໑. ເວຣຎ຺ຊສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໑. ທຸຕິຍສ຺ສ ປຐເມ ເວຣຎ຺ຊາຍໍ ວິຫຣຕີຕິ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑) ເອຕ຺ຖ ເວຣຎ຺ຊາຕິ ຕສ຺ສ ນຄຣສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ, ຕສ຺ສໍ ເວຣຎ຺ຊາຍໍ. ສມີປຕ຺ເຖ ຠຸມ຺ມວຈນໍ. ນເຬຣຸປຸຈິມນ຺ທມູເລຕິ ເອຕ຺ຖ ນເຬຣຸ ນາມ ຍກ຺ໂຂ. ປຸຈິມນ຺ໂທຕິ ນິມ຺ພຣຸກ຺ໂຂ. ມູລນ຺ຕິ ສມີປໍ. ອຍຎ຺ຫິ ມູລ-ສທ຺ໂທ ‘‘ມູລານິ ອຸທ຺ຘເຣຍ຺ຍ ອນ຺ຕມໂສ ອຸສີຣນາຬິມຕ຺ຕານິປີ’’ຕິອາທີສຸ (ອ. ນິ. ໔.໑໙໕) ມູລມູເລ ທິສ຺ສຕິ. ‘‘ໂລໂຠ ອກຸສລມູລ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໓.໓໐໕; ປຣິ. ໓໒໓) ອສາຘາຣຓເຫຕຸມ຺ຫິ. ‘‘ຍາວ ມຊ຺ຌນ຺ຫິເກ ກາເລ ຉາຍາ ຜຣຕິ, ນິວາເຕ ປຓ຺ຓານິ ປຕນ຺ຕິ, ເອຕ຺ຕາວຕາ ຣຸກ຺ຂມູລ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ປາຣາ. ໔໙໔) ສມີເປ. ອິຘ ປນ ສມີເປ ອຘິປ຺ເປໂຕ, ຕສ຺ມາ ນເຬຣຸຍກ຺ເຂນ ອຘິຄ຺ຄຫິຕສ຺ສ ປຸຈິມນ຺ທສ຺ສ ສມີເປຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ໂສ ກິຣ ປຸຈິມນ຺ໂທ ຣມຓີໂຍ ປາສາທິໂກ ອເນເກສໍ ຣຸກ຺ຂານໍ ອາຘິປຈ຺ຈໍ ວິຍ ກຸຣຸມາໂນ ຕສ຺ສ ນຄຣສ຺ສ ອວິທູເຣ ຄມນາຄມນສມ຺ປນ຺ເນ ຐາເນ ອໂຫສິ. ອຖ ຠຄວາ ເວຣຎ຺ຊໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຕິຣູເປ ຐາເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ຣຸກ຺ຂສ຺ສ ສມີເປ ເຫຏ຺ຐາຠາເຄ ວິຫາສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເວຣຎ຺ຊາຍໍ ວິຫຣຕິ ນເຬຣຸປຸຈິມນ຺ທມູເລ’’ຕິ.

ປຈ຺ຈຸຏ຺ຐານໍ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ໑.໒) ນາມ ອາສນາ ວຸຏ຺ຐານນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ນາສນາ ວຸຏ຺ຐາຕີ’’ຕິ. ນິສິນ຺ນາສນໂຕ ນ ວຸຏ຺ຐຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຊິຓ຺ເຓ…ເປ… ວໂຍອນຸປ຺ປຕ຺ເຕຕິ ອຸປໂຍຄວຈນໍ ອາສນາ ວຸຏ຺ຐານກິຣິຍາເປກ຺ຂໍ ນ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ‘‘ຊິຓ຺ເຓ…ເປ… ວໂຍອນຸປ຺ປຕ຺ເຕ ທິສ຺ວາ’’ຕິ ອຊ຺ຌາຫາຣໍ ກຕ຺ວາ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຖ ວາ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄມນກິຣິຍາເປກ຺ຂໍ ອຸປໂຍຄວຈນໍ, ຕສ຺ມາ ນ ປຈ຺ຈຸຏ຺ຐາຕີຕິ ອຸຏ຺ຐາຍ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄມນໍ ນ ກໂຣຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄມນມ຺ປິ ຫິ ປຈ຺ຈຸຏ຺ຐານນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ‘‘ອາຈຣິຍໍ ປນ ທູຣໂຕວ ທິສ຺ວາ ປຈ຺ຈຸຏ຺ຐາຍ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄມນກຣຓໍ ປຈ຺ຈຸຏ຺ຐານໍ ນາມາ’’ຕິ. ນາສນາ ວຸຏ຺ຐາຕີຕິ ອິມິນາ ປນ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄມນາຠາວສ຺ສ ອຸປລກ຺ຂຓມຕ຺ຕໍ ທສ຺ສິຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ວິຠາວເນ ນາມ ອຕ຺ເຖຕິ ປກຕິວິຠາວນສງ຺ຂາເຕ ອຕ຺ເຖ. ນ ອຠິວາເທຕິ ວາຕິ ນ ອຠິວາເທຕພ຺ພນ຺ຕິ ວາ ສລ຺ລກ຺ເຂຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ຕໍ ອຎ຺ຎາຓນ຺ຕິ ‘‘ອຍໍ ມມ ອຠິວາທນາທີນິ ກາຕຸໍ ອຣຫຣູໂປ ນ ໂຫຕີ’’ຕິ ອຊານນວເສນ ປວຕ຺ຕໍ ອຎ຺ຎາຓໍ. ໂອໂລເກນ຺ໂຕຕິ ‘‘ທຸກ຺ຂໍ ໂຂ ອຄາຣໂວ ວິຫຣຕິ ອປ຺ປຕິສ຺ໂສ, ກິໍ ນຸ ໂຂ ອຫໍ ສມຓໍ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ວາ ສກ຺ກເຣຍ຺ຍໍ ຄຣຸໍ ກເຣຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິອາທິສຸຕ຺ຕວເສເນວ (ອ. ນິ. ໔.໒໑) ຎາຓຈກ຺ຂຸນາ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ. ນິປຈ຺ຈກາຣາຣຫນ຺ຕິ ປຓິປາຕາຣຫໍ. ສມ຺ປຕິຊາໂຕຕິ ມຸຫຸຕ຺ຕຊາໂຕ, ຊາຕສມນນ຺ຕຣເມວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອຸຕ຺ຕເຣນ ມຸໂຂຕິ ອຸຕ຺ຕຣທິສາຠິມຸໂຂ. ‘‘ສຕ຺ຕປທວີຕິຫາເຣນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສກລໍ ທສສຫສ຺ສິໂລກຘາຕຸໍ ໂອໂລເກສິ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ –

‘‘ຘມ຺ມຕາ ເອສາ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມ຺ປຕິຊາໂຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ສເມຫິ ປາເທຫິ ປຕິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕຣາຠິມຸໂຂ ສຕ຺ຕປທວີຕິຫາເຣນ ຄຈ຺ຉຕິ, ເສຕມ຺ຫິ ຉຕ຺ເຕ ອນຸຘາຣິຍມາເນ ສພ຺ພາ ທິສາ ວິໂລເກຕິ, ອາສຠິຎ຺ຈ ວາຈໍ ຠາສຕີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໒.໓໑) –

ເອວໍ ປາຬິຍໍ ສຕ຺ຕປທວີຕິຫາຣຸປຣິ ຐິຕສ຺ສ ວິຍ ສພ຺ພາທິສານຸໂລກນສ຺ສ ກຖິຕຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ປເນຕໍ ເອວໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ ສຕ຺ຕປທວີຕິຫາຣໂຕ ປເຄວ ທິສາວິໂລກນສ຺ສ ກຕຕ຺ຕາ. ມຫາສຕ຺ໂຕ ຫິ ມນຸສ຺ສານໍ ຫຕ຺ຖໂຕ ມຸຈ຺ຈິຕ຺ວາ ປຸຣຕ຺ຖິມໍ ທິສໍ ໂອໂລເກສິ, ອເນການິ ຈກ຺ກວາຬສຫສ຺ສານິ ເອກງ຺ຄຓານິ ອເຫສຸໍ. ຕຕ຺ຖ ເທວມນຸສ຺ສາ ຄນ຺ຘມາລາທີຫິ ປູຊຍມານາ, ‘‘ມຫາປຸຣິສ, ອິຘ ຕຸມ຺ເຫຫິ ສທິໂສປິ ນຕ຺ຖິ, ກຸໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິຕໂຣ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ເອວໍ ຈຕສ຺ໂສ ທິສາ, ຈຕສ຺ໂສ ອນຸທິສາ, ເຫຏ຺ຐາ, ອຸປຣີຕິ ທສປິ ທິສາ ອນຸວິໂລເກຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ສທິສໍ ອທິສ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ອຸຕ຺ຕຣທິສາ’’ຕິ ສຕ຺ຕປທວີຕິຫາເຣນ ອຄມາສີຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ໂອໂລເກສິນ຺ຕິ ມມ ປຸຎ຺ຎານຸຠາເວນ ໂລກວິວຣຓປາຏິຫາຣິເຍ ຊາເຕ ປຎ຺ຎາຍມານໍ ທສສຫສ຺ສິໂລກຘາຕຸໍ ມໍສຈກ຺ຂຸນາວ ໂອໂລເກສິນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ມຫາປຸຣິໂສຕິ ຊາຕິໂຄຕ຺ຕກຸລປ຺ປເທສາທິວເສນ ມຫນ຺ຕປຸຣິໂສ. ອຄ຺ໂຄຕິ ຄຸເຓຫິ ສພ຺ພປ຺ປຘາໂນ. ເຊຏ຺ໂຐຕິ ຄຸຓວເສເນວ ສພ຺ເພສໍ ວຸທ຺ຘຕໂມ, ຄຸເຓຫິ ມຫລ຺ລກຕໂມຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເສຏ຺ໂຐຕິ ຄຸຓວເສເນວ ສພ຺ເພສໍ ປສຕ຺ຖຕໂມ. ອຕ຺ຖໂຕ ປນ ປຈ຺ຉິມານິ ທ຺ເວ ປຸຣິມສ຺ເສວ ເວວຈນານີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕຍາຕິ ນິສ຺ສກ຺ເກ ກຣຓວຈນໍ. ອຸຕ຺ຕຣິຕໂຣຕິ ອຘິກຕໂຣ. ປຕິມາເນສີຕິ ປູເຊສິ. ອາສຠິນ຺ຕິ ອຸຕ຺ຕມໍ. ມຍ຺ຫໍ ອຠິວາທນາທິຣໂຫ ປຸຄ຺ຄໂລຕິ ມຍ຺ຫໍ ອຠິວາທນາທິກິຣິຍາຍ ອຣໂຫ ອນຸຈ຺ຉວິໂກ ປຸຄ຺ຄໂລ. ນິຈ຺ຈສາເປກ຺ຂຕາຍ ປເນຕ຺ຖ ສມາໂສ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຕຖາຄຕາຕິ ຕຖາຄຕໂຕ, ຕຖາຄຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເອວຣູປນ຺ຕິ ອຠິວາທນາທິສຠາວໍ. ປຣິປາກສິຖິລພນ຺ຘນນ຺ຕິ ປຣິປາເກນ ສິຖິລພນ຺ຘນໍ.

ຕໍ ວຈນນ຺ຕິ ‘‘ນາຫໍ ຕໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ’’ຕິອາທິວຈນໍ. ‘‘ນາຫໍ ອຣສຣູໂປ, ມາທິສາ ວາ ອຣສຣູປາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຖທ຺ໂຘ ຠເວຍ຺ຍ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຈິຕ຺ຕມຸທຸຠາວຊນນຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ.

ກຕໂມ ປນ ໂສຕິ ປຣິຍາຍາເປກ຺ໂຂ ປຸລ຺ລິງ຺ຄນິທ຺ເທໂສ, ກຕໂມ ໂສ ປຣິຍາໂຍຕິ ອຕ຺ໂຖ? ຊາຕິວເສນາຕິ ຂຕ຺ຕິຍາທິຊາຕິວເສນ. ອຸປປຕ຺ຕິວເສນາຕິ ເທເວສຸ ອຸປປຕ຺ຕິວເສນ. ເສຏ຺ຐສມ຺ມຕານມ຺ປີຕິ ອປິ-ສທ຺ເທນ ປເຄວ ອເສຏ຺ຐສມ຺ມຕານນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອຠິນນ຺ທນ຺ຕານນ຺ຕິ ສປ຺ປີຕິກຕຓ຺ຫາວເສນ ປໂມທມານານໍ. ຣຊ຺ຊນ຺ຕານນ຺ຕິ ພລວຣາຄວເສນ ຣຊ຺ຊນ຺ຕານໍ. ຣູປປຣິໂຠເຄນ ອຸປ຺ປນ຺ນຕຓ຺ຫາສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໂສມນສ຺ສເວທນາ ຣູປໂຕ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຫທຍຕປ຺ປນໂຕ ອມ຺ພຣສາທໂຍ ວິຍ ຣູປຣສາຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ອາວິຎ຺ຈນ຺ຕີຕິ ອາກຑ຺ຒນ຺ຕິ. ວຕ຺ຖາຣມ຺ມຓາທິສາມຄ຺ຄິຍນ຺ຕິ ວຕ຺ຖຸອາຣມ຺ມຓາທິກາຣຓສາມຄ຺ຄິຍໍ. ອນຸກ຺ຂິປນ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ຕຸກ຺ກໍສນວເສນ ກຖິເຕ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ອສປ຺ປາຍຠາວໂຕ ອຕ຺ຕານໍ ອນຸກ຺ຂິປນ຺ໂຕ ອນຸກ຺ກໍເສນ຺ໂຕ.

ເອຕສ຺ມິໍ ປນຕ຺ເຖ ກຣເຓ ສາມິວຈນນ຺ຕິ ‘‘ຊຫິຕາ’’ຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ຕຖາຄຕສ຺ສາຕິ ກຣເຓ ສາມິວຈນໍ, ຕຖາຄເຕນ ຊຫິຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມູລນ຺ຕິ ຠວມູລໍ. ‘‘ຕາລວຕ຺ຖຸກຕາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ‘‘ໂອຏ຺ຐມຸໂຂ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ ມຊ຺ເຌປທໂລປໍ ກຕ຺ວາ ອ-ກາຣຎ຺ຈ ທີຆໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ຕາລາວຕ຺ຖຸກຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຕາລວຕ຺ຖຸ ວິຍ ເນສໍ ວຕ຺ຖຸ ກຕນ຺ຕິ ຕາລາວຕ຺ຖຸກຕາ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຕາລສ຺ສ ວຕ຺ຖຸ ຕາລວຕ຺ຖຸ. ຍຖາ ອາຣາມສ຺ສ ວຕ຺ຖຸຠູຕປຸພ຺ໂພ ປເທໂສ ອາຣາມສ຺ສ ອຠາເວ ‘‘ອາຣາມວຕ຺ຖູ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເອວໍ ຕາລສ຺ສ ປຕິຏ຺ຐິໂຕກາໂສ ສມູລໍ ອຸທ຺ຘຣິເຕ ຕາເລ ປເທສມຕ຺ເຕ ຐິເຕ ຕາລສ຺ສ ວຕ຺ຖຸຠູຕປຸພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ຕາລວຕ຺ຖູ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເນສນ຺ຕິ ຣູປຣສາທີນໍ. ກຖໍ ປນ ຕາລວຕ຺ຖຸ ວິຍ ເນສໍ ວຕ຺ຖຸ ກຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຍຖາ ຫີ’’ຕິອາທິ. ຣູປາທິປຣິໂຠເຄນ ອຸປ຺ປນ຺ນຕຓ຺ຫາຍຸຕ຺ຕໂສມນສ຺ສເວທນາສງ຺ຂາຕຣູປຣສາທີນໍ ຈິຕ຺ຕສນ຺ຕານສ຺ສ ອຘິຏ຺ຐານຠາວໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເຕສໍ ປຸພ຺ເພ ອຸປ຺ປນ຺ນປຸພ຺ພຠາເວນ ວຕ຺ຖຸມຕ຺ເຕ ຈິຕ຺ຕສນ຺ຕາເນ ກເຕ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ປຸພ຺ເພຕິ ປຸເຣ, ສຣາຄກາເລຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຕາລາວຕ຺ຖຸກຕາຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕີຕິ ຕາລວຕ຺ຖຸ ວິຍ ອຕ຺ຕໂນ ວຕ຺ຖຸສ຺ສ ກຕຕ຺ຕາ ຣູປຣສາທໂຍ ‘‘ຕາລາວຕ຺ຖຸກຕາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ເອເຕນ ປຫີນກິເລສານໍ ປຸນ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອຠາໂວ ທສ຺ສິໂຕ.

ອວິຣຸຬ຺ຫິຘມ຺ມຕ຺ຕາຕິ ອວິຣຸຬ຺ຫິສຠາວຕາຍ. ມຕ຺ຖກຈ຺ຉິນ຺ໂນ ຕາໂລ ປຕ຺ຕຜລາທີນໍ ອວຕ຺ຖຸຠູໂຕ ຕາລາວຕ຺ຖູຕິ ອາຫ ‘‘ມຕ຺ຖກຈ຺ຉິນ຺ນຕາໂລ ວິຍ ກຕາ’’ຕິ. ເອເຕນ ‘‘ຕາລາວຕ຺ຖຸ ວິຍ ກຕາຕິ ຕາລາວຕ຺ຖຸກຕາ’’ຕິ ອຍໍ ວິຄ຺ຄໂຫ ທສ຺ສິໂຕ. ເອຕ຺ຖ ປນ ‘‘ອວຕ຺ຖຸຠູໂຕ ຕາໂລ ວິຍ ກຕາຕິ ອວຕ຺ຖຸຕາລກຕາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ວິເສສນສ຺ສ ປຣນິປາຕໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ຕາລາວຕ຺ຖຸກຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອິມິນາ ປນຕ຺ເຖນ ອິທໍ ທສ຺ເສຕິ – ຣູປຣສາທິວຈເນນ ວິປາກຘມ຺ມຘມ຺ມາ ຫຸຕ຺ວາ ປຸພ຺ເພ ອຸປ຺ປນ຺ນກຸສລາກຸສລາ ຘມ຺ມາ ຄຫິຕາ, ເຕ ອຸປ຺ປນ຺ນາປິ ມຕ຺ຖກສທິສານໍ ຕຓ຺ຫາວິຊ຺ຊານໍ ມຄ຺ຄສຕ຺ເຖນ ຉິນ຺ນຕ຺ຕາ ອາຍຕິໍ ຕາລປຕ຺ຕສທິເສ ວິປາກກ຺ຂນ຺ເຘ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕຸໍ ອສມຕ຺ຖາ ຊາຕາ, ຕສ຺ມາ ຕາລາວຕ຺ຖຸ ວິຍ ກຕາຕິ ຕາລາວຕ຺ຖຸກຕາ ຣູປຣສາທໂຍຕິ. ອິມສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ‘‘ອຠິນນ຺ທນ຺ຕານ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ປເທນ ກຸສລໂສມນສ຺ສມ຺ປິ ສງ຺ຄຫິຕນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ອນຠາວໍ ກຕາຕິ ເອຕ຺ຖ ອນຸ-ສທ຺ໂທ ປຈ຺ຉາສທ຺ເທນ ສມານຕ຺ໂຖຕິ ອາຫ ‘‘ຍຖາ ເນສໍ ປຈ຺ຉາຠາໂວ ນ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິ.

ຍຎ຺ຈ ໂຂ ຕ຺ວໍ ສນ຺ຘາຍ ວເທສິ, ໂສ ປຣິຍາໂຍ ນ ໂຫຕີຕິ ຍໍ ວນ຺ທນາທິສາມຄ຺ຄິຣສາຠາວສງ຺ຂາຕໍ ກາຣຓໍ ອຣສຣູປຕາຍ ວເທສິ, ຕໍ ກາຣຓໍ ນ ໂຫຕິ, ນ ວິຊ຺ຊຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນນຸ ຈາຍໍ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຍໍ ວນ຺ທນາທິສາມຄ຺ຄິຣສາຠາວສງ຺ຂາຕປຣິຍາຍໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ອຣສຣູໂປ ຠວໍ ໂຄຕໂມ’’ຕິ ອາຫ, ‘‘ໂສ ປຣິຍາໂຍ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ວນ຺ທນາທີນິ ຠຄວາ ກໂຣຕີຕິ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ ອິມໍ ອນິຏ຺ຐປ຺ປສງ຺ຄໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ນນຸ ຈາ’’ຕິອາທິ.

ສພ຺ພປຣິຍາເຍສູຕິ ສພ຺ພວາເຣສຸ. ສນ຺ຘາຍຠາສິຕມຕ຺ຕນ຺ຕິ ຍໍ ສນ຺ຘາຍ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ‘‘ນິພ຺ໂຠໂຄ ຠວໍ ໂຄຕໂມ’’ຕິອາທິມາຫ. ຠຄວາ ຈ ຍໍ ສນ຺ຘາຍ ນິພ຺ໂຠຄຕາທິໍ ອຕ຺ຕນິ ອນຸຊານາຕິ, ຕໍ ສນ຺ຘາຍຠາສິຕມຕ຺ຕໍ. ຉນ຺ທຣາຄປຣິໂຠໂຄຕິ ຉນ຺ທຣາຄວເສນ ປຣິໂຠໂຄ. ອປຣໍ ປຣິຍາຍນ຺ຕິ ອຎ຺ຎໍ ກາຣຓໍ.

ກຸລສມຸທາຈາຣກມ຺ມນ຺ຕິ ກຸລາຈາຣສງ຺ຂາຕໍ ກມ຺ມໍ, ກຸລຈາຣິຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອກິຣິຍນ຺ຕິ ອກຣຓຠາວໍ. ‘‘ອເນກວິຫິຕານໍ ປາປການໍ ອກຸສລານໍ ຘມ຺ມານ’’ນ຺ຕິ ສາມຎ຺ຎວຈເນປິ ປາຣິເສສຎາຍໂຕ ວຸຕ຺ຕາວເສສາ ອກຸສລຘມ຺ມາ ຄເຫຕພ຺ພາຕິ ອາຫ ‘‘ຐເປຕ຺ວາ ເຕ ຘມ຺ເມ’’ຕິອາທິ, ເຕ ຍຖາວຸຕ຺ຕກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕາທິເກ ອກຸສລຘມ຺ເມ ຐເປຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອເນກວິຫິຕາຕິ ອເນກປ຺ປກາຣາ.

ອຍໍ ໂລກຕນ຺ຕີຕິ ອຍໍ ວຸຑ຺ຒານໍ ອຠິວາທນາທິກິຣິຍລກ຺ຂຓາ ໂລກປ຺ປເວຓີ. ອນາຄາມິພ຺ຣຫ຺ມານໍ ອລງ຺ກາຣາທີສຸ ອນາຄາມິຠິກ຺ຂູນຎ຺ຈ ຈີວຣາທີສຸ ນິກນ຺ຕິວເສນ ຣາຄຸປ຺ປຕ຺ຕິ ໂຫຕີຕິ ອນາຄາມິມຄ຺ເຄນ ປຎ຺ຈກາມຄຸຓິກຣາຄສ຺ເສວ ປຫານໍ ເວທິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ປຎ຺ຈກາມຄຸຓິກຣາຄສ຺ສາ’’ຕິ. ຣູປາທີສຸ ປຎ຺ຈສຸ ກາມຄຸເຓສຸ ວຕ຺ຖຸກາມໂກຏ຺ຐາເສສຸ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນ ຣາໂຄ ‘‘ປຎ຺ຈກາມຄຸຓິກຣາໂຄ’’ຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ໂກຏ຺ຐາສວຈໂນ ເຫຕ຺ຖ ຄຸຓ-ສທ຺ໂທ ‘‘ວໂຍຄຸຓາ ອນຸປຸພ຺ພໍ ຊຫນ຺ຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ສໍ. ນິ. ໑.໔) ວິຍ. ອກຸສລຈິຕ຺ຕທ຺ວຍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ໂທມນສ຺ສສຫຄຕຈິຕ຺ຕທ຺ວຍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕສ຺ສ. ໂມຫສ຺ສ ສພ຺ພາກຸສລສາຘາຣຓຕ຺ຕາ ອາຫ ‘‘ສພ຺ພາກຸສລສມ຺ຠວສ຺ສາ’’ຕິ. ອວເສສານນ຺ຕິ ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐິອາທີນໍ.

ຊິຄຸຈ຺ຉຕິ ມຎ຺ເຎຕິ ອຫມຠິຊາໂຕ ຣູປວາ ປຎ຺ຎວາ ກຖໍ ນາມ ອຎ຺ເຎສໍ ອຠິວາທນາທິໍ ກເຣຍ຺ຍນ຺ຕິ ຊິຄຸຈ຺ຉຕິ ວິຍ, ຊິຄຸຈ຺ຉຕີຕິ ວາ ສລ຺ລກ຺ເຂມິ. ອກຸສລຘມ຺ເມ ຊິຄຸຈ຺ຉມາໂນ ເຕສໍ ສມງ຺ຄິຠາວມ຺ປິ ຊິຄຸຈ຺ຉຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ສມາປຕ຺ຕິຍາ ຊິຄຸຈ຺ຉຕີ’’ຕິ. ສມາປຕ຺ຕີຕິ ເອຕສ຺ເສວ ເວວຈນໍ ສມາປຊ຺ຊນາ ສມງ຺ຄິຠາໂວຕິ. ມຓ຺ຑນຊາຕິໂກຕິ ມຓ຺ຑນກສຠາໂວ, ມຓ຺ຑນກສີໂລຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຊຄຸຈ຺ຉິຕນ຺ຕິ ຊິຄຸຈ຺ຉນສີລຕໍ.

ໂລກເຊຏ຺ຐກກມ຺ມນ຺ຕິ ໂລກເຊຏ຺ຐການໍ ກຕ຺ຕພ຺ພກມ຺ມໍ, ໂລເກ ວາ ເສຏ຺ຐສມ຺ມຕໍ ກມ຺ມໍ. ຕຕ຺ຣາຕິ ເຕສຸ ທ຺ວີສຸປິ ອຕ຺ຖວິກປ຺ເປສຸ. ປທາຠິຫິໂຕ ອຕ຺ໂຖ ປທຕ຺ໂຖ, ພ຺ຍຎ຺ຊນຕ຺ໂຖຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ວິນຍໍ ວາ ອຣຫຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ວິນຍນໍ ວິນໂຍ, ນິຄ຺ຄຓ຺ຫນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ນິຄ຺ຄຫໍ ອຣຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕີ’’ຕິ. ນນຸ ຈ ປຐມໍ ວຸຕ຺ເຕສຸ ທ຺ວີສຸປິ ອຕ຺ຖວິກປ຺ເປສຸ ສກຕ຺ເຖ ອຣຫຕ຺ເຖ ຈ ຕທ຺ຘິຕປຈ຺ຈໂຍ ສທ຺ທລກ຺ຂຓໂຕ ທິສ຺ສຕິ, ນ ປນ ‘‘ວິນຍາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕີ’’ຕິ ອິມສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ. ຕສ຺ມາ ກຖເມຕ຺ຖ ຕທ຺ຘິຕປຈ຺ຈໂຍຕິ ອາຫ ‘‘ວິຈິຕ຺ຣາ ຫິ ຕທ຺ຘິຕວຸຕ຺ຕີ’’ຕິ. ວິຈິຕ຺ຣຕາ ເຈຕ຺ຖ ໂລກປ຺ປມາຓໂຕ ເວທິຕພ຺ພາ. ຕຖາ ຫິ ຍສ຺ມິໍ ຍສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ຕທ຺ຘິຕປ຺ປໂຍໂຄ ໂລກສ຺ສ, ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຕທ຺ຘິຕວຸຕ຺ຕິ ໂລກໂຕ ສິທ຺ຘາຕິ ວິຈິຕ຺ຣາ ຕທ຺ຘິຕວຸຕ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ຍຖາ ‘‘ມາ ສທ຺ທມກາສີ’’ຕິ ວທນ຺ໂຕ ‘‘ມາສທ຺ທິໂກ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເອວໍ ວິນຍາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕີຕິ ເວນຍິໂກຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ກປຓປຸຣິໂສຕິ ຄຸຓວິຣຫິຕຕາຍ ທີນມນຸສ຺ໂສ. ພ຺ຍຎ຺ຊນານິ ອວິຈາເຣຕ຺ວາຕິ ຕິສ຺ສທຕ຺ຕາທິສທ຺ເທສຸ ວິຍ ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ອຍໍ ນາມ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ ເອວໍ ພ຺ຍຎ຺ຊນວິຈາຣໍ ອກຕ຺ວາ, ອນິປ຺ຜນ຺ນປາຏິປທິກວເສນາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

‘‘ເທວໂລກຄພ຺ຠສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ’’ຕິ ວຕ຺ວາປິ ຐເປຕ຺ວາ ຠຸມ຺ມເທເວ ເສສເທເວສຸ ຄພ຺ຠຄ຺ຄຫຓສ຺ສ ອຠາວໂຕ ປຏິສນ຺ຘິເຍເວຕ຺ຖ ຄພ຺ຠສມ຺ປຕ຺ຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພາຕິ ວຸຕ຺ຕເມວຕ຺ຖໍ ວິວຣິຕ຺ວາ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ເທວໂລກປຏິສນ຺ຘິປຏິລາຠາຍ ສໍວຕ຺ຕຕີ’’ຕິ. ອສ຺ສາຕິ ອຠິວາທນາທິສາມີຈິກມ຺ມສ຺ສ. ມາຕຸກຸຈ຺ຉິສ຺ມິໍ ປຏິສນ຺ຘິຄ຺ຄຫເຓ ໂທສໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕຕິ ມາຕິໂຕ ອປຣິສຸທ຺ຘຠາວໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ, ອກ຺ໂກສິຕຸກາມສ຺ສ ທາສິຍາ ປຸຕ຺ໂຕຕິ ທາສິກຸຈ຺ຉິມ຺ຫິ ນິພ຺ພຕ຺ຕຠາເວ ໂທສໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອກ຺ໂກສນໍ ວິຍ ຠຄວໂຕ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິສ຺ມິໍ ປຏິສນ຺ຘິຄ຺ຄຫເຓ ໂທສໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອກ຺ໂກສນ຺ໂຕປິ ເອວມາຫາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຄພ຺ຠໂຕຕິ ເທວໂລກປ຺ປຏິສນ຺ຘິໂຕ. ເຕເນວາຫ ‘‘ອຠພ຺ໂພ ເທວໂລກູປປຕ຺ຕິໍ ປາປຸຓິຕຸນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ’’ຕິ. ‘‘ຫີໂນ ວາ ຄພ຺ໂຠ ອສ຺ສາຕິ ອປຄພ຺ໂຠ’’ຕິ ອິມສ຺ສ ວິຄ຺ຄຫສ຺ສ ເອເກນ ປຣິຍາເຍນ ອຘິປ຺ປາຍໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ເທວໂລກຄພ຺ຠປຣິພາຫິຣຕ຺ຕາ ອາຍຕິໍ ຫີນຄພ຺ຠປຏິລາຠຠາຄີ’’ຕິ. ອິຕິ-ສທ຺ໂທ ເຫຕຸອຕ຺ໂຖ. ຍສ຺ມາ ອາຍຕິມ຺ປິ ຫີນຄພ຺ຠປຏິລາຠຠາຄີ, ຕສ຺ມາ ຫີໂນ ວາ ຄພ຺ໂຠ ອສ຺ສາຕິ ອປຄພ຺ໂຠຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ປຸນ ຕສ຺ເສວ ວິຄ຺ຄຫສ຺ສ ‘‘ໂກຘວເສນ…ເປ… ທສ຺ເສນ຺ໂຕ’’ຕິ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນຍສ຺ສ ອນຸຣູປໍ ກຕ຺ວາ ອຘິປ຺ປາຍໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ຫີໂນ ວາສ຺ສ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິສ຺ມິໍ ຄພ຺ຠວາໂສ ອໂຫສີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ’’ຕິ. ຄພ຺ຠ-ສທ຺ໂທ ອຕ຺ຖິ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິປຣິຍາໂຍ ‘‘ຄພ຺ເຠ ວສຕິ ມາຓໂວ’’ຕິອາທີສຸ (ຊາ. ໑.໑໕.໓໖໓) ວິຍ. ອຕ຺ຖິ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິສ຺ມິໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕສຕ຺ຕປຣິຍາໂຍ ‘‘ອນ຺ຕມໂສ ຄພ຺ຠປາຕນໍ ອຸປາທາຍາ’’ຕິອາທີສຸ (ມຫາວ. ໑໒໙) ວິຍ. ຕຕ຺ຖ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິປຣິຍາຍໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ອນາຄເຕ ຄພ຺ຠເສຍ຺ຍາ’’ຕິ. ຄພ຺ເຠ ເສຍ຺ຍາ ຄພ຺ຠເສຍ຺ຍາ. ອນຸຕ຺ຕເຣນ ມຄ຺ເຄນາຕິ ອຄ຺ຄມຄ຺ເຄນ. ກມ຺ມກິເລສານໍ ມຄ຺ເຄນ ວິຫຕຕ຺ຕາ ອາຫ ‘‘ວິຫຕກາຣຓຕ຺ຕາ’’ຕິ. ອິຕຣາ ຕິສ຺ໂສປີຕິ ອຓ຺ຑຊສໍເສທຊໂອປປາຕິກາ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຍທິປິ ‘‘ອປຄພ຺ໂຠ’’ຕິ ອິມສ຺ສ ອນຸຣູປໂຕ ຄພ຺ຠເສຍ຺ຍາ ເອວ ວຕ຺ຕພ຺ພາ, ປສງ຺ຄໂຕ ປນ ລພ຺ຠມານໍ ສພ຺ພມ຺ປິ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ປຸນພ຺ຠວາຠິນິພ຺ພຕ຺ຕິປິ ວຸຕ຺ຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ອິທານິ ສຕ຺ຕປຣິຍາຍສ຺ສ ຄພ຺ຠ-ສທ຺ທສ຺ສ ວເສນ ວິຄ຺ຄຫນານຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ອປິຈາ’’ຕິອາທິ. ອິມສ຺ມິໍ ປນ ວິກປ຺ເປ ຄພ຺ຠເສຍ຺ຍາ ປຸນພ຺ຠວາຠິນິພ຺ພຕ຺ຕີຕິ ອຸຠຍມ຺ປິ ຄພ຺ຠເສຍ຺ຍວເສເນວ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິປິ ວທນ຺ຕິ. ນນຸ ຈ ‘‘ອາຍຕິໍ ຄພ຺ຠເສຍ຺ຍາ ປຫີນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຄພ຺ຠສ຺ສ ເສຍ຺ຍາ ເອວ ປຫີນາ, ນ ປນ ຄພ຺ໂຠຕິ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຍຖາ ຈາ’’ຕິອາທິ. ອຖ ‘‘ອຠິນິພ຺ພຕ຺ຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຕກເມວ ອວຕ຺ວາ ປຸນພ຺ຠວຄ຺ຄຫຓໍ ກິມຕ຺ຖນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອຠິນິພ຺ພຕ຺ຕິ ຈ ນາມາ’’ຕິອາທິ. ອປຸນພ຺ຠວຠູຕາຕິ ຂເຓ ຂເຓ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານານໍ ຘມ຺ມານໍ ອຠິນິພ຺ພຕ຺ຕິ.

ຘມ຺ມຘາຕຸນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຘມ຺ເມ ອນວເສເສ ຘາເຣຕິ ຍາຖາວໂຕ ອຸປຘາເຣຕີຕິ ຘມ຺ມຘາຕຸ, ຘມ຺ມານໍ ຍຖາສຠາວໂຕ ອວພຸຊ຺ຌນສຠາໂວ, ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ປຏິວິຊ຺ຌິຕ຺ວາຕິ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ, ປຏິລຠິຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ, ປຏິລາຠເຫຕູຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເທສນາວິລາສປ຺ປຕ຺ໂຕ ໂຫຕີຕິ ຣຸຈິວເສນ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ສມຕ຺ຖຕາ ເທສນາວິລາໂສ, ຕໍ ປຕ຺ໂຕ ອຘິຄໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກຣຸຓາວິປ຺ຜາຣນ຺ຕິ ສພ຺ພສຕ຺ເຕສຸ ມຫາກຣຸຓາຍ ຜຣຓໍ. ຕາທິລກ຺ຂຓເມວ ປຸນ ອຸປມາຍ ວິຠາເວຕ຺ວາ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ປຖວີສມຈິຕ຺ຕຕ’’ນ຺ຕິ. ຍຖາ ປຖວີ ສຸຈິອສຸຈິນິກ຺ເຂປຈ຺ເຉທນເຠທນາທີສຸ ນ ວິກມ຺ປຕິ, ອນຸໂຣຘວິໂຣຘໍ ນ ປາປຸຓາຕິ, ເອວໍ ອິຏ຺ຐານິຏ຺ເຐສຸ ລາຠາລາຠາທີສຸ ອນຸໂຣຘວິໂຣຘປ຺ປຫານໂຕ ອວິກມ຺ປິຕຈິຕ຺ຕຕາຍ ປຖວີສມຈິຕ຺ຕຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອກຸປ຺ປຘມ຺ມຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອກຸປ຺ປຘມ຺ໂມ ນາມ ຜລສມາປຕ຺ຕີຕິ ເກຈິ ວທນ຺ຕິ. ‘‘ປເຣສຸ ປນ ອກ຺ໂກສນ຺ເຕສຸປິ ອຕ຺ຕໂນ ປຖວີສມຈິຕ຺ຕຕາຍ ອກຸປ຺ປນສຠາວຕນ຺ຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ຄເຫຕພ຺ໂພ’’ຕິ ອມ຺ຫາກໍ ຂນ຺ຕິ. ຊຣາຍ ອນຸສຏນ຺ຕິ ຊຣາຍ ປລິເວຐິຕໍ. ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ວຸທ຺ຘຕາຍ ອາສນ຺ນວຸຕ຺ຕິມຣຓນ຺ຕິ ສມ຺ຠາວນວເສນ ‘‘ອຊ຺ຊ ມຣິຕ຺ວາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ມຫນ຺ເຕນ ໂຂ ປນ ອຸສ຺ສາເຫນາ’’ຕິ ສາຘຸ ໂຂ ປນ ຕຖາຣູປານໍ ອຣຫຕໍ ທສ຺ສນໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ເອວໍ ສຎ຺ຊາຕມຫຸສ຺ສາເຫນ. ອປ຺ປຏິສມໍ ປຸເຣຊາຕຠາວນ຺ຕິ ອນຎ຺ຎສາຘາຣຓໍ ປຸເຣຊາຕຠາວໍ. ນຕ຺ຖິ ເອຕສ຺ສ ປຏິສໂມຕິ ອປ຺ປຏິສໂມ, ປຸເຣຊາຕຠາໂວ.

ປກ຺ເຂ ວິຘຸນນ຺ຕາຕິ ປຕ຺ເຕ ຈາເລນ຺ຕາ. ນິກ຺ຂມນ຺ຕານນ຺ຕິ ນິທ຺ຘາຣເຓ ສາມິວຈນໍ, ນິກ຺ຂນ຺ເຕສູຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ໂສ ເຊຏ຺ໂຐ ອິຕິ ອສ຺ສ ວຈນີໂຍຕິ ໂຍ ປຐມຕຣໍ ອຓ຺ຑໂກສໂຕ ນິກ຺ຂນ຺ໂຕ ກຸກ຺ກຸຏໂປຕໂກ, ໂສ ເຊຏ຺ໂຐຕິ ວຈນີໂຍ ອສ຺ສ, ຠເວຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສມ຺ປຏິປາເທນ຺ໂຕຕິ ສໍສນ຺ເທນ຺ໂຕ. ຕິຠູມປຣິຍາປນ຺ນາປິ ສຕ຺ຕາ ອວິຊ຺ຊາໂກສສ຺ສ ອນ຺ໂຕ ປວິຏ຺ຐາ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ອປ຺ປຫີນາຍ ອວິຊ຺ຊາຍ ເວຐິຕຕ຺ຕາຕິ ອາຫ ‘‘ອວິຊ຺ຊາໂກສສ຺ສ ອນ຺ໂຕ ປວິຏ຺ເຐສຸ ສຕ຺ເຕສູ’’ຕິ ອຓ຺ຑໂກສນ຺ຕິ ພີຊກປາລໍ. ໂລກສນ຺ນິວາເສຕິ ໂລໂກເຍວ ສງ຺ຄມ຺ມ ສມາຄມ຺ມ ນິວາສນຏ຺ເຐນ ໂລກສນ຺ນິວາໂສ, ສຕ຺ຕນິກາໂຍ. ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ສມ຺ມາຕິ ອວິປຣີຕຕ຺ໂຖ, ສໍ-ສທ຺ໂທ ສາມນ຺ຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທີເປຕິ. ຕສ຺ມາ ສມ຺ມາ ອວິປຣີເຕນາກາເຣນ ສຍເມວ ຈຕ຺ຕາຣິ ສຈ຺ຈານິ ພຸຊ຺ຌຕິ ປຏິວິຊ຺ຌຕີຕິ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘີຕິ ມຄ຺ໂຄ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ສມ຺ມາ ສາມຎ຺ຈ ໂພຘິ’’ນ຺ຕິ, ສມ຺ມາ ສຍເມວ ຈ ພຸຊ຺ຌນກນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສມ຺ມາຕິ ວາ ປສຕ຺ຖວຈໂນ, ສໍ-ສທ຺ໂທ ສຸນ຺ທຣວຈໂນຕິ ອາຫ ‘‘ອຖ ວາ ປສຕ຺ຖໍ ສຸນ຺ທຣຎ຺ຈ ໂພຘິ’’ນ຺ຕິ.

ອສພ຺ພຄຸຓທາຍກຕ຺ຕາຕິ ສພ຺ພຄຸຓານໍ ອທາຍກຕ຺ຕາ. ສພ຺ພຄຸເຓ ນ ທທາຕີຕິ ຫິ ອສພ຺ພຄຸຓທາຍໂກ, ອສມຕ຺ຖສມາໂສຍໍ ຄມກຕ຺ຕາ ຍຖາ ‘‘ອສູຣິຍປສ຺ສານິ ມຸຂານີ’’ຕິ. ຕິສ຺ໂສ ວິຊ຺ຊາຕິ ອຸປນິສ຺ສຍວໂຕ ສເຫວ ອຣຫຕ຺ຕຜເລນ ຕິສ຺ໂສ ວິຊ຺ຊາ ເທຕິ. ນນຸ ເຈຕ຺ຖ ຕີສຸ ວິຊ຺ຊາສຸ ອາສວກ຺ຂຍຎາຓສ຺ສ ມຄ຺ຄປຣິຍາປນ຺ນຕ຺ຕາ ກຖເມຕໍ ຍຸຊ຺ຊຕິ ‘‘ມຄ຺ໂຄ ຕິສ຺ໂສ ວິຊ຺ຊາ ເທຕີ’’ຕິ? ນາຍໍ ໂທໂສ. ສຕິປິ ອາສວກ຺ຂຍຎາຓສ຺ສ ມຄ຺ຄປຣິຍາປນ຺ນຠາເວ ອຏ຺ຐງ຺ຄິເກ ມຄ຺ເຄ ສຕິ ມຄ຺ຄຎາເຓນ ສທ຺ຘິໍ ຕິສ຺ໂສ ວິຊ຺ຊາ ປຣິປຸຓ຺ຓາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ‘‘ມຄ຺ໂຄ ຕິສ຺ໂສ ວິຊ຺ຊາ ເທຕີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຉ ອຠິຎ຺ຎາຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ສາວກປາຣມິຎາຓນ຺ຕິ ອຄ຺ຄສາວເກຫິ ປຏິລຠິຕພ຺ພເມວ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣຎາຓໍ. ປຈ຺ເຈກໂພຘິຎາຓນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ອິມິນາວ ນເຍນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອພ຺ຠຎ຺ຎາສິນ຺ຕິ ຊານິໍ. ຊານນຎ຺ຈ ນ ອນຸສ຺ສວາທິວເສນາຕິ ອາຫ ‘‘ປຏິວິຊ຺ຌິ’’ນ຺ຕິ, ປຈ຺ຈກ຺ຂມກາສິນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຏິເວໂຘປິ ນ ທູເຣ ຐິຕສ຺ສ ລກ຺ຂຓປ຺ປຏິເວໂຘ ວິຍາຕິ ອາຫ ‘‘ປຕ຺ໂຕມ຺ຫີ’’ຕິ, ປາປຸຓິນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປາປຸຓນຎ຺ຈ ນ ສຍໍ ຄນ຺ຕ຺ວາຕິ ອາຫ ‘‘ອຘິຄໂຕມ຺ຫີ’’ຕິ, ສນ຺ຕາເນ ອຸປ຺ປາທນວເສນ ປຏິລຠິນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ໂອປມ຺ມສມ຺ປຏິປາທນນ຺ຕິ ໂອປມ຺ມຕ຺ຖສ຺ສ ອຸປເມຍ຺ເຍນ ສມ຺ມເທວ ປຏິປາທນໍ. ອຕ຺ເຖນາຕິ ອຸປເມຍ຺ຍຕ຺ເຖນ. ຍຖາ ກຸກ຺ກຸຏິຍາ ອຓ຺ເຑສຸ ຕິວິຘກິຣິຍາກຣຓໍ ກຸກ຺ກຸຏຈ຺ຉາປການໍ ອຓ຺ຑໂກສໂຕ ນິກ຺ຂມນສ຺ສ ມູລກາຣຓໍ, ເອວໍ ໂພຘິສຕ຺ຕຠູຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ຕິວິຘານຸປສ຺ສນາກຣຓໍ ອວິຊ຺ຊຓ຺ຑໂກສໂຕ ນິກ຺ຂມນສ຺ສ ມູລກາຣຓນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຍຖາ ຫິ ຕສ຺ສາ ກຸກ຺ກຸຏິຍາ…ເປ… ຕິວິຘານຸປສ຺ສນາກຣຓ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ສນ຺ຕາເນ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອຓ຺ຑສທິສຕາ ສນ຺ຕານສ຺ສ, ພຫິ ນິກ຺ຂນ຺ຕກຸກ຺ກຸຏຈ຺ຉາປກສທິສຕາ ພຸທ຺ຘຄຸຓານໍ, ພຸທ຺ຘຄຸຓາຕິ ຈ ອຕ຺ຖໂຕ ພຸທ຺ໂຘເຍວ ‘‘ຕຖາຄຕສ຺ສ ໂຂ ເອຕໍ, ວາເສຏ຺ຐ, ອຘິວຈນໍ ຘມ຺ມກາໂຍ ອິຕິປີ’’ຕິ ວຈນໂຕ. ອວິຊ຺ຊຓ຺ຑໂກສສ຺ສ ຕນຸຠາໂວຕິ ພລວວິປສ຺ສນາວເສນ ອວິຊ຺ຊຓ຺ຑໂກສສ຺ສ ຕນຸຠາໂວ, ປຏິຈ຺ຉາທນສາມຎ຺ເຎນ ຈ ອວິຊ຺ຊາຍ ອຓ຺ຑໂກສສທິສຕາ. ມຸທຸຠູຕສ຺ສປິ ຂຣຠາວາປຕ຺ຕິ ໂຫຕີຕິ ຕນ຺ນິວຕ຺ຕນຕ຺ຖໍ ‘‘ຖທ຺ຘຂຣຠາໂວ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕິກ຺ຂຂຣວິປ຺ປສນ຺ນສູຣຠາໂວຕິ ເອຕ຺ຖ ປຣິຄ຺ຄຍ຺ຫມາເນສຸ ສງ຺ຂາເຣສຸ ວິປສ຺ສນາຎາຓສ຺ສ ສມາຘິນ຺ທ຺ຣິຍວເສນ ສຸຂານຸປ຺ປເວໂສ ຕິກ຺ຂຕາ, ອນຸປວິສິຕ຺ວາປິ ສຕິນ຺ທ຺ຣິຍວເສນ ອນຕິກ຺ກມນໂຕ ອກຸຓ຺ຐຕາ ຂຣຠາໂວ. ຕິກ຺ໂຂປິ ຫິ ເອກຈ຺ໂຈ ສໂຣ ລກ຺ຂໍ ປຕ຺ວາ ກຸຓ຺ໂຐ ໂຫຕິ, ນ ຕຖາ ອິທໍ. ສຕິປິ ຂຣຠາເວ ສຸຂຸມປ຺ປວຕ຺ຕິວເສນ ກິເລສສມຸທາຈາຣສງ຺ໂຂຠຣຫິຕຕາຍ ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍວເສນ ປສນ຺ນຠາໂວ, ສຕິປິ ປສນ຺ນຠາເວ ອນ຺ຕຣາ ອໂນສກ຺ກິຕ຺ວາ ກິເລສປຈ຺ຈຕ຺ຖິການໍ ສຸຏ຺ຐຸ ອຠິຠວນໂຕ ວີຣິຍິນ຺ທ຺ຣິຍວເສນ ສູຣຠາໂວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເອວມິເມຫິ ປກາເຣຫິ ສງ຺ຂາຣຸເປກ຺ຂາຎາຓເມວ ຄຫິຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ວິປສ຺ສນາຎາຓສ຺ສ ປຣິຓາມກາໂລຕິ ວິປສ຺ສນາຍ ວຸຏ຺ຐານຄາມິນິຠາວາປຕ຺ຕິ. ຕທາ ຈ ສາ ມຄ຺ຄຎາຓຄພ຺ຠໍ ຘາເຣນ຺ຕີ ວິຍ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຄພ຺ຠຄ຺ຄຫຓກາໂລ’’ຕິ. ຄພ຺ຠໍ ຄຓ຺ຫາເປຕ຺ວາຕິ ສງ຺ຂາຣຸເປກ຺ຂາຍ ອນນ຺ຕຣໍ ສິຂາປ຺ປຕ຺ຕອນຸໂລມວິປສ຺ສນາວເສນ ມຄ຺ຄວິຊາຍນຕ຺ຖໍ ຄພ຺ຠໍ ຄຓ຺ຫາເປຕ຺ວາ. ອຠິຎ຺ຎາປກ຺ເຂຕິ ໂລກິຍາຠິຎ຺ຎາປກ຺ເຂ. ໂລກຸຕ຺ຕຣາຠິຎ຺ຎາ ຫິ ອວິຊ຺ຊຓ຺ຑໂກສໍ ປທາລິຕາ. ໂປຕ຺ຖເກສຸ ປນ ກຕ຺ຖຈິ ‘‘ຉາຠິຎ຺ຎາປກ຺ເຂ’’ຕິ ລິຂນ຺ຕິ, ໂສ ອປາໂຐຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ເຊຏ຺ໂຐ ເສຏ຺ໂຐຕິ ວຸທ຺ຘຕມຕ຺ຕາ ເຊຏ຺ໂຐ, ສພ຺ພຄຸເຓຫິ ອຸຕ຺ຕມຕ຺ຕາ ປສຕ຺ຖຕໂມຕິ ເສຏ຺ໂຐ.

ອິທານິ ‘‘ອາຣທ຺ຘໍ ໂຂ ປນ ເມ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ວີຣິຍ’’ນ຺ຕິອາທິກາຍ ເທສນາຍ ອນຸສນ຺ຘິໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ເອວໍ ຠຄວາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ປຸພ຺ພຠາຄໂຕ ປຠຸຕີຕິ ຠາວນາຍ ປຸພ຺ພຠາຄີຍວີຣິຍາຣມ຺ຠາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ. ມຸຏ຺ຐສ຺ສຕິນາຕິ ວິນຏ຺ຐສ຺ສຕິນາ, ສຕິວິຣຫິເຕນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສາຣທ຺ຘກາເຍນາຕິ ສທຣຖກາເຍນ. ໂພຘິມຓ຺ເຑຕິ ໂພຘິສງ຺ຂາຕສ຺ສ ຎາຓສ຺ສ ມຓ຺ຑຠາວປ຺ປຕ຺ເຕ ຐາເນ. ໂພຘີຕິ ຫິ ປຎ຺ຎາ ວຸຈ຺ຈຕິ. ສາ ເອຕ຺ຖ ມຓ຺ຑາ ປສນ຺ນາ ຊາຕາຕິ ໂສ ປເທໂສ ‘‘ໂພຘິມຓ຺ໂຑ’’ຕິ ປຎ຺ຎາໂຕ. ປຄ຺ຄຫິຕນ຺ຕິ ອາຣມ຺ຠໍ ສິຖິລໍ ອກຕ຺ວາ ທຬ຺ຫປຣກ຺ກມສງ຺ຂາຕຸສ຺ສຫນຠາເວນ ຄຫິຕໍ. ເຕນາຫ ‘‘ອສິຖິລປ຺ປວຕ຺ຕິຕ’’ນ຺ຕິ. ອສລ຺ລີນນ຺ຕິ ອສງ຺ກຸຈິຕໍ ໂກສຊ຺ຊວເສນ ສງ຺ໂກຈໍ ອນາປນ຺ນໍ. ອຸປຏ຺ຐິຕາຕິ ໂອຄາຫນສງ຺ຂາເຕນ ອປິລາປນຠາເວນ ອາຣມ຺ມຓໍ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ຐິຕາ. ເຕນາຫ ‘‘ອາຣມ຺ມຓາຠິມຸຂີຠາເວນາ’’ຕິ. ສມ຺ໂມສສ຺ສ ວິທ຺ຘໍສນວເສນ ປວຕ຺ຕິຍາ ນ ສມ຺ມຸຏ຺ຐາຕິ ອສມ຺ມຸຏ຺ຐາ. ກິຎ຺ຈາປິ ຈິຕ຺ຕປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິວເສນ ຈິຕ຺ຕເມວ ປສ຺ສທ຺ຘໍ, ກາຍປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິວເສເນວ ຈ ກາໂຍ ປສ຺ສທ຺ໂຘ ໂຫຕິ, ຕຖາປິ ຍສ຺ມາ ກາຍປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ ຈິຕ຺ຕປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິຍາ ສເຫວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ນ ວິນາ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ກາຍຈິຕ຺ຕປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິວເສນາ’’ຕິ. ກາຍປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິຍາ ອຸຠເຍສມ຺ປິ ກາຍານໍ ປສ຺ສມ຺ຠນາວຫຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຣູປກາໂຍປິ ປສ຺ສທ຺ໂຘເຍວ ໂຫຕີ’’ຕິ.

ໂສ ຈ ໂຂຕິ ໂສ ຈ ໂຂ ກາໂຍ. ວິຄຕທຣໂຖຕິ ວິຄຕກິເລສທຣໂຖ. ນາມກາເຍ ຫິ ວິຄຕທຣເຖ ຣູປກາໂຍປິ ວູປສນ຺ຕທຣຖປຣິຬາໂຫ ໂຫຕິ. ສມ຺ມາ ອາຫິຕນ຺ຕິ ນານາຣມ຺ມເຓສຸ ວິຘາວນສງ຺ຂາຕໍ ວິກ຺ເຂປໍ ວິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກສ຺ມິໍເຍວ ອາຣມ຺ມເຓ ອວິກ຺ຂິຕ຺ຕຠາວາປາທເນນ ສມ຺ມເທວ ອາຫິຕໍ ຐປິຕໍ. ເຕນາຫ ‘‘ສຸຏ຺ຐຸ ຐປິຕ’’ນ຺ຕິອາທິ. ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອເນກຄ຺ຄຠາໂວ ວິກ຺ເຂປວເສນ ຈຎ຺ຈລຕາ, ສາ ສຕິ ເອກຄ຺ຄຕາຍ ນ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ເອກຄ຺ຄໍ ອຈລໍ ນິປ຺ຜນ຺ທນ’’ນ຺ຕິ. ເອຕ຺ຕາວຕາຕິ ‘‘ອາຣທ຺ຘໍ ໂຂ ປນາ’’ຕິອາທິນາ ວີຣິຍສຕິປສ຺ສທ຺ຘິສມາຘີນໍ ກິຈ຺ຈສິທ຺ຘິທສ຺ສເນນ. ນນຸ ຈ ສທ຺ຘາປຎ຺ຎານມ຺ປິ ກິຈ຺ຈສິທ຺ຘິ ຌານສ຺ສ ປຸພ຺ພຠາຄປ຺ປຏິປທາຍ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພາຕິ? ສຈ຺ຈໍ, ສາ ປນ ນານນ຺ຕຣິກຠາເວນ ອວຸຕ຺ຕສິທ຺ຘາຕິ ນ ຄຫິຕາ. ອສຕິ ຫິ ສທ຺ຘາຍ ວີຣິຍາຣມ຺ຠາທີນໍ ອສມ຺ຠໂວເຍວ, ປຎ຺ຎາປຣິຄ຺ຄເຫ ຈ ເນສໍ ອສຕິ ຎາຍາຣມ຺ຠາທິຠາໂວ ນ ສິຍາ, ຕຖາ ອສລ຺ລີນາສມ຺ໂມສຕາທໂຍ ວີຣິຍາທີນນ຺ຕິ ອສລ຺ລີນຕາທິຄ຺ຄຫເຓເນເວຕ຺ຖ ປຎ຺ຎາກິຈ຺ຈສິທ຺ຘິ ຄຫິຕາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຌານຠາວນາຍໍ ວາ ສມາຘິກິຈ຺ຈໍ ອຘິກໍ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ສມາຘິປຣິໂຍສານາວ ຌານສ຺ສ ປຸພ຺ພຠາຄປ຺ປຏິປທາ ກຖິຕາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ອຕີຕຠເວ ຂນ຺ຘາ ຕປ຺ປຏິພທ຺ຘານິ ນາມໂຄຕ຺ຕານິ ຈ ສພ຺ພໍ ປຸພ຺ເພນິວາສໍຕ຺ເວວ ຄຫິຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ກິໍ ວິທິຕໍ ກໂຣຕິ? ປຸພ຺ເພນິວາສ’’ນ຺ຕິ. ໂມໂຫ ປຏິຈ຺ຉາທກຏ຺ເຐນ ຕໂມ ວິຍ ຕໂມຕິ ອາຫ ‘‘ສ຺ເວວ ໂມໂຫ’’ຕິ. ໂອຠາສກຣຓຏ຺ເຐນາຕິ ກາຕພ຺ພໂຕ ກຣຓໍ. ໂອຠາໂສວ ກຣຓໍ ໂອຠາສກຣຓໍ. ອຕ຺ຕໂນ ປຈ຺ຈເຍຫິ ໂອຠາສຠາເວນ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕພ຺ພຏ຺ເຐນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເສສໍ ປສໍສາວຈນນ຺ຕິ ປຏິປກ຺ຂວິຘມນປວຕ຺ຕິວິເສສານໍ ໂພຘນໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ. ອວິຊ຺ຊາ ວິຫຕາຕິ ເອເຕນ ວິຊານນຏ຺ເຐນ ວິຊ຺ຊາຕິ ອຍມ຺ປິ ອຕ຺ໂຖ ທີປິໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ‘‘ກສ຺ມາ? ຍສ຺ມາ ວິຊ຺ຊາ ອຸປ຺ປນ຺ນາ’’ຕິ ເອເຕນ ວິຊ຺ຊາປຏິປກ຺ຂາ ອວິຊ຺ຊາ. ປຏິປກ຺ຂຕາ ຈສ຺ສາ ປຫາຕພ຺ພຠາເວນ ວິຊ຺ຊາຍ ຈ ປຫາຍກຠາເວນາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເອສ ນໂຍ ອິຕຣສ຺ມິມ຺ປິ ປທທ຺ວເຍຕິ ອິມິນາ ‘‘ຕໂມ ວິຫໂຕ ວິນຏ຺ໂຐ. ກສ຺ມາ? ຍສ຺ມາ ອາໂລໂກ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ’’ຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ອຕິທິສຕິ. ກິເລສານໍ ອາຕາປນປຣິຕາປນຏ຺ເຐນ ວີຣິຍໍ ອາຕາໂປຕິ ອາຫ ‘‘ວີຣິຍາຕາເປນ ອາຕາປິໂນ’’ຕິ, ວີຣິຍວໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເປສິຕຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ຍຖາຘິປ຺ເປຕຕ຺ຖສິທ຺ຘິໍ ປຕິ ວິສ຺ສຏ຺ຐຈິຕ຺ຕສ຺ສ. ຍຖາ ອປ຺ປມຕ຺ຕສ຺ສ ອາຕາປິໂນ ປຫິຕຕ຺ຕສ຺ສ ວິຫຣໂຕຕິ ອຎ຺ຎສ຺ສປິ ກສ຺ສຈິ ມາທິສສ຺ສາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ປຘານານຸໂຍຄສ຺ສາຕິ ສມ຺ມປ຺ປຘານມນຸຍຸຕ຺ຕສ຺ສ.

ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຎາຓປຣິຄ຺ຄຫິຕນ຺ຕິ ນ ປຐມທຸຕິຍຎາຓທ຺ວຍາຘິຄມໍ ວິຍ ເກວລນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ທສ຺ເສນ຺ໂຕຕິ ນິຄມນວເສນ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ. ສຣູປໂຕ ຫິ ປຸພ຺ເພ ທສ຺ສິຕເມວາຕິ.

ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ຊາໂຕຕິ ອິມິນາ ປນ ອິທໍ ທສ຺ເສຕິ – ‘‘ອຫໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ປຐມວິຊ຺ຊາຍ ຊາໂຕເຍວ ປຸເຣຊາຕສ຺ສ ສຫຊາຕສ຺ສ ວາ ອຠາວໂຕ ສພ຺ເພສໍ ວຸທ຺ໂຘ ມຫລ຺ລໂກ, ກິມງ຺ຄໍ ປນ ຕີຫິ ວິຊ຺ຊາຫິ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ຊາໂຕ’’ຕິ. ປຸພ຺ເພນິວາສຎາເຓນ ອຕີຕໍສຎາຓນ຺ຕິ ອຕີຕາຣມ຺ມຓສຠາຄຕາຍ ຕພ຺ຠາວິຠາວໂຕ ຈ ປຸພ຺ເພນິວາສຎາເຓນ ອຕີຕໍສຎາຓໍ ປກາເສຕ຺ວາຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖ ອຕີຕໍສຎາຓນ຺ຕິ ອຕີຕກ຺ຂນ຺ຘາຍຕນຘາຕຸສງ຺ຂາເຕ ອຕີເຕ ໂກຏ຺ຐາເສ ອປ຺ປຏິຫຕຎາຓໍ. ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸຎາຓສ຺ສ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາຣມ຺ມຓຕ຺ຕາ ຍຖາກມ຺ມູປຄຎາຓສ຺ສ ອນາຄຕໍສຎາຓສ຺ສ ຈ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸວເສເນວ ອິຊ຺ຌນໂຕ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸໂນ ປຣິຠຓ຺ຑຎາຓຕ຺ຕາ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸມ຺ຫິເຍວ ຈ ຐິຕສ຺ສ ເຈໂຕປຣິຍຎາຓສິທ຺ຘິໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸນາ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນານາຄຕໍສຎາຓ’’ນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸນາຕິ ສປຣິຠຓ຺ເຑນ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸຎາເຓນ. ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍໂສ ຈ ອນາຄຕໍໂສ ຈ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນານາຄຕໍສໍ, ຕຕ຺ຖ ຎາຓໍ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນານາຄຕໍສຎາຓໍ. ອາສວກ຺ຂຍຎາຓາຘິຄເມເນວ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓສ຺ສ ວິຍ ເສສາສາຘາຣຓຉຎາຓທສພລຎາຓອາເວຓິກພຸທ຺ຘຘມ຺ມາທີນມ຺ປິ ອນຎ຺ຎສາຘາຣຓານໍ ພຸທ຺ຘຄຸຓານໍ ອິຊ຺ຌນໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອາສວກ຺ຂເຍນ ສກລໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣຄຸຓ’’ນ຺ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ສພ຺ເພປິ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຄຸເຓ ປກາເສຕ຺ວາ’’ຕິ.

ປີຕິວິປ຺ຜາຣປຣິປຸຓ຺ຓຄຕ຺ຕຈິຕ຺ໂຕຕິ ປີຕິຜຣເຓນ ປຣິປຸຓ຺ຓກາຍຈິຕ຺ໂຕ. ອຎ຺ຎາຓນ຺ຕິ ອຎ຺ຎາຓສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຘິ-ສທ຺ທໂຍຄໂຕ ຫິ ສາມິອຕ຺ເຖ ເອຕໍ ອຸປໂຍຄວຈນໍ. ເສສເມຕ຺ຖ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.

ເວຣຎ຺ຊສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.