໗. ມຫາວຄ຺ໂຄ

໑-໒. ຫິຣິໂອຕ຺ຕປ຺ປສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ

໖໕-໖໖. ສຕ຺ຕມສ຺ສ ປຐມໍ ອຸຕ຺ຕານເມວ. ທຸຕິເຍ ຕໂຍ ສໍວຏ຺ຏາຕິ ອາໂປສໍວຏ຺ໂຏ, ເຕໂຊສໍວຏ຺ໂຏ, ວາໂຍສໍວຏ຺ໂຏຕິ ຕໂຍ ສໍວຏ຺ຏາ. ຕິສ຺ໂສ ສໍວຏ຺ຏສີມາຕິ ອາຠສ຺ສຣາ, ສຸຠກິຓ຺ຫາ, ເວຫປ຺ຜລາຕິ ຕິສ຺ໂສ ສໍວຏ຺ຏສີມາ. ຍທາ ຫິ ກປ຺ໂປ ເຕເຊນ ສໍວຏ຺ຏຕິ ວິນສ຺ສຕິ, ຕທາ ອາຠສ຺ສຣໂຕ ເຫຏ຺ຐາ ອຄ຺ຄິນາ ຑຍ຺ຫຕິ. ຍທາ ອາເປນ ສໍວຏ຺ຏຕິ, ຕທາ ສຸຠກິຓ຺ຫໂຕ ເຫຏ຺ຐາ ອຸທເກນ ວິລີຍຕິ. ຍທາ ວາຍຸນາ ສໍວຏ຺ຏຕິ, ຕທາ ເວຫປ຺ຜລໂຕ ເຫຏ຺ຐາ ວາຍຸນາ ວິທ຺ຘໍສຕິ. ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ປນ ສທາປິ ເອກໍ ພຸທ຺ຘກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ວິນສ຺ສຕິ. ພຸທ຺ຘກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ນາມ ຕິວິຘໍ ໂຫຕິ ຊາຕິກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ອາຓາກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ວິສຍກ຺ເຂຕ຺ຕນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຊາຕິກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ນາມ ທສສຫສ຺ສຈກ຺ກວາຬປຣິຍນ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ຍໍ ຕຖາຄຕສ຺ສ ປຏິສນ຺ຘິຄຫຓາທີສຸ ກມ຺ປຕິ. ອາຓາກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ໂກຏິສຫສ຺ສຈກ຺ກວາຬປຣິຍນ຺ຕໍ, ຍຕ຺ຖ ຣຕນສຸຕ຺ຕໍ (ຂຸ. ປາ. ໖.໑ ອາທໂຍ; ສຸ. ນິ. ໒໒໔ ອາທໂຍ) ຂນ຺ຘປຣິຕ຺ຕໍ (ອ. ນິ. ໔.໖໗; ຈູຬວ. ໒໕໑) ຘຊຄ຺ຄປຣິຕ຺ຕໍ (ສໍ. ນິ. ໑.໒໔໙). ອາຏານາຏິຍປຣິຕ຺ຕໍ (ທີ. ນິ. ໓.໒໗໕ ອາທໂຍ), ໂມຣປຣິຕ຺ຕນ຺ຕິ (ຊາ. ໑.໒.໑໗-໑໘) ອິເມສໍ ປຣິຕ຺ຕານໍ ອານຸຠາໂວ ວຕ຺ຕຕິ. ວິສຍກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ອນນ຺ຕມປຣິມາຓໍ, ຍໍ ‘‘ຍາວຕາ ວາ ປນ ອາກງ຺ເຂຍ຺ຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອວເມເຕສຸ ຕີສຸ ພຸທ຺ຘກ຺ເຂຕ຺ເຕສຸ ເອກໍ ອາຓາກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ວິນສ຺ສຕິ. ຕສ຺ມິໍ ປນ ວິນສ຺ສນ຺ເຕ ຊາຕິກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ວິນຏ຺ຐເມວ ໂຫຕິ. ວິນສ຺ສນ຺ຕຎ຺ຈ ເອກໂຕວ ວິນສ຺ສຕິ, ສຓ຺ຐຫນ຺ຕມ຺ປິ ເອກໂຕວ ສຓ຺ຐຫຕິ.

ຕີຓິ ສໍວຏ຺ຏມູລານີຕິ ຣາຄໂທສໂມຫສງ຺ຂາຕານິ ຕີຓິ ສໍວຏ຺ຏກາຣຓານິ. ຣາຄາທີສຸ ຫິ ອກຸສລມູເລສຸ ອຸສ຺ສນ຺ເນສຸ ໂລໂກ ວິນສ຺ສຕິ. ຕຖາ ຫິ ຣາເຄ ອຸສ຺ສນ຺ນຕເຣ ອຄ຺ຄິນາ ວິນສ຺ສຕິ, ໂທເສ ອຸສ຺ສນ຺ນຕເຣ ອຸທເກນ, ໂມເຫ ອຸສ຺ສນ຺ນຕເຣ ວາເຕນ. ເກຈິ ປນ ‘‘ໂທເສ ອຸສ຺ສນ຺ນຕເຣ ອຄ຺ຄິນາ, ຣາເຄ ອຸທເກນາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ.

ຕີຓິ ໂກລາຫລານີຕິ ກປ຺ປໂກລາຫລໍ, ພຸທ຺ຘໂກລາຫລໍ, ຈກ຺ກວຕ຺ຕິໂກລາຫລນ຺ຕິ ຕີຓິ ໂກລາຫລານິ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ວສ຺ສສຕສຫສ຺ສມຕ຺ຖເກ ກປ຺ປຸຏ຺ຐານໍ ນາມ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິອາທິນາ ເທວຕາຫິ ອຸຄ຺ໂຆສິຕສທ຺ໂທ ກປ຺ປໂກລາຫລໍ ນາມ ໂຫຕິ. ‘‘ອິໂຕ ວສ຺ສສຕສຫສ຺ສມຕ຺ຖເກ ໂລໂກ ວິນສ຺ສິສ຺ສຕິ, ເມຕ຺ຕໍ, ມາຣິສາ, ຠາເວຖ ກຣຸຓໍ ມຸທິຕໍ ອຸເປກ຺ຂ’’ນ຺ຕິ ມນຸສ຺ສປເຖ ເທວຕາ ໂຆສນ຺ຕິໂຍ ຈຣນ຺ຕິ. ‘‘ວສ຺ສສຫສ຺ສມຕ຺ຖເກ ພຸທ຺ໂຘ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕີ’’ຕິ ພຸທ຺ຘໂກລາຫລໍ ນາມ ໂຫຕິ. ‘‘ອິໂຕ ວສ຺ສສຫສ຺ສມຕ຺ຖເກ ພຸທ຺ໂຘ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຘມ຺ມານຸຘມ຺ມປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ສງ຺ຆຣຕເນນ ປຣິວາຣິໂຕ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ວິຈຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ ເທວຕາ ອຸຄ຺ໂຆສນ຺ຕິ. ‘‘ວສ຺ສສຕມຕ຺ຖເກ ປນ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິໂກລາຫລໍ ນາມ ໂຫຕິ. ‘‘ອິໂຕ ວສ຺ສສຕມຕ຺ຖເກ ສຕ຺ຕຣຕນສມ຺ປນ຺ໂນ ຈາຕຸທ຺ທີປິສ຺ສໂຣ ສຫສ຺ສປຣິວາໂຣ ເວຫາສງ຺ຄໂມ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ຣາຊາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕີ’’ຕິ ເທວຕາ ອຸຄ຺ໂຆສນ຺ຕິ.

ອຈິຣຏ຺ເຐນ ນ ຘຸວາຕິ ອຸທກພຸພ຺ພຸຬາທໂຍ ວິຍ ນ ຈິຣຏ຺ຐາຍິຕາຍ ຘຸວຠາວຣຫິຕາ. ອສ຺ສາສຣຫິຕາຕິ ສຸປິນເກ ປີຕປານີຍໍ ວິຍ ອນຸລິຕ຺ຕຈນ຺ທນໍ ວິຍ ຈ ອສ຺ສາສວິຣຫິຕາ.

ອຸປກປ຺ປນເມໂຆຕິ ກປ຺ປວິນາສກເມຆໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ຍສ຺ມິຎ຺ຫິ ສມເຍ ກປ຺ໂປ ອຄ຺ຄິນາ ນສ຺ສຕິ, ອາທິໂຕວ ກປ຺ປວິນາສກມຫາເມໂຆ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ໂກຏິສຕສຫສ຺ສຈກ຺ກວາເຬ ເອກມຫາວສ຺ສໍ ວສ຺ສຕິ. ມນຸສ຺ສາ ຕຸຏ຺ຐຫຏ຺ຐາ ສພ຺ພພີຊານິ ນີຫຣິຕ຺ວາ ວປນ຺ຕິ. ສສ຺ເສສຸ ປນ ໂຄຂາຍິຕກມຕ຺ເຕສຸ ຊາເຕສຸ ຄທ຺ຣຠຣວໍ ຣວນ຺ໂຕ ເອກພິນ຺ທຸມ຺ປິ ນ ວສ຺ສຕິ, ຕທາ ປຈ຺ຉິນ຺ນໍ ປຈ຺ຉິນ຺ນເມວ ວສ຺ສໍ ໂຫຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ຕທາ ນິກ຺ຂນ຺ຕພີຊໍ..ເປ… ເອກພິນ຺ທຸມ຺ປິ ເທໂວ ນ ວສ຺ສຕີ’’ຕິ. ‘‘ວສ຺ສສຕສຫສ຺ສ ອຈ຺ຈເຍນ ກປ຺ປວຸຏ຺ຐານໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິອາທິນາ ເທວຕາຫິ ວຸຕ຺ຕວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ມນຸສ຺ສາ ຈ ຠຸມ຺ມເທວຕາ ຈ ສໍເວຄຊາຕາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ມຸທຸຈິຕ຺ຕາ ຫຸຕ຺ວາ ເມຕ຺ຕາທີນິ ປຸຎ຺ຎານີ ກຕ຺ວາ ເທວໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕິ, ອວີຈິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຕຸຈ຺ໂຉ ໂຫຕີຕິ.

ປຎ຺ຈ ພີຊຊາຕານີຕິ ມູລພີຊໍ ຂນ຺ຘພີຊໍ ຜຬຸພີຊໍ ອຄ຺ຄພີຊໍ ພີຊພີຊນ຺ຕິ ປຎ຺ຈ ພີຊານິ ຊາຕານິ. ຕຕ຺ຖ ມູລພີຊນ຺ຕິ ວຈາ, ວຈຕ຺ຕໍ, ຫລິທ຺ທໍ, ສິງ຺ຄິເວຣນ຺ຕິ ເອວມາທິ. ຂນ຺ຘພີຊນ຺ຕິ ອສ຺ສຕ຺ໂຖ, ນິຄ຺ໂຣໂຘຕິ ເອວມາທິ. ຜຬຸພີຊນ຺ຕິ ອຸຈ຺ຉຸ, ເວຬຸ, ນໂຬຕິ ເອວມາທິ. ອຄ຺ຄພີຊນ຺ຕິ ອຊ຺ຊຸກໍ, ຜຓິຊ຺ຊກນ຺ຕິ ເອວມາທິ. ພີຊພີຊນ຺ຕິ ວີຫິອາທິ ປຸພ຺ພຓ຺ຓຎ຺ເຈວ ມຸຄ຺ຄມາສາທິອປຣຓ຺ຓຎ຺ຈ. ປຈ຺ຈຍນ຺ຕຣສມວາເຍ ວິສທິສຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ວິເສສກາຣຓຠາວໂຕ ຣຸຫນສມຕ຺ເຖ ສາຣຜເລ ນິຣຸຬ຺ໂຫ ພີຊ-ສທ຺ໂທ ຕທຕ຺ຖສິທ຺ຘິຍາ ມູລາທີສຸປິ ເກສຸຈິ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ມູລາທິໂຕ ນິວຕ຺ຕນຕ຺ຖໍ ເອເກນ ພີຊ-ສທ຺ເທນ ວິເສເສຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ພີຊພີຊ’’ນ຺ຕິ ‘‘ຣູປຣູປໍ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໒.໔໔໙) ທຸກ຺ຂທຸກ຺ຂ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໔.໓໒໗) ຍຖາ. ຍຖາ ຜລປາກປຣິຍນ຺ຕາ ໂອສຘິຣຸກ຺ຂາ ເວຬຸກທລິອາທໂຍ.

ຍໍ ກທາຈີຕິອາທີສຸ ຍນ຺ຕິ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ. ກທາຈີຕິ ກິສ຺ມິຎ຺ຈິ ກາເລ. ກຣຫຈີຕິ ຕສ຺ເສວ ເວວຈນໍ. ທີຆສ຺ສ ອທ຺ຘຸໂນຕິ ທີຆສ຺ສ ກາລສ຺ສ. ອຈ຺ຈເຍນາຕິ ອຕິກ຺ກເມນ. ເສສເມຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວ.

ຫິຣິໂອຕ຺ຕປ຺ປສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ນຄໂຣປມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໖໗. ຕຕິເຍ ປຈ຺ຈນ຺ເຕ ຠວໍ ປຈ຺ຈນ຺ຕິມໍ. ‘‘ຣໂຖ ສີລປຣິກ຺ຂາໂຣ, ຌານກ຺ໂຂ ຈກ຺ກວີຣິໂຍ’’ຕິອາທີສຸ (ສໍ. ນິ. ໕.໔) ວິຍ ອລງ຺ກາຣວຈໂນ ປຣິກ຺ຂາຣສທ຺ໂທຕິ ອາຫ ‘‘ນຄຣາລງ຺ກາເຣຫິ ອລງ຺ກຕ’’ນ຺ຕິ. ປຣິວາຣວຈໂນປິ ວຏ຺ຏຕິເຍວ ‘‘ສຕ຺ຕ ສມາຘິປຣິກ຺ຂາຣາ’’ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໓.໓໓໐) ວິຍ. ເນມໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ຖມ຺ຠາທີຫິ ອນຸປຕຠູມິປ຺ປເທໂສຕິ ອາຫ ‘‘ຄມ຺ຠີຣອາວາຏາ’’ຕິ, ຄມ຺ຠີຣໍ ຠູມິໍ ອນຸປ຺ປວິຏ຺ຐາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຸຏ຺ຐຸ ສນ຺ນິສີທາປິຕາຕິ ຠູມິໍ ນິຂນິຕ຺ວາ ສມ຺ມເທວ ຐປິຕາ.

ອນຸປຣິຍາເຍຕິ ເອເຕນາຕິ ອນຸປຣິຍາໂຍ, ໂສເຍວ ປໂຖຕິ ອນຸປຣິຍາຍປໂຖ, ປຣິໂຕ ປາກາຣສ຺ສ ອນຸຍາຍມຄ຺ໂຄ.

ຫຕ຺ຖິໍ ອາໂຣຫນ຺ຕິ ອາໂຣຫາປຍນ຺ຕິ ຈາຕິ ຫຕ຺ຖາໂຣຫາ (ທີ. ນິ. ຏີ. ໑.໑໖໓). ເຍນ ຫິ ປໂຍເຄນ ປຸຣິໂສ ຫຕ຺ຖິໂນ ອາໂຣຫນໂຍຄ຺ໂຄ ໂຫຕິ, ຫຕ຺ຖິສ຺ສ ຕໍ ປໂຍຄໍ ວິຘາຍນ຺ຕານໍ ສພ຺ເພສມ຺ເປເຕສໍ ຄຫຓໍ. ເຕນາຫ ‘‘ສພ຺ເພປີ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ຫຕ຺ຖາຈຣິຍາ ນາມ ເຍ ຫຕ຺ຖິໂນ ຫຕ຺ຖາໂຣຫການຎ຺ຈ ສິກ຺ຂາປກາ. ຫຕ຺ຖິເວຊ຺ຊາ ນາມ ຫຕ຺ຖິຠິສກ຺ກາ. ຫຕ຺ຖິພນ຺ຘາ ນາມ ຫຕ຺ຖີນໍ ປາທຣກ຺ຂກາ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ຫຕ຺ຖີນໍ ຍວປທາຍກາທິເກ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ອສ຺ສາໂຣຫາ ຣຖິກາຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຣເຖ ນິຍຸຕ຺ຕາ ຣຖິກາ. ຣຖຣກ຺ຂາ ນາມ ຣຖສ຺ສ ອາຓິຣກ຺ຂກາ. ຘນຸໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ ຄຓ຺ຫາເປນ຺ຕິ ຈາຕິ ຘນຸຄ຺ຄຫາ, ອິສ຺ສາສາ ຘນຸສິປ຺ປສ຺ສ ສິກ຺ຂາປກາ ຈ. ເຕນາຫ ‘‘ຘນຸອາຈຣິຍາ ອິສ຺ສາສາ’’ຕິ. ເຈເລນ ເຈລປຏາກາຍ ຍຸທ຺ເຘ ອກນ຺ຕິ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ເຈລກາຕິ ອາຫ – ‘‘ເຍ ຍຸທ຺ເຘ ຊຍທ຺ຘຊໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຸຣໂຕ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີ’’ຕິ. ຍຖາ ຕຖາ ຐິເຕ ເສນິເກ ພ຺ຣູຫກຣຓວເສນ ຕໂຕ ຕໂຕ ຈລຍນ຺ຕິ ອຸຈ຺ຈາເລນ຺ຕີຕິ ຈລກາ. ສກຸຓຄ຺ຆິອາທໂຍ ວິຍ ມໍສປິຓ຺ຑໍ ປຣເສນາສມູຫໍ ສາຫສິກມຫາໂຍຘຕາຍ ເຉຕ຺ວາ ເຉຕ຺ວາ ທຍນ຺ຕິ ອຸປ຺ປຕິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ປິຓ຺ຑທາຍກາ. ທຸຕິຍວິກປ຺ເປ ປິຓ຺ເຑ ທຍນ຺ຕິ ຊນສມ຺ມທ຺ເທ ອຸປ຺ປຕນ຺ຕາ ວິຍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ປິຓ຺ຑທາຍກາຕິ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຸຄ຺ຄຕຸຄ຺ຄຕາຕິ ຖາມຊວປຣກ຺ກມາທິວເສນ ອຕິວິຍ ອຸຄ຺ຄຕາ, ອຸທຄ຺ຄາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປກ຺ຂນ຺ທນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ຕໂນ ວີຣສູຣຠາເວນ ອສຊ຺ຊມານາ ປຣເສນໍ ອນຸປວິສນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຖາມຊວພລປຣກ຺ກມາທິສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ມຫານາຄາ ວິຍ ມຫານາຄາ. ເອກສູຣາຕິ ເອກາກິສູຣາ ອຕ຺ຕໂນ ສູຣຠາເວເນວ ເອກາກິໂນ ຫຸຕ຺ວາ ຍຸຊ຺ຌນກາ. ສຊາລິກາຕິ ສວມ຺ມິກາ. ສຣປຣິຕ຺ຕາຓນ຺ຕິ ຈມ຺ມປຣິສິພ຺ພິຕໍ ເຂຏກໍ, ຈມ຺ມມຍໍ ວາ ຜລກໍ. ຆຣທາສໂຍຘາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ທາສໂຍຘາ.

ສມ຺ປກ຺ຂນ຺ທນລກ຺ຂຓາຕິ ສທ຺ເຘຍ຺ຍວຕ຺ຖຸໂນ ເອວເມຕນ຺ຕິ ສມ຺ປກ຺ຂນ຺ທນລກ຺ຂຓາ. ສມ຺ປສາທນລກ຺ຂຓາຕິ ປສີທິຕພ຺ເພ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ປສີທນລກ຺ຂຓາ. ໂອກປ຺ປນສທ຺ຘາຕິ ໂອກ຺ກນ຺ຕິຕ຺ວາ ປກ຺ຂນ຺ທິຕ຺ວາ ອຘິມຸຈ຺ຈນໍ. ປສາທນີເຍ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ປສີທນໍ ປສາທສທ຺ຘາ. ອຍໍ ອນຸຘມ຺ໂມຕິ ອຍໍ ນວນ຺ນໍ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມານໍ ອນຸໂລມຘມ຺ໂມ. ນິພ຺ພິທາພຫຸໂລຕິ ອຸກ຺ກຓ຺ຐນາພຫຸໂລ. ສທ຺ຘາ ພນ຺ຘຕິ ປາເຖຍ຺ຍນ຺ຕິ ສທ຺ຘາ ນາມາຍໍ ສຕ຺ຕສ຺ສ ມຣຓວເສນ ມຫາປຖໍ ສໍວຊໂຕ ມຫາກນ຺ຕາຣໍ ປຏິປຊ຺ຊໂຕ ມຫາວິທຸຄ຺ຄໍ ປກ຺ຂນ຺ທໂຕ ປາເຖຍ຺ຍປຸຏໍ ພນ຺ຘຕິ, ສມ຺ພລໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສທ຺ຘຎ຺ຫິ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ທານໍ ເທຕິ, ສີລໍ ຣກ຺ຂຕິ, ອຸໂປສຖກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ. ເຕເນຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສທ຺ຘາ ພນ຺ຘຕິ ປາເຖຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ. ສິຣີຕິ ອິສ຺ສຣິຍໍ. ອິສ຺ສຣິເຍ ຫິ ອຠິມຸຂີຠູເຕ ຖລໂຕປິ ຊລໂຕປິ ໂຠຄາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິເຍວ. ເຕເນຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສິຣີ ໂຠຄານມາສໂຍ’’ຕິ. ສທ຺ຘາ ທຸຕິຍາ ປຸຣິສສ຺ສ ໂຫຕີຕິ ປຸຣິສສ຺ສ ເທວໂລເກ, ມນຸສ຺ສໂລເກ ເຈວ ນິພ຺ພານຎ຺ຈ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ສທ຺ຘາ ທຸຕິຍາ ໂຫຕິ, ສຫາຍກິຈ຺ຈໍ ສາເຘຕິ. ຠຕ຺ຕປຸຏາທີຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ທຸຕິຍິກາທີນໍ ສງ຺ຄໂຫ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ອເນກສຣສຕາຕິ ອເນກສຠາວຕາ, ອເນກກິຈ຺ຈຕາ ວາ. ເສສໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.

ນຄໂຣປມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ຘມ຺ມຎ຺ຎູສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໖໘. ຈຕຸຕ຺ເຖ ສຸຕ຺ຕເຄຍ຺ຍາທິຘມ຺ມໍ ຊານາຕີຕິ ຘມ຺ມຎ຺ຎູ. ຕສ຺ສ ຕສ຺ເສວ ສຸຕ຺ຕເຄຍ຺ຍາທິນາ ຠາສິຕສ຺ສ ຕທຎ຺ຎສ຺ສ ສຸຕ຺ຕປທຕ຺ຖສ຺ສ ໂພຘກສ຺ສ ສທ຺ທສ຺ສ ອຕ຺ຖກຸສລຕາວເສນ ອຕ຺ຖໍ ຊານາຕີຕິ ອຕ຺ຖຎ຺ຎູ. ‘‘ເອຕ຺ຕໂກມ຺ຫິ ສີເລນ ສມາຘິນາ ປຎ຺ຎາຍາ’’ຕິ ເອວໍ ຍຖາ ອຕ຺ຕໂນ ປມາຓຊານນວເສນ ອຕ຺ຕານໍ ຊານາຕີຕິ ອຕ຺ຕຎ຺ຎູ. ປຏິຄ຺ຄຫຓປຣິໂຠຄປຣິເຍສນວິສ຺ສຊ຺ຊເນສຸ ມຕ຺ຕໍ ຊານາຕີຕິ ມຕ຺ຕຎ຺ຎູ. ນິທ຺ເທເສ ປນ ປຏິຄ຺ຄຫຓມຕ຺ຕຎ຺ຎຸຕາຍ ເອວ ປຣິໂຠຄາທິມຕ຺ຕຎ຺ຎຸຕາ ປໂພຘິຕາ ໂຫຕີຕິ ປຏິຄ຺ຄຫຓມຕ຺ຕຎ຺ຎຸຕາວ ທສ຺ສິຕາ. ‘‘ອຍໍ ກາໂລ ອຸທ຺ເທສສ຺ສ, ອຍໍ ກາໂລ ປຣິປຸຈ຺ຉາຍ, ອຍໍ ກາໂລ ໂຍຄສ຺ສ ອຘິຄມາຍາ’’ຕິ ເອວໍ ກາລໍ ຊານາຕີຕິ ກາລຎ຺ຎູ. ຕຕ຺ຖ ປຎ຺ຈ ວສ຺ສານິ ອຸທ຺ເທສສ຺ສ ກາໂລ, ທສ ປຣິປຸຈ຺ຉາຍ, ອິທໍ ອຕິສມ຺ພາຘໍ, ອຕິກ຺ຂປຎ຺ຎສ຺ສ ຕາວຕາ ກາເລນ ຕີເຣຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຕ຺ຕາ ທສ ວສ຺ສານິ ອຸທ຺ເທສສ຺ສ ກາໂລ, ວີສຕິ ປຣິປຸຈ຺ຉາຍ, ຕໂຕ ປຣໍ ໂຍເຄ ກມ຺ມໍ ກາຕພ຺ພໍ. ຂຕ຺ຕິຍປຣິສາທິກໍ ອຏ຺ຐວິຘໍ ປຣິສໍ ຊານາຕີຕິ ປຣິສຎ຺ຎູ. ຠິກ຺ຂຸປຣິສາທິກໍ ຈຕຸພ຺ພິຘໍ, ຂຕ຺ຕິຍປຣິສາທິກໍ ມນຸສ຺ສປຣິສໍເຍວ ປຸນ ຈຕຸພ຺ພິຘໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຏ຺ຐວິຘໍ ວທນ຺ຕິ ອປເຣ. ນິທ຺ເທເສ ປນສ຺ສ ຂຕ຺ຕິຍປຣິສາທິຈຕຸພ຺ພິຘປຣິສຄ຺ຄຫຓໍ ນິທສ຺ສນມຕ຺ຕໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ‘‘ອິມໍ ເມ ເສວນ຺ຕສ຺ສ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ປຣິຫາຍນ຺ຕິ, ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອຠິວຑ຺ຒນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ອຍໍ ປຸຄ຺ຄໂລ ເສວິຕພ຺ໂພ, ວິປຣິຍາຍໂຕ ອຎ຺ໂຎ ອເສວິຕພ຺ໂພ’’ຕິ ເສວິຕພ຺ພາເສວິຕພ຺ພປຸຄ຺ຄລໍ ຊານາຕີຕິ ປຸຄ຺ຄລປໂຣປຣຎ຺ຎູ. ເອວຎ຺ຫິ ເຕສໍ ປຸຄ຺ຄລານໍ ປໂຣປຣໍ ອຸກ຺ກຏ຺ຐນິຫີນຕໍ ຊານາຕິ ນາມ. ນິທ຺ເທເສປິສ຺ສ ເສວິຕພ຺ພາເສວິຕພ຺ພປຸຄ຺ຄເລ ວິຠາວນເມວ ສມຓກຖາກຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ຘມ຺ມຎ຺ຎູສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕-໖. ປາຣິຈ຺ຉຕ຺ຕກສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ

໖໙-໗໐. ປຎ຺ຈເມ ປຕິຕປລາໂສຕິ ປຕິຕປຕ຺ໂຕ. ເອຕ຺ຖ ປຐມໍ ປຓ຺ຑຸປລາສຕໍ, ທຸຕິຍໍ ປນ຺ນປລາສຕຎ຺ຈ ວຕ຺ວາ ຕຕິຍໍ ຊາລກຊາຕຕາ, ຈຕຸຕ຺ຖໍ ຂາຣກຊາຕຕາ ຈ ປາຬິຍໍ ວຸຕ຺ຕາ. ທີຆນິກາຍຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ມຫາໂຄວິນ຺ທສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍໍ (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໒໙໔) ອິມເມວ ປາຬິໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ທສ຺ເສນ຺ເຕນ ປຐມໍ ປຓ຺ຑຸປລາສຕໍ, ທຸຕິຍໍ ປນ຺ນປລາສຕຎ຺ຈ ວຕ຺ວາ ຕຕິຍໍ ຂາຣກຊາຕຕາ, ຈຕຸຕ຺ຖໍ ຊາລກຊາຕຕາ ຈ ທສ຺ສິຕາ. ເອວຎ຺ຫິ ຕຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ປາຣິຈ຺ຉຕ຺ຕເກ ປຸປ຺ຜມາເນ ເອກໍ ວສ຺ສໍ ອຸປຏ຺ຐານໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເຕ ຕສ຺ສ ປຓ຺ຑຸປລາສຠາວໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອຕ຺ຕມນາ ໂຫນ຺ຕິ. ຍຖາຫ –

ຍສ຺ມິໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມເຍ ເທວານໍ ຕາວຕິໍສານໍ ປາຣິຈ຺ຉຕ຺ຕໂກ ໂກວິຬາໂຣ, ປຓ຺ຑຸປລາໂສ ໂຫຕິ, ອຕ຺ຕມນາ, ຠິກ຺ຂເວ, ເທວາ ຕາວຕິໍສາ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ໂຫນ຺ຕິ ‘ປຓ຺ຑຸປລາໂສ ທານິ ປາຣິຈ຺ຉຕ຺ຕໂກ, ໂກວິຬາໂຣ, ນ ຈິຣສ຺ເສວ ປນ຺ນປລາໂສ ຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ. ຍສ຺ມິໍ ສມເຍ ເທວານໍ ຕາວຕິໍສານໍ ປາຣິຈ຺ຉຕ຺ຕໂກ, ໂກວິຬາໂຣ, ປນ຺ນປລາໂສ ໂຫຕິ, ຊາລກຊາໂຕ ໂຫຕິ, ຂາຣກຊາໂຕ ໂຫຕິ, ກຸຏຸມລກຊາໂຕ ໂຫຕິ, ໂກຣກຊາໂຕ ໂຫຕິ, ອຕ຺ຕມນາ, ຠິກ຺ຂເວ, ເທວາ ຕາວຕິໍສາ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ໂຫນ຺ຕິ ‘ໂກຣກຊາໂຕ ທານິ ປາຣິຈ຺ຉຕ຺ຕໂກ ໂກວິຬາໂຣ, ນ ຈິຣສ຺ເສວ ສພ຺ພປາລິຜຸລ຺ໂລ ຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ.

ລີນຕ຺ຖປ຺ປກາສິນິຍມ຺ປິ (ທີ. ນິ. ຏີ. ໒.໒໙໔) ເອຕ຺ຖ ເອວມຕ຺ໂຖ ທສ຺ສິໂຕ – ປນ຺ນປລາໂສຕິ ປຕິຕປຕ຺ໂຕ. ຂາຣກຊາໂຕຕິ ຊາຕຂຸທ຺ທກມກຸໂຬ. ເຍ ຫິ ນີລປຕ຺ຕກາ ອຕິວິຍ ຂຸທ຺ທກາ ມກຸຬາ, ເຕ ‘‘ຂາຣກາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ຊາລກຊາໂຕຕິ ເຕຫິເຍວ ຂຸທ຺ທກມກຸເຬຫິ ຊາຕຊາລໂກ ສພ຺ພໂສ ຊາໂລ ວິຍ ຊາໂຕ. ເກຈິ ປນ ‘‘ຊາລກຊາໂຕຕິ ເອກຊາໂລ ວິຍ ຊາໂຕ’’ຕິ ອຕ຺ຖໍ ວທນ຺ຕິ. ປາຣິຈ຺ຉຕ຺ຕໂກ ກິຣ ຂາຣກຄ຺ຄຫຓກາເລ ສພ຺ພຕ຺ຖກເມວ ປລ຺ລວິໂກ ໂຫຕິ, ເຕ ຈສ຺ສ ປລ຺ລວາ ປຠສ຺ສຣປວາຬວຓ຺ຓສມຸຊ຺ຊລາ ໂຫນ຺ຕິ. ເຕນ ໂສ ສພ຺ພໂສ ສມຸຊ຺ຊລນ຺ໂຕ ຕິຏ຺ຐຕິ. ກຸຏຸມລຊາໂຕຕິ ສຎ຺ຊາຕມຫາມກຸໂຬ. ໂກຣກຊາໂຕຕິ ສຎ຺ຊາຕສູຈິເຠໂທ ສມ຺ປຕິວິກສມານາວຕ຺ໂຖ. ສພ຺ພປາລິຜຸລ຺ໂລຕິ ສພ຺ພໂສ ຜຸລ຺ລິຕວິກສິໂຕຕິ. ອຍຎ຺ຈ ອນຸກ຺ກໂມ ທີຆຠາຓການໍ ວຬຎ຺ຊນານຸກ຺ກເມນ ທສ຺ສິໂຕ, ນ ເອຕ຺ຖ ອາຈຣິຍສ຺ສ ວິໂຣໂຘ ອາສງ຺ກິຕພ຺ໂພ.

ກນ຺ຕນກວາໂຕຕິ ເທວານໍ ປຸຎ຺ຎກມ຺ມປຈ຺ຈຍາ ປຸປ຺ຜານໍ ຉິນ຺ທນກວາໂຕ. ກນ຺ຕຕີຕິ ຉິນ຺ທຕິ. ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນກວາໂຕຕິ ຉິນ຺ນານໍ ຉິນ຺ນານໍ ປຸປ຺ຜານໍ ສມ຺ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫກວາໂຕ. ຈິນນ຺ໂຕຕິ ນານາວິຘຠຕ຺ຕິສນ຺ນິເວສວເສນ ນິຈິນໍ ກໂຣນ຺ໂຕ. ອຎ຺ຎຕຣເທວຕານນ຺ຕິ ນາມໂຄຕ຺ຕວເສນ ອປຎ຺ຎາຕເທວຕານໍ. ເຣຓຸວຏ຺ຏີຕິ ເຣຓຸສງ຺ຆາໂຕ. ກຓ຺ຓິກໍ ອາຫຈ຺ຈາຕິ ສຸຘມ຺ມາຍ ກູຏໍ ອາຫນ຺ຕ຺ວາ.

ອນຸຜຣຓານຸຠາໂວຕິ ຂີຓາສວສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ກິຕ຺ຕິສທ຺ທສ຺ສ ຍາວ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກາ ອນຸຜຣຓສງ຺ຂາໂຕ ອານຸຠາໂວ. ປພ຺ພຊ຺ຊານິສ຺ສິຕໍ ໂຫຕີຕິ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍ ຈຕຸປາຣິສຸທ຺ຘິສີລມ຺ປິ ທສ຺ສິຕເມວາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ປຐມຊ຺ຌານສນ຺ນິສ຺ສິຕນ຺ຕິອາທີສຸປິ ອິມິນາວ ນເຍນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອິຘ ປນ ອຸຠຍໂຕ ປຣິຈ຺ເຉໂທ ເຫຏ຺ຐາ ສີລໂຕ ອຸປຣິ ອຣຫຕ຺ຕໂຕ ຈ ປຣິຈ຺ເຉທສ຺ສ ທສ຺ສິຕຕ຺ຕາ. ເຕເນຕໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເຕນ ກາຣເຓນ ເອຕໍ ‘‘ຈຕຸປາຣິສຸທ຺ຘິສີລໍ ປພ຺ພຊ຺ຊານິສ຺ສິຕໍ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິວຈນໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຉຏ຺ຐໍ ອຸຕ຺ຕານເມວ.

ປາຣິຈ຺ຉຕ຺ຕກສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໗. ຠາວນາສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໗໑. ສຕ຺ຕເມ ອຕ຺ຖສ຺ສ ອສາຘິກາ ‘‘ຠາວນໍ ອນນຸຍຸຕ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ສມ຺ຠາວນຕ຺ເຖຕິ ‘‘ອປິ ນາມ ເອວໍ ສິຍາ’’ຕິ ວິກປ຺ປນຕ຺ໂຖ ສມ຺ຠາວນຕ຺ໂຖ. ເອວຎ຺ຫິ ໂລເກ ສິລິຏ຺ຐວຈນໍ ໂຫຕີຕິ ເອກເມວ ສງ຺ຂໍ ອວຕ຺ວາ ອປຣາຍ ສງ຺ຂາຍ ສທ຺ຘິໍ ວຈນໍ ໂລເກ ສິລິຏ຺ຐວຈນໍ ໂຫຕິ ຍຖາ ‘‘ທ຺ເວ ວາ ຕີຓິ ວາ ອຸທກຜຸສິຕານີ’’ຕິ. ສມ຺ມາ ອຘິສຍິຕານີຕິ ປາທາທີຫິ ອຕ຺ຕນາ ເນສໍ ກິຎ຺ຈິ ອຸປຆາຕໍ ອກໂຣນ຺ຕິຍາ ພຫິວາຕາທິປຣິສ຺ສຍປຣິຫຣຓຕ຺ຖໍ ສມ຺ມເທວ ອຸປຣິ ສຍິຕານິ. ອຸປຣິອຕ຺ໂຖ ເຫຕ຺ຖ ອຘິ-ສທ຺ໂທ. ອຸຕຸໍ ຄຓ຺ຫາເປນ຺ຕິຍາຕິ ເຕສໍ ອລ຺ລສິເນຫປຣິຍາທານຕ຺ຖໍ ອຕ຺ຕໂນ ກາຍຸສ຺ມາວເສນ ອຸຕຸໍ ຄຓ຺ຫາເປນ຺ຕິຍາ. ເຕນາຫ ‘‘ອຸສ຺ມີກຕານີ’’ຕິ. ສມ຺ມາ ປຣິຠາວິຕານີຕິ ສມ຺ມເທວ ສພ຺ພໂສ ກຸກ຺ກຸຏວາສນາຍ ວາສິຕານິ. ເຕນາຫ ‘‘ກຸກ຺ກຸຏຄນ຺ຘໍ ຄາຫາປິຕານີ’’ຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ສມ຺ມາປຣິເສທນໍ ກຸກ຺ກຸຏຄນ຺ຘປຣິຠາວນຎ຺ຈ ສມ຺ມາອຘິສຍນສມ຺ມາປຣິເສທນນິປ຺ຜຕ຺ຕິຍາ ອານຸຠາວນິປ຺ຜາທິຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ສມ຺ມາອຘິສຍເນເນວ ຫິ ອິຕຣທ຺ວຍໍ ອິຊ຺ຌຕິ. ນ ຫິ ສມ຺ມາອຘິສຍນໂຕ ວິສຸໍ ສມ຺ມາປຣິເສທນສ຺ສ ສມ຺ມາປຣິຠາວນສ຺ສ ຈ ກາຣຓໍ ອຕ຺ຖິ. ເຕນ ປນ ສທ຺ຘິໍເຍວ ອິຕເຣສໍ ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ອິຊ຺ຌນໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຕິວິຘກິຣິຍາກຣເຓນາຕິ ສມ຺ມາອຘິສຍນາທິຕິວິຘກິຣິຍາກຣເຓນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກິຎ຺ຈາປິ ‘‘ເອວໍ ອໂຫ ວຕ ເມ’’ຕິອາທິນາ ນ ອິຈ຺ຉາ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍ ກາຣຓສ຺ສ ປນ ສມ຺ປາທິຕຕ຺ຕາ, ອຖ ໂຂ ຠພ຺ພາວ ເຕ ອຠິນິພ຺ຠິຊ຺ຊິຕຸນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ກສ຺ມາ ຠພ຺ພາຕິ ອາຫ ‘‘ເຕ ຫິ ຍສ຺ມາ ຕາຍາ’’ຕິອາທິ. ສຍມ຺ປີຕິ ອຓ຺ຑານິ. ປຣິຓາມນ຺ຕິ ປຣິປາກໍ ພຫິນິກ຺ຂມນໂຍຄ຺ຍຕໍ. ຍຖາ ກປາລສ຺ສ ຕນຸຕາ ອາໂລກສ຺ສ ອນ຺ໂຕ ປຎ຺ຎາຍມານສ຺ສ ກາຣຓໍ, ຕຖາ ກປາລສ຺ສ ຕນຸຕາຍ ນຂສິຂາມຸຂຕຸຓ຺ຑການໍ ຂຣຕາຍ ຈ ອລ຺ລສິເນຫປຣິຍາທານໍ ກາຣຓວຈນນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຕສ຺ມາຕິ ອາໂລກສ຺ສ ອນ຺ໂຕ ປຎ຺ຎາຍມານໂຕ ສຍຎ຺ຈ ປຣິປາກຄຕຕ຺ຕາ.

ໂອປມ຺ມສມ຺ປຏິປາທນນ຺ຕິ ໂອປມ຺ມຕ຺ຖສ຺ສ ອຸປເມຍ຺ເຍນ ສມ຺ມເທວ ປຏິປາທນໍ. ຕນ຺ຕິ ໂອປມ຺ມສມ຺ປຏິປາທນໍ. ເອວນ຺ຕິ ອິທານິ ວຸຈ຺ຈມານາກາເຣນ. ອຕ຺ເຖນາຕິ ອຸປເມຍ຺ຍຕ຺ເຖນ ສໍສນ຺ເທຕ຺ວາ ສຫ ໂຍເຊຕ຺ວາ. ສມ຺ປາທເນນ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມວເສນ ຎາຓສ຺ສ ຕິກ຺ຂຠາໂວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຎາຓສ຺ສ ຫິ ສຠາວໂຕ ສຕິເນປກ຺ກໂຕ ຈ ຕິກ຺ຂຠາໂວ, ສມາຘິວເສນ ຂຣຠາໂວ, ສທ຺ຘາວເສນ ວິປ຺ປສນ຺ນຠາໂວ. ປຣິຓາມກາໂລຕິ ພລວວິປສ຺ສນາກາໂລ. ວຑ຺ຒິກາໂລຕິ ວຸຏ຺ຐານຄາມິນິວິປສ຺ສນາກາໂລ. ອນຸໂລມຏ຺ຐານິຍາ ຫິ ວິປສ຺ສນາ ຄຫິຕຄພ຺ຠາ ນາມ ຕທາ ມຄ຺ຄຄພ຺ຠສ຺ສ ຄຫິຕຕ຺ຕາ. ຕຊ຺ຊາຕິກນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ວິປສ຺ສນານຸໂຍຄສ຺ສ ອນຸຣູປໍ. ສຕ຺ຖາປິ ອວິຊ຺ຊຓ຺ຑໂກສໍ ປຫຣຕິ, ເທສນາປິ ວິເນຍ຺ຍສນ຺ຕານຄຕໍ ອວິຊ຺ຊຓ຺ຑໂກສໍ ປຫຣຕິ, ຍຖາຐາເນ ຐາຕຸໍ ນ ເທຕິ.

ໂອລມ຺ພກສງ຺ຂາຕນ຺ຕິ ໂອລມ຺ພກສຸຕ຺ຕສງ຺ຂາຕໍ. ‘‘ປລ’’ນ຺ຕິ ຫິ ຕສ຺ສ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ນາມໍ. ຈາເຣຕ຺ວາ ທາຣຸໂນ ເຫຏ຺ຐາ ໂທສຊານນຕ຺ຖໍ ອຸສ຺ສາເປຕ຺ວາ. ຄຓ຺ຑໍ ຫຣຕີຕິ ປລຄຓ຺ໂຑຕິ ເອເຕນ ‘‘ປເລນ ຄຓ຺ຑຫາໂຣ ປລຄຓ຺ໂຑຕິ ປຈ຺ຉິມປເທ ອຸຕ຺ຕຣປທໂລເປນ ນິທ຺ເທໂສ’’ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຄຫຓຏ຺ຐາເນຕິ ຫຕ຺ເຖນ ຄເຫຕພ຺ພຏ຺ຐາເນ. ສມ຺ມເທວ ຂິປີຍນ຺ຕິ ເອເຕນ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕາທີນີຕິ ສງ຺ເຂໂປ, ປພ຺ພຊ຺ຊາວ ສງ຺ເຂໂປ ປພ຺ພຊ຺ຊາສງ຺ເຂໂປ. ເຕນ ວິປສ຺ສນໍ ອນຸຍຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອຊານນ຺ຕສ຺ເສວ ອາສວານໍ ປຣິກ຺ຂໂຍ ອິຘ ວິປສ຺ສນານິສໍໂສຕິ ອຘິປ຺ເປໂຕ.

ເຫມນ຺ຕິເກນ ກາຣຓຠູເຕນ, ຠຸມ຺ມຕ຺ເຖ ວາ ເອຕໍ ກຣຓວຈນໍ, ເຫມນ຺ຕິເກຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠນ຺ຕີຕິ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘຜລານິ ໂຫນ຺ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ປູຕິການິ ຠວນ຺ຕີ’’ຕິ. ມຫາສມຸທ຺ໂທ ວິຍ ສາສນໍ ອຄາຘຄມ຺ຠີຣຠາວໂຕ. ນາວາ ວິຍ ໂຍຄາວຈໂຣ ມໂຫຆຸຕ຺ຕຣໂຕ. ປຣິຍາຍນໍ ວິຍາຕິ ປຣິໂຕ ອປຣາປຣໍ ຍາຍນໍ ວິຍ. ຂຊ຺ຊມານານນ຺ຕິ ຂາທນ຺ເຕນ ວິຍ ອຸທເກນ ເຂປິຍມານພນ຺ຘນານໍ. ຕນຸຠາໂວຕິ ປຣິຍຸຏ຺ຐານປວຕ຺ຕິຍາ ອສມຕ຺ຖຕາຍ ທຸພ຺ພລຠາໂວ. ວິປສ຺ສນາຎາຓປີຕິປາໂມຊ຺ເຊຫີຕິ ວິປສ຺ສນາຎາຓສມຸຏ຺ຐິເຕຫິ ປີຕິປາໂມຊ຺ເຊຫິ. ໂອກ຺ຂາຍມາເນຕິ ວິປສ຺ສນາກມ຺ມຏ຺ຐາເນ ວີຖິປ຺ປຏິປາຏິຍາ ໂອກ຺ຂາຍມາເນ, ປຏິສງ຺ຂານຸປສ຺ສນາຍ ວາ ໂອກ຺ຂາຍມາເນ. ສງ຺ຂາຣຸເປກ຺ຂາຍ ປກ຺ຂາຍມາເນ. ທຸພ຺ພລຕາ ທີປິຕາ ‘‘ອປ຺ປກສິເຣເນວ ສໍໂຍຊນານິ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠນ຺ຕິ, ປູຕິການິ ຠວນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ.

ຠາວນາສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໘-໙. ອຄ຺ຄິກ຺ຂນ຺ໂຘປມສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ

໗໒-໗໓. ອຏ຺ຐເມ ປສ຺ສຖ ນູຕິ ອປິ ປສ຺ສຖ. ມຫນ຺ຕນ຺ຕິ ວິປຸລໍ. ອຄ຺ຄິກ຺ຂນ຺ຘນ຺ຕິ ອຄ຺ຄິສມູຫໍ. ອາທິຕ຺ຕນ຺ຕິ ປທິຕ຺ຕໍ. ສມ຺ປຊ຺ຊລິຕນ຺ຕິ ສມນ຺ຕໂຕ ປຊ຺ຊລິຕໍ ອຈ຺ຈິວິປ຺ຜຸລິງ຺ຄານິ ມຸຎ຺ຈນ຺ຕໍ. ສໂຊຕິຠູຕນ຺ຕິ ສມນ຺ຕໂຕ ອຸຏ຺ຐິຕາຫິ ຊາລາຫິ ເອກປ຺ປຠາສມຸທຍຠູຕໍ. ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎຖາຕິ ຕໍ ອິທານິ ມຍາ ວຸຈ຺ຈມານຕ຺ຖໍ ກິໍ ມຎ຺ຎຖາຕິ ອນຸມຕິຄ຺ຄຫຓຕ຺ຖໍ ປຸຈ຺ຉຕິ. ຍເທຕ຺ຖ ສຕ຺ຖາ ອຄ຺ຄິກ຺ຂນ຺ຘາລິງ຺ຄນໍ ກຎ຺ຎາລິງ຺ຄນຎ຺ຈ ອາເນສິ, ຕມຕ຺ຖໍ ວິຠາເວຕຸໍ ‘‘ອາໂຣຈຍາມີ’’ຕິອາທິມາຫ.

ທຸສ຺ສີລສ຺ສາຕິ ນິສ຺ສີລສ຺ສ ສີລວິຣຫິຕສ຺ສ. ປາປຘມ຺ມສ຺ສາຕິ ທຸສ຺ສີລຕ຺ຕາ ເອວ ຫີນຊ຺ຌາສຍຕາຍ ລາມກສຠາວສ຺ສ. ອສຸຈິສງ຺ກສ຺ສຣສມາຈາຣສ຺ສາຕິ ອປຣິສຸທ຺ຘຕາຍ ອສຸຈິ ຫຸຕ຺ວາ ສງ຺ກາຍ ສຣິຕພ຺ພສມາຈາຣສ຺ສ. ທຸສ຺ສີໂລ ຫິ ກິຎ຺ຈິເທວ ອສາຣຸປ຺ປໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອິທໍ ອສຸເກນ ກຕໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ປເຣສໍ ອາສງ຺ກາ ໂຫຕິ. ເກນຈິເທວ ກຣຓີເຍນ ມນ຺ຕຍນ຺ເຕ ຠິກ຺ຂູ ທິສ຺ວາ ‘‘ກຈ຺ຈິ ນຸ ໂຂ ອິເມ ມຍາ ກຕກມ຺ມໍ ຊານິຕ຺ວາ ມນ຺ເຕນ຺ຕີ’’ຕິ ອຕ຺ຕໂນເຍວ ສງ຺ກາຍ ສຣິຕພ຺ພສມາຈາໂຣ. ປຏິຈ຺ຉນ຺ນກມ຺ມນ຺ຕສ຺ສາຕິ ລຊ຺ຊິຕພ຺ພຕາຍ ປຏິຈ຺ຉາເທຕພ຺ພກມ຺ມນ຺ຕສ຺ສ. ອສ຺ສມຓສ຺ສາຕິ ນ ສມຓສ຺ສ. ສລາກຄ຺ຄຫຓາທີສຸ ‘‘ອຫມ຺ປິ ສມໂຓ’’ຕິ ມິຈ຺ຉາປຏິຎ຺ຎາຍ ສມຓປຏິຎ຺ຎສ຺ສ. ອເສຏ຺ຐຈາຣິຕາຍ ອພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິສ຺ສ. ອຸໂປສຖາທີສຸ ‘‘ອຫມ຺ປິ ພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ’’ຕິ ມິຈ຺ຉາປຏິຎ຺ຎາຍ ພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິປຏິຎ຺ຎສ຺ສ. ປູຕິນາ ກມ຺ເມນ ສີລວິປຕ຺ຕິຍາ ອນ຺ໂຕ ອນຸປວິຏ຺ຐຕ຺ຕາ ອນ຺ໂຕປູຕິກສ຺ສ. ຉທ຺ວາເຣຫິ ຣາຄາທິກິເລສານຸສ຺ສວເນນ ຕິນ຺ຕຕ຺ຕາ ອວສ຺ສຸຕສ຺ສ. ສຎ຺ຊາຕຣາຄາທິກຈວຣຕ຺ຕາ ສີລວນ຺ເຕຫິ ຉຑ຺ເຑຕພ຺ພຕ຺ຕາ ຈ ກສມ຺ພຸຊາຕສ຺ສ.

ວາລຣຊ຺ຊຸຍາຕິ ວາເລຫິ ກຕຣຊ຺ຊຸຍາ. ສາ ຫິ ຂຣຕຣາ ໂຫຕິ. ຆໍເສຍ຺ຍາຕິ ມຖນວເສນ ຆໍເສຍ຺ຍ. ເຕລໂຘຕາຍາຕິ ເຕເລນ ນິສິຕາຍ. ປຈ຺ໂຈຣສ຺ມິນ຺ຕິ ປຕິອຸຣສ຺ມິໍ, ອຠິມຸເຂ ອຸຣມຊ຺ເຌຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອໂຍສງ຺ກຸນາຕິ ສຓ຺ຑາເສນ. ເຜຓຸທ຺ເທຫກນ຺ຕິ ເຜຓໍ ອຸທ຺ເທເຫຕ຺ວາ ອຸທ຺ເທເຫຕ຺ວາ, ອເນກວາຣໍ ເຜຓໍ ອຸຏ຺ຐາເປຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂປໂຕ ປາຬິວຓ຺ຓນາ ເວທິຕພ຺ພາ. ນວມໍ ອຸຕ຺ຕານເມວ.

ອຄ຺ຄິກ຺ຂນ຺ໂຘປມສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໐. ອຣກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໗໔. ທສເມ ປຣິຕ຺ຕນ຺ຕິ ອິຕ຺ຕຣໍ. ເຕນາຫ ‘‘ອປ຺ປໍ ໂຖກ’’ນ຺ຕິ. ປພນ຺ຘານຸປຈ຺ເຉທສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຠາໂວ ອິຘ ຊີວິຕສ຺ສ ຣໂສ ກິຈ຺ຈນ຺ຕິ ອຘິປ຺ເປຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ສຣສປຣິຕ຺ຕຕາຍປີ’’ຕິ. ຕທຘີນວຸຕ຺ຕິຕາຍປິ ຫິ ‘‘ໂຍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈິຣໍ ຊີວຕິ, ໂສ ວສ຺ສສຕໍ ອປ຺ປໍ ວາ ຠິຍ຺ໂຍ’’ຕິ ວຈນໂຕ ປຣິຕ຺ຕໍ ຂຓປຣິຕ຺ຕຕາຍປິ. ປຣມຕ຺ຖໂຕ ຫິ ອຕິປຣິຕ຺ໂຕ ສຕ຺ຕານໍ ຊີວິຕກ຺ຂໂຓ ເອກຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓປ຺ປວຕ຺ຕິມຕ຺ໂຕເຍວ. ຍຖາ ນາມ ຣຖຈກ຺ກໍ ປວຕ຺ຕມານມ຺ປິ ເອເກເນວ ເນມິປ຺ປເທເສນ ປວຕ຺ຕຕິ, ຕິຏ຺ຐມານມ຺ປິ ເອເກເນວ ຕິຏ຺ຐຕິ, ເອວເມວໍ ເອກຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓິກໍ ສຕ຺ຕານໍ ຊີວິຕໍ ຕສ຺ມິໍ ຈິຕ຺ເຕ ນິຣຸທ຺ຘມຕ຺ເຕ ສຕ຺ໂຕ ນິຣຸທ຺ໂຘຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຍຖາຫ ‘‘ອຕີເຕ ຈິຕ຺ຕກ຺ຂເຓ ຊີວິຕ຺ຖ ນ ຊີວຕິ ນ ຊີວິສ຺ສຕິ. ອນາຄເຕ ຈິຕ຺ຕກ຺ຂເຓ ນ ຊີວິຕ຺ຖ ນ ຊີວຕິ ຊີວິສ຺ສຕິ. ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນ ຈິຕ຺ຕກ຺ຂເຓ ນ ຊີວິຕ຺ຖ ຊີວຕິ ນ ຊີວິສ຺ສຕິ.

‘‘ຊີວິຕໍ ອຕ຺ຕຠາໂວ ຈ, ສຸຂທຸກ຺ຂາ ຈ ເກວລາ;

ເອກຈິຕ຺ຕສມາຍຸຕ຺ຕາ, ລຫຸໂສ ວຕ຺ຕເຕ ຂໂຓ.

‘‘ເຍ ນິຣຸທ຺ຘາ ມຣນ຺ຕສ຺ສ, ຕິຏ຺ຐມານສ຺ສ ວາ ອິຘ;

ສພ຺ເພປິ ສທິສາ ຂນ຺ຘາ, ຄຕາ ອປ຺ປຏິສນ຺ຘິກາ.

‘‘ອນິພ຺ພຕ຺ເຕນ ນ ຊາໂຕ, ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນນ ຊີວຕິ;

ຈິຕ຺ຕຠງ຺ຄາ ມໂຕ ໂລໂກ, ປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ປຣມຕ຺ຖິຍາ’’ຕິ. (ມຫານິ. ໑໐);

ລຫຸສນ຺ຕິ ລຫຸກໍ. ເຕນາຫ ‘‘ລຫຸໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ນິຣຸຊ຺ຌນໂຕ ລຫຸສ’’ນ຺ຕິ. ປຣິຕ຺ຕໍ ລຫຸສນ຺ຕິ ອຸຠຍໍ ປເນຕໍ ອປ຺ປກສ຺ສ ເວວຈນໍ. ຍຎ຺ຫິ ອປ຺ປກໍ, ຕໍ ປຣິຕ຺ຕຎ຺ເຈວ ລຫຸກຎ຺ຈ ໂຫຕິ. ອິຘ ປນ ອາຍຸໂນ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ ຣສ຺ສນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ມນ຺ຕາຍນ຺ຕິ ກຣຓຕ຺ເຖ ເອຕໍ ຠຸມ຺ມວຈນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ມນ຺ຕາຍ ໂພທ຺ຘພ຺ພໍ, ປຎ຺ຎາຍ ຊານິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ. ມນ຺ຕາຍນ຺ຕິ ວາ ມນ຺ເຕຍ຺ຍນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ມນ຺ເຕຕພ຺ພໍ ມນ຺ຕາຍ ອຸປປຣິກ຺ຂິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຎ຺ຎາຍ ຊານິຕພ຺ພນ຺ຕິ ຊານິຕພ຺ພໍ ຊີວິຕສ຺ສ ປຣິຕ຺ຕຠາໂວ ພຫຸທຸກ຺ຂາທິຠາໂວ. ຊານິຕ຺ວາ ຈ ປນ ສພ຺ພປລິໂພເຘ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ກຸສລໍ, ຈຣິຕພ຺ພໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ. ຍສ຺ມາ ອິຕ຺ຖິ ຊາຕສ຺ສ ອມຣຓໍ, ອປ຺ປໍ ວາ ຠິຍ຺ໂຍ ວສ຺ສສຕໂຕ ອຸປຣິ ອປ຺ປໍ ອຎ຺ຎໍ ວສ຺ສສຕໍ ອປ຺ປຕ຺ວາ ວີສໍ ວາ ຕິໍສໍ ວາ ຈຕ຺ຕາລີສໍ ວາ ປຓ຺ຓາສໍ ວາ ສຏ຺ຐິ ວາ ວສ຺ສານິ ຊີວຕິ, ເອວໍທີຆາຍຸໂກ ປນ ອຕິທຸລ຺ລໂຠ. ‘‘ອສຸໂກ ຫິ ເອວໍ ຈິຣໍ ຊີວຕີ’’ຕິ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ວິສາຂາ ອຸປາສິກາ ວີສສຕໍ ຊີວຕິ, ຕຖາ ໂປກ຺ຂຣສາຕິພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ, ພ຺ຣຫ຺ມາຍຸພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ, ພາວຣິຍພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ, ອານນ຺ທຕ຺ເຖໂຣ, ມຫາກສ຺ສປຕ຺ເຖໂຣຕິ. ອນຸຣຸທ຺ຘຕ຺ເຖໂຣ ປນ ວສ຺ສສຕຎ຺ເຈວ ປຓ຺ຓາສຎ຺ຈ ວສ຺ສານິ. ພາກຸລຕ຺ເຖໂຣ ວສ຺ສສຕຎ຺ເຈວ ສຏ຺ຐິ ຈ ວສ຺ສານິ, ອຍໍ ສພ຺ພທີຆາຍຸໂກ, ໂສປິ ທ຺ເວ ວສ຺ສສຕານິ ນ ຊີວິ.

ອຣກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ມຫາວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.