ ສທ຺ຘາ, ອຸທເກນ ເຕເມຕ຺ວາ ອູສໂຄມຍຉາຣິກຂາເຣຫິ ກາຬເກ ສມ຺ມທ຺ທິຕ຺ວາ ວຕ຺ຖສ຺ສ ໂຘວນປ຺ປໂຍໂຄ ວິຍ ສທ຺ຘາສິເນເຫນ ເຕເມຕ຺ວາ ເຕເມຕ຺ວາ ສຕິສມາຘິປຎ຺ຎາຫິ ໂທເສ ສິຖິເລ ກຕ຺ວາ ສຸຕາທິວິຘິນາ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ໂສຘເນ ວີຣິຍາຣມ຺ໂຠ. ເຕນ ປໂຍເຄນ ວຕ຺ເຖ ກາຬກາປຄໂມ ວິຍ ວີຣິຍາຣມ຺ເຠນ ກິເລສວິກ຺ຂມ຺ຠນໍ, ຣງ຺ຄຊາຕໍ ວິຍ ອຣິຍມຄ຺ໂຄ, ເຕນ ສຸທ຺ຘວຕ຺ຖສ຺ສ ປຠສ຺ສຣຠາໂວ ວິຍ ວິກ຺ຂມ຺ຠິຕກິເລສສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ມຄ຺ເຄນ ປຣິໂຍທປນນ຺ຕິ.

‘‘ທິຏ຺ຐຘມ຺ໂມ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ທສ຺ສນໍ ນາມ ຎາຓທສ຺ສນໂຕ ອຎ຺ຎມ຺ປິ ອຕ຺ຖີຕິ ຕນ຺ນິວຕ຺ຕນຕ຺ຖໍ ‘‘ປຕ຺ຕຘມ຺ໂມ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຕ຺ຕິ ນາມ ຎາຓສມ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ອຎ຺ຎາປິ ວິຊ຺ຊຕີຕິ ຕໂຕ ວິເສສນຕ຺ຖໍ ‘‘ວິທິຕຘມ຺ໂມ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສາ ປເນສາ ວິທິຕຘມ຺ມຕາ ຘມ຺ເມສຸ ເອກເທເສນປິ ໂຫຕີຕິ ນິປ຺ປເທສໂຕ ວິທິຕຠາວໍ ທສ຺ເສຕຸໍ. ‘‘ປຣິໂຍຄາຬ຺ຫຘມ຺ໂມ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນສ຺ສ ສຈ຺ຈາຠິສມ຺ໂພຘໍເຍວ ທີເປຕິ. ມຄ຺ຄຎາຓຎ຺ຫິ ເອກາຠິສມຍວເສນ ປຣິຎ຺ຎາທິກິຈ຺ຈໍ ສາເຘນ຺ຕໍ ນິປ຺ປເທເສນ ຈຕຸສຈ຺ຈຘມ຺ມໍ ສມນ຺ຕໂຕ ໂອຄາຬ຺ຫໍ ນາມ ໂຫຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ທິຏ຺ໂຐ ອຣິຍສຈ຺ຈຘມ຺ໂມ ເອເຕນາຕິ ທິຏ຺ຐຘມ຺ໂມ’’ຕິ. ຕິຓ຺ຓາ ວິຈິກິຈ຺ຉາຕິ ສປ຺ປຏິຠຍກນ຺ຕາຣສທິສາ ໂສຬສວຕ຺ຖຸກາ ອຏ຺ຐວຕ຺ຖຸກາ ຈ ຕິຓ຺ຓາ ນິຕ຺ຕິຓ຺ຓາ ວິຈິກິຈ຺ຉາ. ວິຄຕາ ກຖໍກຖາຕິ ປວຕ຺ຕິອາທີສຸ ‘‘ເອວໍ ນຸ ໂຂ, ນ ນຸ ໂຂ’’ຕິ ເອວໍ ປວຕ຺ຕິກາ ວິຄຕາ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ນາ ກຖໍກຖາ. ສາຣຊ຺ຊກຣານໍ ປາປຘມ຺ມານໍ ປຫີນຕ຺ຕາ ຕປ຺ປຏິປກ຺ເຂສຸ ສີລາທິຄຸເຓສຸ ປຕິຏ຺ຐິຕຕ຺ຕາ ເວສາຣຊ຺ຊໍ ວິສາຣທຠາວໍ ເວຍ຺ຍຕ຺ຕິຍໍ ປຕ຺ໂຕ. ອຕ຺ຕນາ ເອວ ປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕ ທິຏ຺ຐຕ຺ຕາ ນ ປຣໍ ປຈ຺ເຈຕິ, ນ ຈສ຺ສ ປໂຣ ປຈ຺ເຈຕພ຺ໂພ ອຕ຺ຖີຕິ ອປຣປ຺ປຈ຺ຈໂຍ.

ອຸທ຺ທິສິຕ຺ວາ ກຕນ຺ຕິ ອຕ຺ຕານໍ ອຸທ຺ທິສິຕ຺ວາ ມາຣຓວເສນ ກຕໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕໍ ມໍສໍ. ປຏິຈ຺ຈກມ຺ມນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ກມ຺ມ-ສທ຺ໂທ ກມ຺ມສາຘໂນ ອຕີຕກາລິໂກ ຈາຕິ ອາຫ ‘‘ອຕ຺ຕານໍ ປຏິຈ຺ຈກຕ’’ນ຺ຕິ. ນິມິຕ຺ຕກມ຺ມສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ ‘‘ປຏິຈ຺ຈ ກມ຺ມໍ ຜຸສຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ຊາ. ໑.໔.໗໕) ວິຍ. ນິມິຕ຺ຕກມ຺ມສ຺ສາຕິ ນິມິຕ຺ຕຠາເວນ ລທ຺ຘພ຺ພກມ຺ມສ຺ສ. ກຣຓວເສນ ປຏິຈ຺ຈກມ຺ມໍ ເອຕ຺ຖ ອຕ຺ຖີຕິ ມໍສໍ ປຏິຈ຺ຈກມ຺ມໍ ຍຖາ ພຸທ຺ຘິ ພຸທ຺ຘໍ. ຕໍ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ພຸທ຺ໂຘ. ເສສເມຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວ.

ສີຫສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.