໒. ອນຸສຍວຄ຺ໂຄ

໔.ປຸຄ຺ຄລສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໔. ທຸຕິຍສ຺ສ ຈຕຸຕ຺ເຖ ອຸຠໂຕ ອຸຠຍຖາ, ອຸຠໂຕ ອຸໂຠຫິ ຠາເຄຫິ ວິມຸຕ຺ໂຕຕິ ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ໂຕ ເອກເທສສຣູເປກເສສນເຍນ. ທ຺ວີຫິ ຠາເຄຫີຕິ ກຣເຓ ນິສ຺ສກ຺ເກ ເຈຕໍ ພຫຸວຈນໍ. ອາວຸຕ຺ຕິອາທິວເສນ ອຍໍ ນິຍໂມ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ ອາຫ ‘‘ອຣູປສມາປຕ຺ຕິຍາ’’ຕິອາທິ. ເອເຕນ ‘‘ສມາປຕ຺ຕິຍາ ວິກ຺ຂມ຺ຠນວິໂມກ຺ເຂນ, ມຄ຺ເຄນ ສມຸຈ຺ເຉທວິໂມກ຺ເຂນ ວິມຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ເອວໍ ປວຕ຺ໂຕ ຕິປິຏກຈູຬນາຄຕ຺ເຖຣວາໂທ, ‘‘ນາມກາຍໂຕ ຣູປກາຍໂຕ ຈ ວິມຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ເອວໍ ປວຕ຺ໂຕ ຕິປິຏກມຫາຣກ຺ຂິຕຕ຺ເຖຣວາໂທ, ‘‘ສມາປຕ຺ຕິຍາ ວິກ຺ຂມ຺ຠນວິໂມກ຺ເຂນ ເອກວາຣໍ, ມຄ຺ເຄນ ສມຸຈ຺ເຉທວິໂມກ຺ເຂນ ເອກວາຣໍ ວິມຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ເອວໍ ປວຕ຺ໂຕ ຕິປິຏກຈູຬາຠຍຕ຺ເຖຣວາໂທ ຈາຕິ ອິເມສໍ ຕິຓ຺ຓມ຺ປິ ເຖຣວາທານໍ ເອກຊ຺ຌໍ ສງ຺ຄໂຫ ກໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ປຐມວາເທ ທ຺ວີຫິ ຠາເຄຫິ ວິມຸຕ຺ໂຕ ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ໂຕ ວຸຕ຺ໂຕ, ທຸຕິຍວາເທ ອຸຠໂຕ ຠາຄໂຕ ວິມຸຕ຺ໂຕຕິ ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ໂຕ, ຕຕິຍວາເທ ທ຺ວີຫິ ຠາເຄຫິ ທ຺ເວ ວາເຣ ວິມຸຕ຺ໂຕຕິ ອຍເມເຕສໍ ວິເສໂສຕິ. ວິມຸຕ຺ໂຕຕິ ກິເລເສຫິ ວິມຸຕ຺ໂຕ, ກິເລສວິກ຺ຂມ຺ຠນສມຸຈ຺ເຉທເນຫິ ວາ ກາຍໂຕ ວິມຸຕ຺ໂຕຫິ ອຕ຺ໂຖ.

ໂສຕິ ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ໂຕ. ກາມຎ຺ເຈຕ຺ຖ ຣູປາວຈຣຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານມ຺ປິ ອຣູປາວຈຣຊ຺ຌານໍ ວິຍ ທຸວງ຺ຄິກໍ ອາເນຎ຺ຊປ຺ປຕ຺ຕນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕໍ ປນ ປທຏ຺ຐານໍ ກຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ໂຕ ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ໂຕ ນາມ ນ ໂຫຕິ ຣູປກາຍໂຕ ອວິມຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ຕຎ຺ຫິ ກິເລສກາຍໂຕວ ວິມຸຕ຺ຕໍ, ນ ຣູປກາຍໂຕ, ຕສ຺ມາ ຕໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ໂຕ ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ໂຕ ນ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຈຕຸນ຺ນໍ ອຣູປ…ເປ… ປຎ຺ຈວິໂຘ ໂຫຕີ’’ຕິ. ອຣູປສມາປຕ຺ຕີນນ຺ຕິ ນິທ຺ຘາຣເຓ ສາມິວຈນໍ. ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ຕອນາຄາມິໂນຕິ ຠູຕປຸພ຺ພຄຕິຍາ ວຸຕ຺ຕໍ. ນ ຫິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ໂຕ ອນາຄາມີ ນາມ ໂຫຕິ. ‘‘ຣູປີ ຣູປານິ ປສ຺ສຕີ’’ຕິອາທິເກ ນິໂຣຘສມາປຕ຺ຕິອນ຺ເຕ ອຏ຺ຐ ວິໂມກ຺ເຂ ວຕ຺ວາ –

‘‘ຍໂຕ ຈ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸ ອິເມ ອຏ຺ຐ ວິໂມກ຺ເຂ ກາເຍນ ຜຸສິຕ຺ວາ ວິຫຣຕິ, ປຎ຺ຎາຍ ຈສ຺ສ ທິສ຺ວາ ອາສວາ ປຣິກ຺ຂີຓາ ໂຫນ຺ຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ອານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸ ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ –

ຍທິປິ ມຫານິທາເນ (ທີ. ນິ. ໒.໑໓໐) ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ປນ ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ຕເສຏ຺ຐວເສນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ, ອິຘ ປນ ສພ຺ພອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ເຕ ສງ຺ຄຫຓຕ຺ຖໍ ‘‘ປຎ຺ຈວິໂຘ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ປາຬິ ປເນຕ຺ຖ…ເປ… ອຏ຺ຐວິໂມກ຺ຂລາຠິໂນ ວເສນ ອາຄຕາ’’ຕິ ອາຫ. ມຊ຺ຌິມນິກາເຍ ປນ ກີຏາຄິຣິສຸຕ຺ເຕ (ມ. ນິ. ໒.໑໘໒) –

‘‘ກຕໂມ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄໂລ ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ໂຕ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ເຍ ເຕ ສນ຺ຕາ ວິໂມກ຺ຂາ ອຕິກ຺ກມ຺ມ ຣູເປ ອາຣຸປ຺ປາ, ເຕ ກາເຍນ ຜຸສິຕ຺ວາ ວິຫຣຕິ, ປຎ຺ຎາຍ ຈສ຺ສ ທິສ຺ວາ ອາສວາ ປຣິກ຺ຂີຓາ ໂຫນ຺ຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄໂລ ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ –

ອຣູປສມາປຕ຺ຕິວເສນ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ຕາ, ເສຏ຺ໂຐ ຈ ວຸຕ຺ໂຕ ວຸຕ຺ຕລກ຺ຂຓູປປຕ຺ຕິໂຕ. ຍຖາວຸຕ຺ເຕສຸ ຫິ ປຎ຺ຈສຸ ປຸຣິມາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສມາປຕ຺ຕິສີສໍ ນິໂຣຘໍ ນ ສມາປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ປຣິຍາເຍນ ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ຕາ ນາມ. ອຏ຺ຐສມາປຕ຺ຕິລາຠີ ອນາຄາມີ ຕໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຕໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ໂຕຕິ ນິປ຺ປຣິຍາເຍນ ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ຕເສຏ຺ໂຐ ນາມ.

ກຕໂມ ຈ ປຸຄ຺ຄໂລຕິອາທິ ປຸຄ຺ຄລປຎ຺ຎຕ຺ຕິປາຬິ. ຕຕ຺ຖ ກຕໂມຕິ ປຸຈ຺ຉາວຈນໍ. ປຸຄ຺ຄໂລຕິ ອສາຘາຣຓໂຕ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພວຈນໍ. ອິຘາຕິ ອິຘສ຺ມິໍ ສາສເນ. ເອກຈ຺ໂຈຕິ ເອໂກ. ອຏ຺ຐ ວິໂມກ຺ເຂ ກາເຍນ ຜຸສິຕ຺ວາ ວິຫຣຕີຕິ ອຏ຺ຐ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ນາມກາຍໂຕ ປຏິລຠິຕ຺ວາ ວິຫຣຕິ. ປຎ຺ຎາຍ ຈສ຺ສ ທິສ຺ວາ ອາສວາ ປຣິກ຺ຂີຓາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ວິປສ຺ສນາປຎ຺ຎາຍ ສງ຺ຂາຣຄຕໍ, ມຄ຺ຄປຎ຺ຎາຍ ຈຕ຺ຕາຣິ ສຈ຺ຈານິ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ຈຕ຺ຕາໂຣປິ ອາສວາ ປຣິກ຺ຂີຓາ ໂຫນ຺ຕິ. ທິສ຺ວາຕິ ທສ຺ສນເຫຕຸ. ນ ຫິ ອາສເວ ປຎ຺ຎາຍ ປສ຺ສນ຺ຕິ, ທສ຺ສນກາຣຓາ ປນ ປຣິກ຺ຂີຓາ ທິສ຺ວາ ປຣິກ຺ຂີຓາຕິ ວຸຕ຺ຕາ ທສ຺ສນາຍຕ຺ຕປຣິກ຺ຂຍຕ຺ຕາ. ເອວຎ຺ຫິ ທສ຺ສນໍ ອາສວານໍ ຂຍສ຺ສ ປຸຣິມກິຣິຍາຠາເວນ ວຸຕ຺ຕໍ.

ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ໂຕຕິ ວິເສສໂຕ ປຎ຺ຎາຍ ເອວ ວິມຸຕ຺ໂຕ, ນ ຕສ຺ສ ອຘິຏ຺ຐານຠູເຕນ ອຏ຺ຐວິໂມກ຺ຂສງ຺ຂາເຕນ ສາຕິສເຍນ ສມາຘິນາຕິ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ໂຕ. ໂຍ ອຣິໂຍ ອນຘິຄຕອຏ຺ຐວິໂມກ຺ໂຂ ສພ຺ພໂສ ອາສເວຫິ ວິມຸຕ຺ໂຕ, ຕສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ອຘິຄເຕປິ ຫິ ຣູປຊ຺ຌານວິໂມກ຺ເຂ ນ ໂສ ສາຕິສຍສມາຘິນິສ຺ສິໂຕຕິ ນ ຕສ຺ສ ວເສນ ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ຕຕາ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ໂຕວາຍມຕ຺ໂຖ. ອຣູປຊ຺ຌາເນສຸ ປນ ເອກສ຺ມິມ຺ປິ ສຕິ ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ໂຕເຍວ ນາມ ໂຫຕິ. ເຕນ ຫິ ອຏ຺ຐວິໂມກ຺ເຂກເທເສນ ຕໍນາມທານສມຕ຺ເຖນ ອຏ຺ຐວິໂມກ຺ຂລາຠີຕ຺ເວວ ວຸຈ຺ຈຕິ. ສມຸທາເຍ ຫິ ປວຕ຺ໂຕ ໂວຫາໂຣ ອວຍເວປິ ທິສ຺ສຕິ ຍຖາ ຕໍ ‘‘ສຕ຺ຕິສໂຍ’’ຕິ ອນວເສສໂຕ ອາສວານໍ ປຣິກ຺ຂີຓຕ຺ຕາ. ອຏ຺ຐວິໂມກ຺ຂປຏິກ຺ເຂປວເສເນວ ນ ເອກເທສຠູຕຣູປຊ຺ຌານປ຺ປຏິກ຺ເຂປວເສນ. ເອວຎ຺ຫິ ອຣູປຊ຺ຌາເນກເທສາຠາເວປິ ອຏ຺ຐວິໂມກ຺ຂປຏິກ຺ເຂໂປ ນ ໂຫຕີຕິ ສິທ຺ຘໍ ໂຫຕິ. ອຣູປາວຈຣຊ຺ຌາເນສຸ ຫິ ເອກສ຺ມິມ຺ປິ ສຕິ ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ໂຕເຍວ ນາມ ໂຫຕິ.

ຜຸຏ຺ຐນ຺ຕໍ ສຈ຺ຉິກໂຕຕິ ຜຸຏ຺ຐານໍ ອນ຺ໂຕ ຜຸຏ຺ຐນ຺ໂຕ, ຜຸຏ຺ຐານໍ ອຣູປຊ຺ຌານານໍ ອນນ຺ຕໂຣ ກາໂລຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອຈ຺ຈນ຺ຕສໍໂຍເຄ ເຈຕໍ ອຸປໂຍຄວຈນໍ. ຕໍ ຜຸຏ຺ຐານນ຺ຕຣກາລເມວ ສຈ຺ຉິກາຕພ຺ພໍ ສຈ຺ຉິກໂຕ ສຈ຺ຉິກຣຓູປາເຍນາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ຠາວນປຸໍສກໍ ວາ ເອຕໍ ‘‘ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທີ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ. ໂຍ ຫິ ອຣູປຊ຺ຌາເນນ ຣູປກາຍໂຕ ນາມກາເຍກເທສໂຕ ຈ ວິກ຺ຂມ຺ຠນວິໂມກ຺ເຂນ ວິມຸຕ຺ໂຕ, ເຕນ ນິໂຣຘສງ຺ຂາໂຕ ວິໂມກ຺ໂຂ ອາໂລຈິໂຕ ປກາສິໂຕ ວິຍ ໂຫຕິ, ນ ປນ ກາເຍນ ສຈ຺ຉິກໂຕ. ນິໂຣຘໍ ປນ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ເອກຈ຺ເຈສຸ ອາສເວສຸ ເຂປິເຕສຸ ເຕນ ໂສ ສຈ຺ຉິກໂຕ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ໂສ ສຈ຺ຉິກາຕພ຺ພໍ ນິໂຣຘໍ ຍຖາອາໂລຈິຕໍ ນາມກາເຍນ ສຈ຺ຉິ ກໂຣຕີຕິ ‘‘ກາຍສກ຺ຂີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ນ ຕຸ ‘‘ວິມຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ເອກຈ຺ຈານໍ ອາສວານໍ ອປຣິກ຺ຂີຓຕ຺ຕາ. ເຕນາຫ ‘‘ຌານຜສ຺ສໍ ປຐມໍ ຜຸສຕິ, ປຈ຺ຉາ ນິໂຣຘໍ ນິພ຺ພານໍ ສຈ຺ຉິກໂຣຕີ’’ຕິ. ອຍໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ອຣູປສມາປຕ຺ຕີນໍ ເອເກກໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ສງ຺ຂາເຣ ສມ຺ມສິຕ຺ວາ ກາຍສກ຺ຂິຠາວໍ ປຕ຺ຕານໍ ຈຕຸນ຺ນໍ, ນິໂຣຘາ ວຸຏ຺ຐາຍ ອຄ຺ຄມຄ຺ຄປ຺ປຕ຺ຕອນາຄາມິໂນ ຈ ວເສນ ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ໂຕ ວິຍ ປຎ຺ຈວິໂຘ ນາມ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ອຠິຘມ຺ມຏີກາຍໍ (ປຸ. ປ. ມູລຏີ. ໒໔) ‘‘ກາຍສກ຺ຂິມ຺ຫິປິ ເອເສວ ນໂຍ’’ຕິ. ເອກຈ຺ເຈ ອາສວາຕິ ເຫຏ຺ຐິມມຄ຺ຄວຊ຺ຌາ ອາສວາ.

ທິຏ຺ຐນ຺ຕໍ ປຕ຺ໂຕຕິ ທສ຺ສນສງ຺ຂາຕສ຺ສ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄຎາຓສ຺ສ ອນນ຺ຕຣໍ ປຕ຺ໂຕຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ‘‘ທິຏ຺ຐຕ຺ຕາ ປຕ຺ໂຕ’’ຕິປິ ປາໂຐ. ເອເຕນ ຈຕຸສຈ຺ຈທສ຺ສນສງ຺ຂາຕາຍ ທິຏ຺ຐິຍາ ນິໂຣຘສ຺ສ ປຕ຺ຕຕໍ ທີເປຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ທຸກ຺ຂາ ສງ຺ຂາຣາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ປຎ຺ຎາຍາຕິ ມຄ຺ຄປຎ຺ຎາຍ. ປຐມຜລຏ຺ຐໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ອຄ຺ຄມຄ຺ຄຏ຺ຐາ ທິຏ຺ຐິປ຺ປຕ຺ໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ໂສປິ ກາຍສກ຺ຂີ ວິຍ ຉພ຺ພິໂຘ ໂຫຕີ’’ຕິ. ຍຖາ ປນ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ໂຕ, ເອວໍ ອຍມ຺ປິ ສຸກ຺ຂວິປສ຺ສໂກ ຈຕູຫິ ອຣູປຊ຺ຌາເນຫິ ວຸຏ຺ຐາຍ ທິຏ຺ຐິປ຺ປຕ຺ຕຠາວປ຺ປຕ຺ຕາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຈາຕິ ປຎ຺ຈວິໂຘ ໂຫຕີຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ສທ຺ຘາວິມຸຕ຺ເຕປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອິທໍ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ເອຕ຺ຕກໍ ທຸກ຺ຂໍ, ນ ອິໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ. ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕີຕິ ຐເປຕ຺ວາ ຕຓ຺ຫໍ ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘປຎ຺ຈກໍ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈນ຺ຕິ ຍາຖາວໂຕ ປຊານາຕິ. ຍສ຺ມາ ປນ ຕຓ຺ຫາ ທຸກ຺ຂໍ ຊເນຕິ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕິ, ຕໂຕ ຕໍ ທຸກ຺ຂໍ ສມຸເທຕິ, ຕສ຺ມາ ນໍ ‘‘ອຍໍ ທຸກ຺ຂສມຸທໂຍ’’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ. ຍສ຺ມາ ປນ ອິທໍ ທຸກ຺ຂຎ຺ຈ ສມຸທໂຍ ຈ ນິພ຺ພານໍ ປຕ຺ວາ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ, ອປ຺ປວຕ຺ຕິໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ຕສ຺ມາ ນ ‘‘ອຍໍ ທຸກ຺ຂນິໂຣໂຘ’’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ. ອຣິໂຍ ປນ ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກ ມຄ຺ໂຄ ຕໍ ທຸກ຺ຂນິໂຣຘໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ເຕນ ຕໍ ‘‘ອຍໍ ທຸກ຺ຂນິໂຣຘຄາມິນີ ປຏິປທາ’’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ນານາກ຺ຂເຓ ສຈ຺ຈວວຕ຺ຖານໍ ທສ຺ສິຕໍ. ອິທານິ ຕໍ ເອກກ຺ຂເຓ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕຖາຄຕປ຺ປເວທິຕາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຖາຄຕປ຺ປເວທິຕາຕິ ຕຖາຄເຕນ ໂພຘິມຓ຺ເຑ ປຏິວິທ຺ຘາ ວິທິຕາ ປາກຏາ ກຕາ. ຘມ຺ມາຕິ ຈຕຸສຈ຺ຈຘມ຺ມາ. ໂວທິຏ຺ຐາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ສຸທິຏ຺ຐາ. ໂວຈຣິຕາຕິ ສຸຈຣິຕາ, ປຎ຺ຎາຍ ສຸຏ຺ຐຸ ຈຣາປິຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຍນ຺ຕິ ອຍໍ ເອວຣູໂປ ປຸຄ຺ຄໂລ ທິຏ຺ຐິປ຺ປຕ຺ໂຕຕິ.

ສທ຺ຘາຍ ວິມຸຕ຺ໂຕຕິ ສທ຺ທຫນວເສນ ວິມຸຕ຺ໂຕ. ເອເຕນ ສພ຺ພຖາ ອວິມຸຕ຺ຕສ຺ສປິ ສທ຺ຘາມຕ຺ເຕນ ວິມຸຕ຺ຕຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ສທ຺ຘາວິມຸຕ຺ໂຕຕິ ວາ ສທ຺ຘາຍ ອຘິມຸຕ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກິໍ ປນ ເນສໍ ກິເລສປ຺ປຫາເນ ນານຕ຺ຕໍ ອຕ຺ຖີຕິ? ນຕ຺ຖິ. ອຖ ກສ຺ມາ ສທ຺ຘາວິມຸຕ຺ໂຕ ທິຏ຺ຐິປ຺ປຕ຺ຕໍ ນ ປາປຸຓາຕີຕິ? ອາຄມນີຍນານຕ຺ເຕນ. ທິຏ຺ຐິປ຺ປຕ຺ໂຕ ຫິ ອາຄມນມ຺ຫິ ກິເລເສ ວິກ຺ຂມ຺ເຠນ຺ໂຕ ອປ຺ປທຸກ຺ເຂນ ອກສິເຣນ ອກິລມນ຺ໂຕວ ສກ຺ໂກຕິ ວິກ຺ຂມ຺ຠິຕຸໍ, ສທ຺ຘາວິມຸຕ຺ໂຕ ປນ ທຸກ຺ເຂນ ກສິເຣນ ກິລມນ຺ໂຕ ສກ຺ໂກຕິ ວິກ຺ຂມ຺ຠິຕຸໍ, ຕສ຺ມາ ສທ຺ຘາວິມຸຕ຺ໂຕ ທິຏ຺ຐິປ຺ປຕ຺ຕໍ ນ ປາປຸຓາຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ເອຕສ຺ສ ຫີ’’ຕິອາທິ. ສທ຺ທຫນ຺ຕສ຺ສາຕິ ‘‘ເອກໍສໂຕ ອຍໍ ປຏິປທາ ກິເລສກ຺ຂຍໍ ອາວຫຕິ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ຠາສິຕຕ຺ຕາ’’ຕິ ເອວໍ ສທ຺ທຫນ຺ຕສ຺ສ. ຍສ຺ມາ ປນສ຺ສ ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນາທີຫິ ນິຈ຺ຈສຎ຺ຎາປຫານວເສນ ຠາວນາຍ ປຸພ຺ເພນາປຣໍ ວິເສສໍ ປສ຺ສໂຕ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ປຈ຺ຈກ຺ຂຕາປິ ອຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສທ຺ທຫນ຺ຕສ຺ສ ວິຍາ’’ຕິ. ເສສປທທ຺ວຍໍ ຕສ຺ເສວ ເວວຈນໍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ປຸພ຺ພຠາຄມຄ຺ຄຠາວນາຕິ ວຈເນນ ອາຄມນີຍນານຕ຺ເຕນ ທິຏ຺ຐິປ຺ປຕ຺ຕສທ຺ຘາວິມຸຕ຺ຕານໍ ປຎ຺ຎານານຕ຺ຕໍ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ສິຕໍ. ອຠິຘມ຺ມຏ຺ຐກຖາຍມ຺ປິ (ປຸ. ປ. ອຏ຺ຐ. ໒໘) ‘‘ເນສໍ ກິເລສປ຺ປຫາເນ ນານຕ຺ຕໍ ນຕ຺ຖິ, ປຎ຺ຎາຍ ນານຕ຺ຕໍ ອຕ຺ຖິເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ອາຄມນີຍນານຕ຺ເຕເນວ ສທ຺ຘາວິມຸຕ຺ໂຕ ທິຏ຺ຐິປ຺ປຕ຺ຕໍ ນ ປາປຸຓາຕີຕິ ສນ຺ນິຏ຺ຐານໍ ກຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອາຣມ຺ມຓໍ ຍາຖາວໂຕ ຘາເຣຕິ ອວຘາເຣຕີຕິ ຘມ຺ໂມ, ປຎ຺ຎາ. ຕໍ ປຎ຺ຎາສງ຺ຂາຕໍ ຘມ຺ມໍ ອຘິມຕ຺ຕຕາຍ ປຸພ຺ພງ຺ຄມໍ ຫຸຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕໍ ອນຸສ຺ສຣຕີຕິ ຘມ຺ມານຸສາຣີ. ເຕນາຫ ‘‘ຘມ຺ໂມ’’ຕິອາທິ. ປຎ຺ຎາປຸພ຺ພງ຺ຄມນ຺ຕິ ປຎ຺ຎາປຘານໍ. ‘‘ສທ຺ຘໍ ອນຸສ຺ສຣຕິ, ສທ຺ຘາປຸພ຺ພງ຺ຄມໍ ມຄ຺ຄໍ ຠາເວຕີ’’ຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ເອເສວ ນໂຍຕິ ອຕິທິສຕິ. ປຎ຺ຎໍ ວາເຫຕີຕິ ປຎ຺ຎາວາຫີ, ປຎ຺ຎໍ ສາຕິສຍໍ ປວຕ຺ເຕຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ປຎ຺ຎາປຸພ຺ພງ຺ຄມໍ ອຣິຍມຄ຺ຄໍ ຠາເວຕີ’’ຕິ. ປຎ຺ຎາ ວາ ປຸຄ຺ຄລໍ ວາເຫຕິ ນິພ຺ພານາຠິມຸຂໍ ຄເມຕີຕິ ປຎ຺ຎາວາຫີ. ສທ຺ຘາວາຫີຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ອິມິນາ ນເຍເນວ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ຕາທິກຖາຕິ ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ຕາທີສຸ ອາຄມນໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ວຕ຺ຕພ຺ພກຖາ. ຕສ຺ມາຕິ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໒.໗໗໓, ໘໘໙) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ຕໂຕ ເອວ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ຄສໍວຓ຺ຓນາຍໍ (ວິສຸທ຺ຘິ. ມຫາຏີ. ໒.໗໗໓) ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເຈຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ປຸຄ຺ຄລສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕. ອຸທກູປມາສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໕. ປຎ຺ຈເມ ເອກນ຺ຕກາຬເກຫີຕິ ນຕ຺ຖິກວາທອເຫຕຸກວາທອກິຣິຍວາທສງ຺ຂາເຕຫິ ນິຍຕມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິຘມ຺ເມຫິ. ເຕນາຫ ‘‘ນິຍຕມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ເອວໍ ປຸຄ຺ຄໂລຕິ ອິມິນາ ກາຣເຓນ ເອກວາຣໍ ນິມຸຄ຺ໂຄ ນິມຸຄ຺ໂຄເຍວ ໂສ ໂຫຕິ. ເອຕສ຺ສ ຫິ ປຸນ ຠວໂຕ ວຸຏ຺ຐານໍ ນາມ ນຕ຺ຖີຕິ ວທນ຺ຕິ ມກ຺ຂລິໂຄສາລາທໂຍ ວິຍ. ເຫຏ຺ຐາ ເຫຏ຺ຐາ ນຣກຄ຺ຄີນໍເຍວ ອາຫາໂຣ. ສາຘຸ ສທ຺ຘາ ກຸສເລສູຕິ ກຸສລຘມ຺ເມສຸ ສທ຺ຘາ ນາມ ສາຫຸ ລທ຺ຘກາຕິ ອຸມ຺ມຸຊ຺ຊຕິ, ໂສ ຕາວຕ຺ຕເກເນວ ກຸສເລນ ອຸມ຺ມຸຊ຺ຊຕິ ນາມ. ສາຘຸ ຫິຣີຕິອາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຈງ຺ກວາເຣຕິ ຣຊການໍ ຂາຣປຣິສ຺ສາວເນ, ສຸຣາປຣິສ຺ສາວເນ ວາ. ເອວໍ ປຸຄ຺ຄໂລຕິ ‘‘ເອວໍ ສາຘຸ ສທ຺ຘາ’’ຕິ ອິເມສໍ ສທ຺ຘາທີນໍ ວເສນ ເອກວາຣໍ ອຸມ຺ມຸຊ຺ຊິຕ຺ວາ ເຕສໍ ປຣິຫານິຍາ ປຸນ ນິມຸຊ຺ຊຕິເຍວ ເທວທຕ຺ຕາທໂຍ ວິຍ. ເທວທຕ຺ໂຕ ຫິ ອຏ຺ຐ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ປຎ຺ຈ ຈ ອຠິຎ຺ຎາໂຍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາປິ ປຸນ ພຸທ຺ຘານໍ ປຏິປກ຺ຂຕາຍ ເຕຫິ ຄຸເຓຫິ ປຣິຫີໂນ ຣຸຫິຣຸປ຺ປາທກມ຺ມໍ ສງ຺ຆເຠທກມ຺ມຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ທຸຕິຍຈິຕ຺ຕວາເຣນ ຈຸຕິຈິຕ຺ຕມນນ຺ຕຣາ ນິຣເຍ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ. ໂກກາລິໂກ ທ຺ເວ ອຄ຺ຄສາວເກ ອຸປວທິຕ຺ວາ ປທຸມນິຣເຍ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ.

ເນວ ຫາຍຕິ ໂນ ວຑ຺ຒຕີຕິ ອປ຺ປໂຫນກກາເລປິ ນ ຫາຍຕິ, ປໂຫນກກາເລປິ ນ ວຑ຺ຒຕິ. ອຸຠຍມ຺ປິ ປເນຕໍ ອຄາຣິເກນປິ ອນຄາຣິເກນປິ ທີເປຕພ຺ພໍ. ເອກຈ຺ໂຈ ຫິ ອຄາຣິໂກ ອປ຺ປໂຫນກກາເລ ປກ຺ຂິກຠຕ຺ຕໍ ວສ຺ສິກໍ ວາ ອຸປນິພນ຺ຘາເປສິ, ໂສ ປຈ຺ຉາ ປໂຫນກກາເລປິ ປກ຺ຂິກຠຕ຺ຕາທິມຕ຺ຕເມວ ປວຕ຺ເຕຕິ. ອນຄາຣິໂກປິ ອາທິມ຺ຫິ ອປ຺ປໂຫນກກາເລ ອຸທ຺ເທສໍ ຘຸຕງ຺ຄໍ ວາ ຄຓ຺ຫາຕິ, ເມຘາວີ ພລວີຣິຍສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ປໂຫນກກາເລ ຕໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິໍ ນ ກໂຣຕິ. ເອວໍ ປຸຄ຺ຄໂລຕິ ເອວໍ ອິມາຍ ສທ຺ຘາທີນໍ ຐິຕິຍາ ປຸຄ຺ຄໂລ ອຸມ຺ມຸຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຐິໂຕ ນາມ ໂຫຕິ. ອຸມ຺ມຸຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປຕຣຕີຕິ ສກທາຄາມິປຸຄ຺ຄໂລ ກິເລສຕນຸຕາຍ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ຄນ຺ຕພ຺ພທິສາຠິມຸໂຂ ຕຣຕິ ນາມ.

ປຏິຄາຘປ຺ປຕ຺ໂຕ ໂຫຕີຕິ ອນາຄາມິປຸຄ຺ຄລໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ອິເມ ປນ ສຕ຺ຕ ປຸຄ຺ຄລາ ອຸທໂກປເມນ ທີປິຕາ. ສຕ຺ຕ ກິຣ ຊງ຺ຆວາຓິຊາ ອທ຺ຘານມຄ຺ຄປ຺ປຏິປນ຺ນາ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ເອກໍ ປຸຓ຺ຓນທິໍ ປາປຸຓິໍສຸ. ເຕສຸ ປຐມໍ ໂອຕິຓ຺ໂຓ ອຸທກຠີຣຸໂກ ປຸຣິໂສ ໂອຕິຓ຺ຓຏ຺ຐາເນເຍວ ນິມຸຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປຸນ ສຓ຺ຐາຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ, ອວສ຺ສໍວ ມຈ຺ຉກຈ຺ຉປຠຕ຺ຕໍ ຊາໂຕ. ທຸຕິໂຍ ໂອຕິຓ຺ຓຏ຺ຐາເນ ນິມຸຊ຺ຊິຕ຺ວາ ສກິໍ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ປຸນ ນິມຸຄ຺ໂຄ ອຸຏ຺ຐາຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ, ອນ຺ໂຕເຍວ ມຈ຺ຉກຈ຺ຉປຠຕ຺ຕໍ ຊາໂຕ. ຕຕິໂຍ ນິມຸຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐິໂຕ ມຊ຺ເຌ ນທິຍາ ຐຕ຺ວາ ເນວ ໂອຣໂຕ ອາຄນ຺ຕຸໍ, ນ ປາຣໍ ຄນ຺ຕຸໍ ອສກ຺ຂິ. ຈຕຸຕ຺ໂຖ ອຸຏ຺ຐາຍ ຐິໂຕ ອຸຕ຺ຕຣຓຕິຕ຺ຖໍ ໂອໂລເກສິ. ປຎ຺ຈໂມ ອຸຕ຺ຕຣຓຕິຕ຺ຖໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ປຕຣຕິ. ຉຏ຺ໂຐ ຕໍ ທິສ຺ວາ ປາຣິມຕີຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ກຏິປ຺ປມາເຓ ອຸທເກ ຐິໂຕ. ສຕ຺ຕໂມ ປາຣິມຕີຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຄນ຺ຘຈຸຓ຺ຓາທີຫິ ນ຺ຫຕ຺ວາ ວຣວຕ຺ຖາທີນິ ນິວາເສຕ຺ວາ ສຸຣຠິວິເລປນໍ ວິລິມ຺ປິຕ຺ວາ ນີລຸປ຺ປລມາລາທີນິ ປິລນ຺ຘິຕ຺ວາ ນານາລງ຺ກາຣປ຺ປຏິມຓ຺ຑິໂຕ ມຫານຄຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ປາສາທມາຣຸຫິຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕມໂຠຊນໍ ຠຸຎ຺ຊຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຊງ຺ຆວາຓິຊາ ວິຍ ອິເມ ສຕ຺ຕ ປຸຄ຺ຄລາ, ນທີ ວິຍ ວຏ຺ຏໍ, ປຐມສ຺ສ ອຸທກຠີຣຸກສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ໂອຕິຓ຺ຓຏ຺ຐາເນເຍວ ນິມຸຊ຺ຊນໍ ວິຍ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິກສ຺ສ ວຏ຺ເຏ ນິມຸຊ຺ຊນໍ, ອຸມ຺ມຸຊ຺ຊິຕ຺ວາ ນິມຸຊ຺ຊນປຸຣິໂສ ວິຍ ສທ຺ຘາທີນໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິມຕ຺ຖເກນ ອຸມ຺ມຸຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຕາສໍ ຫານິຍາ ນິມຸຄ຺ຄປຸຄ຺ຄໂລ, ມຊ຺ເຌ ນທິຍາ ຐຕ຺ວາ ວິຍ ສທ຺ຘາທີນໍ ຐິຕິຍາ ຐິຕິປຸຄ຺ຄໂລ, ອຸຕ຺ຕຣຓຕິຕ຺ຖໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ວິຍ ໂສຕາປນ຺ໂນ, ປຕຣນ຺ຕປຸຣິໂສ ວິຍ ກິເລສກາມາວຏ຺ຏຕາຍ ປຕຣນ຺ໂຕ ສກທາຄາມີ, ຕຣິຕ຺ວາ ກຏິມຕ຺ເຕ ອຸທເກ ຐິຕປຸຣິໂສ ວິຍ ອນາວຏ຺ຏຘມ຺ມຕ຺ຕາ ອນາຄາມີ, ນ຺ຫຕ຺ວາ ປາຣິມຕີຣໍ ອຸຕ຺ຕຣິຕ຺ວາ ຖເລ ຐິຕປຸຣິໂສ ວິຍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ໂອເຆ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ນິພ຺ພານຖເລ ຐິໂຕ ຂີຓາສວພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ, ຖເລ ຐິຕປຸຣິສສ຺ສ ນຄຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ປາສາທໍ ອາຣຸຍ຺ຫ ອຸຕ຺ຕມໂຠຊນຠຸຎ຺ຊນໍ ວິຍ ຂີຓາສວສ຺ສ ນິພ຺ພານາຣມ຺ມຓສມາປຕ຺ຕິໍ ອປ຺ເປຕ຺ວາ ວີຕິນາມນໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ອຸທກູປມາສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໖-໙. ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສີສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ

໑໖-໑໙. ຉຏ຺ເຐ ‘‘ອິຘ ສມສີສີ ກຖິໂຕ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເອວໍ ສມສີສິຕໍ ວິຠຊິຕ຺ວາ ອິຘາຘິປ຺ເປຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ໂສ ຈຕຸພ຺ພິໂຘ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິມາຫ. ໂຣຄວເສນ ສມສີສີ ໂຣຄສມສີສີ. ເອສ ນໂຍ ເສເສສຸປິ. ເອກປ຺ປຫາເຣເນວາຕິ ເອກເວລາຍເມວ. ໂຍ ຈກ຺ຂຸໂຣຄາທີສຸ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ສຕິ ‘‘ອິໂຕ ອນຸຏ຺ຐິໂຕ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວິປສ຺ສນໍ ປຏ຺ຐເປສິ, ອຖສ຺ສ ອຣຫຕ຺ຕຎ຺ຈ ໂຣຄໂຕ ວຸຏ຺ຐານຎ຺ຈ ເອກກາລເມວ ໂຫຕິ, ອຍໍ ໂຣຄສມສີສີ ນາມ. ອິຣິຍາປຖສ຺ສ ປຣິໂຍສານນ຺ຕິ ອິຣິຍາປຖນ຺ຕຣສມາໂຍໂຄ. ໂຍ ຐານາທີສຸ ອິຣິຍາປເຖສຸ ອຎ຺ຎຕຣໍ ອຘິຏ຺ຐາຍ ‘‘ອວິໂກເປຕ຺ວາວ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວິປສ຺ສນໍ ປຏ຺ຐເປສິ. ອຖສ຺ສ ອຣຫຕ຺ຕປ຺ປຕ຺ຕິ ຈ ອິຣິຍາປຖວິໂກປນຎ຺ຈ ເອກປ຺ປຫາເຣເນວ ໂຫຕິ, ອຍໍ ອິຣິຍາປຖສມສີສີ ນາມ. ຊີວິຕສມສີສີ ນາມາຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ປລິໂພຘສີສໍ ມາໂນ, ປຣາມາສສີສໍ ທິຏ຺ຐິ, ວິກ຺ເຂປສີສໍ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈໍ, ກິເລສສີສໍ ອວິຊ຺ຊາ, ອຘິໂມກ຺ຂສີສໍ ສທ຺ຘາ, ປຄ຺ຄຫສີສໍ ວີຣິຍໍ, ອຸປຏ຺ຐານສີສໍ ສຕິ, ອວິກ຺ເຂປສີສໍ ສມາຘິ, ທສ຺ສນສີສໍ ປຎ຺ຎາ, ປວຕ຺ຕສີສໍ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ຈຸຕິສີສໍ ວິໂມກ຺ໂຂ, ສງ຺ຂາຣສີສໍ ນິໂຣໂຘ’’ຕິ ປຏິສມ຺ຠິທາຍໍ (ປຏິ. ມ. ໓.໓໓) ວຸຕ຺ເຕສຸ ສຕ຺ຕຣສສຸ ສີເສສຸ ປວຕ຺ຕສີສໍ ກິເລສສີສນ຺ຕິ ທ຺ເວ ສີສານິ ອິຘາຘິປ຺ເປຕານິ – ‘‘ອປຸພ຺ພໍ ອຈຣິມໍ ອາສວປຣິຍາທານຎ຺ຈ ໂຫຕິ ຊີວິຕປຣິຍາທານຎ຺ຈາ’’ຕິ ວຈນໂຕ. ເຕສຸ ກິເລສສີສໍ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ໂຄ ປຣິຍາທິຍຕິ, ປວຕ຺ຕສີສໍ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ຈຸຕິຈິຕ຺ຕໍ ປຣິຍາທິຍຕິ. ຕຕ຺ຖ ອວິຊ຺ຊາປຣິຍາທາຍກໍ ຈິຕ຺ຕໍ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ປຣິຍາທາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍປຣິຍາທາຍກໍ ອວິຊ຺ຊໍ ປຣິຍາທາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ອຎ຺ຎໍ ອວິຊ຺ຊາປຣິຍາທາຍກໍ ຈິຕ຺ຕໍ, ອຎ຺ຎໍ ຊີວິຕນ຺ທ຺ຣິຍປຣິຍາທາຍກໍ. ຍສ຺ສ ເຈຕໍ ສີສທ຺ວຍໍ ສມໍ ປຣິຍາທານໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ໂສ ຊີວິຕສມສີສີ ນາມ.

ກຖໍ ປນິທໍ ສມໍ ໂຫຕີຕິ? ວາຣສມຕາຍ. ຍສ຺ມິຎ຺ຫິ ວາເຣ ມຄ຺ຄວຸຏ຺ຐານໍ ໂຫຕິ, ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ເຄ ປຎ຺ຈ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓານິ, ສກທາຄາມິມຄ຺ເຄ ປຎ຺ຈ, ອນາຄາມິມຄ຺ເຄ ປຎ຺ຈ, ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄ ຈຕ຺ຕາຣີຕິ ເອກູນວີສຕິເມ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຎາເຓ ປຕິຏ຺ຐາຍ ຠວງ຺ຄໍ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ປຣິນິພ຺ພາຍໂຕ ອິມາຍ ວາຣສມຕາຍ ອິທໍ ອຸຠຍສີສປຣິຍາທານມ຺ປິ ສມໍ ໂຫຕີຕິ ອິມາຍ ວາຣສມຕາຍ. ວາຣສມວຸຕ຺ຕິທາຍເກນ ຫິ ມຄ຺ຄຈິຕ຺ເຕນ ອຕ຺ຕໂນ ອນນ຺ຕຣໍ ວິຍ ນິປ຺ຜາເທຕພ຺ພາ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓວາຣາ ຈ ກິເລສປຣິຍາທານສ຺ເສວ ວາຣາຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕໍ ອຣຫຕິ. ‘‘ວິມຸຕ຺ຕສ຺ມິໍ ວິມຸຕ຺ຕມິຕິ ຎາຓໍ ໂຫຕີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໗໘; ສໍ. ນິ. ໓.໑໒, ໑໔) ວຈນໂຕ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓປຣິສມາປເນນ ກິເລສປຣິຍາທານໍ ສມ຺ປາປິຕໍ ນາມ ໂຫຕີຕິ ອິມາຍ ວາຣວຸຕ຺ຕິຍາ ສມຕາຍ ກິເລສປຣິຍາທານຊີວິຕປຣິຍາທານານໍ ສມຕາ ເວທິຕພ຺ພາ. ເຕເນວາຫ ‘‘ຍສ຺ມາ ປນສ຺ສ…ເປ... ຕສ຺ມາ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ.

ອາຍຸໂນ ເວມຊ຺ຌໍ ອນຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ອນ຺ຕຣາວ ກິເລສປຣິນິພ຺ພາເນນ ປຣິນິພ຺ພາຍຕີຕິ ອນ຺ຕຣາປຣິນິພ຺ພາຍີ. ເຕນາຫ ‘‘ໂຍ ປຎ຺ຈສຸ ສຸທ຺ຘາວາເສສູ’’ຕິອາທິ. ເວມຊ຺ເຌຕິ ອວິຫາທີສຸ ຍຕ຺ຖ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ, ຕຕ຺ຖ ອາຍຸໂນ ເວມຊ຺ເຌ. ອາຍຸເວມຊ຺ຌໍ ອຸປຫຈ຺ຈ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ປຣິນິພ຺ພາຍຕີຕິ ອຸປຫຈ຺ຈປຣິນິພ຺ພາຍີ. ເຕນາຫ ‘‘ໂຍ ຕຕ຺ເຖວາ’’ຕິອາທິ. ອສງ຺ຂາເຣນ ອປ຺ປໂຍເຄນ ອນຸສ຺ສາເຫນ ອກິລມນ຺ໂຕ ຕິກ຺ຂິນ຺ທ຺ຣິຍຕາຍ ສຸເຂເນວ ປຣິນິພ຺ພາຍຕີຕິ ອສງ຺ຂາຣປຣິນິພ຺ພາຍີ. ເຕນາຫ ‘‘ໂຍ ເຕສໍເຍວາ’’ຕິອາທິ. ເຕສໍເຍວ ປຸຄ຺ຄລານນ຺ຕິ ນິທ຺ຘາຣເຓ ສາມິວຈນໍ. ອປ຺ປໂຍເຄນາຕິ ອຘິມຕ຺ຕປ຺ປໂຍເຄນ ວິນາ ອປ຺ປກສິເຣນ. ສສງ຺ຂາເຣນ ສປ຺ປໂຍເຄນ ກິລມນ຺ໂຕ ທຸກ຺ເຂນ ປຣິນິພ຺ພາຍຕີຕິ ສສງ຺ຂາຣປຣິນິພ຺ພາຍີ. ອຸທ຺ຘໍວາຫິຠາເວນ ອຸທ຺ຘມສ຺ສ ຕຓ຺ຫາໂສຕໍ ວຏ຺ຏໂສຕຎ຺ຈາຕິ, ອຸທ຺ຘໍ ວາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຏິລຠິຕພ຺ພໂຕ ອຸທ຺ຘມສ຺ສ ມຄ຺ຄໂສຕນ຺ຕິ ອຸທ຺ຘໍໂຠໂຕ. ປຏິສນ຺ຘິວເສນ ອກນິຏ຺ຐໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ອກນິຏ຺ຐຄາມີ.

ເອຕ຺ຖ ປນ ຈຕຸກ຺ກໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ໂຍ ຫິ ອວິຫໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ເທວໂລເກ ໂສເຘຕ຺ວາ ອກນິຏ຺ຐໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຣິນິພ຺ພາຍຕິ, ອຍໍ ອຸທ຺ຘໍໂສໂຕ ອກນິຏ຺ຐຄາມີ ນາມ. ອຍຎ຺ຫິ ອວິເຫສຸ ກປ຺ປສຫສ຺ສໍ ວສນ຺ໂຕ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ຕຸໍ ອສກ຺ກຸຓິຕ຺ວາ ອຕປ຺ປໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ຕຕ຺ຣາປິ ທ຺ເວ ກປ຺ປສຫສ຺ສານິ ວສນ຺ໂຕ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ຕຸໍ ອສກ຺ກຸຓິຕ຺ວາ ສຸທສ຺ສໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ຕຕ຺ຣາປິ ຈຕ຺ຕາຣິ ກປ຺ປສຫສ຺ສານິ ວສນ຺ໂຕ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ຕຸໍ ອສກ຺ກຸຓິຕ຺ວາ ສຸທສ຺ສິໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ຕຕ຺ຣາປິ ອຏ຺ຐ ກປ຺ປສຫສ຺ສານິ ວສນ຺ໂຕ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ຕຸໍ ອສກ຺ກຸຓິຕ຺ວາ ອກນິຏ຺ຐໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ຕຕ຺ຖ ວສນ຺ໂຕ ອຄ຺ຄມຄ຺ຄໍ ອຘິຄຈ຺ຉຕິ. ຕຕ຺ຖ ໂຍ ອວິຫໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ທຸຕິຍໍ ວາ ຈຕຸຕ຺ຖໍ ວາ ເທວໂລກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຣິນິພ຺ພາຍຕິ, ອຍໍ ອຸທ຺ຘໍໂສໂຕ ນ ອກນິຏ຺ຐຄາມີ ນາມ. ໂຍ ກາມຠວໂຕ ຈວິຕ຺ວາ ອກນິຏ຺ເຐສຸ ປຣິນິພ຺ພາຍຕິ, ອຍໍ ນ ອຸທ຺ຘໍໂສໂຕ ອກນິຏ຺ຐຄາມີ ນາມ. ໂຍ ເຫຏ຺ຐາ ຈຕູສຸ ເທວໂລເກສຸ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ເຖວ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ປຣິນິພ຺ພາຍຕິ, ອຍໍ ນ ອຸທ຺ຘໍໂສໂຕ ນ ອກນິຏ຺ຐຄາມີຕິ.

ເອເຕ ປນ ອວິເຫສຸ ອຸປ຺ປນ຺ນສມນນ຺ຕຣອາຍຸເວມຊ຺ຌໍ ອປ຺ປຕ຺ວາວ ປຣິນິພ຺ພາຍນວເສນ ຕໂຍ ອນ຺ຕຣາປຣິນິພ຺ພາຍິໂນ, ເອໂກ ອຸປຫຈ຺ຈປຣິນິພ຺ພາຍີ, ເອໂກ ອຸທ຺ຘໍໂສໂຕຕິ ປຎ຺ຈວິໂຘ, ອສງ຺ຂາຣສສງ຺ຂາຣປຣິນິພ຺ພາຍິວິຠາເຄນ ທສ ໂຫນ຺ຕິ, ຕຖາ ອຕປ຺ປສຸທສ຺ສສຸທສ຺ສີສູຕິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ທສກາຕິ ຈຕ຺ຕາຣີສໍ. ອກນິຏ຺ເຐ ປນ ອຸທ຺ຘໍໂສໂຕ ນຕ຺ຖິ, ຕໂຍ ອນ຺ຕຣາປຣິນິພ຺ພາຍິໂນ, ເອໂກ ອຸປຫຈ຺ຈປຣິນິພ຺ພາຍີຕິ ຈຕ຺ຕາໂຣ, ອສງ຺ຂາຣສສງ຺ຂາຣປຣິນິພ຺ພາຍິວິຠາເຄນ ອຏ຺ຐາຕິ ອຏ຺ຐຈຕ຺ຕາຣີສໍ ອນາຄາມິໂນ. ສຕ຺ຕມາທີສຸ ນຕ຺ຖິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ.

ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສີສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໐. ນິທ຺ທສວຕ຺ຖຸສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໐. ທສເມ ນິທ຺ທສວຕ຺ຖູນີຕິ ອາທິສທ຺ທໂລເປນາຍໍ ນິທ຺ເທໂສຕິ ອາຫ ‘‘ນິທ຺ທສາທິວຕ຺ຖູນີ’’ຕິ. ນຕ຺ຖິ ອິທານິ ອິມສ຺ສ ທສາຕິ ນິທ຺ທໂສ. ປຎ຺ໂຫຕິ ຎາຕຸໍ ອິຈ຺ຉິໂຕ ອຕ຺ໂຖ. ປຸນ ທສວສ຺ໂສ ນ ໂຫຕີຕິ ເຕສໍ ມຕິມຕ຺ຕເມຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ໂສ ກິຣາ’’ຕິ ກິຣສທ຺ທຄ຺ຄຫຓໍ. ນິທ຺ທໂສຕິ ເຈຕໍ ວຈນມຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ສ ນິພ຺ພີສາທິຠາວສ຺ສ ວິຍ ນິນ຺ນວາທິຠາວສ຺ສ ຈ ອິຈ຺ຉິຕຕ຺ຕາຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ນ ເກວລຎ຺ຈາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຄາເມ ວິຈຣນ຺ໂຕຕິ ຄາເມ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣນ຺ໂຕ. ນ ອິທໍ ຕິຕ຺ຖິຍານໍ ອຘິວຈນໍ ເຕສຸ ຕນ຺ນິມິຕ຺ຕສ຺ສ ອຠາວາ, ສາສເນປິ ເສຂສ຺ສປິ ນ ອິທໍ ອຘິວຈນໍ, ກິມງ຺ຄໍ ປນ ປຸຖຸຊ຺ຊນສ຺ສ. ຍສ຺ສ ປເນຕໍ ອຘິວຈນໍ ເຍນ ຈ ກາຣເຓນ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຂີຓາສວສ຺ເສຕ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອປ຺ປຏິສນ຺ຘິກຠາໂວ ຫິສ຺ສ ປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕ ກາຣຓໍ. ປຣມ຺ປຣາຍ ອິຕຣານິ ຍານິ ປາຬິຍໍ ອາຄຕານິໍ.

ສິກ຺ຂາຍ ສມ຺ມເທວ ອາທານໍ ສິກ຺ຂາສມາທານໍ. ຕໍ ປນສ຺ສາ ປາຣິປູຣິຍາ ເວທິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ສິກ຺ຂາຕ຺ຕຍປູຣເຓ’’ຕິ. ສິກ຺ຂາຍ ວາ ສມ຺ມເທວ ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຣກ຺ຂຓໍ ສິກ຺ຂາສມາທານໍ. ຕຎ຺ຈ ອຕ຺ຖໂຕ ປູຣເຓນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນໍ ອຣກ຺ຂເຓ ສພ຺ເພນ ສພ຺ພໍ ອຠາວໂຕ, ຣກ຺ຂເຓ ຈ ປຣິປູຣຓໂຕ. ພລວຈ຺ຉນ຺ໂທຕິ ທຬ຺ຫຈ຺ຉນ຺ໂທ. ອາຍຕິນ຺ຕິ ອນນ຺ຕຣານາຄຕທິວສາທິກາໂລ ອຘິປ຺ເປໂຕ, ນ ອນາຄຕຠໂວຕິ ອາຫ ‘‘ອນາຄເຕ ປຸນທິວສາທີສຸປີ’’ຕິ. ສິກ຺ຂໍ ປຣິປູເຣນ຺ຕສ຺ສ ຕຕ຺ຖ ນິພທ຺ຘຠຕ຺ຕິຕາ ອວິຄຕເປມຕາ. ເຕຠູມກຘມ຺ມານໍ ອນິຈ຺ຈາທິວເສນ ສມ຺ມເທວ ນິຊ຺ຌານໍ ຘມ຺ມນິສາມນາຕິ ອາຫ ‘‘ວິປສ຺ສນາເຍຕໍ ອຘິວຈນ’’ນ຺ຕິ. ຕຓ຺ຫາວິນເຍຕິ ຠງ຺ຄານຸປສ຺ສນາຎາຓານຸຠາວສິທ຺ເຘ ຕຓ຺ຫາວິກ຺ຂມ຺ຠເນ. ເອກີຠາເວຕິ ຄຓສງ຺ຄຓິກາກິເລສສງ຺ຄຓິກາວິຄມສິທ຺ເຘ ວິເວກວາເສ. ວີຣິຍາຣມ຺ເຠຕິ ສມ຺ມປ຺ປຘານສ຺ສ ປຄ຺ຄຓ຺ຫເນ. ຕໍ ປນ ສພ຺ພໂສ ວີຣິຍສ຺ສ ປຣິພ຺ຣູຫນໍ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ກາຍິກເຈຕສິກສ຺ສ ວີຣິຍສ຺ສ ປູຣເຓ’’ຕິ. ສຕິຍຎ຺ເຈວ ນິປກຠາເວ ຈາຕິ ສໂຕກາຣິຕາຍ ເຈວ ສມ຺ປຊານກາຣິຕາຍ ຈ. ສຕິສມ຺ປຊຎ຺ຎພເລເນວ ຫິ ວີຣິຍາຣມ຺ໂຠ ອິຊ຺ຌຕິ. ທິຏ຺ຐິປຏິເວເຘຕິ ມຄ຺ຄສມ຺ມາທິຏ຺ຐິຍາ ປຏິວິຊ຺ຌເນ. ເຕນາຫ ‘‘ມຄ຺ຄທສ຺ສເນ’’ຕິ.

ນິທ຺ທສວຕ຺ຖຸສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ອນຸສຍວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.