໘. ປຸຣິສິນ຺ທ຺ຣິຍຎາຓສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໖໒. ອຏ຺ຐເມ ນິພ຺ພຕ຺ຕິວເສນ ອປາຍສໍວຕ຺ຕນິເຍນ ວາ ກມ຺ມຸນາ ອປາເຍສຸ ນິຍຸຕ຺ໂຕຕິ ອາປາຍິໂກ ເນຣຍິໂກຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອວີຈິມ຺ຫິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ອາຍຸກປ຺ປສຎ຺ຎິຕໍ ອນ຺ຕຣກປ຺ປໍ ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ກປ຺ປຏ຺ໂຐ. ນິຣຍູປປຕ຺ຕິປຣິຫຣຓວເສນ ຕິກິຈ຺ຉິຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ໂຍຕິ ອເຕກິຈ຺ໂຉ. ອຂຓ຺ຑານີຕິ ເອກເທເສນປິ ອຂຓ຺ຑິຕານິ. ຠິນ຺ນກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ພີຊໍ ພີຊຕ຺ຖາຍ ນ ອຸປກປ຺ປຕິ. ອປູຕີນີຕິ ອຸທກເຕມເນນ ອປູຕິການິ. ປູຕິກຎ຺ຫິ ພີຊໍ ພີຊຕ຺ຖາຍ ນ ອຸປກປ຺ປຕິ. ອວາຕາຕປຫຕານີຕິ ວາເຕນ ຈ ອາຕເປນ ຈ ນ ຫຕານິ ນິໂຣຊຕໍ ນ ປາປິຕານິ. ນິໂຣຊຎ຺ຫິ ກສຏໍ ພີຊໍ ພີຊຕ຺ຖາຍ ນ ອຸປກປ຺ປຕິ. ‘‘ສາຣາທານີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ອາ-ກາຣສ຺ສ ຣສ຺ສຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ປາຬິຍໍ ‘‘ສາຣທານີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ສາຣາທານີ’’ຕິ. ຕຓ຺ຑຸລສາຣສ຺ສ ອາທານໂຕ ສາຣາທານິ, ຄຫິຕສາຣານິ ປຕິຏ຺ຐິຕສາຣານິ. ນິສ຺ສຣຎ຺ຫິ ພີຊໍ ພີຊຕ຺ຖາຍ ນ ອຸປກປ຺ປຕິ. ສຸຂສຍິຕານີຕິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມາເສ ໂກຏ຺ເຐ ປກ຺ຂິຕ຺ຕນິຍາເມເນວ ສຸຂສຍິຕານິ ສຸຏ຺ຐຸ ສນ຺ນິຈິຕານິ. ມຓ຺ຑເຂຕ຺ເຕຕິ ອູສຂາຣາທິໂທເສຫິ ອວິທ຺ຘສ຺ເຕ ສາຣກ຺ເຂຕ຺ເຕ. ອຠິໂທຕິ ອຠິ-ສທ຺ເທນ ສມານຕ຺ຖນິປາຕປທນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອຠິອຑ຺ຒຣຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ນຕ຺ຖິ ເອຕສ຺ສ ຠິທາຕິ ວາ ອຠິໂທ. ‘‘ອຠິທໍ ອຑ຺ຒຣຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ອຸປໂຍຄຕ຺ເຖ ປຈ຺ຈຕ຺ຕວຈນໍ. ອຑ຺ຒຣຕ຺ຕນ຺ຕິ ຈ ອຈ຺ຈນ຺ຕສໍໂຍຄວຈນໍ, ຠຸມ຺ມຕ຺ເຖ ວາ. ຕສ຺ມາ ອຠິໂທ ອຑ຺ຒຣຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຠິນ຺ເນ ອຑ຺ຒຣຕ຺ຕສມເຍຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຸຓ຺ຓມາສິຍຎ຺ຫິ ຄຄນມຊ຺ຌສ຺ສ ປຸຣໂຕ ວາ ປຈ຺ຉໂຕ ວາ ຈນ຺ເທ ຐິເຕ ອຑ຺ຒຣຕ຺ຕສມໂຍ ຠິນ຺ໂນ ນາມ ໂຫຕິ, ມຊ຺ເຌ ເອວ ປນ ຐິເຕ ອຠິນ຺ໂນ ນາມ.

ສຸປ຺ປພຸທ຺ຘສຸນກ຺ຂຕ຺ຕາທໂຍຕິ ເອຕ຺ຖ (ຘ. ປ. ອຏ຺ຐ. ໒.໑໒໗ ສຸປ຺ປພຸທ຺ຘສກ຺ຍວຕ຺ຖຸ) ສຸປ຺ປພຸທ຺ໂຘ ກິຣ ສາກິໂຍ ‘‘ມມ ຘີຕຣໍ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ນິກ຺ຂນ຺ໂຕ, ມມ ປຸຕ຺ຕໍ ປພ຺ພາເຊຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ເວຣິຏ຺ຐາເນ ຐິໂຕ ຈາ’’ຕິ ອິເມຫິ ທ຺ວີຫິ ກາຣເຓຫິ ສຕ຺ຖຣິ ອາຆາຕໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ເອກທິວສໍ ‘‘ນ ທານິ ນິມນ຺ຕິຕຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ຄມນມຄ຺ຄໍ ປິທຫິຕ຺ວາ ອນ຺ຕຣວີຖິຍໍ ສຸຣໍ ປິວນ຺ໂຕ ນິສີທິ. ອຖສ຺ສ ສຕ຺ຖຣິ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆປຣິວຸເຕ ຕໍ ຐານໍ ອາຄເຕ ‘‘ສຕ຺ຖາ ອາຄໂຕ’’ຕິ ອາໂຣເຈສຸໍ. ໂສ ອາຫ – ‘‘ປຸຣໂຕ ຄຈ຺ຉາຕິ ຕສ຺ສ ວເທຖ, ນາຍໍ ມຍາ ມຫລ຺ລກຕໂຣ, ນາສ຺ສ ມຄ຺ຄໍ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ. ປຸນປ຺ປຸນໍ ວຸຈ຺ຈມາໂນປິ ຕເຖວ ນິສີທິ. ສຕ຺ຖາ ມາຕຸລສ຺ສ ສນ຺ຕິກາ ມຄ຺ຄໍ ອລຠິຕ຺ວາ ຕໂຕວ ນິວຕ຺ຕິ. ໂສປິ ຈຣປຸຣິສໍ ເປເສສິ – ‘‘ຄຈ຺ຉ ຕສ຺ສ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ເອຫີ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາປິ ນິວຕ຺ຕນ຺ໂຕ ສິຕໍ ກຕ຺ວາ ອານນ຺ທຕ຺ເຖເຣນ – ‘‘ໂກ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ສິຕປາຕຸກມ຺ເມ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ ປຸຏ຺ໂຐ ອາຫ – ‘‘ປສ຺ສສິ, ອານນ຺ທ, ສຸປ຺ປພຸທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ. ປສ຺ສາມິ, ຠນ຺ເຕ. ຠາຣິຍໍ ເຕນ ກມ຺ມໍ ກຕໍ ມາທິສສ຺ສ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ມຄ຺ຄໍ ອເທນ຺ເຕນ, ອິໂຕ ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ເຫຏ຺ຐາປາສາເທ ປາສາທມູເລ ປຖວິຍາ ປວິສິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອາຈິກ຺ຂິ.

ສຸນກ຺ຂຕ຺ໂຕປິ (ມ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑໔໗) ປຸພ຺ເພ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸປຣິກມ຺ມໍ ປຸຈ຺ຉິ. ອຖສ຺ສ ຠຄວາ ກເຖສິ. ໂສ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ອາໂລກໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ເທວໂລເກ ນນ຺ທນວນຈິຕ຺ຕລຕາວນຜາຣຸສກວນມິສ຺ສກວເນສຸ ທິພ຺ພສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອນຸຠວມາເນ ເທວປຸຕ຺ເຕ ຈ ເທວຘີຕໂຣ ຈ ທິສ຺ວາ – ‘‘ເອເຕສໍ ເອວຣູປາຍ ອຕ຺ຕຠາວສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຐິຕານໍ ກິຣ ມຘຸໂຣ ນຸ ໂຂ ສທ຺ໂທ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ສທ຺ທໍ ໂສຕຸກາໂມ ຫຸຕ຺ວາ ທສພລໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ທິພ຺ພໂສຕຘາຕຸປຣິກມ຺ມໍ ປຸຈ຺ຉິ. ຠຄວາ ປນສ຺ສ – ‘‘ທິພ຺ພໂສຕຘາຕຸສ຺ສ ອຸປນິສ຺ສໂຍ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ປຣິກມ຺ມໍ ນ ກເຖສິ. ນ ຫິ ພຸທ຺ຘາ ຍໍ ນ ຠວິສ຺ສຕິ, ຕສ຺ສ ປຣິກມ຺ມໍ ກເຖນ຺ຕິ. ໂສ ຠຄວຕິ ອາຆາຕໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຫໍ ສມຓໍ ໂຄຕມໍ ປຐມໍ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸປຣິກມ຺ມໍ ປຸຈ຺ຉິໍ, ໂສ ມຍ຺ຫໍ ‘ສມ຺ປຊ຺ຊຕຸ ວາ ມາ ວາ ສມ຺ປຊ຺ຊຕູ’ຕິ ກເຖສິ. ອຫໍ ປນ ປຈ຺ຈຕ຺ຕປຸຣິສກາເຣນ ຕໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ທິພ຺ພໂສຕຘາຕຸປຣິກມ຺ມໍ ປຸຈ຺ຉິໍ, ຕໍ ເມ ນ ກເຖສິ. ອທ຺ຘາ ເອວໍ ໂຫຕິ ‘ອຍໍ ຣາຊປພ຺ພຊິໂຕ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸຎາຓໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ, ທິພ຺ພໂສຕຎາຓໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ, ເຈໂຕປຣິຍກມ຺ມຎາຓໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ, ອາສວານໍ ຂເຍ ຎາຓໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ, ມຍາ ສມສໂມ ຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ ອິສ຺ສາມຈ຺ຉຣິຍວເສນ ມຍ຺ຫໍ ນ ກເຖຕີ’’ຕິ ຠິຍ຺ໂຍໂສ ອາຆາຕໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ກາສາຍານິ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ຄິຫິຠາວໍ ປຕ຺ວາປິ ນ ຕຸຓ຺ຫີຠູໂຕ ວິຫາສິ. ທສພລໍ ປນ ອສຕາ ຕຸຈ຺ເຉນ ອພ຺ຠາຈິກ຺ຂິຕ຺ວາ ອປາຍູປໂຄ ອໂຫສິ. ຕມ຺ປິ ຠຄວາ ພ຺ຍາກາສິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ – ‘‘ເອວມ຺ປິ ໂຂ, ຠຄ຺ຄວ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ໂຕ ລິຈ຺ຉວິປຸຕ຺ໂຕ ມຍາ ວຸຈ຺ຈມາໂນ ອປກ຺ກເມວ ອິມສ຺ມາ ຘມ຺ມວິນຍາ, ຍຖາ ຕໍ ອາປາຍິໂກ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໓.໖). ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອປເຣປິ ສຸປ຺ປພຸທ຺ຘສຸນກ຺ຂຕ຺ຕາທໂຍ ຠຄວຕາ ຎາຕາວາ’’ຕິ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ໂກກາລິກາທີນໍ ສງ຺ຄໂຫ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ສຸສີໂມ ປຣິພ຺ພາຊໂກຕິ (ສໍ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໒.໗໐) ເອວໍນາມໂກ ເວທງ຺ເຄສຸ ກຸສໂລ ປຓ຺ຑິໂຕ ປຣິພ຺ພາຊໂກ. ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍາ ຫິ ປຣິຫີນລາຠສກ຺ກາຣສິໂລກາ ‘‘ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ນ ຊາຕິໂຄຕ຺ຕາທີນິ ອາຣພ຺ຠ ລາຠຄ຺ຄປ຺ປຕ຺ໂຕ ຊາໂຕ, ກວິເສຏ຺ໂຐ ປເນສ ອຸຕ຺ຕມກວິຕາຍ ສາວການໍ ພນ຺ຘໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ເທຕິ. ເຕ ຕໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐາການໍ ອຸປນິສິນ຺ນກຖມ຺ປິ ອນຸໂມທນມ຺ປິ ສຣຠຎ຺ຎມ຺ປີຕິ ເອວມາທີນິ ກເຖນ຺ຕິ. ເຕ ເຕສໍ ປສນ຺ນານໍ ລາຠໍ ອຸປສໍຫຣນ຺ຕິ. ສເຈ ມຍໍ ຍໍ ສມໂຓ ໂຄຕມາ ຊານາຕິ, ຕໂຕ ໂຖກໍ ຊາເນຍ຺ຍາມ, ອຕ຺ຕໂນ ສມຍໍ ຕຕ຺ຖ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ມຍມ຺ປິ ອຸປຏ຺ຐາການໍ ກເຖຍ຺ຍາມ. ຕໂຕ ເອເຕຫິ ລາຠິຕຣາ ຠເວຍ຺ຍາມ. ໂກ ນຸ ໂຂ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ຂິປ຺ປເມວ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສຕີ’’ຕິ ເອວໍ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ສຸສິໂມ ປຏິພໂລ’’ຕິ ທິສ຺ວາ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອວມາຫໍສຸ ‘‘ເອຫິ ຕ຺ວໍ, ອາວຸໂສ ສຸສີມ, ສມເຓ ໂຄຕເມ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣ, ຕ຺ວໍ ຘມ຺ມໍ ປຣິຍາປຸຓິຕ຺ວາ ອມ຺ເຫ ວາເຈຍ຺ຍາສິ, ຕໍ ມຍໍ ຘມ຺ມໍ ປຣິຍາປຸຓິຕ຺ວາ ຄິຫີນໍ ຠາສິສ຺ສາມ, ເອວໍ ມຍມ຺ປິ ສກ຺ກຕາ ຠວິສ຺ສາມ ຄຣຸກຕາ ມານິຕາ ປູຊິຕາ ລາຠິໂນ ຈີວຣປິຓ຺ຑປາຕເສນາສນຄິລານປຈ຺ຈຍເຠສຊ຺ຊປຣິກ຺ຂາຣານ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໒.໗໐).

ອຖ ສຸສີໂມ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ເຕສໍ ວຈນໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ເຍນານນ຺ໂທ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ຍາຈິ. ເຖໂຣ ຈ ຕໍ ອາທາຍ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສິ. ຠຄວາ ປນ ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ອຍໍ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ຕິຕ຺ຖິຍສມເຍ ‘ອຫໍ ປາຏິເອກ຺ໂກ ສຕ຺ຖາ’ຕິ ປຏິຊານມາໂນ ຈຣຕິ, ‘ອິເຘວ ມຄ຺ຄພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣິຕຸໍ ອິຈ຺ຉາມີ’ຕິ ກິຣ ວທຕິ, ກິໍ ນຸ ໂຂ ມຍິ ປສນ຺ໂນ, ອຸທາຫຸ ມຍ຺ຫໍ ວາ ມມ ສາວການໍ ຘມ຺ມກຖາຍ ປສນ຺ໂນ’’ຕິ. ອຖສ຺ສ ເອກຏ຺ຐາເນປິ ປສາທາຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ມມ ສາສເນ ‘ຘມ຺ມໍ ເຖເນສ຺ສາມີ’ຕິ ປພ຺ພຊຕິ, ອິຕິສ຺ສ ອາຄມນໍ ອປຣິສຸທ຺ຘໍ, ນິປ຺ຜຕ຺ຕິ ນຸ ໂຂ ກີທິສາ’’ຕິ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ‘‘ກິຎ຺ຈາປິ ‘ຘມ຺ມໍ ເຖເນສ຺ສາມີ’ຕິ ປພ຺ພຊຕິ, ກຕິປາເຫເນວ ປນ ຆເຏຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ‘‘ເຕນຫານນ຺ທ, ສຸສີມໍ ປພ຺ພາເຊຖາ’’ຕິ ອາຫ. ຕໍ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເອວໍ ຠຄວຕາ ໂກ ຎາໂຕ? ສຸສີໂມ ປຣິພ຺ພາຊໂກ’’ຕິ.

ສນ຺ຕຕິມຫາມຕ຺ໂຕຕິ (ຘ. ປ. ອຏ຺ຐ. ໒.໑໔໑ ສນ຺ຕຕິມຫາມຕ຺ຕວຕ຺ຖຸ) ໂສ ກິຣ ເອກສ຺ມິໍ ກາເລ ຣຎ຺ໂຎ ປເສນທິສ຺ສ ປຈ຺ຈນ຺ຕໍ ກຸປິຕໍ ວູປສເມຕ຺ວາ ອາຄໂຕ. ອຖສ຺ສ ຣາຊາ ຕຸຏ຺ໂຐ ສຕ຺ຕ ທິວສານິ ຣຊ຺ຊໍ ທຕ຺ວາ ເອກໍ ນຈ຺ຈຄີຕກຸສລໍ ອິຕ຺ຖິໍ ອທາສິ. ໂສ ສຕ຺ຕ ທິວສານິ ສຸຣາມທມຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ສພ຺ພາລງ຺ກາຣປ຺ປຏິມຓ຺ຑິໂຕ ຫຕ຺ຖິກ຺ຂນ຺ຘວຣຄໂຕ ນຫານຕິຕ຺ຖໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ສຕ຺ຖາຣໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິສນ຺ຕໍ ທ຺ວາຣນ຺ຕເຣ ທິສ຺ວາ ຫຕ຺ຖິກ຺ຂນ຺ຘວຣຄໂຕວ ສີສໍ ຈາເລຕ຺ວາ ວນ຺ທິ. ສຕ຺ຖາ ສິຕໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ໂກ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ສິຕປາຕຸກຣເຓ ເຫຕູ’’ຕິ ອານນ຺ທຕ຺ເຖເຣນ ປຸຏ຺ໂຐ ສິຕກາຣຓໍ ອາຈິກ຺ຂນ຺ໂຕ ອາຫ – ‘‘ປສ຺ສສິ, ອານນ຺ທ, ສນ຺ຕຕິມຫາມຕ຺ຕໍ, ອຊ຺ເຊວ ສພ຺ພາຠຣຓປ຺ປຏິມຓ຺ຑິໂຕ ມມ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຈາຕຸປ຺ປທິກຄາຖາວສາເນ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ວາ ປຣິນິພ຺ພາຍິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເອວໍ ໂກ ຎາໂຕ ຠຄວຕາຕິ? ສນ຺ຕຕິມຫາມຕ຺ໂຕ’’ຕິ.

ປຸຣິສິນ຺ທ຺ຣິຍຎາຓສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.