໓. ປຐມອຄ຺ຄິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໔໖. ຕຕິເຍ ອນຸຑຫນຏ຺ເຐນາຕິ ກາມໍ ອາຫຸເນຍ຺ຍຄ຺ຄິອາທໂຍ ຕໂຍ ອຄ຺ຄີ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓຫິປິ ອິຈ຺ຉິຕາ ສນ຺ຕິ. ເຕ ປນ ເຕຫິ ອິຈ຺ຉິຕມຕ຺ຕາວ, ນ ສຕ຺ຕານໍ ຕາທິສາ ອຕ຺ຖສາຘກາ. ເຍ ປນ ສຕ຺ຕານໍ ອຕ຺ຖສາຘກາ, ເຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອາຫຸນໍ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອາເນຕ຺ວາ ຫຸນນໍ ປູຊນໍ ‘‘ອາຫຸນ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ອາຫຸນໍ ອຣຫນ຺ຕີ ມາຕາປິຕໂຣ. ເຕນາຫ ຠຄວາ – ‘‘ອາຫຸເນຍ຺ຍາຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ມາຕາປິຕູນໍ ເອຕໍ ອຘິວຈນ’’ນ຺ຕິ (ອິຕິວຸ. ໑໐໖). ຍທຄ຺ເຄນ ຈ ເຕ ປຸຕ຺ຕານໍ ພຫູປກາຣຕາຍ ອາຫຸເນຍ຺ຍາຕິ, ເຕສຸ ສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິ ເນສໍ ຫິຕສຸຂາວຫາ, ຕທຄ຺ເຄນ ເຕສຸ ມິຈ຺ຉາປຏິປຕ຺ຕິ ອຫິຕທຸກ຺ຂາວຫາຕິ ອາຫ ‘‘ເຕສຸ…ເປ… ນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕີ’’ຕິ.

ສ຺ວາຍມຕ຺ໂຖ (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໓.໓໐໕) ມິຕ຺ຕວິນ຺ທກວຕ຺ຖຸນາ ເວທິຕພ຺ໂພ. ມິຕ຺ຕວິນ຺ທໂກ ຫິ ມາຕຣາ, ‘‘ຕາຕ, ອຊ຺ຊ ອຸໂປສຖິໂກ ຫຸຕ຺ວາ ວິຫາເຣ ສພ຺ພຣຕ຺ຕິໍ ຘມ຺ມສ຺ສວນໍ ສຸໂຓຫິ, ສຫສ຺ສໍ ເຕ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ ຘນໂລເຠນ ອຸໂປສຖໍ ສມາທາຍ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ອິທໍ ຐານໍ ອກຸໂຕຠຍ’’ນ຺ຕິ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ຘມ຺ມາສນສ຺ສ ເຫຏ຺ຐາ ນິປນ຺ໂນ ສພ຺ພຣຕ຺ຕິໍ ນິທ຺ທາຍິຕ຺ວາ ຆຣໍ ອຄມາສິ. ມາຕາ ປາໂຕວ ຍາຄຸໍ ປຈິຕ຺ວາ ອຸປນາເມສິ. ໂສ ສຫສ຺ສໍ ຄເຫຕ຺ວາວ ປິວິ. ອຖສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ ‘‘ຘນໍ ສໍຫຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ໂສ ນາວາຍ ສມຸທ຺ທໍ ປກ຺ຂນ຺ທິຕຸກາໂມ ອໂຫສິ. ອຖ ນໍ ມາຕາ, ‘‘ຕາຕ, ອິມສ຺ມິໍ ກຸເລ ຈຕ຺ຕາລີສໂກຏິຘນໍ ອຕ຺ຖິ, ອລໍ ຄມເນນາ’’ຕິ ນິວາເຣຕິ. ໂສ ຕສ຺ສາ ວຈນໍ ອນາທິຍິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຕິ ເອວ. ສາ ປຸຣໂຕ ອຏ຺ຐາສິ. ອຖ ນໍ ກຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ມຍ຺ຫໍ ປຸຣໂຕ ຕິຏ຺ຐຕີ’’ຕິ ປາເທນ ປຫຣິຕ຺ວາ ປຕິຕໍ ອນ຺ຕຣໍ ກຕ຺ວາ ອຄມາສິ.

ມາຕາ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ‘‘ມາທິສາຍ ມາຕຣິ ເອວຣູປໍ ກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ຄຕສ຺ສ ເຕ ຄຕຏ຺ຐາເນ ສຸຂໍ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ເອວໍສຎ຺ຎີ ນາມ ຕ຺ວໍ ປຸຕ຺ຕາ’’ຕິ ອາຫ. ຕສ຺ສ ນາວໍ ອາຣຸຍ຺ຫ ຄຈ຺ຉໂຕ ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ນາວາ ອຏ຺ຐາສິ. ອຖ ເຕ ມນຸສ຺ສາ ‘‘ອທ຺ຘາ ເອຕ຺ຖ ປາປປຸຄ຺ຄໂລ ອຕ຺ຖິ, ສລາກໍ ເທຖາ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ສລາກາ ທີຍມານາ ຕສ຺ເສວ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ປາປຸຓິ. ເຕ ຕສ຺ສ ອຸຬຸມ຺ປໍ ທຕ຺ວາ ຕໍ ສມຸທ຺ເທ ປກ຺ຂິປິໍສຸ. ໂສ ເອກໍ ທີປໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວິມານເປຕີຫິ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອນຸຠວນ຺ໂຕ ຕາຫິ ‘‘ປຸຣໂຕ ປຸຣໂຕ ມາ ອຄມາສີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈມາໂນປິ ຕທ຺ທິຄຸຓໍ ຕທ຺ທິຄຸຓໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ອນຸປຸພ຺ເພນ ຂຸຣຈກ຺ກຘຣໍ ເອກໍ ອທ຺ທສ. ຕໍ ຈກ຺ກໍ ປທຸມປຸປ຺ຜໍ ວິຍ ອຸປຏ຺ຐາສິ. ໂສ ຕໍ ອາຫ, ‘‘ອມ຺ໂຠ, ອິທໍ ຕຍາ ປິຬນ຺ຘິຕໍ ປທຸມໍ ມຍ຺ຫໍ ເທຫີ’’ຕິ. ນ ອິທໍ, ສາມິ, ປທຸມໍ, ຂຸຣຈກ຺ກໍ ເອຕນ຺ຕິ. ໂສ ‘‘ວຎ຺ເຈສິ ມໍ ຕ຺ວໍ, ກິໍ ມຍາ ປທຸມໍ ນ ທິຏ຺ຐປຸພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ຕ຺ວໍ ໂລຫິຕຈນ຺ທນໍ ວິລິມ຺ປິຕ຺ວາ ປິຬນ຺ຘນໍ ປທຸມປຸປ຺ຜໍ ມຍ຺ຫໍ ນ ທາຕຸກາໂມ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ອຍມ຺ປິ ມຍາ ກຕສທິສໍ ກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ຜລໍ ອນຸຠວິຕຸກາໂມ’’ຕິ. ອຖ ນໍ ‘‘ຄຓ຺ຫ, ເຣ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ມຕ຺ຖເກ ຈກ຺ກໍ ຂິປິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ –

‘‘ຈຕຸພ຺ຠິ ອຏ຺ຐຊ຺ຌຄມາ, ອຏ຺ຐາຫິ ປິຈ ໂສຬສ;

ໂສຬສາຫິ ຈ ພາຕ຺ຕິໍສ, ອຕ຺ຣິຈ຺ຉໍ ຈກ຺ກມາສໂທ;

ອິຈ຺ຉາຫຕສ຺ສ ໂປສສ຺ສ, ຈກ຺ກໍ ຠມຕິ ມຕ຺ຖເກ’’ຕິ. (ຊາ. ໑.໑.໑໐໔; ໑.໕.໑໐໓);

ໂສຕິ ເຄຫສາມິໂກ ຠຕ຺ຕາ. ປຸຣິມນເຍເນວາຕິ ອນຸຑຫນສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຕາຍ. ຕຕ຺ຣິທໍ ວຕ຺ຖຸ – ກສ຺ສປພຸທ຺ຘກາເລ ໂສຕາປນ຺ນສ຺ສ ອຸປາສກສ຺ສ ຠຣິຍາ ອຕິຈາຣໍ ຈຣຕິ. ໂສ ຕໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕ ທິສ຺ວາ ‘‘ກສ຺ມາ ເອວໍ ກໂຣສີ’’ຕິ ອາຫ. ສາ ‘‘ສຈາຫໍ ເອວຣູປໍ ກໂຣມິ, ອຍໍ ເມ ສຸນໂຂ ວິລຸປ຺ປມາໂນ ຂາທຕູ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ກາລກຕາ ກຓ຺ຓມຸຓ຺ຑກທເຫ ເວມານິກເປຕີ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ ທິວາ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອນຸຠວຕິ, ຣຕ຺ຕິໍ ທຸກ຺ຂໍ. ຕທາ ພາຣາຓສິຣາຊາ ມິຄວໍ ຈຣນ຺ໂຕ ອຣຎ຺ຎໍ ປວິສິຕ຺ວາ ອນຸປຸພ຺ເພນ ກຓ຺ຓມຸຓ຺ຑກທຫໍ ສມ຺ປຕ຺ໂຕ ຕາຍ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອນຸຠວຕິ. ສາ ຕໍ ວຎ຺ເຈຕ຺ວາ ຣຕ຺ຕິໍ ທຸກ຺ຂໍ ອນຸຠວຕິ. ໂສ ຎຕ຺ວາ ‘‘ກຕ຺ຖ ນຸ ໂຂ ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ປິຏ຺ຐິໂຕ ປິຏ຺ຐິໂຕ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອວິທູເຣ ຐິໂຕ ກຓ຺ຓມຸຓ຺ຑກທຫໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຕໍ ‘‘ປຏປຏ’’ນ຺ຕິ ຂາທມານໍ ເອກໍ ສຸນຂໍ ທິສ຺ວາ ອສິນາ ທ຺ວິຘາ ຉິນ຺ທິ, ທ຺ເວ ອເຫສຸໍ. ປຸນ ຉິນ຺ເນ ຈຕ຺ຕາໂຣ, ປຸນ ຉິນ຺ເນ ອຏ຺ຐ, ປຸນ ຉິນ຺ເນ ໂສຬສ ອເຫສຸໍ. ສາ ‘‘ກິໍ ກໂຣສິ, ສາມີ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ‘‘ກິໍ ອິທ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ສາ ‘‘ເອວໍ ອກຕ຺ວາ ເຂຬປິຓ຺ຑໍ ຠູມິຍໍ ນິຏ຺ຐຸຠິຕ຺ວາ ປາເທນ ຆໍສາຫີ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ຕຖາ ອກາສິ. ສຸນຂາ ອນ຺ຕຣຘາຍິໍສຸ. ມຸຏ຺ຐິໂຍໂຄ ກິຣາຍໍ ຕສ຺ສ ສຸນຂນ຺ຕຣຘານສ຺ສ, ຍທິທໍ ເຂຬປິຓ຺ຑໍ ຠູມິຍໍ ນິຏ຺ຐຸຠິຕ຺ວາ ປາເທນ ຆໍສນໍ, ຕໍ ທິວສໍ ຕສ຺ສາ ກມ຺ມໍ ຂີຓໍ. ຣາຊາ ວິປ຺ປຏິສາຣີ ຫຸຕ຺ວາ ຄນ຺ຕຸໍ ອາຣທ຺ໂຘ. ສາ ‘‘ມຍ຺ຫໍ, ສາມິ, ກມ຺ມໍ ຂີຓໍ, ມາ ອຄມາສີ’’ຕິ ອາຫ. ຣາຊາ ອສ຺ສຸຕ຺ວາວ ຄໂຕ.

ທກ຺ຂິຓາຕິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຈ຺ຈຍາ ທີຍມານາ ທກ຺ຂນ຺ຕິ ເອເຕຫິ ຫິຕສຸຂານີຕິ, ຕໍ ທກ຺ຂິຓໍ ອຣຫຕີຕິ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ໂຍ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ.

ປຐມອຄ຺ຄິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.