໓. ວຊ຺ຊິສຕ຺ຕກວຄ຺ໂຄ

໑. ສາຣນ຺ທທສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໑. ຕຕິຍສ຺ສ ປຐເມ ເທວາຍຕນຠາເວນ ຈິຕ຺ຕຕ຺ຕາ ໂລກສ຺ສ ຈິຕ຺ຕີກາຣຏ຺ຐານຕາຍ ຈ ເຈຕິຍໍ ອໂຫສິ. ຍາວກີວນ຺ຕິ (ທີ. ນິ. ຏີ. ໒.໑໓໔) ເອກເມເວຕໍ ປທໍ ອນິຍມໂຕ ປຣິມາຓວາຈີ. ກາໂລ ເຈຕ຺ຖ ອຘິປ຺ເປໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ຍຕ຺ຕກໍ ກາລ’’ນ຺ຕິ. ອຠິຓ຺ຫໍ ສນ຺ນິປາຕາຕິ ນິຈ຺ຈສນ຺ນິປາຕາ. ຕໍ ປນ ນິຈ຺ຈສນ຺ນິປາຕຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ທິວສສ຺ສາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສນ຺ນິປາຕພຫຸລາຕິ ປຈຸຣສນ຺ນິປາຕາ. ໂວສານນ຺ຕິ ສງ຺ໂກຈໍ. ‘‘ວຸທ຺ຘິເຍວາ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ພ຺ຍຕິເຣກມຸເຂນ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຠິຓ຺ຫໍ ອສນ຺ນິປຕນ຺ຕາ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອາກຸລາຕິ ຂຸຠິຕາ ນ ປສນ຺ນາ. ຠິຊ຺ຊິຕ຺ວາຕິ ວຄ຺ຄພນ຺ຘໂຕ ວິຠຊ຺ຊ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ຫຸຕ຺ວາ.

ສນ຺ນິປາຕເຠຣິຍາຕິ ສນ຺ນິປາຕາໂຣຈນເຠຣິຍາ. ອທ຺ຘຠຸຕ຺ຕາ ວາຕິ ສາມິຠຸຕ຺ຕາ ວາ. ໂອສີທມາເນຕິ ຫາຍມາເນ.

ສຸງ຺ກນ຺ຕິ ຠຓ຺ຑໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕຫິ ປພ຺ພຕຂຓ຺ຑນາທິຕິຕ຺ຖຄາມທ຺ວາຣາທີສຸ ຣາຊປຸຣິສານໍ ທາຕພ຺ພຠາຄໍ. ພລິນ຺ຕິ ນິປ຺ຜນ຺ນສສ຺ສາທິໂຕ ຉຠາຄໍ ສຕ຺ຕຠາຄນ຺ຕິອາທິນາ ລທ຺ຘພ຺ພກຣໍ. ທຓ຺ຑນ຺ຕິ ທສວີສຕິກຫາປຓາທິກໍ ອປຣາຘານຸຣູປໍ ຄເຫຕພ຺ພຘນທຓ຺ຑໍ. ວຊ຺ຊິຘມ຺ມນ຺ຕິ ວຊ຺ຊິຣາຊຘມ຺ມໍ. ອິທານິ ອປຎ຺ຎຕ຺ຕປຎ຺ຎາປນາທີສຸ ຕປ຺ປຏິກ຺ເຂເປ ຈ ອາທີນວານິສໍເສ ຈ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເຕສ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປາຣິຈຣິຍກ຺ຂມາຕິ ອຸປຏ຺ຐານກ຺ຂມາ. ໂປຣາຓໍ ວຊ຺ຊິຘມ຺ມນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ປຸພ຺ເພ ກິຣ ວຊ຺ຊິຣາຊາໂນ ‘‘ອຍໍ ໂຈໂຣ’’ຕິ ອາເນຕ຺ວາ ທສ຺ສິເຕ ‘‘ຄຓ຺ຫຖ ນໍ ໂຈຣ’’ນ຺ຕິ ອວຕ຺ວາ ວິນິຈ຺ຉຍມຫາມຕ຺ຕານໍ ເທນ຺ຕິ. ເຕ ວິນິຈ຺ຉິນິຕ຺ວາ ສເຈ ອໂຈໂຣ ໂຫຕິ, ວິສ຺ສຊ຺ເຊນ຺ຕິ. ສເຈ ໂຈໂຣ, ອຕ຺ຕນາ ກິຎ຺ຈິ ອກຕ຺ວາ ໂວຫາຣິການໍ ເທນ຺ຕິ, ເຕປິ ວິນິຈ຺ຉິນິຕ຺ວາ ອໂຈໂຣ ເຈ, ວິສ຺ສຊ຺ເຊນ຺ຕິ. ໂຈໂຣ ເຈ, ສຸຕ຺ຕຘຣານໍ ເທນ຺ຕິ. ເຕປິ ວິນິຈ຺ຉິນິຕ຺ວາ ອໂຈໂຣ ເຈ, ວິສ຺ສຊ຺ເຊນ຺ຕິ. ໂຈໂຣ ເຈ, ອຏ຺ຏກຸລິການໍ ເທນ຺ຕິ, ເຕປິ ຕເຖວ ກຕ຺ວາ ເສນາປຕິສ຺ສ, ເສນາປຕິ ອຸປຣາຊສ຺ສ, ອຸປຣາຊາ ຣຎ຺ໂຎ. ຣາຊາ ວິນິຈ຺ຉິນິຕ຺ວາ ສເຈ ອໂຈໂຣ ໂຫຕິ, ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕິ. ສເຈ ປນ ໂຈໂຣ ໂຫຕິ, ປເວຓິປຓ຺ຓກໍ ວາຈາເປຕິ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ເຍນ ອິທໍ ນາມ ກຕໍ, ຕສ຺ສ ອຍໍ ນາມທຓ຺ໂຑ’’ຕິ ລິຂິຕໍ. ຣາຊາ ຕສ຺ສ ກິຣິຍໍ ເຕນ ສມາເນຕ຺ວາ ຕທນຸຈ຺ຉວິກໍ ທຓ຺ຑໍ ກໂຣຕິ. ອິຕິ ເອຕໍ ໂປຣາຓໍ ວຊ຺ຊິຘມ຺ມໍ ສມາທາຍ ວຕ຺ຕນ຺ຕານໍ ມນຸສ຺ສາ ນ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ. ປຣມ຺ປຣາຄເຕສຸ ອຏ຺ຏກຸເລສຸ ຊາຕາ ອຄຕິຄມນວິຣຕາ ອຏ຺ຏມຫລ຺ລກປຸຣິສາ ອຏ຺ຏກຸລິກາ.

ສກ຺ກາຣນ຺ຕິ ອຸປກາຣໍ. ຄຣຸຠາວໍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາຕິ ‘‘ອິເມ ອມ຺ຫາກໍ ຄຣຸໂນ’’ຕິ ຕຕ຺ຖ ຄຣຸຠາວໍ ປຏິ ປຏິ ອຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ. ມາເນສ຺ສນ຺ຕີຕິ ສມ຺ມາເນສ຺ສນ຺ຕິ. ຕໍ ປນ ສມ຺ມານນໍ ເຕສຸ ເນສໍ ອຕ຺ຕມນຕາປຸພ຺ພກນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ມເນນ ປິຍາຍິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ. ນິປຈ຺ຈກາຣໍ ປຓິປາຕໍ. ທສ຺ເສນ຺ຕີຕິ ຄຣຸຈິຕ຺ຕຠາຣໍ ທສ຺ເສນ຺ຕິ. ສນ຺ຘາເນຕຸນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ຘໍ ອວິຈ຺ຉິນ຺ນໍ ກຕ຺ວາ ຆເຏຕຸໍ.

ປສຍ຺ຫກາຣສ຺ສາຕິ ພລກ຺ກາຣສ຺ສ. ກາມໍ ວຸທ຺ຘິຍາ ປູຊນີຍຕາຍ ‘‘ວຸທ຺ຘິຫານິໂຍ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ອຕ຺ໂຖ ປນ ວຸຕ຺ຕານຸກ຺ກເມເນວ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ. ປາຬິຍໍ ວາ ຍສ຺ມາ ‘‘ວຸທ຺ຘິເຍວ ປາຏິກງ຺ຂາ, ໂນ ປຣິຫານີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ຕທນຸກ຺ກເມນ ‘‘ວຸທ຺ຘິຫານິໂຍ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ວິປຈ຺ຈິຕຸໍ ອລທ຺ໂຘກາເສ ປາປກມ຺ເມ, ຕສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ວິປາເກ ວາ ອນວສໂຣວ ເທວໂສປສຄ຺ໂຄ. ຕສ຺ມິໍ ປນ ລທ຺ໂຘກາເສ ສິຍາ ເທວໂຕປສຄ຺ຄສ຺ສ ອວສໂຣຕິ ອາຫ ‘‘ອນຸປ຺ປນ຺ນໍ…ເປ… ວຑ຺ເຒນ຺ຕີ’’ຕິ. ເອເຕເນວ ອນຸປ຺ປນ຺ນໍ ສຸຂນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ພລກາຍສ຺ສ ທິຄຸຓຕິຄຸຓຕາທສ຺ສນໍ ປຏິຠຍຠາວທສ຺ສນນ຺ຕິ ເອວມາທິນາ ເທວຕານໍ ສງ຺ຄາມສີເສ ສຫາຍຕາ ເວທິຕພ຺ພາ.

ອນິຈ຺ຉິຕນ຺ຕິ ອນິຏ຺ຐໍ. ອາວຣຓໂຕຕິ ນິເສຘນໂຕ. ຘມ຺ມໂຕ ອນເປຕາ ຘມ຺ມິຍາຕິ ອິຘ ‘‘ຘມ຺ມິກາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ມິຄສູກຣາທິຆາຕາຍ ສຸນຂາທີນໍ ກຑ຺ຒິຕ຺ວາ ວນຈຣຓໍ ວາໂຊ, ຕຕ຺ຖ ນິຍຸຕ຺ຕາ, ເຕ ວາ ວາເຊນ຺ຕີຕິ ວາຊິກາ, ມິຄວຘຈາຣິໂນ.

ສາຣນ຺ທທສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ວສ຺ສກາຣສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໒. ທຸຕິເຍ ອຠິຍາຕຸກາໂມຕິ ເອຕ຺ຖ ອຠິ-ສທ຺ໂທ ອຠິຠວນຕ຺ໂຖ ‘‘ອນຠິວິທິຕຸ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ ວິຍາຕິ ອາຫ ‘‘ອຠິຠວນຕ຺ຖາຍ ຍາຕຸກາໂມ’’ຕິ. ວຊ຺ຊິຣາຊາໂນຕິ ‘‘ວຊ຺ເຊຕພ຺ພາ ອິເມ’’ຕິ ອາທິໂຕ ປວຕ຺ຕໍ ວຈນໍ ອຸປາທາຍ ວຊ຺ຊີຕິ ລທ຺ຘນາມາ ຣາຊາໂນ, ວຊ຺ຊິຣຏ຺ຐສ຺ສ ວາ ຣາຊາໂນ ວຊ຺ຊິຣາຊາໂນ. ຣຏ຺ຐສ຺ສ ປນ ວຊ຺ຊິສມຎ຺ຎາ ຕນ຺ນິວາສິຣາຊກຸມາຣວເສນ ເວທິຕພ຺ພາ. ຣາຊິທ຺ຘິຍາຕິ ຣາຊຠາວານຸຄເຕນ ປຠາເວນ. ໂສ ປນ ປຠາໂວ ເນສໍ ຄຓຣາຊານໍ ມິໂຖ ສາມຄ຺ຄິຍາ ໂລເກ ປາກໂຏ. ຈິຣຏ຺ຐາຍີ ຈ ອໂຫສີຕິ ‘‘ສມຄ຺ຄຠາວໍ ກເຖຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອນຸ ອນຸ ຕໍສມງ຺ຄິໂນ ຠາເວຕິ ວຑ຺ເຒຕີຕິ ອນຸຠາໂວ, ອນຸຠາໂວ ເອວ ອານຸຠາໂວ, ປຕາໂປ. ໂສ ປນ ເນສໍ ປຕາໂປ ຫຕ຺ຖິອສ຺ສາທິວາຫນສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຕຕ຺ຖ ຈ ສຸຠິກ຺ຂິຕຠາເວນ ໂລເກ ປາກໂຏ ຊາໂຕຕິ ‘‘ເອເຕນ…ເປ… ກເຖຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕາຬຈ຺ຉິຄ຺ຄເຬນາຕິ ກຸຎ຺ຈິກາຉິທ຺ເທນ. ອສນນ຺ຕິ ສຣໍ. ອຕິປາຕຍິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ອຕິກ຺ກາເມນ຺ຕິ. ໂປງ຺ຂານຸໂປງ຺ຂນ຺ຕິ ໂປງ຺ຂສ຺ສ ອນຸໂປງ຺ຂໍ, ປຸຣິມສຣສ຺ສ ໂປງ຺ຂປທານຸຄຕໂປງ຺ຂໍ ອິຕຣໍ ສຣໍ ກຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອວິຣາຘິຕນ຺ຕິ ອວິຣຊ຺ຌິຕໍ. ອຸຈ຺ຉິນ຺ທິສ຺ສາມີຕິ ອຸມ຺ມູລນວເສນ ກຸລສນ຺ຕຕິໍ ຉິນ຺ທິສ຺ສາມິ. ອຍນໍ ວຑ຺ຒນໍ ອໂຍ, ຕປ຺ປຏິປກ຺ເຂນ ອນໂຍຕິ ອາຫ ‘‘ອວຑ຺ຒິ’’ນ຺ຕິ. ຎາຕີນໍ ພ຺ຍສນໍ ວິນາໂສ ຎາຕິພ຺ຍສນໍ.

ຄງ຺ຄາຍາຕິ ຄງ຺ຄາສມີເປ. ປຏ຺ຏນຄາມນ຺ຕິ ສກຏປຏ຺ຏນຄາມໍ. ຕຕ຺ຣາຕິ ຕສ຺ມິໍ ປຏ຺ຏເນ. ພລວາຆາຕຊາໂຕຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນພລວໂກໂຘ. ເມຕິ ມຍ຺ຫໍ. ຄເຕນາຕິ ຄມເນນ. ສີຕໍ ວາ ອຸຓ຺ຫໍ ວາ ນຕ຺ຖິ ຕາຍ ເວລາຍ. ອຠິມຸຂໍ ຍຸທ຺ເຘນາຕິ ອຠິມຸຂໍ ອຸຊຸກເມວ ສງ຺ຄາມກຣເຓນ. ອຸປລາປນໍ ສາມໍ ທານຎ຺ຈາຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອລ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຠໂທປິ ອິຘ ອຸປາໂຍ ເອວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ມິຖຸເຠທາ’’ຕິ. ຍຸທ຺ຘສ຺ສ ປນ ອນຸປາຍຕາ ປເຄວ ປກາສິຕາ. ອິທນ຺ຕິ ‘‘ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ອຸປລາປນາຍ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ມິຖຸເຠທາ’’ຕິ ອິທໍ ວຈນໍ. ກຖາຍ ນຍໍ ລຠິຕ຺ວາຕິ ‘‘ຍາວກີວຎ຺ຈ …ເປ… ປຣິຫານີ’’ຕິ ອິມາຍ ຠຄວໂຕ ກຖາຍ ອຸປາຍໍ ລຠິຕ຺ວາ. ອນຸກມ຺ປາຍາຕິ ວຊ຺ຊິຣາເຊສຸ ອນຸຄ຺ຄເຫນ.

ຣາຊາປິ ຕເມວ ເປເສຕ຺ວາ ສພ຺ເພ…ເປ… ປາເປສີຕິ ຣາຊາ ຕໍ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄຕໍ ‘‘ກິໍ, ອາຈຣິຍ, ຠຄວາ ອວຈາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ໂສ ‘‘ຍຖາ ໂຠ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ວຈນໍ ນ ສກ຺ກາ ວຊ຺ຊີ ເກນຈິ ຄເຫຕຸໍ, ອປິຈ ອຸປລາປນາຍ ວາ ມິຖຸເຠເທນ ວາ ສກ຺ກາ’’ຕິ ອາຫ. ຕໂຕ ນໍ ຣາຊາ ‘‘ອຸປລາປນາຍ ອມ຺ຫາກໍ ຫຕ຺ຖິອສ຺ສາທໂຍ ນສ຺ສິສ຺ສນ຺ຕິ, ເຠເທເນວ ເຕ ຄເຫສ຺ສາມິ, ກິໍ ກໂຣມາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ເຕນ ຫິ, ມຫາຣາຊ, ຕຸມ຺ເຫ ວຊ຺ຊີ ອາຣພ຺ຠ ປຣິສຕິ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຖ, ຕໂຕ ອຫໍ ‘‘ກິໍ ເຕ, ມຫາຣາຊ, ເຕຫິ, ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕເກນ ກສິວຓິຊ຺ຊາທີນິ ກຕ຺ວາ ຊີວນ຺ຕຸ ເອເຕ ຣາຊາໂນ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປກ຺ກມິສ຺ສາມິ. ຕໂຕ ຕຸມ຺ເຫ ‘‘ກິໍ ນຸ, ໂຠ, ເອສ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ວຊ຺ຊີ ອາຣພ຺ຠ ປວຕ຺ຕໍ ກຖໍ ປຏິພາຫຕີ’’ຕິ ວເທຍ຺ຍາຖ. ທິວສຠາເຄ ຈາຫໍ ເຕສໍ ປຓ຺ຓາກາຣໍ ເປເສສ຺ສາມິ, ຕມ຺ປິ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ຕຸມ຺ເຫປິ ມມ ໂທສໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ພນ຺ຘນຕາຬນາທີນິ ອກຕ຺ວາວ ເກວລໍ ຂຸຣມຸຓ຺ຑໍ ມໍ ກຕ຺ວາ ນຄຣາ ນີຫຣາເປຖ, ອຖາຫໍ ‘‘ມຍາ ເຕ ນຄເຣ ປາກາໂຣ ປຣິຂາ ຈ ກາຣິຕາ, ອຫໍ ຖິຣທຸພ຺ພລຏ຺ຐານຎ຺ຈ ອຸຕ຺ຕານຄມ຺ຠີຣຏ຺ຐານຎ຺ຈ ຊານາມິ, ນ ຈິຣສ຺ສໍ ທານິ ຕໍ ອຸຊຸໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວກ຺ຂາມິ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ຕຸມ຺ເຫ ‘‘ຄຈ຺ຉຕູ’’ຕິ ວເທຍ຺ຍາຖາຕິ. ຣາຊາ ສພ຺ພໍ ອກາສິ.

ລິຈ຺ຉວີ ຕສ຺ສ ນິກ຺ຂມນໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ສໂຐ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ, ມາ ຕສ຺ສ ຄງ຺ຄໍ ອຸຕ຺ຕາເຣຕຸໍ ອທຕ຺ຖາ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ຕຕ຺ຣ ເອກຈ຺ເຈຫິ ‘‘ອມ຺ເຫ ອາຣພ຺ຠ ກຖິຕຕ຺ຕາ ກິຣ ໂສ ເອວໍ ກໂຣຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ເຕນ ຫິ ຠເຓ ເອຕູ’’ຕິ ວທິໍສຸ. ໂສ ຄນ຺ຕ຺ວາ ລິຈ຺ຉວີ ທິສ຺ວາ ‘‘ກິມາຄຕຕ຺ຖາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິໂຕ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ອາໂຣເຈສິ. ລິຈ຺ຉວິໂນ ‘‘ອປ຺ປມຕ຺ຕເກນ ນາມ ເອວໍ ຄຣຸໍ ທຓ຺ຑໍ ກາຕຸໍ ນ ຍຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ ເຕ ຕຕ຺ຣ ຐານນ຺ຕຣ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ. ວິນິຈ຺ຉຍມຫາມຈ຺ໂຈຫມສ຺ມີຕິ. ຕເທວ ເຕ ຐານນ຺ຕຣໍ ໂຫຕູຕິ. ໂສ ສຸຏ຺ຐຸຕຣໍ ວິນິຈ຺ຉຍໍ ກໂຣຕິ. ຣາຊກຸມາຣາ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ສິປ຺ປໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ. ໂສ ປຕິຏ຺ຐິຕຄຸໂຓ ຫຸຕ຺ວາ ເອກທິວສໍ ເອກໍ ລິຈ຺ຉວິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ທາຣກາ ກສນ຺ຕີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ອາມ, ກສນ຺ຕິ. ທ຺ເວ ໂຄເຓ ໂຍເຊຕ຺ວາຕິ. ອາມ, ທ຺ເວ ໂຄເຓ ໂຍເຊຕ຺ວາຕິ. ເອຕ຺ຕກໍ ວຕ຺ວາ ນິວຕ຺ໂຕ. ຕໂຕ ຕມຎ຺ໂຎ ‘‘ກິໍ ອາຈຣິໂຍ ອາຫາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ອສທ຺ທຫນ຺ໂຕ ‘‘ນ ເມໂສ ຍຖາຠູຕໍ ກເຖຕີ’’ຕິ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ຠິຊ຺ຊິ.

ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ອປຣມ຺ປິ ເອກທິວສໍ ເອກໍ ລິຈ຺ຉວິໍ ເອກມນ຺ຕໍ ເນຕ຺ວາ ‘‘ເກນ ພ຺ຍຎ຺ຊເນນ ຠຸຕ຺ໂຕສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ນິວຕ຺ໂຕ. ຕມ຺ປິ ອຎ຺ໂຎ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ອສທ຺ທຫນ຺ໂຕ ຕເຖວ ຠິຊ຺ຊິ. ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ອປຣມ຺ປິ ທິວສໍ ເອກໍ ລິຈ຺ຉວິໍ ເອກມນ຺ຕໍ ເນຕ຺ວາ ‘‘ອຕິທຸຄ຺ຄໂຕສິ ກິຣາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ໂກ ເອວມາຫາຕິ. ອສຸໂກ ນາມ ລິຈ຺ຉວີຕິ. ອປຣມ຺ປິ ເອກມນ຺ຕໍ ເນຕ຺ວາ ‘‘ຕ຺ວໍ ກິຣ ຠີຣຸຊາຕິໂກ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ໂກ ເອວມາຫາຕິ? ອສຸໂກ ນາມ ລິຈ຺ຉວີຕິ. ເອວໍ ອຎ຺ເຎນ ອກຖິຕເມວ ອຎ຺ຎສ຺ສ ກເຖນ຺ໂຕ ຕີຫິ ສໍວຈ຺ຉເຣຫິ ເຕ ຣາຊາໂນ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ຍຖາ ທ຺ເວ ເອກມຄ຺ເຄນ ນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຕຖາ ກຕ຺ວາ ສນ຺ນິປາຕເຠຣິໍ ຈຣາເປສິ. ລິຈ຺ຉວິໂນ ‘‘ອິສ຺ສຣາ ສນ຺ນິປຕນ຺ຕຸ, ສູຣາ ສນ຺ນິປຕນ຺ຕູ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ນ ສນ຺ນິປຕິໍສຸ. ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ‘‘ອຍໍ ທານິ ກາໂລ, ສີຆໍ ອາຄຈ຺ຉຕູ’’ຕິ ຣຎ຺ໂຎ ສາສນໍ ເປເສຕິ. ຣາຊາ ສຸຕ຺ວາວ ພລເຠຣິໍ ຈຣາເປຕ຺ວາ ນິກ຺ຂມິ. ເວສາລິກາ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ຣຎ຺ໂຎ ຄງ຺ຄໍ ອຸຕ຺ຕຣິຕຸໍ ນ ທສ຺ສາມາ’’ຕິ ເຠຣິໍ ຈຣາເປສຸໍ. ເຕ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ຄຈ຺ຉນ຺ຕຸ ສູຣຣາຊາໂນ’’ຕິອາທີນິ ວຕ຺ວາ ນ ສນ຺ນິປຕິໍສຸ. ‘‘ນຄຣປ຺ປເວສນໍ ນ ທສ຺ສາມ, ທ຺ວາຣານິ ປິທຫິສ຺ສາມາ’’ຕິ ເຠຣິໍ ຈຣາເປສຸໍ. ເອໂກປິ ນ ສນ຺ນິປຕິ. ຍຖາວິວເຏຫິ ທ຺ວາເຣຫິ ປວິສິຕ຺ວາ ສພ຺ເພ ອນຍພ຺ຍສນໍ ປາເປຕ຺ວາ ຄໂຕ. ຕໍ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ຣາຊາປິ ຕເມວ ເປເສຕ຺ວາ ສພ຺ເພປິ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອນຍພ຺ຍສນໍ ປາເປສີ’’ຕິ.

ວສ຺ສກາຣສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ປຐມສຕ຺ຕກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໓. ຕຕິເຍ ອປຣິຫານາຍ ຫິຕາຕິ ອປຣິຫານິຍາ (ທີ. ນິ. ຏີ. ໒.໑໓໖), ນ ປຣິຫາຍນ຺ຕິ ເອເຕຫີຕິ ວາ ອປຣິຫານິຍາ. ເອວໍ ສງ຺ເຂປໂຕ ວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອິຘາປິ ຈາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຕໂຕຕິອາທິ ທິສາສຸ ອາຄຕສາສເນ ວຸຕ຺ຕວຈນໍ ວຸຕ຺ຕກຖນໍ. ວິຫາຣສີມາ ອາກຸລາ ຍສ຺ມາ, ຕສ຺ມາ ອຸໂປສຖປວາຣຓາ ຐິຕາ. ໂອລີຍມານໂກຕິ ປາຬິໂຕ ອຕ຺ຖໂຕ ຈ ວິນສ຺ສມານໂກ. ອຸກ຺ຂິປາເປນ຺ຕາຕິ ປຄຸຓຠາວກຣເຓນ ອຕ຺ຖສໍວຓ຺ຓນາວເສນ ຈ ປຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕາ.

ສາວຕ຺ຖິຍໍ ຠິກ຺ຂູ ວິຍ (ປາຣາ. ໕໖໕) ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ເທສາເປຕພ຺ໂພຕິ ປຎ຺ຎາເປນ຺ຕາ. ວຊ຺ຊິປຸຕ຺ຕກາ ວິຍ (ຈູຬວ. ໔໔໖) ທສວຕ຺ຖຸທີປເນນ. ຕຖາ ອກໂຣນ຺ຕາຕິ ນວໍ ກຕິກວຕ຺ຕໍ ວາ ສິກ຺ຂາປທໍ ວາ ອມທ຺ທນ຺ຕາ ຘມ຺ມວິນຍໂຕ ສາສນໍ ທີເປນ຺ຕາ ຂຸທ຺ທກມ຺ປິ ຈ ສິກ຺ຂາປທໍ ອສມູຫນນ຺ຕາ. ອາຍສ຺ມາ ມຫາກສ຺ສໂປ ວິຍ ຈາຕິ ‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ອາວຸໂສ, ສງ຺ໂຆ, ສນ຺ຕາມ຺ຫາກໍ ສິກ຺ຂາປທານິ ຄິຫິຄຕານິ. ຄິຫິໂນປິ ຊານນ຺ຕິ ‘ອິທໍ ໂວ ສມຓານໍ ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິການໍ ກປ຺ປຕິ, ອິທໍ ໂວ ນ ກປ຺ປຕີ’ຕິ. ສເຈປິ ຫິ ມຍໍ ຂຸທ຺ທານຸຂຸທ຺ທການິ ສິກ຺ຂາປທານິ ສມູຫນິສ຺ສາມ, ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ວຕ຺ຕາໂຣ ‘ຘູມກາລິກໍ ສມເຓນ ໂຄຕເມນ ສາວການໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ, ຍາວິເມສໍ ສຕ຺ຖາ ອຏ຺ຐາສິ, ຕາວິເມ ສິກ຺ຂາປເທສຸ ສິກ຺ຂິໍສຸ. ຍໂຕ ອິເມສໍ ສຕ຺ຖາ ປຣິນິພ຺ພຸໂຕ, ນ ທານິເມ ສິກ຺ຂາປເທສຸ ສິກ຺ຂນ຺ຕີ’ຕິ. ຍທິ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ, ສງ຺ໂຆ ອປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ນ ປຎ຺ຎເປຍ຺ຍ, ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ນ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ເທຍ຺ຍ, ຍຖາປຎ຺ຎຕ຺ເຕສຸ ສິກ຺ຂາປເທສຸ ສມາທາຍ ວຕ຺ເຕຍ຺ຍາ’’ຕິ ອິມໍ (ຈູຬວ. ໔໔໒) ຕນ຺ຕິໍ ຐເປນ຺ໂຕ ອາຍສ຺ມາ ມຫາກສ຺ສໂປ ວິຍ ຈ.

ຖິຣຠາວປ຺ປຕ຺ຕາຕິ ສາສເນ ຖິຣຠາວໍ ອນິວຕ຺ຕິຕຠາວໍ ອຸປຄຕາ. ເຖຣກາຣເກຫີຕິ ເຖຣຠາວສາຘເກຫິ ສີລາທິຄຸເຓຫິ ອເສກ຺ຂຘມ຺ເມຫິ. ພຫູ ຣຕ຺ຕິໂຍຕິ ປພ຺ພຊິຕາ ຫຸຕ຺ວາ ພຫູ ຣຕ຺ຕິໂຍ ຊານນ຺ຕິ. ສີລາທິຄຸເຓສຸ ປຕິຏ຺ຐາປນເມວ ສາສເນ ປຣິຓາຍກຕາຕິ ອາຫ ‘‘ຕີສຸ ສິກ຺ຂາສຸ ປວຕ຺ເຕນ຺ຕີ’’ຕິ. ໂອວາທໍ ນ ເທນ຺ຕິ ອຠາຊນຠາວໂຕ. ປເວຓິກຖນ຺ຕິ ອາຈຣິຍປຣມ຺ປຣາຠຕໍ ສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິທີປນໍ ຘມ຺ມກຖໍ. ສາຣຠູຕໍ ຘມ຺ມປຣິຍາຍນ຺ຕິ ສມຖວິປສ຺ສນາມຄ຺ຄຜລສມ຺ປາປເນນ ສາສເນ ສາຣຠູຕໍ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄໂກສລ຺ລອນຸຕ຺ຕຣສີຕິຠາວ- (ອ. ນິ. ໖.໘໕) ອຘິຈິຕ຺ຕສຸຕ຺ຕາທິຘມ຺ມຕນ຺ຕິໍ. ອາທິກໍ ໂອວາທນ຺ຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ‘‘ເອວໍ ເຕ ອາໂລເກຕພ຺ພໍ, ເອວໍ ເຕ ວິໂລເກຕພ຺ພໍ, ເອວໍ ເຕ ສມິຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ, ເອວໍ ເຕ ປສາເຣຕພ຺ພໍ, ເອວໍ ເຕ ສງ຺ຆາຏິປຕ຺ຕຈີວຣໍ ຘາເຣຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ໂອວາທໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ.

ປຸນພ຺ຠວທານໍ ປຸນພ຺ຠໂວ ອຸຕ຺ຕຣປທໂລເປນ. ອິຕເຣຕິ ເຍ ນ ປຈ຺ຈຍວສິກາ ນ ອາມິສຈກ຺ຂຸກາ, ເຕ ນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ຕຓ຺ຫາຍ ວສໍ.

ອາຣຎ຺ຎເກສູຕິ ອຣຎ຺ຎຠາເຄສຸ ອຣຎ຺ຎປຣິຍາປນ຺ເນສຸ. ນນຸ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິປິ ຕຓ຺ຫາ ສາວຊ຺ຊາ ເອວາຕິ ໂຈທນໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ຄາມນ຺ຕເສນາສເນສຸ ຫີ’’ຕິອາທິ. ເຕນ ‘‘ອນຸຕ຺ຕເຣສຸ ວິໂມກ຺ເຂສຸ ປິຫໍ ອຸປຏ຺ຐາປຍໂຕ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕປິຫາທໂຍ ປິຍ ອາຣຎ຺ຎກເສນາສເນສຸ ສາລຍຕາ ເສວິຕພ຺ພປກ຺ຂິກາ ເອວາຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ອຕ຺ຕນາວາຕິ ສຍເມວ. ເຕນ ປເຣຫິ ອນຸສ຺ສາຫິຕານໍ ສຣເສເນວ ອນາຄຕານໍ ເປສລານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອາຄມນໍ, ອາຄຕານຎ຺ຈ ຜາສຸວິຫາຣໍ ປຈ຺ຈາສີສນ຺ຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອິມິນາວ ນີຫາເຣນາຕິ ອິມາຍ ປຏິປຕ຺ຕິຍາ. ອຄ຺ຄຫິຕຘມ຺ມຄ຺ຄຫຓນ຺ຕິ ອຄ຺ຄຫິຕສ຺ສ ປຣິຍຕ຺ຕິຘມ຺ມສ຺ສ ອຸຄ຺ຄຫຓໍ. ຄຫິຕສຊ຺ຌາຍກຣຓນ຺ຕິ ອຸຄ຺ຄຫິຕສ຺ສ ສຸຏ຺ຐຸ ອຕ຺ຖຈິນ຺ຕນໍ. ຈິນ຺ຕຣຕ຺ໂຖ ຫິ ອຍໍ ສຊ຺ຌາຍສທ຺ໂທ. ເອນ຺ຕີຕິ ອຸປຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ນິສີທນ຺ຕິ ອາສນປຎ຺ຎາປນາທິນາ.

ປຐມສຕ຺ຕກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔-໖. ທຸຕິຍສຕ຺ຕກສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ

໒໔-໒໖. ຈຕຸຕ຺ເຖ ກໂຣນ຺ໂຕເຍວາຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ຕິຣຈ຺ຉານກຖໍ ກເຖນ຺ໂຕເຍວ. ອຕິຣຈ຺ຉານກຖາຠາເວປິ ຕສ຺ສ ຕຕ຺ຖ ຕປ຺ປຣຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ອວຘາຣຓວຈນໍ. ປຣິຍນ຺ຕກາຣີຕິ ສປຣິຍນ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ວຕ຺ຕາ. ‘‘ປຣິຍນ຺ຕວຕິໍ ວາຈໍ ຠາສິຕາ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໑.໙, ໑໙໔) ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອປ຺ປຠສ຺ໂສວາຕິ ປຣິມິຕກໂຖເຍວ ເອກນ຺ເຕນ ກເຖຕພ຺ພສ຺ເສວ ກຖນໂຕ. ສມາປຕ຺ຕິສມາປຊ຺ຊນໍ ອຣິໂຍ ຕຸຓ຺ຫີຠາໂວ. ນິທ຺ທາຍຕິເຍວາຕິ ນິທ຺ໂທກ຺ກມເນ ອນາທີນວທສ຺ສີ ນິທ຺ທາຍຕິເຍວ, ອິຣິຍາປຖປຣິວຕ຺ຕນາທິນາ ນ ນໍ ວິໂນເທຕິ. ເອວໍ ສໍສຏ຺ໂຐວາຕິ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ຄຓສງ຺ຄຓິກາຍ ສໍສຏ຺ໂຐ ເອວ ວິຫຣຕິ. ທຸສ຺ສີລາ ປາປິຈ຺ຉາ ນາມາຕິ ສຍໍ ນິສ຺ສີລາ ອສນ຺ຕຄຸຓສມ຺ຠາວນິຈ຺ຉາຍ ສມນ຺ນາຄຕຕ຺ຕາ ປາປາ ລາມກາ ອິຈ຺ຉາ ເອເຕສນ຺ຕິ ປາປິຈ຺ຉາ. ປາປປຸຄ຺ຄເລຫິ ມິຕ຺ຕິກຣຓໂຕ ປາປມິຕ຺ຕາ. ເຕຫິ ສທາ ສຫປວຕ຺ຕເນນ ປາປສຫາຍາ. ຕຕ຺ຖ ນິນ຺ນຕາທິນາ ຕທຘິມຸຕ຺ຕຕາຍ ປາປສມ຺ປວງ຺ກາ. ປຎ຺ຈມາທີນິ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖານິເຍວ.

ທຸຕິຍສຕ຺ຕກສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໗-໑໑. ສຎ຺ຎາສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ

໒໗-໓໑. ສຕ຺ຕເມ ອນິຈ຺ຈາຕິ ອນຸປສ຺ສຕິ ເອຕາຍາຕິ ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນາ. ຕຖາປວຕ຺ຕວິປສ຺ສນາ ປນ ຍສ຺ມາ ອຕ຺ຕນາ ສຫຄຕສຎ຺ຎາຍ ຠາວິຕາຍ ຠາວິຕາ ເອວ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນາທີຫິ ສຫຄຕສຎ຺ຎາ’’ຕິ. ອິມາ ສຕ຺ຕ ໂລກິຍວິປສ຺ສນາປິ ໂຫນ຺ຕິ ‘‘ອນິຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ປວຕ຺ຕນໂຕ. ‘‘ເອຕໍ ສນ຺ຕໍ ເອຕໍ ປຓີຕໍ ຍທິທໍ ສພ຺ພສງ຺ຂາຣສມໂຖ’’ຕິ ອາຄຕວເສນ ປເນຕ຺ຖ ທ຺ເວ ໂລກຸຕ຺ຕຣາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ‘‘ວິຣາໂຄ ນິໂຣໂຘ’’ຕິ ຫິ ຕຕ຺ຖ ນິພ຺ພານໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອິຘ ວິຣາຄສຎ຺ຎາ, ຕາ ວຸຕ຺ຕສຎ຺ຎາ ນິພ຺ພານາຣມ຺ມຓາປິ ສິຍຸໍ. ເສສເມຕ຺ຖ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ. ອຏ຺ຐມາທີນິ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖາເນວ.

ສຎ຺ຎາສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ວຊ຺ຊິສຕ຺ຕກວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.