໖. ອພ຺ຍາກຕວຄ຺ໂຄ

໑-໒. ອພ຺ຍາກຕສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ

໕໔-໕໕. ຉຏ຺ຐວຄ຺ຄສ຺ສ ປຐມໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ. ທຸຕິເຍ ອຕີເຕ ອຕ຺ຕຠາເວ ນິພ຺ພຕ຺ຕກໍ ກມ຺ມນ຺ຕິ ‘‘ປຸຣິມກມ຺ມຠວສ຺ມິໍ ໂມໂຫ ອວິຊ຺ຊາ, ອາຍູຫນາ ສງ຺ຂາຣາ, ນິກນ຺ຕິ ຕຓ຺ຫາ, ອຸປຄມນໍ ອຸປາທານໍ, ເຈຕນາ ຠໂວ’’ຕິ ເອວມາຄຕໍ ສປຣິກ຺ຂາຣໍ ປຎ຺ຈວິຘໍ ກມ຺ມວຏ຺ຏມາຫ. ເອຕຣຫິ ເມ ອຕ຺ຕຠາໂວ ນ ສິຍາຕິ ວິຎ຺ຎາຓນາມຣູປສຬາຍຕນຜສ຺ສເວທນາສຫິຕໍ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ປຎ຺ຈວິຘໍ ວິປາກວຏ຺ຏມາຫ. ຍໍ ອຕ຺ຖິກນ຺ຕິ ຍໍ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ວິຊ຺ຊມານກໍ. ເຕນາຫ ‘‘ຠູຕ’’ນ຺ຕິ. ຕຎ຺ຫິ ປຈ຺ຈຍນິພ຺ພຕ຺ຕຕາຍ ‘‘ຠູຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕໍ ປຊຫາມີຕິ ຕປ຺ປຏິພທ຺ຘຈ຺ຉນ຺ທຣາຄປ຺ປຫາເນນ ຕໂຕ ເອວ ອາຍຕິໍ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕິຘມ຺ມຕາປາທນວເສນ ປຊຫາມິ ປຣິຈ຺ຈຊາມິ. ຫຣິຕນ຺ຕນ຺ຕິ (ມ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໓໐໓) ຫຣິຕເມວ. ອນ຺ຕ-ສທ຺ເທນ ປທວຑ຺ຒນໍ ກຕໍ ຍຖາ ‘‘ວນນ຺ຕໍ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕ’’ນ຺ຕິ, ອລ຺ລຕິຓາທີນິ ອາຄມ຺ມ ນິພ຺ພາຍຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຖນ຺ຕນ຺ຕິ ມຫາມຄ຺ຄໍ. ເສລນ຺ຕນ຺ຕິ ປພ຺ພຕໍ. ອຸທກນ຺ຕນ຺ຕິ ອຸທກໍ. ຣມຓີຍໍ ວາ ຠູມິຠາຄນ຺ຕິ ຕິຓຄຸມ຺ພາທິຣຫິຕໍ ວິວິຕ຺ຕໍ ອພ຺ໂຠກາສຠູມິຠາຄໍ. ອນາຫາຣາຕິ ອປຈ຺ຈຍາ ນິຣຸປາທານາ. ເສສເມຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວ.

ອພ຺ຍາກຕສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ຕິສ຺ສພ຺ຣຫ຺ມາສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໕໖. ຕຕິເຍ ວິວິຕ຺ຕານິ ຕາທິສານິ ປນ ປຣິຍນ຺ຕານິ ອຕິທູຣານິ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອນ຺ຕິມປຣິຍນ຺ຕິມານີ’’ຕິ. ອນ຺ເຕ ຠວານິ ອນ຺ຕິມານິ, ອນ຺ຕິມານິເຍວ ປຣິຍນ຺ຕິມານິ. ອຸຠເຍນປິ ອຕິທູຣຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ສມນ຺ນາຫາເຣ ຐປຍມາໂນຕິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ສມາກາເຣນ ວຕ຺ເຕນ຺ໂຕ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສມຕໍ ປຏິປາເທນ຺ໂຕ ນາມ ໂຫຕິ. ວິປສ຺ສນາຈິຕ຺ຕສມ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ ສມາຘິ, ສຕິປິ ສງ຺ຂາຣນິມິຕ຺ຕາວິຣເຫ ນິຈ຺ຈນິມິຕ຺ຕາທິວິຣຫໂຕ ‘‘ອນິມິຕ຺ໂຕ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ພລວວິປສ຺ສນາສມາຘິ’’ນ຺ຕິ.

ຕິສ຺ສພ຺ຣຫ຺ມາສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔-໗. ສີຫເສນາປຕິສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ

໕໗-໖໐. ຈຕຸຕ຺ເຖ ກຸຈ຺ຉິໂຕ ອຣິໂຍ ກທຣິໂຍ. ຖທ຺ຘມຈ຺ຉຣິຍສທິສໍ ຫິ ກຸຈ຺ຉິຕໍ ສພ຺ພນິຫີນໍ ນຕ຺ຖິ ສພ຺ພກຸສລານໍ ອາທິຠູຕສ຺ສ ນິເສຘນໂຕ. ເສສເມຕ຺ຖ ປຎ຺ຈມາທີນິ ຈ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖາເນວ.

ສີຫເສນາປຕິສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໘. ປຈລາຍມານສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໖໑. ອຏ຺ຐເມ ອາໂລກສຎ຺ຎໍ ມນສິ ກເຣຍ຺ຍາສີຕິ ທິວາ ວາ ຣຕ຺ຕິໍ ວາ ສູຣິຍປຊ຺ໂຊຕຈນ຺ທມຓິອາທີນໍ ອາໂລກໍ ‘‘ອາໂລໂກ’’ຕິ ມນສິ ກເຣຍ຺ຍາສິ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ສູຣິຍຈນ຺ທາໂລກາທິໍ ທິວາ ຣຕ຺ຕິຎ຺ຈ ອຸປລທ຺ຘໍ ຍຖາລທ຺ຘວເສເນວ ມນສິ ກເຣຍ຺ຍາສິ, ຈິຕ຺ເຕ ຐເປຍ຺ຍາສິ. ຍຖາ ເຕ ສຸຠາວິຕາໂລກກສິຓສ຺ສ ວິຍ ກສິຓາໂລໂກ ຍທິຈ຺ຉກໍ ຍາວທິຈ຺ຉກຎ຺ຈ ໂສ ອາໂລໂກ ຣຕ຺ຕິຍໍ ອຸປຕິຏ຺ຐຕິ, ເຍນ ຕຕ຺ຖ ທິວາສຎ຺ຎໍ ຐເປຍ຺ຍາສິ, ທິວາ ວິຍ ວິຄຕຖິນມິທ຺ໂຘວ ຠເວຍ຺ຍາສີຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ຍຖາ ທິວາ ຕຖາ ຣຕ຺ຕິ’’ນ຺ຕິ. ອິຕິ ວິວເຏນ ເຈຕສາຕິ ເອວໍ ອປິຫິເຕນ ຈິຕ຺ເຕນ ຖິນມິທ຺ຘປິຘາເນນ ອປິຫິຕຕ຺ຕາ. ອປຣິໂຍນທ຺ເຘນາຕິ ສມນ຺ຕໂຕ ອໂນນທ຺ເຘນ ອສຎ຺ຉາທິເຕນ. ສໂຫຠາສນ຺ຕິ ສຎາໂຓຠາສໍ. ຖິນມິທ຺ຘວິໂນທນອາໂລໂກປິ ວາ ໂຫຕຸ ກສິຓາໂລໂກປິ ວາ ປຣິກມ຺ມາໂລໂກປິ ວາ, ອຸປກ຺ກິເລສາໂລໂກ ວິຍ ສພ຺ໂພຍໍ ອາໂລໂກ ຎາຓສມຸຏ຺ຐາໂນວາຕິ. ເຍສໍ ອກຣເຓ ປຸຄ຺ຄໂລ ມຫາຊານິໂຍ ໂຫຕິ, ຕານິ ອວສ຺ສໍ ກາຕພ຺ພານິ. ຍານິ ອກາຕຸມ຺ປິ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ, ສຕິ ສມວາເຍ ກາຕພ຺ພໂຕ ຕານິ ກຣຓີຍານີຕິ ອາຫ ‘‘ອິຕຣານິ ກຣຓີຍານີ’’ຕິ. ອຖ ວາ ກຕ຺ຕພ຺ພານິ ກມ຺ມານິ ກຣຓໍ ອຣຫນ຺ຕີຕິ ກຣຓີຍານິ. ອິຕຣານິ ກິຈ຺ຈານີຕິປິ ວທນ຺ຕິ.

ອາທິນຍປ຺ປວຕ຺ຕາ ວິຄ຺ຄາຫິກກຖາຕິ ‘‘ນ ຕ຺ວໍ ອິມໍ ຘມ຺ມວິນຍໍ ອາຊານາສິ, ອຫໍ ອິມໍ ຘມ຺ມວິນຍໍ ອາຊານາມິ, ກິໍ ຕ຺ວໍ ອິມໍ ຘມ຺ມວິນຍໍ ອາຊານິສ຺ສສິ, ມິຈ຺ຉາປຏິປນ຺ໂນ ຕ຺ວມສິ, ອຫມສ຺ມິ ສມ຺ມາປຏິປນ຺ໂນ, ສຫິຕໍ ເມ, ອສຫິຕໍ ເຕ, ປຸເຣວຈນີຍໍ ປຈ຺ຉາ ອວຈ, ປຈ຺ຉາວຈນີຍໍ ປຸເຣ ອວຈ, ອຘິຈິຓ຺ຓໍ ເຕ ວິປຣາວຕ຺ຕໍ, ອາໂຣປິໂຕ ເຕ ວາໂທ, ນິຄ຺ຄຫິໂຕ ຕ຺ວມສິ. ຈຣ ວາທປ຺ປໂມກ຺ຂາຍ, ນິພ຺ເພເຐຫິ ວາ ສເຈ ປໂຫສີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໑.໑໘; ມ. ນິ. ໓.໔໑) ເອວໍປວຕ຺ຕາ ກຖາ. ຕຕ຺ຖ ສຫິຕໍ ເມຕິ (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑໘) ມຍ຺ຫໍ ວຈນໍ ສຫິຕໍ ສິລິຏ຺ຐໍ, ອຕ຺ຖຍຸຕ຺ຕໍ ກາຣຓຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຫິຕນ຺ຕິ ວາ ປຸພ຺ພາປຣາວິຣຸທ຺ຘໍ. ອສຫິຕໍ ເຕຕິ ຕຸຍ຺ຫໍ ວຈນໍ ອສຫິຕໍ ອສິລິຏ຺ຐໍ. ອຘິຈິຓ຺ຓໍ ເຕ ວິປຣາວຕ຺ຕນ຺ຕິ ຍໍ ຕຸຍ຺ຫໍ ທີຆຣຕ຺ຕາຈິຓ຺ຓວເສນ ສຸປ຺ປຄຸຓໍ, ຕໍ ມຍ຺ຫໍ ເອກວຈເນເນວ ວິປຣາວຕ຺ຕໍ ປຣິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຐິຕໍ, ນ ກິຎ຺ຈິ ຊານາສີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອາໂຣປິໂຕ ເຕ ວາໂທຕິ ມຍາ ຕວ ວາເທ ໂທໂສ ອາໂຣປິໂຕ. ຈຣ ວາທປ຺ປໂມກ຺ຂາຍາຕິ ໂທສໂມຈນຕ຺ຖໍ ຈຣ ວິຈຣ, ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສິກ຺ຂາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນິພ຺ເພເຐຫິ ວາ ສເຈ ປໂຫສີຕິ ອຖ ສຍໍ ປໂຫສິ, ອິທານິ ເອວ ນິພ຺ເພເຐຫີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຕຓ຺ຫາ ສພ຺ພໂສ ຂີຍນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ຕຓ຺ຫາສງ຺ຂໂຍ, ຕສ຺ມິໍ. ຕຓ຺ຫາສງ຺ຂເຍຕິ ຈ ອິທໍ ວິສເຍ ຠຸມ຺ມນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຕໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ’’ຕິ. ວິມຸຕ຺ຕຈິຕ຺ຕຕາຍາຕິ ສພ຺ພສໍກິເລເສຫິ ວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕຈິຕ຺ຕຕາຍ. ອປຣຠາເຄ ປຏິປທາ ນາມ ອຣິຍສຈ຺ຈາຠິສມໂຍ. ສາ ສາສນຈາຣິໂຄຈຣາ ປຈ຺ຈຕ຺ຕໍ ເວທິຕພ຺ພໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ປຸພ຺ພຠາຄປ຺ປຏິປທໍ ສໍຂິຕ຺ເຕນ ເທເສຖາຕິ ປຸຈ຺ຉຕີ’’ຕິ. ອກຸປ຺ປຘມ຺ມຕາຍ ຂຍວຍສງ຺ຂາຕໍ ອນ຺ຕໍ ອຕີຕາຕິ ອຈ຺ຈນ຺ຕາ, ໂສ ເອວ ອປຣິຫາຍນສຠາວຕ຺ຕາ ອຈ຺ຈນ຺ຕາ ນິຏ຺ຐາ ອສ຺ສາຕິ ອຈ຺ຈນ຺ຕນິຏ຺ຐາ. ເຕນາຫ ‘‘ເອກນ຺ຕນິຏ຺ໂຐ ສຕຕນິຏ຺ໂຐຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ. ນ ຫິ ປຏິວິທ຺ຘສ຺ສ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມສ຺ສ ທສ຺ສນ຺ນໍ ກຸປ຺ປນ຺ນໍ ນາມ ອຕ຺ຖິ. ອຈ຺ຈນ຺ຕເມວ ຈຕູຫິ ໂຍເຄຫິ ເຂໂມ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ອຈ຺ຈນ຺ຕໂຍຄກ຺ເຂມີ. ມຄ຺ຄພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍສ຺ສ ວຸສິຕຕ຺ຕາ ຕສ຺ສ ຈ ອປຣິຫາຍນສຠາວຕ຺ຕາ ອຈ຺ຈນ຺ຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີຕິ ອຈ຺ຈນ຺ຕພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ. ເຕນາຫ ‘‘ນິຈ຺ຈພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ. ປຣິໂຍສານນ຺ຕິ ມຄ຺ຄພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍປຣິຍປຣິໂຍສານໍ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂປຣິໂຍສານຎ຺ຈ.

ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາຕິ ປຎ຺ຈຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘາ. ສກ຺ກາຍສພ຺ພຎ຺ຫິ ສນ຺ຘາຍ ອິຘ ‘‘ສພ຺ເພ ຘມ຺ມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ວິປສ຺ສນາວິສຍສ຺ສ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ. ຕສ຺ມາ ອາຍຕນຘາຕຸໂຍປິ ຕຄ຺ຄຕິກາ ເອວ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ເຕນາຫ ຠຄວາ ‘‘ນາລໍ ອຠິນິເວສາຍາ’’ຕິ. ນ ຍຸຕ຺ຕາ ອຠິນິເວສາຍ ‘‘ເອຕໍ ມມ, ເອໂສ ເມ ອຕ຺ຕາ’’ຕິ ອຊ຺ໂຌສານາຍ. ‘‘ອລເມວ ນິພ຺ພິນ຺ທິຕຸໍ ອລໍ ວິຣຊ຺ຊິຕຸ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໒.໒໗໒; ສໍ. ນິ. ໒.໑໒໔, ໑໒໘, ໑໓໔, ໑໔໓) ວິຍ ອລໍ-ສທ຺ໂທ ຍຸຕ຺ຕຕ຺ໂຖປິ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ນ ຍຸຕ຺ຕາ’’ຕິ. ສມ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ຠວນ຺ຕິ. ຍທິປິ ‘‘ຕຕິຍາ ຈຕຸຕ຺ຖີ’’ຕິ ອິທໍ ວິສຸທ຺ຘິທ຺ວຍໍ ອຠິຎ຺ຎາປຎ຺ຎາ, ຕສ຺ສ ປນ ສປຈ຺ຈຍນາມຣູປທສ຺ສນຠາວໂຕ ສຕິ ຈ ປຈ຺ຈຍປຣິຄ຺ຄເຫ ສປຈ຺ຈຍຕ຺ຕາ ອນິຈ຺ຈນ຺ຕິ, ນາມຣູປສ຺ສ ອນິຈ຺ຈຕາຍ ທຸກ຺ຂໍ, ທຸກ຺ຂຎ຺ຈ ອນຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ຖໂຕ ລກ຺ຂຓຕ຺ຕຍໍ ສຸປາກຏເມວ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອນິຈ຺ຈໍ ທຸກ຺ຂໍ ອນຕ຺ຕາຕິ ຎາຕປຣິຎ຺ຎາຍ ອຠິຊານາຕີ’’ຕິ. ຕເຖວ ຕີຣຓປຣິຎ຺ຎາຍາຕິ ອິມິນາ ອນິຈ຺ຈາທິຠາເວນ ນາລໍ ອຠິນິເວສາຍາຕິ ນາມຣູປສ຺ສ ອຸປສໍຫຣຕິ, ນ ອຠິຎ຺ຎາປຎ຺ຎານໍ ສມ຺ຠາຣຘມ຺ມານໍ. ປຸຣິມາຍ ຫິ ອຕ຺ຖໂຕ ອາປນ຺ນໍ ລກ຺ຂຓຕ຺ຕຍໍ ຄຓ຺ຫາຕິ ສລກ຺ຂຓສລ຺ລກ຺ຂຓປຣຕ຺ຕາ ຕສ຺ສາ. ທຸຕິຍາຍ ສຣູປໂຕ ຕສ຺ສາ ລກ຺ຂຓຕ຺ຕຍາໂຣປນວເສນ ສມ຺ມສນຠາວໂຕ. ເອກຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓິກຕາຍ ອຠິນິປາຕມຕ຺ຕຕາຍ ຈ ອປ຺ປມຕ຺ຕກມ຺ປິ. ຣູປປຣິຄ຺ຄຫສ຺ສ ໂອຬາຣິກຠາວໂຕ ອຣູປປຣິຄ຺ຄຫໍ ທສ຺ເສຕິ. ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ຈ ເວທນາຍ ອາສນ຺ນຠາວໂຕ, ວິເສສໂຕ ສຸຂສາຣາຄິຕາຍ, ຠວສ຺ສາທຄຘິຕມານສຕາຍ ຈ ເຖຣສ຺ສ ເວທນາວເສນ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕິ.

ຂຍວິຣາໂຄຕິ ຂຍສງ຺ຂາໂຕ ວິຣາໂຄ ສງ຺ຂາຣານໍ ປລຸຊ຺ຊນາ. ຍໍ ອາຄມ຺ມ ສພ຺ພໂສ ສງ຺ຂາເຣຫິ ວິຣຊ຺ຊນາ ໂຫຕິ, ຕໍ ນິພ຺ພານໍ ອຈ຺ຈນ຺ຕວິຣາໂຄ. ນິໂຣຘານຸປສ຺ສິມ຺ຫິປີຕິ ນິໂຣຘານຸປສ຺ສິປເທປິ. ເອເສວ ນໂຍຕິ ອຕິທິສິຕ຺ວາ ຕໍ ເອກເທເສນ ວິວຣນ຺ໂຕ ‘‘ນິໂຣໂຘປິ ຫິ…ເປ… ທຸວິໂຘເຍວາ’’ຕິ ອາຫ. ຂນ຺ຘານໍ ປຣິຈ຺ຈຊນໍ ຕປ຺ປຏິພທ຺ຘກິເລສປ຺ປຫານວເສນາຕິ ເຍນາກາເຣນ ວິປສ຺ສນາ ກິເລເສ ປຊຫຕິ, ເຕນາກາເຣນ ຕໍນິມິຕ຺ຕກ຺ຂນ຺ເຘ ຈ ປຊຫຕີຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕໍ ອຣຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ສາ ຫິ…ເປ… ໂວສ຺ສຊ຺ຊຕີ’’ຕິ. ອາຣມ຺ມຓໂຕຕິ ກິຈ຺ຈສາຘນວເສນ ອາຣມ຺ມຓກຣຓໂຕ. ເອວຎ຺ຫິ ມຄ຺ຄໂຕ ອຎ຺ເຎສໍ ນິພ຺ພານາຣມ຺ມຓານໍ ປກ຺ຂນ຺ທນໂວສ຺ສຄ຺ຄາຠາໂວ ສິທ຺ໂຘວ ໂຫຕິ. ປຣິຈ຺ຈຊເນນ ປກ຺ຂນ຺ທເນນ ຈາຕິ ທ຺ວີຫິປິ ວາ ກາຣເຓຫິ. ໂສຕິ ມຄ຺ໂຄ. ສພ຺ເພສໍ ຂນ຺ຘານໍ ໂວສ຺ສຊ຺ຊນໍ ຕປ຺ປຏິພທ຺ຘສໍກິເລສປ຺ປຫາເນນ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຍສ຺ມາ ວາ ວິປສ຺ສນາຈິຕ຺ຕໍ ປກ຺ຂນ຺ທຕີຕິ ມຄ຺ຄສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຈິຕ຺ຕໍ ສນ຺ຘາຍາຫ. ມຄ຺ໂຄ ຈ ສມຸຈ຺ເຉທວເສນ ກິເລເສ ຂນ຺ເຘ ຈ ປຣິຈ຺ຈຊຕິ, ຕສ຺ມາ ຍຖາກ຺ກມໍ ວິປສ຺ສນາມຄ຺ຄານຎ຺ຈ ວເສນ ປກ຺ຂນ຺ທນປຣິຈ຺ຈາຄໂວສ຺ສຄ຺ຄາປິ ເວທິຕພ຺ພາ. ຕທຸຠຍສມງ຺ຄີຕິ ວິປສ຺ສນາສມງ຺ຄີ ມຄ຺ຄສມງ຺ຄີ ຈ. ‘‘ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນາຍ ນິຈ຺ຈສຎ຺ຎໍ ປຊຫຕີ’’ຕິອາທິວຈນໂຕ (ປຏິ. ມ. ໑.໕໒) ຫິ ຍຖາ ວິປສ຺ສນາຍ ກິເລສານໍ ປຣິຈ຺ຈາຄປ຺ປຏິນິສ຺ສຄ຺ໂຄ ລພ຺ຠຕິ, ເອວໍ ອາຍຕິໍ ເຕຫິ ກິເລເສຫິ ອຸປ຺ປາເທຕພ຺ພກ຺ຂນ຺ຘານມ຺ປິ ປຣິຈ຺ຈາຄປຏິນິສ຺ສຄ຺ໂຄ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ. ປກ຺ຂນ຺ທນປຏິນິສ຺ສຄ຺ໂຄ ປນ ມຄ຺ເຄ ລພ຺ຠມານາຍ ເອກນ຺ຕກາຣຓຠູຕາຍ ວຸຏ຺ຐານຄາມິນິວິປສ຺ສນາຍ ວເສນ ເວທິຕພ຺ໂພ. ມຄ຺ເຄ ປນ ຕທຸຠຍມ຺ປິ ຎາຍາຄຕເມວ ນິປ຺ປຣິຍາຍໂຕວ ລພ຺ຠມານຕ຺ຕາ. ເຕນາຫ ‘‘ຕທຸຠຍສມງ຺ຄີປຸຄ຺ຄໂລ’’ຕິອາທິ. ປຸຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ອຊ຺ຌາສຍວເສນ ‘‘ນ ກິຎ຺ຈິ ໂລເກ ອຸປາທິຍຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ກາມຸປາທານວເສນ ອຸປາທິຍນໍ ປຏິກ຺ຂິປຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຕຓ຺ຫາວເສນ ນ ອຸປາທິຍຕີ’’ຕິ. ຕຓ຺ຫາວເສນ ວາ ອສຕິ ອຸປາທິຍເນ ທິຏ຺ຐິວເສນ ອຸປາທິຍນໍ ອນວກາສເມວາຕິ ‘‘ຕຓ຺ຫາວເສນ’’ອິຈ຺ເຈວ ວຸຕ຺ຕໍ. ນ ປຣາມສຕີຕິ ນາທິຍຕິ. ທິຏ຺ຐິປຣາມາສວເສນ ວາ ‘‘ນິຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ນ ປຣາມສຕິ. ສໍຂິຕ຺ເຕເນວ ກເຖສີຕິ ຕສ຺ສ ອຊ຺ຌາສຍວເສນ ປປຎ຺ຈໍ ອກຕ຺ວາ ກເຖສິ.

ປຈລາຍມານສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໙. ເມຕ຺ຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໖໒. ນວເມ ມາ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຎ຺ຎານນ຺ຕິ (ອິຕິວຸ. ອຏ຺ຐ. ໖໒) ເອຕ຺ຖ ມາຕິ ປຏິເສເຘ ນິປາໂຕ. ປຸຎ຺ຎ-ສທ຺ໂທ ‘‘ກຸສລານໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມານໍ ສມາທານເຫຕຸ ເອວມິທໍ ປຸຎ຺ຎໍ ປວຑ຺ຒຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໓.໘໐) ປຸຎ຺ຎຜເລ ອາຄໂຕ. ‘‘ອວິຊ຺ຊາຄໂຕຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຣິສປຸຄ຺ຄໂລ ປຸຎ຺ຎຎ຺ເຈ ສງ຺ຂາຣໍ ອຠິສງ຺ຂໂຣຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ສໍ. ນິ. ໒.໕໑) ກາມຣູປາວຈຣສຸຈຣິເຕສຸ. ‘‘ປຸຎ຺ຎູປຄໍ ໂຫຕິ ວິຎ຺ຎາຓ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ສໍ. ນິ. ໒.໕໑) ສຸຄຕິວິເສສຠູເຕ ອຸປປຕ຺ຕິຠເວ. ‘‘ຕີຓິມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຎ຺ຎກິຣິຍວຕ຺ຖູນິ ທານມຍໍ ປຸຎ຺ຎກິຣິຍວຕ຺ຖຸ, ສີລມຍໍ ປຸຎ຺ຎກິຣິຍວຕ຺ຖຸ, ຠາວນາມຍໍ ປຸຎ຺ຎກິຣິຍວຕ຺ຖູ’’ຕິອາທີສຸ (ອິຕິວຸ. ໖໐; ທີ. ນິ. ໓.໓໐໕; ອ. ນິ. ໘.໓໖) ກຸສລເຈຕນາຍໍ. ອິຘ ປນ ເຕຠູມກກຸສລຘມ຺ເມ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຠາຍິຕ຺ຖາຕິ ເອຕ຺ຖ ທຸວິຘໍ ຠຍໍ ຎາຓຠຍໍ, ສາຣຊ຺ຊຠຍນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ເຍປິ ເຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ເທວາ ທີຆາຍຸກາ ວຓ຺ຓວນ຺ໂຕ ສຸຂພຫຸລາ ອຸຈ຺ເຈສຸ ວິມາເນສຸ ຈິຣຏ຺ຐິຕິກາ, ເຕປິ ຕຖາຄຕສ຺ສ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຕ຺ວາ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ຠຍໍ ສໍເວຄໍ ສນ຺ຕາສໍ ອາປຊ຺ຊນ຺ຕີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໔.໓໓) ອາຄຕໍ ຎາຓຠຍໍ. ‘‘ອຫຸເທວ ຠຍໍ, ອຫຸ ຉມ຺ຠິຕຕ຺ຕໍ, ອຫຸ ໂລມຫໍໂສ’’ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໒.໓໑໘) ອາຄຕໍ ສາຣຊ຺ຊຠຍໍ. ອິຘາປິ ສາຣຊ຺ຊຠຍເມວ. ອຍຎ຺ເຫຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ – ຠິກ຺ຂເວ, ທີຆຣຕ຺ຕໍ ກາຍວຈີສໍຍໂມ ວຕ຺ຕປ຺ປຏິວຕ຺ຕປູຣຓໍ ເອກາສນໍ ເອກເສຍ຺ຍໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍທໂມ ຘຸຕຘມ຺ເມຫິ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ນິຄ຺ຄໂຫ ສຕິສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ ກມ຺ມຏ຺ຐານານຸໂຍຄວເສນ ວີຣິຍາຣມ຺ໂຠຕິ ເອວມາທີນິ ຍານິ ຠິກ຺ຂຸນາ ນິຣນ຺ຕຣໍ ປວຕ຺ເຕຕພ຺ພານິ ປຸຎ຺ຎານິ, ເຕຫິ ມາ ຠາຍິຕ຺ຖ, ມາ ຠຍໍ ສນ຺ຕາສໍ ອາປຊ຺ຊິຕ຺ຖ. ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂສ຺ສ ອຸປໂຣຘຠເຍນ ສມ຺ປຣາຍິກນິພ຺ພານສຸຂທາຍເກຫິ ປຸຎ຺ເຎຫິ ມາ ຠາຍິຕ຺ຖາຕິ. ນິສ຺ສກ຺ເກ ອິທໍ ສາມິວຈນໍ.

ອິທານິ ຕໂຕ ອຠາຍິຕພ຺ພຠາເວ ກາຣຓໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ສຸຂສ຺ເສຕ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ສຸຂ-ສທ຺ໂທ ‘‘ສຸໂຂ ພຸທ຺ຘານມຸປ຺ປາໂທ, ສຸຂາ ວິຣາຄຕາ ໂລເກ’’ຕິອາທີສຸ (ຘ. ປ. ໑໙໔) ສຸຂມູເລ ອາຄໂຕ. ‘‘ຍສ຺ມາ ຈ ໂຂ, ມຫາລິ, ຣູປໍ ສຸຂໍ ສຸຂານຸປຕິຕໍ ສຸຂາວກ຺ກນ຺ຕ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ສໍ. ນິ. ໓.໖໐) ສຸຂາຣມ຺ມເຓ. ‘‘ຍາວຎ຺ຈິທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ນ ສຸກຣໍ ອກ຺ຂາເນນ ປາປຸຓິຕຸໍ ຍາວ ສຸຂາ ສຄ຺ຄາ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໓.໒໕໕) ສຸຂປຈ຺ຈຍຏ຺ຐາເນ. ‘‘ສຸໂຂ ປຸຎ຺ຎສ຺ສ ອຸຈ຺ຈໂຍ’’ຕິອາທີສຸ (ຘ. ປ. ໑໑໘) ສຸຂເຫຕຸມ຺ຫິ. ‘‘ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາຣາ ເອເຕ ຘມ຺ມາ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໑.໘໒) ອພ຺ຍາປຊ຺ເຊ. ‘‘ນິພ຺ພານໍ ປຣມໍ ສຸຂ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໒.໒໑໕; ຘ. ປ. ໒໐໓, ໒໐໔) ນິພ຺ພາເນ. ‘‘ສຸຂສ຺ສ ຈ ປຫານາ’’ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໑.໒໓໒; ມ. ນິ. ໑.໒໗໑; ສໍ. ນິ. ໒.໑໕໒) ສຸຂເວທນາຍໍ. ‘‘ອທຸກ຺ຂມສຸຂໍ ສນ຺ຕໍ, ສຸຂມິຈ຺ເຈວ ຠາສິຕ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ສໍ. ນິ. ໔.໒໕໓; ອິຕິວຸ. ໕໓) ອຸເປກ຺ຂາເວທນາຍໍ. ‘‘ທ຺ເວປິ ມຍາ, ອານນ຺ທ, ເວທນາ ວຸຕ຺ຕາ ປຣິຍາເຍນ ສຸຂາ ເວທນາ ທຸກ຺ຂາ ເວທນາ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໒.໘໙) ອິຏ຺ຐສຸເຂສຸ. ‘‘ສຸໂຂ ວິປາໂກ ປຸຎ຺ຎານ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ເປຏໂກ. ໒໓) ອິຏ຺ຐວິປາເກ. ອິຘາປິ ອິຏ຺ຐວິປາເກ ເອວ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ອິຏ຺ຐສ຺ສາຕິອາທີສຸ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພໂຕ ເຈວ ອນິຏ຺ຐປ຺ປຏິປກ຺ຂໂຕ ຈ ອິຏ຺ຐສ຺ສ. ກມນີຍໂຕ ມນສ຺ມິຎ຺ຈ ກມນໂຕ ປວິສນໂຕ ກນ຺ຕສ຺ສ. ປິຍາຍິຕພ຺ພໂຕ ສນ຺ຕປ຺ປນໂຕ ຈ ປິຍສ຺ສ. ມນນີຍໂຕ ມນສ຺ສ ວຑ຺ຒນໂຕ ຈ ມນາປສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຍທິທໍ ປຸຎ຺ຎານີຕິ ປຸຎ຺ຎານີຕິ ຍທິທໍ ວຈນໍ, ເອຕໍ ສຸຂສ຺ສ ອິຏ຺ຐສ຺ສ ວິປາກສ຺ສ ອຘິວຈນໍ ນາມໍ. ສຸຂສ຺ເສຕໍ ຍທິທໍ ປຸຎ຺ຎານີຕິ ຜເລນ ກາຣຓສ຺ສ ອເຠໂທປຈາຣໍ ວທຕິ. ເຕນ ກຕູປຈິຕານໍ ປຸຎ຺ຎານໍ ອວສ຺ສໍຠາວິຜລໍ ສຸຕ຺ວາ ອປ຺ປມຕ຺ເຕນ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ປຸຎ຺ຎານິ ກຕ຺ຕພ຺ພານີຕິ ປຸຎ຺ຎກິຣິຍາຍໍ ນິໂຍເຊຕິ, ອາທຣຎ຺ຈ ເນສໍ ຕຕ຺ຖ ອຸປ຺ປາເທຕິ.

ອິທານິ ອຕ຺ຕນາ ສຸເນຕ຺ຕກາເລ ກເຕນ ປຸຎ຺ຎກມ຺ເມນ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ປຈ຺ຈນຸຠູຕໍ ຠວນ຺ຕຣປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ ອຸຬາຣຕຣໍ ປຸຎ຺ຎວິປາກໍ ອຸທາຫຣິຕ຺ວາ ຕມຕ຺ຖໍ ປາກຏຕຣໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ‘‘ອຠິຊານາມິ ໂຂ ປນາຫ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອຠິຊານາມີຕິ ອຠິວິສິຏ຺ເຐນ ຎາເຓນ ຊານາມິ, ປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕ ພຸຊ຺ຌາມິ. ທີຆຣຕ຺ຕນ຺ຕິ ຈິຣກາລໍ. ປຸຎ຺ຎານນ຺ຕິ ທານາທີນໍ ກຸສລຘມ຺ມານໍ. ສຕ຺ຕ ວສ຺ສານີຕິ ສຕ຺ຕ ສໍວຈ຺ຉຣານິ. ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ມິຊ຺ຊຕີຕິ ເມຕ຺ຕາ, ສິນິຍ຺ຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມິຕ຺ເຕ ຠວາ, ມິຕ຺ຕສ຺ສ ວາ ເອສາ ປວຕ຺ຕີຕິປິ ເມຕ຺ຕາ. ລກ຺ຂຓາທິໂຕ ປນ ຫິຕາກາຣປ຺ປວຕ຺ຕິລກ຺ຂຓາ, ຫິຕູປສໍຫາຣຣສາ, ອາຆາຕວິນຍປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານາ, ສຕ຺ຕານໍ ມນາປຠາວທສ຺ສນປທຏ຺ຐານາ. ພ຺ຍາປາທູປສໂມ ເອຕິສ຺ສາ ສມ຺ປຕ຺ຕິ, ສິເນຫສມ຺ຠໂວ ວິປຕ຺ຕິ. ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ຕໍ ຠາເວຕ຺ວາຕິ ເມຕ຺ຕາສຫຄຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ, ຈິຕ຺ຕສີເສນ ສມາຘິ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ເມຕ຺ຕາສມາຘິໍ ເມຕາພ຺ຣຫ຺ມວິຫາຣໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ເຈວ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ຈ.

ສຕ຺ຕ ສໍວຏ຺ຏວິວຏ຺ຏກປ຺ເປຕິ ສຕ຺ຕ ມຫາກປ຺ເປ. ສໍວຏ຺ຏວິວຏ຺ຏຄ຺ຄຫເຓເນວ ຫິ ສໍວຏ຺ຏຏ຺ຐາຍິວິວຏ຺ຏຏ຺ຐາຍິໂນປິ ຄຫິຕາ. ອິມໍ ໂລກນ຺ຕິ ກາມໂລກໍ. ສໍວຏ຺ຏມາເນ ສຸທນ຺ຕິ ສໍວຏ຺ຏມາເນ, ສຸທນ຺ຕິ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ, ວິປຊ຺ຊມາເນຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ວຣສໍວຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ສຸທ’’ນ຺ຕິປິ ປຐນ຺ຕິ. ກປ຺ເປຕິ ກາເລ. ກປ຺ປສີເສນ ຫິ ກາໂລ ວຸຕ຺ໂຕ, ກາເລ ຂີຍມາເນ ສພ຺ໂພປິ ຂີຍເຕວ. ຍຖາຫ – ‘‘ກາໂລ ຆສຕິ ຠູຕານິ, ສພ຺ພາເນວ ສຫຕ຺ຕນາ’’ຕິ (ຊາ. ໑.໒.໑໙໐). ‘‘ອາຠສ຺ສຣູປໂຄ ໂຫມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ເຕໂຊສໍວຏ຺ຏວເສເນຕ຺ຖ ກປ຺ປວຸຏ຺ຐານໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອາຠສ຺ສຣູປໂຄຕິ ຕຕ຺ຖ ປຏິສນ຺ຘິຄ຺ຄຫຓວເສນ ອາຠສ຺ສຣພ຺ຣຫ຺ມໂລກໍ ອຸປຄຈ຺ຉາມີຕິ ອາຠສ຺ສຣູປໂຄ ໂຫມິ. ວິວຏ຺ຏມາເນຕິ ສຓ຺ຐຫມາເນຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຸຎ຺ຎໍ ພ຺ຣຫ຺ມວິມານໍ ອຸປປຊ຺ຊາມີຕິ ກສ຺ສຈິ ສຕ຺ຕສ຺ສ ຕຕ຺ຖ ນິພ຺ພຕ຺ຕສ຺ສ ອຠາວໂຕ ສຸຎ຺ຎໍ ຍໍ ປຐມຊ຺ຌານຠູມິສງ຺ຂາຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມວິມານໍ ອາທິໂຕ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕິ, ຕໍ ປຏິສນ຺ຘິຄ຺ຄຫຓວເສນ ອຸປປຊ຺ຊາມິ ອຸເປມິ.

ພ຺ຣຫ຺ມາຕິ ກາມາວຈຣສຕ຺ເຕຫິ ວິສິຏ຺ຐຏ຺ເຐນ ຕຖາ ຕຖາ ພ຺ຣູຫິຕຄຸຓຕາຍ ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາຣໂຕ ນິພ຺ພຕ຺ຕນຏ຺ເຐນ ຈ ພ຺ຣຫ຺ມາ. ພ຺ຣຫ຺ມປາຣິສຊ຺ຊພ຺ຣຫ຺ມປຸໂຣຫິເຕຫິ ມຫນ຺ໂຕ ພ຺ຣຫ຺ມາຕິ ມຫາພ຺ຣຫ຺ມາ, ຕໂຕ ເອວ ເຕ ອຠິຠວິຕ຺ວາ ຐິຕຕ຺ຕາ ອຠິຠູ. ເຕຫິ ນ ເກນຈິປິ ຄຸເຓນ ອຠິຠູໂຕຕິ ອນຠິຠູໂຕ. ອຎ຺ຎທຕ຺ຖູຕິ ເອກໍສວຈເນ ນິປາໂຕ. ທສ຺ສນໂຕ ທໂສ, ອຕີຕານາຄຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນານໍ ທສ຺ສນສມຕ຺ໂຖ ອຠິຎ຺ຎາຎາເຓນ ປສ຺ສິຕພ຺ພໍ ປສ຺ສາມີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເສສພ຺ຣຫ຺ມານໍ ອິທ຺ຘິປາທຠາວນາພເລນ ອຕ຺ຕໂນ ຈິຕ຺ຕຎ຺ຈ ມມ ວເສ ວຕ຺ເຕມີຕິ ວສວຕ຺ຕີ ໂຫມີຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ຕທາ ກິຣ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອຏ຺ຐສມາປຕ຺ຕິລາຠີປິ ສມາໂນ ຕຖາ ສຕ຺ຕຫິຕໍ ອຕ຺ຕໂນ ປາຣມິປູຣຓຎ຺ຈ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ຕາສຸ ເອວ ທ຺ວີສຸ ຌານຠູມີສຸ ນິກນ຺ຕິ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ເມຕ຺ຕາພ຺ຣຫ຺ມວິຫາຣວເສນ ອປຣາປຣໍ ສໍສຣິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສຕ຺ຕ ວສ຺ສານິ…ເປ… ວສວຕ຺ຕີ’’ຕິ.

ເອວໍ ຠຄວາ ຣູປາວຈຣປຸຎ຺ຎສ຺ສ ວິປາກມຫນ຺ຕຕໍ ປກາເສຕ຺ວາ ອິທານິ ກາມາວຈຣປຸຎ຺ຎສ຺ສປິ ວິປາກໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຉຕ຺ຕິໍສກ຺ຂຕ຺ຕຸ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ສກ຺ໂກ ອໂຫສິນ຺ຕິ ຉຕ຺ຕິໍສກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ຉຕ຺ຕິໍສວາເຣ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ອນຸປປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ນິຣນ຺ຕຣໍ ສກ຺ໂກ ເທວານມິນ຺ໂທ ຕາວຕິໍສເທວຣາຊາ ອໂຫສິໍ. ຣາຊາ ອໂຫສິນ຺ຕິອາທີສຸ ຈຕູຫິ ອຈ຺ຉຣິຍຘມ຺ເມຫິ ຈຕູຫິ ສງ຺ຄຫວຕ຺ຖູຫິ ຈ ໂລກໍ ຣຎ຺ເຊຕີຕິ ຣາຊາ. ຈກ຺ກຣຕນໍ ວຕ຺ເຕຕິ, ຈຕູຫິ ສມ຺ປຕ຺ຕິຈກ຺ເກຫິ ວຕ຺ຕຕິ, ເຕຫິ ຈ ປຣໍ ວຕ຺ເຕຕິ, ປຣຫິຕາຍ ຈ ອິຣິຍາປຖຈກ຺ການໍ ວຕ຺ໂຕ ເອຕສ຺ມິໍ ອຕ຺ຖີຕິ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ. ‘‘ຣາຊາ’’ຕິ ເຈຕ຺ຖ ສາມຎ຺ຎໍ, ‘‘ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ’’ຕິ ວິເສສໍ. ຘມ຺ເມນ ຈຣຕີຕິ ຘມ຺ມິໂກ, ຎາເຍນ ສເມນ ວຕ຺ຕຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຘມ຺ເມເນວ ຣຊ຺ຊໍ ລຠິຕ຺ວາ ຣາຊາ ຊາໂຕຕິ ຘມ຺ມຣາຊາ, ທສວິເຘ ກຸສລຘມ຺ເມ ອຄຣຫິເຕ ຈ ຣາຊຘມ຺ເມ ນິຍຸຕ຺ໂຕຕິ ຘມ຺ມິໂກ. ເຕນ ຈ ຘມ຺ເມນ ສກລໍ ໂລກໍ ຣຎ຺ເຊຕີຕິ ຘມ຺ມຣາຊາ. ປຣຫິຕຘມ຺ມກຣເຓນ ວາ ຘມ຺ມິໂກ, ອຕ຺ຕຫິຕຘມ຺ມກຣເຓນ ຘມ຺ມຣາຊາ. ຍສ຺ມາ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ຘມ຺ເມນ ຎາເຍນ ຣຊ຺ຊໍ ອຘິຄຈ຺ຉຕິ, ນ ອຘມ຺ເມນ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຘມ຺ເມນ ລທ຺ຘຣຊ຺ຊຕ຺ຕາ ຘມ຺ມຣາຊາ’’ຕິ.

ຈຕູສຸ ທິສາສຸ ສມຸທ຺ທປຣິໂຍສານຕາຍ ຈາຕຸຣນ຺ຕາ ນາມ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ທີເປ ມຫາປຖວີຕິ ອາຫ ‘‘ປຸຣຕ຺ຖິມ…ເປ… ອິສ຺ສໂຣ’’ຕິ. ວິຊິຕາວີຕິ ວິເຊຕພ຺ພສ຺ສ ວິຊິຕວາ, ກາມໂກຘາທິກສ຺ສ ອພ຺ຠນ຺ຕຣສ຺ສ ປຏິຣາຊຠູຕສ຺ສ ພາຫິຣສ຺ສ ຈ ອຣິຄຓສ຺ສ ວິຊຍີ ວິຊິນິຕ຺ວາ ຐິໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກາມໍ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິໂນ ເກນຈິ ຍຸທ຺ຘໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ຍຸທ຺ເຘນ ປນ ສາເຘຕພ຺ພສ຺ສ ວິຊຍສ຺ສ ສິທ຺ຘິຍາ ‘‘ວິຊິຕສງ຺ຄາໂມ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຊນປໂທ ວາ ຈຕຸພ຺ພິຘອຈ຺ຉຣິຍຘມ຺ເມນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອສ຺ມິໍ ຣາຊິນິ ຖາວຣິຍໍ ເກນຈິ ອສໍຫາຣິຍໍ ທຬ຺ຫຠຕ຺ຕິຠາວໍ ປຕ຺ໂຕ, ຊນປເທ ວາ ອຕ຺ຕໂນ ຘມ຺ມິກາຍ ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ຖາວຣິຍໍ ຖິຣຠາວໍ ປຕ຺ໂຕຕິ ຊນປທຕ຺ຖາວຣິຍປ຺ປຕ຺ໂຕ. ຈຓ຺ຑສ຺ສ ຫິ ຣຎ຺ໂຎ ພລິທຓ຺ຑາທີຫິ ໂລກໍ ປີຬຍໂຕ ມນຸສ຺ສາ ມຊ຺ຌິມຊນປທໍ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ປພ຺ພຕສມຸທ຺ທຕີຣກນ຺ທຣາທີນິ ນິສ຺ສາຍ ປຈ຺ຈນ຺ເຕ ວາສໍ ກປ຺ເປນ຺ຕິ. ອຕິມຸທຸກສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎ ໂຈເຣຫິ ສາຫສິກຘນວິໂລປປີຬິຕາ ມນຸສ຺ສາ ປຈ຺ຈນ຺ຕໍ ປຫາຍ ຊນປທມຊ຺ເຌ ວາສໍ ກປ຺ເປນ຺ຕິ. ອິຕິ ເອວຣູເປ ຣາຊິນິ ຊນປໂທ ຖິຣຠາວໍ ນ ປາປຸຓາຕິ.

ສຕ຺ຕຣຕນສມນ຺ນາຄໂຕຕິ ຈກ຺ກຣຕນາທີຫິ ສຕ຺ຕຫິ ຣຕເນຫິ ສມຸເປໂຕ. ເຕສຸ ຫິ ຣາຊາ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ຈກ຺ກຣຕເນນ ອຊິຕໍ ຊິນາຕິ, ຫຕ຺ຖິອສ຺ສຣຕເນຫິ ວິຊິເຕ ສຸເຂເນວ ອນຸວິຈຣຕິ, ປຣິຓາຍກຣຕເນນ ວິຊິຕມນຸຣກ຺ຂຕິ, ອວເສເສຫິ ອຸປໂຠຄສຸຂມນຸຠວຕິ. ປຐເມນ ຈສ຺ສ ອຸສ຺ສາຫສຕ຺ຕິໂຍໂຄ, ປຈ຺ຉິເມນ ມນ຺ຕສຕ຺ຕິໂຍໂຄ, ຫຕ຺ຖິອສ຺ສຄຫປຕິຣຕເນຫິ ປຠຸສຕ຺ຕິໂຍໂຄ ສຸປຣິປຸຓ຺ໂຓ ໂຫຕິ. ອິຕ຺ຖິມຓິຣຕເນຫິ ອຸປໂຠຄສຸຂມນຸຠວຕິ, ເສເສຫິ ອິສ຺ສຣິຍສຸຂໍ. ວິເສສໂຕ ຈສ຺ສ ປຸຣິມານິ ຕີຓິ ອໂທສກຸສລມູລຊນິຕກມ຺ມານຸຠາເວນ ສມ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ມຊ຺ຌິມານິ ອໂລຠກຸສລມູລຊນິຕກມ຺ມານຸຠາເວນ, ປຈ຺ຉິມເມກໍ ອໂມຫກຸສລມູລຊນິຕກມ຺ມານຸຠາເວນາຕິ.

ສູຣາຕິ ສຕ຺ຕິວນ຺ໂຕ, ນິພ຺ຠຍາຕິ ອຕ຺ໂຖຕິ ອາຫ ‘‘ອຠີຣຸໂນ’’ຕິ. ອງ຺ຄນ຺ຕິ ກາຣຓໍ. ເຍນ ກາຣເຓນ ‘‘ວີຣາ’’ຕິ ວຸຈ຺ເຈຍ຺ຍຸໍ, ຕໍ ວີຣງ຺ຄໍ. ເຕນາຫ ‘‘ວີຣິຍສ຺ເສຕໍ ນາມ’’ນ຺ຕິ. ຍາວ ຈກ຺ກວາຬປພ຺ພຕາ ຈກ຺ກສ຺ສ ວຕ຺ຕນໂຕ ‘‘ຈກ຺ກວາຬປພ຺ພຕໍ ສີມໍ ກຕ຺ວາ ຐິຕສມຸທ຺ທປຣິຍນ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອທຓ຺ເຑນາຕິ ອິມິນາ ຘນທຓ຺ຑສ຺ສ ສຣີຣທຓ຺ຑສ຺ສ ຈ ອກຣຓໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອສຕ຺ເຖນາຕິ ອິມິນາ ປນ ເສນາຍ ຍຸຊ຺ຌນສ຺ສາຕິ ຕທຸຠຍໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ນ ທຓ຺ເຑນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ເຍ ກຕາປຣາເຘ ສຕ຺ເຕ ສຕມ຺ປິ ສຫສ຺ສມ຺ປິ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ເຕ ຘນທຓ຺ເຑນ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ຕິ. ເຍ ເຉຊ຺ຊເຠຊ຺ຊໍ ອນຸສາສນ຺ຕິ, ເຕ ສຕ຺ຖທຓ຺ເຑນ. ອຫໍ ປນ ທຸວິຘມ຺ປິ ທຓ຺ຑໍ ປຫາຍ ອທຓ຺ເຑນ ອຊ຺ຌາວສິໍ. ເຍ ເອກໂຕຘາຣາທິນາ ສຕ຺ເຖນ ປຣໍ ວິເຫເຐນ຺ຕິ, ເຕ ສຕ຺ເຖນ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ຕິ ນາມ. ອຫໍ ປນ ສຕ຺ເຖນ ຂຸທ຺ທກມກ຺ຂິກາຍ ປິວນມຕ຺ຕມ຺ປິ ໂລຫິຕໍ ກສ຺ສຈິ ອນຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ຘມ຺ເມເນວ ‘‘ເອຫິ ໂຂ, ມຫາຣາຊາ’’ຕິ ເອວໍ ປຏິຣາຊູຫິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕາຄມໂນ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣໍ ປຖວິໍ ອຠິຊິນິຕ຺ວາ ອຊ຺ຌາວສິໍ, ອຠິວິຊິນິຕ຺ວາ ສາມີ ຫຸຕ຺ວາ ວສິນ຺ຕິ.

ອິຕິ ຠຄວາ ອຕ຺ຕານໍ ກາຍສກ຺ຂິໍ ກຕ຺ວາ ປຸຎ຺ຎານໍ ວິປາກມຫນ຺ຕຕໍ ປກາເສຕ຺ວາ ອິທານິ ຕເມວຕ຺ຖໍ ຄາຖາພນ຺ຘເນນ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ປສ຺ສ, ປຸຎ຺ຎານໍ ວິປາກ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ສຸເຂສິໂນຕິ ອາລປນວຈນເມຕໍ, ເຕນ ສຸຂປຣິເຍສເກ ສຕ຺ເຕ ອາມນ຺ເຕຕິ. ປາຬິຍໍ ປນ ‘‘ປສ຺ສຖາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ‘‘ປສ຺ສາ’’ຕິ ວຈນພ຺ຍຕ຺ຕໂຍ ກໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ມນຸສ຺ສານໍ ອຸເຣ ສຕ຺ຖໍ ຐເປຕ຺ວາ ອິຈ຺ຉິຕຘນຫຣຓາທິນາ ວາ ສາຫສກາຣິຕາຍ ສາຫສິກາ, ເຕສໍ ກມ຺ມໍ ສາຫສິກກມ຺ມໍ. ປຖວິຍາ ອິສ຺ສໂຣ ປຖພ຺ໂຍຕິ ອາຫ ‘‘ປຸຖວິສາມິໂກ’’ຕິ.

ເມຕ຺ຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໐. ຠຣິຍາສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໖໓. ທສເມ ອຸຈ຺ຈາສທ຺ທາ ມຫາສທ຺ທາ ອຸທ຺ຘໍ ອຸຄ຺ຄຕຕ຺ຕາ ອຸຈ຺ຈໍ ປຕ຺ຖຏຕ຺ຕາ ມຫນ຺ຕໍ ອວິນິພ຺ໂຠຄໍ ວິນິຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ຄເຫຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍໍ ສທ຺ທໍ ກໂຣນ຺ຕາ ວທນ຺ຕິ. ວຈີໂຆໂສປິ ຫິ ພຫູຫິ ເອກຊ຺ຌໍ ປວຕ຺ຕິໂຕ ອຕ຺ຖໂຕ ຈ ສທ຺ທໂຕ ຈ ທຸຣວໂພໂຘ ເກວລໍ ມຫານິຄ຺ໂຆໂສ ເອວ ຫຸຕ຺ວາ ໂສຕປຖມາຄຈ຺ຉຕິ. ມຈ຺ຉວິໂລເປຕິ ມຈ຺ເຉ ວິລຸມ຺ປິຕ຺ວາ ວິຍ ຄຫເຓ, ມຈ຺ຉານໍ ວາ ວິລຸມ຺ປເນ. ເກວຏ຺ຏານຎ຺ຫິ ມຈ຺ຉປຈ຺ຉິຏ຺ຐປິຕຏ຺ຐາເນ ມຫາຊໂນ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ‘‘ອິຘ ອຎ຺ຎໍ ເອກໍ ມຈ຺ຉໍ ເທຫິ, ເອກໍ ມຈ຺ຉຜາລໍ ເທຫິ, ເອຕສ຺ສ ເຕ ມຫາ ທິນ຺ໂນ, ມຍ຺ຫໍ ຂຸທ຺ທໂກ’’ຕິ ເອວໍ ອຸຈ຺ຈາສທ຺ທມຫາສທ຺ທໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ຕໍ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເກວຏ຺ຏານໍ ມຈ຺ຉປຈ຺ຉິໍ ໂອຕາເຣຕ຺ວາ ຐິຕຏ຺ຐາເນ’’ຕິ. ມຈ຺ຉຄ຺ຄຫຓຕ຺ຖໍ ຊາເລ ປກ຺ຂິຕ຺ເຕປິ ຕສ຺ມິໍ ຐາເນ ເກວຏ຺ຏາ ເຈວ ອຎ຺ເຎ ຈ ‘‘ປວິຏ຺ໂຐ ນ ປວິຏ຺ໂຐ, ຄຫິໂຕ ນ ຄຫິໂຕ’’ຕິ ມຫາສທ຺ທໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ຕໍ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຊາເລ ວາ…ເປ… ມຫາສທ຺ໂທ ໂຫຕີ’’ຕິ. ກຕ຺ຕພ຺ພວຕ຺ຕນ຺ຕິ ປາທປຣິກມ຺ມາທິກຕ຺ຕພ຺ພກິຈ຺ຈໍ. ຂຣາຕິ ຈິຕ຺ເຕນ ວາຈາຍ ຈ ກກ຺ຂຬາ. ເສສເມຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວ.

ຠຣິຍາສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໑. ໂກຘນສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໖໔. ເອກາທສເມ ສປຕ຺ຕກຣຓາຕິ ວາ ສປຕ຺ເຕຫິ ກາຕພ຺ພາ. ໂກຘນນ຺ຕິ ກຸຊ຺ຌນສີລໍ. ໂກຘໂນຍນ຺ຕິ ກຸຊ຺ຌໂນ ອຍໍ. ອຍນ຺ຕິ ຈ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ. ໂກຘປເຣໂຕຕິ ໂກເຘນ ອນຸຄໂຕ, ປຣາຠິຠູໂຕ ວາ. ທຸພ຺ພຓ຺ໂຓວ ໂຫຕີຕິ ປກຕິຍາ ວຓ຺ຓວາປິ ອລງ຺ກຕປ຺ປຏິຍຕ຺ໂຕປິ ມຸຂວິກາຣາທິວເສນ ວິຣູໂປ ເອວ ໂຫຕິ. ເອຕຣຫິ ອາຍຕິຎ຺ຈາຕິ ໂກຘາຠິຠູຕສ຺ສ ເອກນ຺ຕມິທໍ ຜລນ຺ຕິ ທີເປຕຸໍ ‘‘ທຸພ຺ພຓ຺ໂຓວາ’’ຕິ ອວຘາຣຓໍ ກຕ຺ວາ ປຸນ ‘‘ໂກຘາຠິຠູໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອຍສຠາວນ຺ຕິ ອກິຕ຺ຕິມຠາວໍ. ອຕ຺ຕໂນ ປເຣສຎ຺ຈ ອນຕ຺ຖໍ ຊເນຕີຕິ ອນຕ຺ຖຊນໂນ. ອນ຺ຕຣໂຕຕິ ອພ຺ຠນ຺ຕຣໂຕ, ຈິຕ຺ຕໂຕ ວາ. ຕໍ ຊໂນ ນາວພຸຊ຺ຌຕີຕິ ໂກຘສງ຺ຂາຕໍ ອນ຺ຕຣໂຕ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ອຕ຺ຕໂນ ຈິຕ຺ເຕເຍວ ຊາຕໍ ອນຕ຺ຖຊນນຈິຕ຺ຕປ຺ປໂກປນາທິຠຍໍ ຠຍເຫຕຸໍ ອຍໍ ພາລມຫາຊໂນ ນ ຊານາຕິ. ຍນ຺ຕິ ຍຕ຺ຖ. ຠຸມ຺ມຕ຺ເຖ ຫິ ເອຕໍ ປຈ຺ຈຕ຺ຕວຈນໍ. ຍສ຺ມິໍ ກາເລ ໂກໂຘ ສຫເຕ ນຣໍ, ອນ຺ຘຕມໍ ຕທາ ໂຫຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຍນ຺ຕິ ວາ ກາຣຓວຈນໍ, ຍສ຺ມາ ໂກໂຘ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນ ນຣໍ ສຫເຕ ອຠິຠວຕິ, ຕສ຺ມາ ອນ຺ຘຕມໍ ຕທາ ໂຫຕິ, ຍທາ ກຸທ຺ໂຘຕິ ອຕ຺ໂຖ ຍໍ-ຕໍ-ສທ຺ທານໍ ເອກນ຺ຕສມ຺ພນ຺ຘຠາວໂຕ. ອຖ ວາ ຍນ຺ຕິ ກິຣິຍາປຣາມສນໍ. ສຫເຕຕິ ຍເທຕໍ ໂກຘສ຺ສ ສຫນໍ ອຠິຠວນໍ, ເອຕໍ ອນ຺ຘຕມໍ ຠວນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖ ວາ ຍໍ ນຣໍ ໂກໂຘ ສຫເຕ ອຠິຠວຕິ, ຕສ຺ສ ອນ຺ຘຕມໍ ຕທາ ໂຫຕິ. ຕໂຕ ຈ ກຸທ຺ໂຘ ອຕ຺ຖໍ ນ ຊານາຕິ, ກຸທ຺ໂຘ ຘມ຺ມໍ ນ ປສ຺ສຕີຕິ.

ຠູນໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ວຸທ຺ຘິ, ຕສ຺ສ ຫນນໍ ຆາໂຕ ເອເຕສນ຺ຕິ ຠູນຫຈ຺ຈານິ. ເຕນາຫ ‘‘ຫຕວຸທ຺ຘີນີ’’ຕິ. ທມ-ສທ຺ເທນ ວຸຕ຺ຕເມວຕ຺ຖໍ ວິຠາເວຕຸໍ ປຎ຺ຎາວີຣິເຍນ ທິຏ຺ຐິຍາຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ກຕເຣນ ທເມນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ອເນກຕ຺ໂຖ ຫິ ທມ-ສທ຺ໂທ. ‘‘ສຈ຺ເຈນ ທນ຺ໂຕ ທມສາ ອຸເປໂຕ, ເວທນ຺ຕຄູ ວຸສິຕພ຺ຣຫ຺ມຈຣິໂຍ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໑.໑໙໕; ສຸ. ນິ. ໔໖໗) ເອຕ຺ຖ ຫິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວໂຣ ທໂມຕິ ວຸຕ຺ໂຕ ‘‘ມນຈ຺ຉຏ຺ຐານິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ທເມຕີ’’ຕິ ກຕ຺ວາ. ‘‘ຍທິ ສຈ຺ຈາ ທມາ ຈາຄາ, ຂນ຺ຕ຺ຍາ ຠິຍ຺ໂຍຘ ວິຊ຺ຊຕີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໑.໒໔໖; ສຸ. ນິ. ໑໙໑) ເອຕ຺ຖ ປຎ຺ຎາ ທໂມ ‘‘ສໍກິເລສໍ ທເມຕິ ປຊຫຕີ’’ຕິ ກຕ຺ວາ. ‘‘ທາເນນ ທເມນ ສໍຍເມນ ສຈ຺ຈວຊ຺ເຊນ ອຕ຺ຖິ ປຸຎ຺ຎໍ, ອຕ຺ຖິ ປຸຎ຺ຎສ຺ສ ອາຄໂມ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໔.໓໖໕) ເອຕ຺ຖ ອຸໂປສຖກມ຺ມໍ ທໂມ ‘‘ອຸປວສນວເສນ ກາຍກມ຺ມາທີນິ ທເມຕີ’’ຕິ ກຕ຺ວາ. ‘‘ສກ຺ຂິສ຺ສສິ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ປຸຓ຺ຓ, ອິມິນາ ທມູປສເມນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ສຸນາປຣນ຺ຕສ຺ມິໍ ຊນປທນ຺ຕເຣ ວິຫຣິຕຸ’’ນ຺ຕິ (ມ. ນິ. ໓.໓໙໖; ສໍ. ນິ. ໔.໘໘) ເອຕ຺ຖ ອຘິວາສນກ຺ຂນ຺ຕິ ທໂມ ‘‘ໂກຘູປນາຫມກ຺ຂາທິເກ ທເມຕິ ວິໂນເທຕີ’’ຕິ ກຕ຺ວາ. ‘‘ນ ມານກາມສ຺ສ ທໂມ ອິຘຕ຺ຖິ, ນ ໂມນມຕ຺ຖິ ອສມາຫິຕສ຺ສາ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໑.໙) ເອຕ຺ຖ ອຠິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາທິໂກ ສມາຘິປກ຺ຂິໂກ ຘມ຺ໂມ ທໂມ ‘‘ທມ຺ມຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ເອເຕນາ’’ຕິ ກຕ຺ວາ. ອິຘາປິ ‘‘ຕໍ ທເມນ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ເທ, ປຎ຺ຎາວີຣິເຍນ ທິຏ຺ຐິຍາ’’ຕິ ວຈນໂຕ ທມ-ສທ຺ເທນ ປຎ຺ຎາວີຣິຍທິຏ຺ຐິໂຍ ວຸຕ຺ຕາ.

ໂກຘນສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ອພ຺ຍາກຕວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.