໕. ມຫາຍຎ຺ຎວຄ຺ໂຄ

໑. ສຕ຺ຕວິຎ຺ຎາຓຏ຺ຐິຕິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໔໔. ປຎ຺ຈມສ຺ສ ປຐເມ ຍສ຺ມາ ນິທສ຺ສນຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ (ທີ. ນິ. ຏີ. ໒.໑໒໗) ຕສ຺ມາ ເສຍ຺ຍຖາປິ ມນຸສ຺ສາຕິ ຍຖາ ມນຸສ຺ສາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ວິເສໂສ ໂຫຕິເຍວ ສຕິປິ ພາຫິຣສ຺ສ ກາຣຓສ຺ສ ອເຠເທ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກສ຺ສ ຠິນ຺ນຕ຺ຕາ. ນານຕ຺ຕໍ ກາເຍ ເອເຕສໍ, ນານຕ຺ໂຕ ວາ ກາໂຍ ເອເຕສນ຺ຕິ ນານຕ຺ຕກາຍາ. ອິມິນາ ນເຍນ ເສສປເທສຸປິ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເນສນ຺ຕິ ມນຸສ຺ສານໍ. ນານຕ຺ຕາ ສຎ຺ຎາ ເອເຕສໍ ອຕ຺ຖີຕິ ນານຕ຺ຕສຎ຺ຎິໂນ. ສຸຂສມຸສ຺ສຍໂຕ ວິນິປາໂຕ ເອເຕສໍ ອຕ຺ຖີຕິ ວິນິປາຕິກາ ສຕິປິ ເທວຠາເວ ທິພ຺ພສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອຠາວໂຕ. ອປາເຍສຸ ວາ ຄໂຕ ນຕ຺ຖິ ນິປາໂຕ ເອເຕສນ຺ຕິ ວິນິປາຕິກາ. ເຕນາຫ ‘‘ຈຕຸອປາຍວິນິມຸຕ຺ຕາ’’ຕິ. ປິຍງ຺ກຣມາຕາທີນໍ ວິຍາຕິ ປິຍງ຺ກຣມາຕາ ກິຣ ຍກ຺ຂິນີ ປຈ຺ຈູສສມເຍ ອນຸຣຸທ຺ຘຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຘມ຺ມໍ ສຊ຺ຌາຍໂຕ ສຸຕ຺ວາ –

‘‘ມາ ສທ຺ທມກຣີ ປິຍງ຺ກຣ, ຠິກ຺ຂຸ ຘມ຺ມປທານິ ຠາສຕິ;

ອປິ ຘມ຺ມປທໍ ວິຊານິຍ, ປຏິປຊ຺ເຊມ ຫິຕາຍ ໂນ ສິຍາ.

‘‘ປາເຓສຸ ຈ ສໍຍມາມເສ, ສມ຺ປຊານມຸສາ ນ ຠຓາມເສ;

ສິກ຺ເຂມ ສຸສີລ຺ຍມຕ຺ຕໂນ, ອປິ ມຸຈ຺ເຈມ ປິສາຈໂຍນິຍາ’’ຕິ. (ສໍ. ນິ. ໑.໒໔໐) –

ເອວໍ ປຸຕ຺ຕກໍ ສຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ຕໍ ທິວສໍ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລໍ ປຕ຺ຕາ. ອຸຕ຺ຕຣມາຕາ ປນ ຠຄວໂຕ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາວ ໂສຕາປນ຺ນາ ຊາຕາ.

ພ຺ຣຫ຺ມກາເຍ ປຐມຊ຺ຌານນິພ຺ພຕ຺ເຕ ພ຺ຣຫ຺ມສມູເຫ, ພ຺ຣຫ຺ມນິກາເຍ ວາ ຠວາຕິ ພ຺ຣຫ຺ມກາຍິກາ. ມຫາພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ປຣິສາຍ ຠວາຕິ ພ຺ຣຫ຺ມປາຣິສຊ຺ຊາ ຕສ຺ສ ປຣິຈາຣກຏ຺ຐາເນ ຐິຕຕ຺ຕາ. ມຫາພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ປຸໂຣຫິຕຏ຺ຐາເນ ຐິຕາຕິ ພ຺ຣຫ຺ມປຸໂຣຫິຕາ. ອາຍຸວຓ຺ຓາທີຫິ ມຫນ຺ຕາ ພ຺ຣຫ຺ມາໂນຕິ ມຫາພ຺ຣຫ຺ມາໂນ. ສຕິປິ ເຕສໍ ຕິວິຘານມ຺ປິ ປຐເມນ ຌາເນນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕຠາເວ ຌານສ຺ສ ປນ ປວຕ຺ຕິເຠເທນ ອຍໍ ວິເສໂສຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ພ຺ຣຫ຺ມປາຣິສຊ຺ຊາ ປນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຣິຕ຺ເຕນາຕິ ຫີເນນ. ສາ ຈສ຺ສ ຫີນຕາ ຉນ຺ທາທີນໍ ຫີນຕາຍ ເວທິຕພ຺ພາ. ປຏິລທ຺ຘມຕ຺ຕໍ ວາ ຫີນໍ. ກປ຺ປສ຺ສາຕິ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍກປ຺ປສ຺ສ. ຫີນປຓີຕານໍ ມຊ຺ເຌ ຠວຕ຺ຕາ ມຊ຺ຌິມໍ. ສາ ຈສ຺ສ ມຊ຺ຌິມຕາ ຉນ຺ທາທີນໍ ມຊ຺ຌິມຕາຍ ເວທິຕພ຺ພາ. ປຏິລຠິຕ຺ວາ ນາຕິສຸຠາວິຕໍ ວາ ມຊ຺ຌິມໍ. ອຸປຑ຺ຒກປ຺ໂປຕິ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍກປ຺ປສ຺ສ ອຸປຑ຺ຒກປ຺ໂປ. ວິປ຺ຜາຣິກຕໂຣຕິ ພ຺ຣຫ຺ມປາຣິສຊ຺ເຊຫິ ປມາຓໂຕ ວິປຸລຕໂຣ ສຠາວໂຕ ອຸຬາຣຕໂຣ ຈ ໂຫຕິ. ສຠາເວນປິ ຫິ ອຸຬາຣຕໂມວ. ຕໍ ປເນຕ຺ຖ ອປ຺ປມາຓໍ. ຕສ຺ສ ຫິ ປຣິຕ຺ຕາຠາທີນໍ ປຣິຕ຺ຕສຸຠາທີນຎ຺ຈ ກາເຍ ສຕິປິ ສຠາວເວມຕ຺ເຕ ເອກຕ຺ຕວເສເນວ ວວຕ຺ຖປີຍຕີຕິ ‘‘ເອກຕ຺ຕກາຍາ’’ຕ຺ເວວ ເຕ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ປຓີເຕນາຕິ ອຸກ຺ກຏ຺ເຐນ. ສາ ຈສ຺ສ ອຸກ຺ກຏ຺ຐຕາ ຉນ຺ທາທີນໍ ອຸກ຺ກຏ຺ຐຕາຍ ເວທິຕພ຺ພາ. ສຸຠາວິຕໍ ວາ, ສມ຺ມເທວ, ວສິຠາວໍ ປາປິຕໍ ປຓີຕໍ ‘‘ປຘານຠາວໍ ນີຕ’’ນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ. ອິຘາປິ ກປ຺ໂປ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍກປ຺ປວເສເນວ ເວທິຕພ຺ໂພ ປຣິປຸຓ຺ຓມຫາກປ຺ປສ຺ສ ອສມ຺ຠວໂຕ. ອິຕີຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາເຣນ. ເຕຕິ ‘‘ພ຺ຣຫ຺ມກາຍິກາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ ຕິວິຘາປິ ພ຺ຣຫ຺ມາໂນ. ສຎ຺ຎາຍ ເອກຕ຺ຕາຕິ ຕິເຫຕຸກຠາເວນ ເອກສຠາວຕ຺ຕາ. ນ ຫິ ຕສ຺ສາ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມວເສນ ອຎ຺ໂຎປິ ໂກຈິ ເຠໂທ ອຕ຺ຖິ. ເອວນ຺ຕິ ອິມິນາ ນານຕ຺ຕກາຍາ ເອກຕ຺ຕສຎ຺ຎິໂນ ຄຫິຕາຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ທຓ຺ຑອຸກ຺ກາຍາຕິ ທຓ຺ຑທີປິກາຍ. ສຣຕິ ຘາວຕິ, ວິສ຺ສຣຕິ ວິປ຺ປກິຓ຺ຓາ ວິຍ ຘາວຕິ. ທ຺ເວ ກປ຺ປາຕິ ທ຺ເວ ມຫາກປ຺ປາ. ອິໂຕ ປເຣສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອິຘາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ. ອຸກ຺ກຏ຺ຐປຣິຈ຺ເຉທວເສນ ອາຠສ຺ສຣຄ຺ຄຫເຓເນວ ສພ຺ເພປິ ເຕ ປຣິຕ຺ຕາຠາອປ຺ປມາຓາຠາປິ ຄຫິຕາ.

ສຸນ຺ທຣາ ປຠາ ສຸຠາ, ຕາຍ ກິຓ຺ຓາ ສຸຠາກິຓ຺ຓາຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ. ຠາ-ສທ຺ທສ຺ສ ຣສ຺ສຕ຺ຕໍ ອນ຺ຕິມ-ຓ-ກາຣສ຺ສ ຫ-ກາຣຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ‘‘ສຸຠກິຓ຺ຫາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ນິຈ຺ຈລາຍ ເອກຄ຺ຆນາຍ ປຠາຍ ສຸໂຠຕິ ປຣິຍາຍວຈນນ຺ຕິ ‘‘ສຸເຠນ ໂອກິຓ຺ຓາ ວິກິຓ຺ຓາ’’ຕິ ອຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ. ເອຕ຺ຖາປິ ອນ຺ຕິມ-ຓ-ກາຣສ຺ສ ຫ-ກາຣກຣຓໍ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພເມວ. ນ ຉິຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປຠາ ຄຈ຺ຉຕິ ເອກຄ຺ຆນຕ຺ຕາ. ຈຕຸຕ຺ຖວິຎ຺ຎາຓຏ຺ຐິຕິເມວ ຠຊນ຺ຕິ ກາຍສ຺ສ ສຎ຺ຎາຍ ຈ ເອກຣູປຕ຺ຕາ. ວິປຸລສນ຺ຕສຸຂາຍຸວຓ຺ຓາທິຜລຕ຺ຕາ ເວຫປ຺ຜລາ. ເອຕ຺ຖາຕິ ວິຎ຺ຎາຓຏ຺ຐິຕິຍໍ.

ວິວຏ຺ຏປກ຺ເຂ ຐິຕາ ອປຸນຣາວຕ຺ຕນໂຕ. ‘‘ນ ສພ຺ພກາລິກາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕເມວ ອສພ຺ພກາລິກຕ຺ຕໍ ວິຠາເວຕຸໍ ‘‘ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສມ຺ປີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂສຬສກປ຺ປສຫສ຺ສຈ຺ຈເຍນ ອຸປ຺ປນ຺ນານໍ ສຸທ຺ຘາວາສພ຺ຣຫ຺ມານໍ ປຣິນິພ຺ພາຍນໂຕ ອຎ຺ເຎສຎ຺ຈ ຕຕ຺ຖ ອນຸປ຺ປຊ຺ຊນໂຕ ພຸທ຺ຘສຸຎ຺ເຎ ໂລເກ ສຸຎ຺ຎໍ ຕໍ ຐານໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ສຸທ຺ຘາວາສາ ນ ສພ຺ພກາລິກາ. ຂນ຺ຘາວາຣຏ຺ຐານສທິສາ ໂຫນ຺ຕິ ສຸທ຺ຘາວາສຠູມິໂຍ. ອິມິນາ ສຸຕ຺ເຕນ ສຸທ຺ຘາວາສານໍ ສຕ຺ຕາວາສຠາວທີປເນເນວ ວິຎ຺ຎາຓຏ຺ຐິຕິຠາໂວປິ ທີປິໂຕ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ສຸທ຺ຘາວາສາປິ ສຕ຺ຕສຸ ວິຎ຺ຎາຓຏ຺ຐິຕີສຸ ຈຕຸຕ຺ຖວິຎ຺ຎາຓຏ຺ຐິຕິໍ, ນວສຸ ສຕ຺ຕາວາເສສຸ ຈຕຸຕ຺ຖສຕ຺ຕາວາສຎ຺ຈ ຠຊນ຺ຕິ.

ສຸຂຸມຕ຺ຕາຕິ ສງ຺ຂາຣາວເສສສຸຂຸມຠາວປ຺ປຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ປຣິພ຺ຍຕ຺ຕວິຎ຺ຎາຓກິຈ຺ຈາຠາວໂຕ ເນວ ວິຎ຺ຎາຓໍ, ນ ສພ຺ພໂສ ອວິຎ຺ຎາຓໍ ໂຫຕີຕິ ນາວິຎ຺ຎາຓໍ, ຕສ຺ມາ ປຣິປ຺ຜຸຕວິຎ຺ຎາຓກິຈ຺ຈວນ຺ຕີສຸ ວິຎ຺ຎາຓຏ຺ຐິຕີສຸ ນ ວຸຕ຺ຕໍ.

ສຕ຺ຕວິຎ຺ຎາຓຏ຺ຐິຕິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ສມາຘິປຣິກ຺ຂາຣສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໔໕. ທຸຕິເຍ ສມາຘິປຣິກ຺ຂາຣາຕິ ເອຕ຺ຖ ຕໂຍ ປຣິກ຺ຂາຣາ. ‘‘ຣໂຖ ສີລປຣິກ຺ຂາໂຣ, ຌານກ຺ໂຂ ຈກ຺ກວີຣິໂຍ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໔) ຫິ ເອຕ຺ຖ ອລງ຺ກາໂຣ ປຣິກ຺ຂາໂຣ ນາມ. ‘‘ສຕ຺ຕຫິ ນຄຣປຣິກ຺ຂາເຣຫິ ສຸປຣິກ຺ຂຕໍ ໂຫຕີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໗.໖໗) ເອຕ຺ຖ ປຣິວາໂຣ ປຣິກ຺ຂາໂຣ ນາມ. ‘‘ຄິລານປຈ຺ຈຍ…ເປ… ຊີວິຕປຣິກ຺ຂາຣາ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໑໙໑-໑໙໒) ເອຕ຺ຖ ສມ຺ຠາໂຣ ປຣິກ຺ຂາໂຣ ນາມ. ໂສ ອິຘ ອຘິປ຺ເປໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ມຄ຺ຄສມາຘິສ຺ສ ສມ຺ຠາຣາ’’ຕິ. ປຣິວາຣປຣິກ຺ຂາໂຣປິ ວຏ຺ຏຕິເຍວ. ປຣິວາໂຣ ຫິ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐາທໂຍ ມຄ຺ຄຘມ຺ມາ ສມ຺ມາສມາຘິສ຺ສ ສຫຊາຕາທິປຈ຺ຈຍຠາເວນ ປຣິກຣຓໂຕ ອຠິສງ຺ຂຣຓໂຕ. ປຣິກ຺ຂຕາຕິ ປຣິວາຣິຕາ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ອຣິໂຍ ສມ຺ມາສມາຘີຕິ ອຍໍ ສຕ຺ຕຫິ ຣຕເນຫິ ປຣິວຸໂຕ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ວິຍ ສຕ຺ຕຫິ ອງ຺ເຄຫິ ປຣິວຸໂຕ ອຣິໂຍ ສມ຺ມາສມາຘີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຸເປຈ຺ຈ ນິສ຺ສີຍຕີຕິ ອຸປນິສາ, ສຫ ອຸປນິສາຍາຕິ ສອຸປນິໂສ, ສອຸປນິສ຺ສໂຍ ອຕ຺ໂຖ, ສປຣິວາໂຣເຍວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ສຫກາຣິກາຣຓຠູໂຕ ຫິ ຘມ຺ມສມູໂຫ ອິຘ ‘‘ອຸປນິໂສ’’ຕິ ອຘິປ຺ເປໂຕ.

ສມາຘິປຣິກ຺ຂາຣສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ປຐມອຄ຺ຄິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໔໖. ຕຕິເຍ ອນຸຑຫນຏ຺ເຐນາຕິ ກາມໍ ອາຫຸເນຍ຺ຍຄ຺ຄິອາທໂຍ ຕໂຍ ອຄ຺ຄີ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓຫິປິ ອິຈ຺ຉິຕາ ສນ຺ຕິ. ເຕ ປນ ເຕຫິ ອິຈ຺ຉິຕມຕ຺ຕາວ, ນ ສຕ຺ຕານໍ ຕາທິສາ ອຕ຺ຖສາຘກາ. ເຍ ປນ ສຕ຺ຕານໍ ອຕ຺ຖສາຘກາ, ເຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອາຫຸນໍ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອາເນຕ຺ວາ ຫຸນນໍ ປູຊນໍ ‘‘ອາຫຸນ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ອາຫຸນໍ ອຣຫນ຺ຕີ ມາຕາປິຕໂຣ. ເຕນາຫ ຠຄວາ – ‘‘ອາຫຸເນຍ຺ຍາຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ມາຕາປິຕູນໍ ເອຕໍ ອຘິວຈນ’’ນ຺ຕິ (ອິຕິວຸ. ໑໐໖). ຍທຄ຺ເຄນ ຈ ເຕ ປຸຕ຺ຕານໍ ພຫູປກາຣຕາຍ ອາຫຸເນຍ຺ຍາຕິ, ເຕສຸ ສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິ ເນສໍ ຫິຕສຸຂາວຫາ, ຕທຄ຺ເຄນ ເຕສຸ ມິຈ຺ຉາປຏິປຕ຺ຕິ ອຫິຕທຸກ຺ຂາວຫາຕິ ອາຫ ‘‘ເຕສຸ…ເປ… ນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕີ’’ຕິ.

ສ຺ວາຍມຕ຺ໂຖ (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໓.໓໐໕) ມິຕ຺ຕວິນ຺ທກວຕ຺ຖຸນາ ເວທິຕພ຺ໂພ. ມິຕ຺ຕວິນ຺ທໂກ ຫິ ມາຕຣາ, ‘‘ຕາຕ, ອຊ຺ຊ ອຸໂປສຖິໂກ ຫຸຕ຺ວາ ວິຫາເຣ ສພ຺ພຣຕ຺ຕິໍ ຘມ຺ມສ຺ສວນໍ ສຸໂຓຫິ, ສຫສ຺ສໍ ເຕ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ ຘນໂລເຠນ ອຸໂປສຖໍ ສມາທາຍ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ອິທໍ ຐານໍ ອກຸໂຕຠຍ’’ນ຺ຕິ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ຘມ຺ມາສນສ຺ສ ເຫຏ຺ຐາ ນິປນ຺ໂນ ສພ຺ພຣຕ຺ຕິໍ ນິທ຺ທາຍິຕ຺ວາ ຆຣໍ ອຄມາສິ. ມາຕາ ປາໂຕວ ຍາຄຸໍ ປຈິຕ຺ວາ ອຸປນາເມສິ. ໂສ ສຫສ຺ສໍ ຄເຫຕ຺ວາວ ປິວິ. ອຖສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ ‘‘ຘນໍ ສໍຫຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ໂສ ນາວາຍ ສມຸທ຺ທໍ ປກ຺ຂນ຺ທິຕຸກາໂມ ອໂຫສິ. ອຖ ນໍ ມາຕາ, ‘‘ຕາຕ, ອິມສ຺ມິໍ ກຸເລ ຈຕ຺ຕາລີສໂກຏິຘນໍ ອຕ຺ຖິ, ອລໍ ຄມເນນາ’’ຕິ ນິວາເຣຕິ. ໂສ ຕສ຺ສາ ວຈນໍ ອນາທິຍິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຕິ ເອວ. ສາ ປຸຣໂຕ ອຏ຺ຐາສິ. ອຖ ນໍ ກຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ມຍ຺ຫໍ ປຸຣໂຕ ຕິຏ຺ຐຕີ’’ຕິ ປາເທນ ປຫຣິຕ຺ວາ ປຕິຕໍ ອນ຺ຕຣໍ ກຕ຺ວາ ອຄມາສິ.

ມາຕາ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ‘‘ມາທິສາຍ ມາຕຣິ ເອວຣູປໍ ກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ຄຕສ຺ສ ເຕ ຄຕຏ຺ຐາເນ ສຸຂໍ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ເອວໍສຎ຺ຎີ ນາມ ຕ຺ວໍ ປຸຕ຺ຕາ’’ຕິ ອາຫ. ຕສ຺ສ ນາວໍ ອາຣຸຍ຺ຫ ຄຈ຺ຉໂຕ ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ນາວາ ອຏ຺ຐາສິ. ອຖ ເຕ ມນຸສ຺ສາ ‘‘ອທ຺ຘາ ເອຕ຺ຖ ປາປປຸຄ຺ຄໂລ ອຕ຺ຖິ, ສລາກໍ ເທຖາ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ສລາກາ ທີຍມານາ ຕສ຺ເສວ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ປາປຸຓິ. ເຕ ຕສ຺ສ ອຸຬຸມ຺ປໍ ທຕ຺ວາ ຕໍ ສມຸທ຺ເທ ປກ຺ຂິປິໍສຸ. ໂສ ເອກໍ ທີປໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວິມານເປຕີຫິ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອນຸຠວນ຺ໂຕ ຕາຫິ ‘‘ປຸຣໂຕ ປຸຣໂຕ ມາ ອຄມາສີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈມາໂນປິ ຕທ຺ທິຄຸຓໍ ຕທ຺ທິຄຸຓໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ອນຸປຸພ຺ເພນ ຂຸຣຈກ຺ກຘຣໍ ເອກໍ ອທ຺ທສ. ຕໍ ຈກ຺ກໍ ປທຸມປຸປ຺ຜໍ ວິຍ ອຸປຏ຺ຐາສິ. ໂສ ຕໍ ອາຫ, ‘‘ອມ຺ໂຠ, ອິທໍ ຕຍາ ປິຬນ຺ຘິຕໍ ປທຸມໍ ມຍ຺ຫໍ ເທຫີ’’ຕິ. ນ ອິທໍ, ສາມິ, ປທຸມໍ, ຂຸຣຈກ຺ກໍ ເອຕນ຺ຕິ. ໂສ ‘‘ວຎ຺ເຈສິ ມໍ ຕ຺ວໍ, ກິໍ ມຍາ ປທຸມໍ ນ ທິຏ຺ຐປຸພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ຕ຺ວໍ ໂລຫິຕຈນ຺ທນໍ ວິລິມ຺ປິຕ຺ວາ ປິຬນ຺ຘນໍ ປທຸມປຸປ຺ຜໍ ມຍ຺ຫໍ ນ ທາຕຸກາໂມ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ອຍມ຺ປິ ມຍາ ກຕສທິສໍ ກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ຜລໍ ອນຸຠວິຕຸກາໂມ’’ຕິ. ອຖ ນໍ ‘‘ຄຓ຺ຫ, ເຣ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ມຕ຺ຖເກ ຈກ຺ກໍ ຂິປິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ –

‘‘ຈຕຸພ຺ຠິ ອຏ຺ຐຊ຺ຌຄມາ, ອຏ຺ຐາຫິ ປິຈ ໂສຬສ;

ໂສຬສາຫິ ຈ ພາຕ຺ຕິໍສ, ອຕ຺ຣິຈ຺ຉໍ ຈກ຺ກມາສໂທ;

ອິຈ຺ຉາຫຕສ຺ສ ໂປສສ຺ສ, ຈກ຺ກໍ ຠມຕິ ມຕ຺ຖເກ’’ຕິ. (ຊາ. ໑.໑.໑໐໔; ໑.໕.໑໐໓);

ໂສຕິ ເຄຫສາມິໂກ ຠຕ຺ຕາ. ປຸຣິມນເຍເນວາຕິ ອນຸຑຫນສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຕາຍ. ຕຕ຺ຣິທໍ ວຕ຺ຖຸ – ກສ຺ສປພຸທ຺ຘກາເລ ໂສຕາປນ຺ນສ຺ສ ອຸປາສກສ຺ສ ຠຣິຍາ ອຕິຈາຣໍ ຈຣຕິ. ໂສ ຕໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕ ທິສ຺ວາ ‘‘ກສ຺ມາ ເອວໍ ກໂຣສີ’’ຕິ ອາຫ. ສາ ‘‘ສຈາຫໍ ເອວຣູປໍ ກໂຣມິ, ອຍໍ ເມ ສຸນໂຂ ວິລຸປ຺ປມາໂນ ຂາທຕູ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ກາລກຕາ ກຓ຺ຓມຸຓ຺ຑກທເຫ ເວມານິກເປຕີ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ ທິວາ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອນຸຠວຕິ, ຣຕ຺ຕິໍ ທຸກ຺ຂໍ. ຕທາ ພາຣາຓສິຣາຊາ ມິຄວໍ ຈຣນ຺ໂຕ ອຣຎ຺ຎໍ ປວິສິຕ຺ວາ ອນຸປຸພ຺ເພນ ກຓ຺ຓມຸຓ຺ຑກທຫໍ ສມ຺ປຕ຺ໂຕ ຕາຍ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອນຸຠວຕິ. ສາ ຕໍ ວຎ຺ເຈຕ຺ວາ ຣຕ຺ຕິໍ ທຸກ຺ຂໍ ອນຸຠວຕິ. ໂສ ຎຕ຺ວາ ‘‘ກຕ຺ຖ ນຸ ໂຂ ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ປິຏ຺ຐິໂຕ ປິຏ຺ຐິໂຕ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອວິທູເຣ ຐິໂຕ ກຓ຺ຓມຸຓ຺ຑກທຫໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຕໍ ‘‘ປຏປຏ’’ນ຺ຕິ ຂາທມານໍ ເອກໍ ສຸນຂໍ ທິສ຺ວາ ອສິນາ ທ຺ວິຘາ ຉິນ຺ທິ, ທ຺ເວ ອເຫສຸໍ. ປຸນ ຉິນ຺ເນ ຈຕ຺ຕາໂຣ, ປຸນ ຉິນ຺ເນ ອຏ຺ຐ, ປຸນ ຉິນ຺ເນ ໂສຬສ ອເຫສຸໍ. ສາ ‘‘ກິໍ ກໂຣສິ, ສາມີ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ‘‘ກິໍ ອິທ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ສາ ‘‘ເອວໍ ອກຕ຺ວາ ເຂຬປິຓ຺ຑໍ ຠູມິຍໍ ນິຏ຺ຐຸຠິຕ຺ວາ ປາເທນ ຆໍສາຫີ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ຕຖາ ອກາສິ. ສຸນຂາ ອນ຺ຕຣຘາຍິໍສຸ. ມຸຏ຺ຐິໂຍໂຄ ກິຣາຍໍ ຕສ຺ສ ສຸນຂນ຺ຕຣຘານສ຺ສ, ຍທິທໍ ເຂຬປິຓ຺ຑໍ ຠູມິຍໍ ນິຏ຺ຐຸຠິຕ຺ວາ ປາເທນ ຆໍສນໍ, ຕໍ ທິວສໍ ຕສ຺ສາ ກມ຺ມໍ ຂີຓໍ. ຣາຊາ ວິປ຺ປຏິສາຣີ ຫຸຕ຺ວາ ຄນ຺ຕຸໍ ອາຣທ຺ໂຘ. ສາ ‘‘ມຍ຺ຫໍ, ສາມິ, ກມ຺ມໍ ຂີຓໍ, ມາ ອຄມາສີ’’ຕິ ອາຫ. ຣາຊາ ອສ຺ສຸຕ຺ວາວ ຄໂຕ.

ທກ຺ຂິຓາຕິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຈ຺ຈຍາ ທີຍມານາ ທກ຺ຂນ຺ຕິ ເອເຕຫິ ຫິຕສຸຂານີຕິ, ຕໍ ທກ຺ຂິຓໍ ອຣຫຕີຕິ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ໂຍ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ.

ປຐມອຄ຺ຄິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔-໕. ທຸຕິຍອຄ຺ຄິສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ

໔໗-໔໘. ຈຕຸຕ຺ເຖ ຍຎ຺ຎວາຏໍ ສມ຺ປາເທຕ຺ວາ ມຫາຍຎ຺ຎໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ສວິຎ຺ຎາຓການິ ອວິຎ຺ຎາຓການິ ຈ ຍຎ຺ຎູປກຣຓານິ ສຊ຺ຊິຕານີຕິ ອາຫ ປາຬິຍໍ ‘‘ມຫາຍຎ຺ໂຎ ອຸປກ຺ຂໂຏ’’ຕິ. ຕໍ ອຸປກຣຓໍ ເຕສໍ ຕຖາສຊ຺ຊນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອຸປກ຺ຂໂຏຕິ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິໂຕ’’ຕິ. ວຈ຺ຉຕຣສຕານີຕິ ຍຸວຠາວປ຺ປຕ຺ຕານິ ນາຕິພລວວຈ຺ຉສຕານິ. ເຕ ປນ ວຈ຺ຉາ ເອວ ໂຫນ຺ຕິ, ນ ທມ຺ມາ, ພລີພທ຺ທາ ວາ. ອຸຣພ຺ຠາຕິ ຕຣຸຓເມຓ຺ຑກາ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ອຸປນີຕານີຕິ ຐປນຕ຺ຖາຍ ອຸປນີຕານິ. ວິຫິໍສຏ຺ເຐນາຕິ ຫິໍສນຏ຺ເຐນ. ອຸປວາຍຕູຕິ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ສຣີຣທຣຖໍ ນິພ຺ພາເປນ຺ໂຕ ສຓ຺ຫສີຕລາ ວາໂຕ ວາຍຕຸ. ເສສໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ. ປຎ຺ຈເມ ນຕ຺ຖິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ.

ທຸຕິຍອຄ຺ຄິສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໖. ທຸຕິຍສຎ຺ຎາສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໔໙. ຉຏ຺ເຐ ນ຺ຫາຣຸວິເລຂນນ຺ຕິ ຈມ຺ມໍ ລິຂນ຺ຕານໍ ຈມ຺ມໍ ລິຂິຕ຺ວາ ຉຑ຺ຑິຕກສຏໍ. ‘‘ເອໂສຫມສ຺ມີ’’ຕິອາທິນາ ອຫໍກຣຓໍ ອຫງ຺ກາໂຣ. ‘‘ເອຕໍ ມມາ’’ຕິ ມມໍກຣຓໍ ມມງ຺ກາໂຣ. ເຕນາຫ ‘‘ອຫງ຺ກາຣທິຏ຺ຐິໂຕ’’ຕິອາທິ. ຕິສ຺ໂສ ວິຘາຕິ ເສຍ຺ຍສທິສຫີນວເສນ ຕໂຍ ມານາ. ‘‘ເອກວິເຘນ ຣູປສງ຺ຄໂຫ’’ຕິອາທີສຸ (ຘ. ສ. ໕໘໔) ໂກຏ຺ຐາໂສ ‘‘ວິຘາ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ‘‘ກຖໍວິຘໍ ສີລວນ຺ຕໍ ວທນ຺ຕິ, ກຖໍວິຘໍ ປຎ຺ຎວນ຺ຕໍ ວທນ຺ຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ສໍ. ນິ. ໑.໙໕) ປກາໂຣ. ‘‘ຕິສ຺ໂສ ອິມາ, ຠິກ຺ຂເວ, ວິຘາ. ກຕມາ ຕິສ຺ໂສ? ເສຍ຺ໂຍຫມສ຺ມີຕິ ວິຘາ’’ຕິ (ວິຠ. ໙໒໐) ເອຕ຺ຖ ມາໂນ ‘‘ວິຘາ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ອິຘາປິ ມາໂນວ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ມາໂນ ຫິ ວິທຫນໂຕ ຫີນາທິວເສນ ຕິວິຘາ. ເຕນາກາເຣນ ທຫນໂຕ ອຸປທຫນໂຕ ‘‘ວິຘາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ທຸຕິຍສຎ຺ຎາສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໗-໘. ເມຖຸນສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ

໕໐-໕໑. ສຕ຺ຕເມ ອິຘາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ໂລເກ. ເອກຈ຺ໂຈຕິ ເອໂກ. ສມໂຓ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ວາຕິ ປພ຺ພຊ຺ຊາມຕ຺ເຕນ ສມໂຓ ວາ, ຊາຕິມຕ຺ເຕນ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ວາ. ທ຺ວຍໍທ຺ວຍສມາປຕ຺ຕິນ຺ຕິ ທ຺ວີຫິ ທ຺ວີຫິ ສມາປຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ, ເມຖຸນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນ ເຫວ ໂຂ ສມາປຊ຺ຊຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອຸຈ຺ຉາທນໍ ອຸພ຺ພຏ຺ຏນໍ. ສມ຺ພາຫນໍ ປຣິມທ຺ທນໍ. ສາທິຍຕີຕິ ອຘິວາເສຕິ. ຕທສ຺ສາເທຕີຕິ ອຸຈ຺ຉາທນາທິໍ ອຠິຣມຕິ. ນິກາເມຕີຕິ ອິຈ຺ຉຕິ. ວິຕ຺ຕິນ຺ຕິ ຕຸຏ຺ຐິໍ. ອິທມ຺ປິ ໂຂຕິ ເອຕ຺ຖ ອິທນ຺ຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ສາທິຍນາທິໍ ຂຓ຺ຑາທິຠາວວເສນ ເອກໍ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ປິ-ສທ຺ໂທ ວກ຺ຂມານໍ ອຸປາທາຍ ສມຸຈ຺ຈຍຕ຺ໂຖ, ໂຂ-ສທ຺ໂທ ອວຘາຣຓຕ຺ໂຖ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ຍເທຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິປຏິຎ຺ຎສ຺ສ ອສຕິປິ ທ຺ວຍໍທ຺ວຍສມາປຕ຺ຕິຍໍ ມາຕຸຄາມສ຺ສ ອຸຈ຺ຉາທນນຫາປນສມ຺ພາຫນສາທິຍນາທິ. ອິທມ຺ປິ ເອກໍເສນ ຕສ຺ສ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍສ຺ສ ຂຓ຺ຑາທິຠາວາປາທນໂຕ ຂຓ຺ຑມ຺ປິ ຉິທ຺ທມ຺ປິ ສພລມ຺ປິ ກມ຺ມາສມ຺ປີຕິ. ເອວໍ ປນ ຂຓ຺ຑາທິຠາວາປຕ຺ຕິຍາ ໂສ ອປຣິສຸທ຺ຘໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣຕິ, ນ ປຣິສຸທ຺ຘໍ, ສໍຍຸຕ຺ໂຕ ເມຖຸນສໍໂຍເຄນ, ນ ວິສໍຍຸຕ຺ໂຕ. ຕໂຕ ຈສ຺ສ ນ ຊາຕິອາທີຫິ ປຣິມຸຕ຺ຕີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິອາທິມາຫ.

ສຎ຺ຊຄ຺ຆຕີຕິ ກິເລສວເສນ ມຫາຫສິຕໍ ຫສຕິ. ສໍກີຬຕີຕິ ກາຍສໍສຄ຺ຄວເສນ ກີຬຕິ. ສໍເກລາຍຕີຕິ ສພ຺ພໂສ ມາຕຸຄາມໍ ເກລາຍນ຺ໂຕ ວິຫຣຕິ. ຈກ຺ຂຸນາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຈກ຺ຂຸນາ. ຈກ຺ຂຸນ຺ຕິ ມາຕຸຄາມສ຺ສ ຈກ຺ຂຸໍ. ອຸປນິຊ຺ຌາຍຕີຕິ ອຸເປຈ຺ຈ ນິຊ຺ຌາຍຕິ ໂອໂລເກຕິ. ຕິໂຣກຸຏ຺ຏນ຺ຕິ ກຸຏ຺ຏສ຺ສ ປຣໂຕ. ຕຖາ ຕິໂຣປາກາຣໍ, ‘‘ມຕ຺ຕິກາມຍາ ຠິຕ຺ຕິ ກຸຏ຺ຏໍ, ອິຏ຺ຐກາມຍາ ປາກາໂຣ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ຍາ ກາຈິ ວາ ຠິຕ຺ຕິ ໂປຣິສກາ ທິຍຑ຺ຒຣຕນປ຺ປມາຓາ ກຸຏ຺ຏໍ, ຕໂຕ ອຘິໂກ ປາກາໂຣ. ອສ຺ສາຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິປຏິຎ຺ຎສ຺ສ. ປຸພ຺ເພຕິ ວຕສມາທານໂຕ ປຸພ຺ເພ. ກາມຄຸເຓຫີຕິ ກາມໂກຏ຺ຐາເສຫິ. ສມປ຺ປິຕນ຺ຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ອປ຺ປິຕໍ ສຫິຕໍ. ສມງ຺ຄິຠູຕນ຺ຕິ ສມນ຺ນາຄຕໍ. ປຣິຈາຣຍມານນ຺ຕິ ກີຬນ຺ຕໍ, ອຸປຏ຺ຐຫິຍມານໍ ວາ. ປຓິຘາຍາຕິ ປຕ຺ເຖຕ຺ວາ. ສີເລນາຕິອາທີສຸ ຍມນິຍມາທິສມາທານວເສນ ສີລໍ, ອວີຕິກ຺ກມວເສນ ວຕໍ. ອຸຠຍມ຺ປິ ວາ ສີລໍ, ທຸກ຺ກຣຈຣິຍວເສນ ປວຕ຺ຕິຕໍ ວຕໍ. ຕໍຕໍອກິຈ຺ຈສມ຺ມຕໂຕ ວາ ນິວຕ຺ຕິລກ຺ຂຓໍ ສີລໍ, ຕໍຕໍສມາທານວໂຕ ເວສໂຠຊນກິຈ຺ຈກຣຓາທິວິເສສປ຺ປຏິປຕ຺ຕິ ວຕໍ. ສພ຺ພຖາປິ ທຸກ຺ກຣຈຣິຍາ ຕໂປ. ເມຖຸນາ ວິຣຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍນ຺ຕິ ເອວມ຺ເປຕ຺ຖ ປາຬິວຓ຺ຓນາ ເວທິຕພ຺ພາ. ອຏ຺ຐມໍ ອຸຕ຺ຕານເມວ.

ເມຖຸນສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໙. ທານມຫປ຺ຜລສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໕໒. ນວເມ ‘‘ສາຫຸ ທານ’’ນ຺ຕິ ທານໍ ເທຕີຕິ ‘‘ທານໍ ນາມ ສາຘຸ ສຸນ຺ທຣ’’ນ຺ຕິ ທານໍ ເທຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທານຎ຺ຫິ ທຕ຺ວາ ຕໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ຕສ຺ສ ປາໂມຊ຺ຊປີຕິໂສມນສ຺ສາທໂຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ໂລຠໂທສອິສ຺ສາມຈ຺ເຉຣາທໂຍ ວິທູຣີຠວນ຺ຕິ. ອິທານິ ທານໍ ອນຸກູລຘມ຺ມປຣິພ຺ຣູຫເນນ ປຈ຺ຈນີກຘມ຺ມວິທູຣີກຣເຓນ ຈ ຠາວນາຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປໂສຠນາຍ ຈ ປຣິກ຺ຂາຣາຍ ຈ ໂຫຕີຕິ ‘‘ອລງ຺ກາຣຠູຕຎ຺ເຈວ ປຣິວາຣຠູຕຎ຺ຈ ເທຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຌານານາຄາມີ ນາມ ໂຫຕິ ຌານໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກູປປນ຺ນານໍ ອຣິຍານໍ ເຫຏ຺ຐາ ອນຸປ຺ປຊ຺ຊນໂຕ. ອິມໍ ເປຈ຺ຈ ປຣິຠຸຎ຺ຊິສ຺ສາມີຕິ ສາເປກ຺ຂສ຺ສ ທານໍ ປຣໂລກຜລາສາຍ ສາຕິສຍາຍ ຈ ປຸພ຺ພາຈາຣວເສນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາຍ ອນຸຠວຕ຺ຕາ ຕຓ຺ຫຸຕ຺ຕຣໍ ນາມ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ປຐມໍ ຕຓ຺ຫຸຕ຺ຕຣິຍທານ’’ນ຺ຕິ. ທານໍ ນາມ ພຸທ຺ຘາທີຫິ ປສຕ຺ຖນ຺ຕິ ຄຣຸໍ ຈິຕ຺ຕີກາຣໍ ອຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ທາຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ທຸຕິຍໍ ຈິຕ຺ຕີກາຣທານ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຸພ຺ພເກຫິ ປິຕຸປິຕາມເຫຫິ ທິນ຺ນປຸພ຺ພໍ ກຕປຸພ຺ພໍ ຊຫາເປຕຸໍ ນາມ ນານຸຈ຺ຉວິກນ຺ຕິ ອຕ຺ຕຠາວສຠາຄວເສນ ຫິໂຣຕ຺ຕປ຺ປໍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ທາຕພ຺ພໂຕ ‘‘ຕຕິຍໍ ຫິໂຣຕ຺ຕປ຺ປທານ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ອຫໍ ປຈາມິ, ນ ອິເມ ປຈນ຺ຕິ, ນາຣຫາມິ ປຈນ຺ໂຕ ອປຈນ຺ຕານໍ ທານໍ ອທາຕຸ’’ນ຺ຕິ ເອວໍສຎ຺ຎີ ຫຸຕ຺ວາ ເທນ຺ໂຕ ນິຣວເສສໍ ກຕ຺ວາ ເທຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຈຕຸຕ຺ຖໍ ນິຣວເສສທານ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ຍຖາ ເຕສໍ ປຸພ຺ພການໍ ອິສີນໍ ຕານິ ມຫາຍຎ຺ຎການິ ອເຫສຸໍ, ເອວໍ ເມ ອຍໍ ທານປຣິໂຠໂຄ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ເອວໍສຎ຺ຎິໂນ ທານໍ ທກ຺ຂິຓໍ ອຣເຫສຸ ທາຕພ຺ພໂຕ ‘‘ປຎ຺ຈມໍ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍທານ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ອິມໍ ເມ ທານໍ ທທໂຕ ຈິຕ຺ຕໍ ປສີທຕີ’’ຕິອາທິນາ ປີຕິໂສມນສ຺ສໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ເທນ຺ຕສ຺ສ ທານໍ ໂສມນສ຺ສພາຫຸລ຺ລປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ໂສມນສ຺ສຸປຈາຣໍ ນາມ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຉຏ຺ຐໍ ໂສມນສ຺ສຸປວິຈາຣທານ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ທານມຫປ຺ຜລສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໐. ນນ຺ທມາຕາສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໕໓. ທສເມ ‘‘ວຸຕ຺ຖວສ຺ໂສ ປວາເຣຕ຺ວາ…ເປ… ນິກ຺ຂມີ’’ຕິ ອງ຺ຄຸຕ຺ຕຣຠາຓການໍ ມເຕເນຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ມຊ຺ຌິມຠາຓກາ ປນ ວທນ຺ຕິ ‘‘ຠຄວາ ອຸປກຏ຺ຐາຍ ວສ຺ສູປນາຍິກາຍ ເຊຕວນໂຕ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆປຣິວຸໂຕ ຈາຣິກໍ ນິກ຺ຂມິ. ເຕເນວ ຈ ອກາເລ ນິກ຺ຂນ຺ຕຕ຺ຕາ ໂກສລຣາຊາທໂຍ ວາເຣຕຸໍ ອາຣຠິໍສຸ. ປວາເຣຕ຺ວາ ຫິ ຈຣຓໍ ພຸທ຺ຘາຈິຓ຺ຓ’’ນ຺ຕິ. ປຸຓ຺ຓາຍ ສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິໍ ປຈ຺ຈາສີສນ຺ໂຕ ຠຄວາ ‘‘ມມ ນິວຕ຺ຕນປຈ຺ຈຍາ ຕ຺ວໍ ກິໍ ກຣິສ຺ສສີ’’ຕິ ອາຫ. ປຸຓ຺ຓາປິ…ເປ… ປພ຺ພຊີຕິ ເອຕ຺ຖ ເສຏ຺ຐິ ‘‘ປຸຓ຺ຓາຍ ຠຄວາ ນິວຕ຺ຕິໂຕ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ຕໍ ຠຸຊິສ຺ສໍ ກຕ຺ວາ ຘີຕຸຏ຺ຐາເນ ຐເປສິ. ສາ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ຍາຈິຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິ, ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນໍ ອາຣຠິ. ອຖສ຺ສາ ສຕ຺ຖາ ອາຣທ຺ຘວິປສ຺ສກຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ອິມໍ ໂອຠາສຄາຖໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສິ –

‘‘ປຸຓ຺ເຓ ປູຣສ຺ສຸ ສທ຺ຘມ຺ມໍ, ຈນ຺ໂທ ປນ຺ນຣໂສ ຍຖາ;

ປຣິປຸຓ຺ຓາຍ ປຎ຺ຎາຍ, ທຸກ຺ຂສ຺ສນ຺ຕໍ ກຣິສ຺ສສີ’’ຕິ. (ເຖຣີຄາ. ໓);

ສາ ຄາຖາປຣິໂຍສາເນ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ວາ ອຠິຎ຺ຎາຕາ ສາວິກາ ອໂຫສິ. ເສສເມຕ຺ຖ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.

ນນ຺ທມາຕາສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ມຫາຍຎ຺ຎວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ປຐມປຓ຺ຓາສກໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ.