.ນໂມ ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ອຣຫໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ.

ອງ຺ຄຸຕ຺ຕຣນິກາເຍ

ຉກ຺ກນິປາຕ-ຏີກາ

໑. ປຐມປຓ຺ຓາສກໍ

໑. ອາຫຸເນຍ຺ຍວຄ຺ໂຄ

໑. ປຐມອາຫຸເນຍ຺ຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑. ຉກ຺ກນິປາຕສ຺ສ ປຐເມ ຈກ຺ຂຸນາ ຣູປໍ ທິສ຺ວາຕິ ນິສ຺ສຍໂວຫາເຣນ ວຸຕ຺ຕໍ. ສສມ຺ຠາຣກນິທ຺ເທໂສຍໍ ຍຖາ ‘‘ຘນຸນາ ວິຊ຺ຌຕີ’’ຕິ, ຕສ຺ມາ ນິສ຺ສຍສີເສນ ນິສ຺ສິຕສ຺ສ ຄຫຓໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເຕນາຍມຕ຺ໂຖ ‘‘ຈກ຺ຂຸທ຺ວາເຣ ຣູປາຣມ຺ມເຓ ອາປາຖຄເຕ ຕໍ ຣູປໍ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາເຓນ ທິສ຺ວາ’’ຕິ. ເນວ ສຸມໂນ ໂຫຕີຕິ ຊວນກ຺ຂເຓ ອິຏ຺ເຐ ອາຣມ຺ມເຓ ຣາຄໍ ອນຸປ຺ປາເທນ຺ໂຕ ເນວ ສຸມໂນ ໂຫຕິ ເຄຫສ຺ສິຕເປມວເສນປິ ມຄ຺ເຄນ ສພ຺ພໂສ ຣາຄສ຺ສ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ນຕ຺ຕາ. ນ ທຸມ຺ມໂນຕິ ອນິຏ຺ເຐ ອທຸສ຺ສນ຺ໂຕ ນ ທຸມ຺ມໂນ. ປສາທຎ຺ຎຖຕ຺ຕວເສນປິ ອິຏ຺ເຐປິ ອນິຏ຺ເຐປິ ມຊ຺ຌຕ຺ເຕປິ ອາຣມ຺ມເຓ ນ ສມໍ ສມ຺ມາ ອໂຍນິໂສ ຄຫຓໍ ອສມເປກ຺ຂນໍ. ອຍຎ຺ຈສ຺ສ ປຏິປຕ຺ຕິ ສຕິເວປຸລ຺ລປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ປຎ຺ຎາເວປຸລ຺ລປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຈາຕິ ອາຫ ‘‘ສໂຕ ສມ຺ປຊາໂນ ຫຸຕ຺ວາ’’ຕິ. ສຕິຍາ ຍຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ສໂຕ. ສມ຺ປຊຎ຺ເຎນ ຍຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ສມ຺ປຊາໂນ. ຎາຓຸປ຺ປຕ຺ຕິປຈ຺ຈຍຣຫິຕກາເລປິ ປວຕ຺ຕິເຠທນໂຕ ‘‘ສຕຕວິຫາໂຣ ກຖິໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຕຕວິຫາໂຣຕິ ຂີຓາສວສ຺ສ ນິຈ຺ຈວິຫາໂຣ ສພ຺ພທາ ປວຕ຺ຕນກວິຫາໂຣ. ຐເປຕ຺ວາ ຫິ ສມາປຕ຺ຕິເວລໍ ຠວງ຺ຄເວລຎ຺ຈ ຂີຓາສວາ ອິມິນາວ ຉຬງ຺ຄຸເປກ຺ຂາວິຫາເຣນ ວິຫຣນ຺ຕິ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ຉສຸ ທ຺ວາເຣສຸປິ ອຸເປກ຺ຂໂກ ວິຫຣຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ຉຬງ຺ຄຸເປກ຺ຂາ ກຖິຕາ. ‘‘ສມ຺ປຊາໂນ’’ຕິ ວຈນໂຕ ປນ ຈຕ຺ຕາຣິ ຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຈິຕ຺ຕານິ ລພ຺ຠນ຺ຕິ ເຕຫິ ວິນາ ສມ຺ປຊານຕາຍ ອສມ຺ຠວໂຕ. ສຕຕວິຫາຣຠາວໂຕ ອຏ຺ຐ ມຫາກິຣິຍຈິຕ຺ຕານິ ລພ຺ຠນ຺ຕິ. ‘‘ເນວ ສຸມໂນ ນ ທຸມ຺ມໂນ’’ຕິ ວຈນໂຕ ອຏ຺ຐ ມຫາກິຣິຍຈິຕ຺ຕານິ, ຫສິຕຸປ຺ປາໂທ, ໂວຏ຺ຐພ຺ພນຎ຺ຈາຕິ ທສ ຈິຕ຺ຕານິ ລພ຺ຠນ຺ຕິ. ຣາຄໂທສສຫຊາຕານໍ ໂສມນສ຺ສໂທມນສ຺ສານໍ ອຠາໂວ ເຕສມ຺ປິ ສາຘາຣໂຓຕິ ຉຬງ຺ຄຸເປກ຺ຂາວເສນ ອາຄຕານໍ ອິເມສໍ ສຕຕວິຫາຣານໍ ໂສມນສ຺ສໍ ກຖໍ ລພ຺ຠຕີຕິ ເຈ? ອາເສວນໂຕ. ກິຎ຺ຈາປິ ຂີຓາສໂວ ອິຏ຺ຐານິຏ຺ເຐປິ ອາຣມ຺ມເຓ ມຊ຺ຌຕ຺ໂຕ ວິຍ ພຫຸລໍ ອຸເປກ຺ຂໂກ ວິຫຣຕິ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິສຸທ຺ຘປກຕິຠາວາວິຊຫນໂຕ, ກທາຈິ ປນ ຕຖາ ເຈໂຕຠິສງ຺ຂາຣາຠາເວ ຍໍ ຕໍ ສຠາວໂຕ ອິຏ຺ຐໍ ອາຣມ຺ມຓໍ, ຕສ຺ສ ຍາຖາວສຠາວຄ຺ຄຫຓວເສນປິ ອຣຫໂຕ ຈິຕ຺ຕໍ ປຸພ຺ພາເສວນວເສນ ໂສມນສ຺ສສຫຄຕໍ ຫຸຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕເຕວ.

ປຐມອາຫຸເນຍ຺ຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒-໗. ທຸຕິຍອາຫຸເນຍ຺ຍສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ

໒-໗. ທຸຕິເຍ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໒.໓໘໐) ອເນກວິຫິຕນ຺ຕິ ອເນກວິຘໍ ນານປ຺ປກາຣໍ. ອິທ຺ຘິວິຘນ຺ຕິ ອິທ຺ຘິໂກຏ຺ຐາສໍ. ປຈ຺ຈນຸໂຠຕີຕິ ປຈ຺ຈນຸຠວຕິ, ຜຸສຕິ ສຈ຺ຉິກໂຣຕິ ປາປຸຓາຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິທານິສ຺ສ ອເນກວິຫິຕຠາວໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ເອໂກປິ ຫຸຕ຺ວາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ເອໂກປິ ຫຸຕ຺ວາ’’ຕິ ອິມິນາ ກຣຓໂຕ ປຸພ຺ເພວ ປກຕິຍາ ເອໂກປິ ຫຸຕ຺ວາ. ພຫຸຘາ ໂຫຕີຕິ ພຫູນໍ ສນ຺ຕິເກ ຈງ຺ກມິຕຸກາໂມ ວາ ສຊ຺ຌາຍໍ ກາຕຸກາໂມ ວາ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິຕຸກາໂມ ວາ ຫຸຕ຺ວາ ສຕມ຺ປິ ສຫສ຺ສມ຺ປິ ໂຫຕິ. ອາວິຠາວໍ ຕິໂຣຠາວນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອາວິຠາວໍ ກໂຣຕິ, ຕິໂຣຠາວໍ ກໂຣຕີຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ. ອິທເມວ ຫິ ສນ຺ຘາຍ ປຏິສມ຺ຠິທາຍໍ (ປຏິ. ມ. ໓.໑໑) ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອາວິຠາວນ຺ຕິ ເກນຈິ ອນາວຸຏໍ ໂຫຕິ ອປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ ວິວຏໍ, ຕິໂຣຠາວນ຺ຕິ ເກນຈິ ອາວຸຏໍ ໂຫຕິ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ ປິຫິຕໍ ປຏິກຸຊ຺ຊິຕ’’ນ຺ຕິ. ຕິໂຣກຸຏ຺ຏໍ ຕິໂຣປາກາຣໍ ຕິໂຣປພ຺ພຕໍ ອສຊ຺ຊມາໂນ ຄຈ຺ຉຕິ ເສຍ຺ຍຖາປິ ອາກາເສຕິ ເອຕ຺ຖ ຕິໂຣກຸຏ຺ຏນ຺ຕິ ປຣກຸຏ຺ຏໍ, ກຸຏ຺ຏສ຺ສ ປຣຠາຄນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເອສ ນໂຍ ອິຕເຣສຸ. ກຸຏ຺ໂຏຕິ ຈ ເຄຫຠິຕ຺ຕິຍາ ເອຕໍ ອຘິວຈນໍ. ປາກາໂຣຕິ ເຄຫວິຫາຣຄາມາທີນໍ ປຣິກ຺ເຂປປາກາໂຣ. ປພ຺ພໂຕຕິ ປໍສຸປພ຺ພໂຕ ວາ ປາສາຓປພ຺ພໂຕ ວາ. ອສຊ຺ຊມາໂນຕິ ອລຄ຺ຄມາໂນ ເສຍ຺ຍຖາປິ ອາກາເສ ວິຍ.

ອຸມ຺ມຸຊ຺ຊນິມຸຊ຺ຊນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອຸມ຺ມຸຊ຺ຊນ຺ຕິ ອຸຏ຺ຐານໍ ວຸຈ຺ຈຕິ. ນິມຸຊ຺ຊນ຺ຕິ ສໍສີທນໍ. ອຸມ຺ມຸຊ຺ຊຎ຺ຈ ນິມຸຊ຺ຊຎ຺ຈ ອຸມ຺ມຸຊ຺ຊນິມຸຊ຺ຊໍ. ອຸທເກປິ ອຠິຊ຺ຊມາເນຕິ ເອຕ຺ຖ ຍໍ ອຸທກໍ ອກ຺ກມິຕ຺ວາ ສໍສີທຕິ, ຕໍ ຠິຊ຺ຊມານນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ວິປຣີຕໍ ອຠິຊ຺ຊມານໍ. ປລ຺ລງ຺ເກນ ຄຈ຺ຉຕິ. ປກ຺ຂີ ສກຸໂຓຕິ ປກ຺ເຂຫິ ຍຸຕ຺ຕສກຸໂຓ. ອິເມປິ ຈນ຺ທິມສູຣິເຍ ເອວໍມຫິທ຺ຘິເກ ເອວໍມຫານຸຠາເວ ປາຓິນາ ປຣາມສຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ຈນ຺ທິມສູຣິຍານໍ ທ຺ວາຈຕ຺ຕາລີສໂຍຊນສຫສ຺ສສ຺ສ ອຸປຣິ ຈຣເຓນ ມຫິທ຺ຘິກຕາ, ຕີສຸ ທີເປສຸ ເອກກ຺ຂເຓ ອາໂລກກຣເຓນ ມຫານຸຠາວຕາ ເວທິຕພ຺ພາ. ເອວໍ ອຸປຣິຈຣຓອາໂລກກຣເຓຫິ ມຫິທ຺ຘິເກ ມຫານຸຠາເວ. ປຣາມສຕີຕິ ຄຓ຺ຫາຕິ, ເອກເທເສ ວາ ຉຸປຕິ. ປຣິມຊ຺ຊຕີຕິ ສມນ຺ຕໂຕ ອາທາສຕລາ ວິຍ ປຣິມຊ຺ຊຕິ. ຍາວ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກາປີຕິ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກມ຺ປິ ປຣິຈ຺ເຉທໍ ກຕ຺ວາ. ກາເຍນ ວສໍ ວຕ຺ເຕຕີຕິ ຕຕ຺ຣ ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ກາເຍນ ອຕ຺ຕໂນ ວສໍ ວຕ຺ເຕຕິ.

ທິພ຺ພາຍ ໂສຕຘາຕຸຍາຕິ ເອຕ຺ຖ ທິພ຺ພສທິສຕ຺ຕາ ທິພ຺ພາ. ເທວຕານຎ຺ຫິ ສຸຈຣິຕກມ຺ມນິພ຺ພຕ຺ຕາ ປິຕ຺ຕເສມ຺ຫຣຸຫິຣາທີຫິ ອປລິພຸທ຺ຘາ ອຸປກ຺ກິເລສວິມຸຕ຺ຕຕາຍ ທູເຣປິ ອາຣມ຺ມຓສມ຺ປຏິຈ຺ຉນສມຕ຺ຖາ ທິພ຺ພາ ປສາທໂສຕຘາຕຸ ໂຫຕິ. ອຍຎ຺ຈາປິ ອິມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ວີຣິຍຠາວນາພເລນ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ ຎາຓໂສຕຘາຕຸ ຕາທິສາເຍວາຕິ ທິພ຺ພສທິສຕ຺ຕາ ທິພ຺ພາ. ອປິຈ ທິພ຺ພວິຫາຣວເສນ ປຏິລທ຺ຘຕ຺ຕາ ອຕ຺ຕນາ ຈ ທິພ຺ພວິຫາຣສນ຺ນິສ຺ສິຕຕ຺ຕາປິ ທິພ຺ພາ. ສວນຏ຺ເຐນ ນິຊ຺ຊີວຏ຺ເຐນ ຈ ໂສຕຘາຕຸ. ໂສຕຘາຕຸກິຈ຺ຈກຣເຓນ ໂສຕຘາຕຸ ວິຍາຕິປິ ໂສຕຘາຕຸ. ຕາຍ ໂສຕຘາຕຸຍາ. ວິສຸທ຺ຘາຍາຕິ ສຸທ຺ຘາຍ ນິຣຸປກ຺ກິເລສາຍ. ອຕິກ຺ກນ຺ຕມານຸສິກາຍາຕິ ມນຸສ຺ສູປຈາຣໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ສທ຺ທສວເນ ມານຸສິກໍ ມໍສໂສຕຘາຕຸໍ ອຕິກ຺ກນ຺ຕາຍ ວີຕິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ຐິຕາຍ. ອຸໂຠ ສທ຺ເທ ສຸຓາຕີຕິ ທ຺ເວ ສທ຺ເທ ສຸຓາຕິ. ກຕເມ ທ຺ເວ? ທິພ຺ເພ ຈ ມານຸເສ ຈ, ເທວານຎ຺ຈ ມນຸສ຺ສານຎ຺ຈ ສທ຺ເທຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເອເຕນ ປເທສປຣິຍາທານໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເຍ ທູເຣ ສນ຺ຕິເກ ຈາຕິ ເຍ ສທ຺ທາ ທູເຣ ປຣຈກ຺ກວາເຬປິ, ເຍ ຈ ສນ຺ຕິເກ ອນ຺ຕມໂສ ສເທຫສນ຺ນິສ຺ສິຕປາຓກສທ຺ທາປິ, ເຕ ສຸຓາຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເອເຕນ ນິປ຺ປເທສປຣິຍາທານໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ປຣສຕ຺ຕານນ຺ຕິ ອຕ຺ຕານໍ ຐເປຕ຺ວາ ເສສສຕ຺ຕານໍ. ປຣປຸຄ຺ຄລານນ຺ຕິ ອິທມ຺ປິ ອິມິນາ ເອກຕ຺ຖເມວ. ເວເນຍ຺ຍວເສນ ປນ ເທສນາວິລາເສນ ຈ ພ຺ຍຎ຺ຊນນານຕ຺ຕໍ ກຕໍ. ເຈຕສາ ເຈໂຕຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຈິຕ຺ເຕນ ເຕສໍ ຈິຕ຺ຕໍ. ປຣິຈ຺ຈາຕິ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ. ປຊານາຕີຕິ ສຣາຄາທິວເສນ ນານປ຺ປກາຣໂຕ ຊານາຕິ. ສຣາຄໍ ວາ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິອາທີສຸ ປນ ອຏ຺ຐໂລຠສຫຄຕຈິຕ຺ຕໍ ສຣາຄໍ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອວເສສໍ ຈາຕຸຠູມກໍ ກຸສລາພ຺ຍາກຕຈິຕ຺ຕໍ ວີຕຣາຄໍ. ທ຺ເວ ໂທມນສ຺ສຈິຕ຺ຕານິ, ທ຺ເວ ວິຈິກິຈ຺ຉຸທ຺ຘຈ຺ຈຈິຕ຺ຕານີຕິ ອິມານິ ປນ ຈຕ຺ຕາຣິ ຈິຕ຺ຕານິ ອິມສ຺ມິໍ ທຸເກ ສງ຺ຄຫໍ ນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ເກຈິ ປນ ເຖຣາ ຕານິປິ ສງ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ. ທຸວິຘໍ ປນ ໂທມນສ຺ສຈິຕ຺ຕໍ ສໂທສໍ ຈິຕ຺ຕໍ ນາມ. ສພ຺ພມ຺ປິ ຈາຕຸຠູມກໍ ກຸສລາພ຺ຍາກຕຈິຕ຺ຕໍ ວີຕໂທສໍ. ເສສານິ ທສ ອກຸສລຈິຕ຺ຕານິ ອິມສ຺ມິໍ ທຸເກ ສງ຺ຄຫໍ ນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ເກຈິ ປນ ເຖຣາ ຕານິປິ ສງ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ. ສໂມຫໍ ວີຕໂມຫນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ປາຏິປຸຄ຺ຄລິກນເຍນ ວິຈິກິຈ຺ຉຸທ຺ຘຈ຺ຈສຫຄຕທ຺ວຍເມວ ສໂມຫໍ. ໂມຫສ຺ສ ປນ ສພ຺ພາກຸສເລສຸ ສມ຺ຠວໂຕ ທ຺ວາທສວິຘມ຺ປິ ອກຸສລຈິຕ຺ຕໍ ສໂມຫໍ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອວເສສໍ ວີຕໂມຫໍ. ຖິນມິທ຺ຘານຸຄຕໍ ປນ ສໍຂິຕ຺ຕໍ, ອຸທ຺ຘຈ຺ຈານຸຄຕໍ ວິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ. ຣູປາວຈຣາຣູປາວຈຣໍ ມຫຄ຺ຄຕໍ, ອວເສສໍ ອມຫຄ຺ຄຕໍ. ສພ຺ພມ຺ປິ ເຕຠູມກໍ ສອຸຕ຺ຕຣໍ, ໂລກຸຕ຺ຕຣໍ ອນຸຕ຺ຕຣໍ. ອຸປຈາຣປ຺ປຕ຺ຕໍ ອປ຺ປນາປ຺ປຕ຺ຕຎ຺ຈ ສມາຫິຕໍ, ອຸຠຍມປ຺ປຕ຺ຕໍ ອສມາຫິຕໍ. ຕທງ຺ຄວິກ຺ຂມ຺ຠນສມຸຈ຺ເຉທປ຺ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິນິສ຺ສຣຓວິມຸຕ຺ຕິໍ ປຕ຺ຕໍ ປຎ຺ຈວິຘມ຺ປິ ເອຕໍ ວິມຸຕ຺ຕໍ, ວິມຸຕ຺ຕິມປ຺ປຕ຺ຕໍ ວາ ອວິມຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ອເນກວິຫິຕນ຺ຕິ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑໒) ອເນກວິຘໍ, ອເນເກຫິ ວາ ປກາເຣຫິ ປວຕ຺ຕິຕໍ ສໍວຓ຺ຓິຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຸພ຺ເພນິວາສນ຺ຕິ ສມນນ຺ຕຣາຕີຕຠວໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ນິວຸຕ຺ຖສນ຺ຕານໍ. ອນຸສ຺ສຣຕີຕິ ຂນ຺ຘປຏິປາຏິວເສນ, ຈຸຕິປຏິສນ຺ຘິວເສນ ວາ ອນຸຄນ຺ຕ຺ວາ ອນຸຄນ຺ຕ຺ວາ ສຣຕິ. ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ເອກມ຺ປິ ຊາຕິໍ…ເປ… ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ອນຸສ຺ສຣຕີຕິ. ຕຕ຺ຖ ເອກມ຺ປິ ຊາຕິນ຺ຕິ ເອກມ຺ປິ ປຏິສນ຺ຘິມູລໍ ຈຸຕິປຣິໂຍສານໍ ເອກຠວປຣິຍາປນ຺ນໍ ຂນ຺ຘສນ຺ຕານໍ. ເອສ ນໂຍ ທ຺ເວປິ ຊາຕິໂຍຕິອາທີສຸປິ. ອເນເກປິ ສໍວຏ຺ຏກປ຺ເປຕິອາທີສຸ ປນ ປຣິຫາຍມາໂນ ກປ຺ໂປ ສໍວຏ຺ຏກປ຺ໂປ, ວຑ຺ຒມາໂນ ວິວຏ຺ຏກປ຺ໂປຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕຕ຺ຖ ສໍວຏ຺ເຏນ ສໍວຏ຺ຏຏ຺ຐາຍີ ຄຫິໂຕ ໂຫຕິ ຕໍມູລກຕ຺ຕາ, ວິວຏ຺ເຏນ ວິວຏ຺ຏຏ຺ຐາຍີ. ເອວຎ຺ຫິ ສຕິ ຍານິ ຕານິ ‘‘ຈຕ຺ຕາຣິມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ກປ຺ປສ຺ສ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍານິ. ກຕມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ? ສໍວຏ຺ໂຏ ສໍວຏ຺ຏຏ຺ຐາຍີ ວິວຏ຺ໂຏ ວິວຏ຺ຏຏ຺ຐາຍີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໔.໑໕໖) ວຸຕ຺ຕານິ, ຕານິ ປຣິຄ຺ຄຫິຕານິ ໂຫນ຺ຕິ.

ອມຸຕ຺ຣາສິນ຺ຕິ ອມຸມ຺ຫິ ສໍວຏ຺ຏກປ຺ເປ ອຫໍ ອມຸມ຺ຫິ ຠເວ ວາ ໂຍນິຍາ ວາ ຄຫິຍາ ວາ ວິຎ຺ຎາຓຏ຺ຐິຕິຍາ ວາ ສຕ຺ຕາວາເສ ວາ ສຕ຺ຕນິກາເຍ ວາ ອາສິໍ. ເອວໍນາໂມຕິ ຕິສ຺ໂສ ວາ ຜຸສ຺ໂສ ວາ. ເອວໍໂຄຕ຺ໂຕຕິ ໂຄຕໂມ ວາ ກຈ຺ຈາຍໂນ ວາ ກສ຺ສໂປ ວາ. ອິທມສ຺ສ ອຕີຕຠເວ ອຕ຺ຕໂນ ນາມໂຄຕ຺ຕານຸສ຺ສຣຓວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ສເຈ ປນ ຕສ຺ມິໍ ກາເລ ອຕ຺ຕໂນ ວຓ຺ຓສມ຺ປຕ຺ຕິລູຂປຓີຕຊີວິກຠາວໍ ສຸຂທຸກ຺ຂພຫຸລຕໍ ອປ຺ປາຍຸກທີຆາຍຸກຠາວໍ ວາ ອນຸສ຺ສຣິຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ຕມ຺ປິ ອນຸສ຺ສຣຕິເຍວ. ເຕນາຫ ‘‘ເອວໍວຓ຺ໂຓ…ເປ… ເອວມາຍຸປຣິຍນ຺ໂຕ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ເອວໍວຓ຺ໂຓຕິ ໂອທາໂຕ ວາ ສາໂມ ວາ. ເອວມາຫາໂຣຕິ ສາລິມໍໂສທນາຫາໂຣ ວາ ປວຕ຺ຕຜລໂຠຊໂນ ວາ. ເອວໍສຸຂທຸກ຺ຂປ຺ປຏິສໍເວທີຕິ ອເນນ ປກາເຣນ ກາຍິກເຈຕສິການໍ ສາມິສນິຣາມິສາທິປ຺ປເຠທານໍ ສຸຂທຸກ຺ຂານໍ ປຏິສໍເວທີ. ເອວມາຍຸປຣິຍນ຺ໂຕຕິ ເອວໍ ວສ຺ສສຕປຣິມາຓາຍຸປຣິຍນ຺ໂຕ ວາ ຈຕຸຣາສີຕິກປ຺ປສຫສ຺ສາຍຸປຣິຍນ຺ໂຕ ວາ. ໂສ ຕໂຕ ຈຸໂຕ ອມຸຕ຺ຣ ອຸທປາທິນ຺ຕິ ໂສ ອຫໍ ຕໂຕ ຠວໂຕ ໂຍນິໂຕ ຄຫິໂຕ ວິຎ຺ຎາຓຏ຺ຐິຕິໂຕ ສຕ຺ຕາວາສໂຕ ສຕ຺ຕນິກາຍໂຕ ວາ ຈຸໂຕ ປຸນອມຸກສ຺ມິໍ ນາມ ຠເວ ໂຍນິຍາ ຄຕິຍາ ວິຎ຺ຎາຓຏ຺ຐິຕິຍາ ສຕ຺ຕາວາເສ ສກ຺ກນິກາເຍ ວາ ອຸທປາທິໍ. ຕຕ຺ຣາປາສິນ຺ຕິ ຕຕ຺ຣາປິ ຠເວ ໂຍນິຍາ ຄຕິຍາ ວິຎ຺ຎາຓຏ຺ຐິຕິຍາ ສຕ຺ຕາວາເສ ສຕ຺ຕນິກາເຍ ວາ ປຸນ ອໂຫສິໍ. ເອວໍນາໂມຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ.

ອປິຈ ອມຸຕ຺ຣາສິນ຺ຕິ ອິທໍ ອນຸປຸພ຺ເພນ ອາໂຣຫນ຺ຕສ຺ສ ຍາວທິຈ຺ຉກໍ ອນຸສ຺ສຣຓໍ. ໂສ ຕໂຕຕິ ປຏິນິວຕ຺ຕນ຺ຕສ຺ສ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓໍ, ຕສ຺ມາ ‘‘ອິຘູປປນ຺ໂນ’’ຕິ ອິມິສ຺ສາ ອິຘູປປຕ຺ຕິຍາ ອນນ຺ຕຣເມວ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຏ຺ຐານໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ອມຸຕ຺ຣ ອຸທປາທິ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຣາປາສິນ຺ຕິ ເອວມາທິ ປນສ຺ສ ຕຕ຺ຣາປິ ອິມິສ຺ສາ ອຸປປຕ຺ຕິຍາ ອນ຺ຕເຣ ອຸປປຕ຺ຕິຏ຺ຐາເນ ນາມໂຄຕ຺ຕາທີນໍ ອນຸສ຺ສຣຓທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂສ ຕໂຕ ຈຸໂຕ ອິຘູປປນ຺ໂນຕິ ສ຺ວາຫໍ ຕໂຕ ອນນ຺ຕຣຸປ຺ປຕ຺ຕິຏ຺ຐານໂຕ ຈຸໂຕ ອິຘ ອມຸກສ຺ມິໍ ນາມ ຂຕ຺ຕິຍກຸເລ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸເລ ວາ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕຕິ. ອິຕີຕິ ເອວໍ. ສາກາຣໍ ສອຸທ຺ເທສນ຺ຕິ ນາມໂຄຕ຺ຕວເສນ ສອຸທ຺ເທສໍ, ວຓ຺ຓາທິວເສນ ສາກາຣໍ. ນາມໂຄຕ຺ເຕນ ຫິ ສຕ຺ໂຕ ‘‘ຕິສ຺ໂສ ກສ຺ສໂປ’’ຕິ ອຸທ຺ທິສີຍຕິ, ວຓ຺ຓາທີຫິ ‘‘ສາໂມ ໂອທາໂຕ’’ຕິ ນານຕ຺ຕໂຕ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ຕສ຺ມາ ນາມໂຄຕ຺ຕໍ ອຸທ຺ເທໂສ, ອິຕເຣ ອາກາຣາ.

ທິພ຺ເພນາຕິອາທີສຸ ທິພ຺ພສທິສຕ຺ຕາ ທິພ຺ພໍ. ເທວຕານຎ຺ຫິ ສຸຈຣິຕກມ຺ມນິພ຺ພຕ຺ຕໍ ປິຕ຺ຕເສມ຺ຫຣຸຫິຣາທີຫິ ອປລິພຸທ຺ຘໍ ອຸປກ຺ກິເລສວິມຸຕ຺ຕຕາຍ ທູເຣປິ ອາຣມ຺ມຓສມ຺ປຏິຈ຺ຉນສມຕ຺ຖໍ ທິພ຺ພໍ ປສາທຈກ຺ຂຸ ໂຫຕິ. ອິທຎ຺ຈາປິ ວີຣິຍຠາວນາພເລນ ນິພ຺ພຕ຺ຕໍ ຎາຓຈກ຺ຂຸ ຕາທິສເມວາຕິ ທິພ຺ພສທິສຕ຺ຕາ ທິພ຺ພໍ. ທິພ຺ພວິຫາຣວເສນ ປຏິລທ຺ຘຕ຺ຕາ ອຕ຺ຕໂນ ຈ ທິພ຺ພວິຫາຣສນ຺ນິສ຺ສິຕຕ຺ຕາປິ ທິພ຺ພໍ. ອາໂລກປຣິຄ຺ຄເຫນ ມຫາຊຸຕິກຕ຺ຕາປິ ທິພ຺ພໍ. ຕິໂຣກຸຏ຺ຏາທິຄຕຣູປທສ຺ສເນນ ມຫາຄຕິກຕ຺ຕາປິ ທິພ຺ພໍ. ຕໍ ສພ຺ພໍ ສທ຺ທສຕ຺ຖານຸສາເຣນ ເວທິຕພ຺ພໍ. ທສ຺ສນຏ຺ເຐນ ຈກ຺ຂຸ. ຈກ຺ຂຸກິຈ຺ຈກຣເຓນ ຈກ຺ຂຸມິວາຕິປິ ຈກ຺ຂຸ. ຈຸຕູປປາຕທສ຺ສເນນ ທິຏ຺ຐິວິສຸທ຺ຘິເຫຕຸຕ຺ຕາ ວິສຸທ຺ຘໍ. ໂຍ ຫິ ຈຸຕິເມວ ປສ຺ສຕິ, ນ ອຸປປາຕໍ, ໂສ ອຸຈ຺ເຉທທິຏ຺ຐິໍ ຄຓ຺ຫາຕິ. ໂຍ ອຸປປາຕເມວ ປສ຺ສຕິ, ນ ຈຸຕິໍ, ໂສ ນວສຕ຺ຕປາຕຸຠາວທິຏ຺ຐິໍ ຄຓ຺ຫາຕິ. ໂຍ ປນ ຕທຸຠຍໍ ປສ຺ສຕິ, ໂສ ຍສ຺ມາ ທຸວິຘມ຺ປິ ຕໍ ທິຏ຺ຐິຄຕໍ ອຕິວຕ຺ຕຕິ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ທສ຺ສນໍ ທິຏ຺ຐິວິສຸທ຺ຘິເຫຕຸ ໂຫຕິ. ອຸຠຍມ຺ປິ ເຈຕໍ ພຸທ຺ຘປຸຕ຺ຕາ ປສ຺ສນ຺ຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຈຸຕູປປາຕທສ຺ສເນນ ທິຏ຺ຐິວິສຸທ຺ຘິເຫຕຸຕ຺ຕາ ວິສຸທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ. ມນຸສ຺ສູປຈາຣໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ຣູປທສ຺ສເນນ ອຕິກ຺ກນ຺ຕມານຸສກໍ, ມານຸສໍ ວາ ມໍສຈກ຺ຂຸໍ ອຕິກ຺ກນ຺ຕຕ຺ຕາ ອຕິກ຺ກນ຺ຕມານຸສກນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເຕນ ທິພ຺ເພນ ຈກ຺ຂຸນາ ວິສຸທ຺ເຘນ ອຕິກ຺ກນ຺ຕມານຸສເກນ.

ສຕ຺ເຕ ປສ຺ສຕີຕິ ມນຸສ຺ສານໍ ມໍສຈກ຺ຂຸນາ ວິຍ ສຕ຺ເຕ ໂອໂລເກຕິ. ຈວມາເນ ອຸປປຊ຺ຊມາເນຕິ ເອຕ຺ຖ ຈຸຕິກ຺ຂເຓ ວາ ອຸປປຕ຺ຕິກ຺ຂເຓ ວາ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸນາ ທຏ຺ຐຸໍ ນ ສກ຺ກາ. ເຍ ປນ ອາສນ຺ນຈຸຕິກາ ອິທານິ ຈວິສ຺ສນ຺ຕິ, ເຕ ຈວມານາຕິ, ເຍ ຈ ຄຫິຕປ຺ປຏິສນ຺ຘິກາ ສມ຺ປຕິນິພ຺ພຕ຺ຕາ ຈ, ເຕ ອຸປປຊ຺ຊມານາຕິ ອຘິປ຺ເປຕາ. ເຕ ເອວຣູເປ ຈວມາເນ ອຸປປຊ຺ຊມາເນ ຈ ປສ຺ສຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຫີເນຕິ ໂມຫນິສ຺ສນ຺ທຍຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຫີນານໍ ຊາຕິກຸລໂຠຄາທີນໍ ວເສນ ຫີຬິເຕ ອຸຎ຺ຎາເຕ. ປຓີເຕຕິ ອໂມຫນິສ຺ສນ຺ທຍຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຕພ຺ພິປຣີເຕ. ສຸວຓ຺ເຓຕິ ອໂທສນິສ຺ສນ຺ທຍຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອິຏ຺ຐກນ຺ຕມນາປວຓ຺ຓຍຸຕ຺ເຕ. ທຸພ຺ພຓ຺ເຓຕິ ໂທສນິສ຺ສນ຺ທຍຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອນິຏ຺ຐາກນ຺ຕາມນາປວຓ຺ຓຍຸຕ຺ເຕ, ວິຣູປວິຣູເປຕິປິ ອຕ຺ໂຖ. ສຸຄເຕຕິ ສຸຄຕິຄເຕ, ອໂລຠນິສ຺ສນ຺ທຍຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ວາ ອຑ຺ເຒ ມຫທ຺ຘເນ. ທຸຄ຺ຄເຕຕິ ທຸຄ຺ຄຕິຄເຕ, ໂລຠນິສ຺ສນ຺ທຍຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ວາ ທລິທ຺ເທ ອປ຺ປນ຺ນປາເນ.

ຍຖາກມ຺ມູປເຄຕິ ຍໍ ຍໍ ກມ຺ມໍ ອຸປຈິຕໍ, ເຕນ ເຕນ ອຸປຄເຕ. ກາຍທຸຈ຺ຈຣິເຕນາຕິອາທີສຸ ທຸຏ຺ຐຸ ຈຣິຕໍ ກິເລສປູຕິກຕ຺ຕາຕິ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ. ກາເຍນ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ, ກາຍໂຕ ວາ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ທຸຈ຺ຈຣິຕນ຺ຕິ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕໍ. ອິຕເຣສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ສມນ຺ນາຄຕາຕິ ສມງ຺ຄິຠູຕາ. ອຣິຍານໍ ອຸປວາທກາຕິ ພຸທ຺ຘປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘສາວການໍ ອຣິຍານໍ ອນ຺ຕມໂສ ຄິຫິໂສຕາປນ຺ນານມ຺ປິ ອນຕ຺ຖກາມາ ຫຸຕ຺ວາ ອນ຺ຕິມວຕ຺ຖຸນາ ວາ ຄຸຓປຣິຘໍສເນນ ວາ ອຸປວາທກາ, ອກ຺ໂກສກາ ຄຣຫກາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິກາຕິ ວິປຣີຕທສ຺ສນາ. ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິກມ຺ມສມາທານາຕິ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິວເສນ ສມາທິນ຺ນນານາວິຘກມ຺ມາ, ເຍປິ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິມູລເກສຸ ກາຍກມ຺ມາທີສຸ ອຎ຺ເຎປິ ສມາທາເປນ຺ຕິ.

ກາຍສ຺ສ ເຠທາຕິ ອຸປາທິນ຺ນກ຺ຂນ຺ຘປຣິຈ຺ຈາຄາ. ປຣໍ ມຣຓາຕິ ຕທນນ຺ຕຣໍ ອຠິນິພ຺ພຕ຺ຕກ຺ຂນ຺ຘຄ຺ຄຫຓາ. ອຖ ວາ ກາຍສ຺ສ ເຠທາຕິ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສູປຈ຺ເຉທາ. ປຣໍ ມຣຓາຕິ ຈຸຕິຈິຕ຺ຕໂຕ ອຸທ຺ຘໍ. ອປາຍນ຺ຕິ ເອວມາທິ ສພ຺ພໍ ນິຣຍເວວຈນເມວ. ນິຣໂຍ ຫິ ສຄ຺ຄໂມກ຺ຂເຫຕຸຠູຕາ ປຸຎ຺ຎສມ຺ມຕາ ອຍາ ອເປຕຕ຺ຕາ, ສຸຂານໍ ວາ ອາຍສ຺ສ ອຠາວາ ອປາໂຍ. ທຸກ຺ຂສ຺ສ ຄຕິ ປຏິສຣຓນ຺ຕິ ທຸຄ຺ຄຕິ, ໂທສພຫຸລຕາຍ ວາ ທຸຏ຺ເຐນ ກມ຺ເມນ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ ຄຕີຕິ ທຸຄ຺ຄຕິ. ວິວສາ ນິປຕນ຺ຕິ ຕຕ຺ຖ ທຸກ຺ກຏ຺ຏກາຣິໂນຕິ ວິນິປາໂຕ, ວິນສ຺ສນ຺ຕາ ວາ ເອຕ຺ຖ ປຕນ຺ຕິ ສມ຺ຠິຊ຺ຊມານງ຺ຄປຈ຺ຈງ຺ຄາຕິ ວິນິປາໂຕ. ນຕ຺ຖິ ເອຕ຺ຖ ອສ຺ສາທສຎ຺ຎິໂຕ ອໂຍຕິ ນິຣໂຍ.

ອຖ ວາ ອປາຍຄ຺ຄຫເຓນ ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິໍ ທີເປຕິ. ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິ ຫິ ອປາໂຍ ສຸຄຕິໂຕ ອເປຕຕ຺ຕາ, ນ ທຸຄ຺ຄຕິ ມເຫສກ຺ຂານໍ ນາຄຣາຊາທີນໍ ສມ຺ຠວໂຕ. ທຸຄ຺ຄຕິຄ຺ຄຫເຓນ ເປຕ຺ຕິວິສຍຎ຺ຈ. ໂສ ຫິ ອປາໂຍ ເຈວ ທຸຄ຺ຄຕິ ຈ ສຸຄຕິໂຕ ອເປຕຕ຺ຕາ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ຈ ຄຕິຠູຕຕ຺ຕາ, ນ ຕຸ ວິນິປາໂຕ ອສຸຣສທິສໍ ອວິນິປຕິຕຕ຺ຕາ. ວິນິປາຕຄ຺ຄຫເຓນ ອສຸຣກາຍໍ. ໂສ ຫິ ຍຖາວຸຕ຺ເຕນ ອຕ຺ເຖນ ອປາໂຍ ເຈວ ທຸຄ຺ຄຕິ ຈ ສພ຺ພສມຸສ຺ສເຍຫິ ວິນິປຕິຕຕ຺ຕາ ວິນິປາໂຕຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ນິຣຍຄ຺ຄຫເຓນ ອວີຈິອາທິກມເນກປ຺ປກາຣໍ ນິຣຍເມວາຕິ. ອຸປປນ຺ນາຕິ ອຸປຄຕາ, ຕຕ຺ຖ ອຠິນິພ຺ພຕ຺ຕາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ວຸຕ຺ຕວິປຣິຍາເຍນ ສຸກ຺ກປກ຺ໂຂ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຍໍ ປນ ວິເສໂສ – ຕຕ຺ຖ ສຸຄຕິຄ຺ຄຫເຓນ ມນຸສ຺ສາຄຕິປິ ສງ຺ຄຍ຺ຫຕິ, ສຄ຺ຄຄ຺ຄຫເຓນ ເທວຄຕິເຍວ. ຕຕ຺ຖ ສຸນ຺ທຣາ ຄຕີຕິ ສຸຄຕິ. ຣູປາທີຫິ ວິສເຍຫິ ສຸຏ຺ຐຸ ອຄ຺ໂຄຕິ ສຄ຺ໂຄ. ໂສ ສພ຺ໂພປິ ລຸຊ຺ຊນປ຺ປລຸຊ຺ຊນຏ຺ເຐນ ໂລໂກຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂໂປ. ວິຕ຺ຖາໂຣ ປນ ສພ຺ພາກາເຣນ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ຄສໍວຓ຺ຓນາໂຕ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ຕຕິຍາທີນິ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖານິ.

ທຸຕິຍອາຫຸເນຍ຺ຍສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໘. ອນຸຕ຺ຕຣິຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໘. ອຏ຺ຐເມ ນຕ຺ຖິ ເອເຕສໍ ອຸຕ຺ຕຣານິ ວິສິຏ຺ຐານີຕິ ອນຸຕ຺ຕຣານິ, ອນຸຕ຺ຕຣານິ ເອວ ອນຸຕ຺ຕຣິຍານິ ຍຖາ ‘‘ອນນ຺ຕເມວ ອນນ຺ຕຣິຍ’’ນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ນິຣຸຕ຺ຕຣານີ’’ຕິ. ທສ຺ສນານຸຕ຺ຕຣິຍໍ ນາມ ຜລວິເສສາວຫຕ຺ຕາ. ເອສ ນໂຍ ເສເສສຸປິ. ສຕ຺ຕວິຘອຣິຍຘນລາໂຠຕິ ສຕ຺ຕວິຘສທ຺ຘາທິໂລກຸຕ຺ຕຣຘນລາໂຠ. ສິກ຺ຂາຕ຺ຕຍສ຺ສ ປູຣຓນ຺ຕິ ອຘິສີລສິກ຺ຂາທີນໍ ຕິສ຺ສນ຺ນໍ ສິກ຺ຂານໍ ປູຣຓໍ. ຕຕ຺ຖ ປູຣຓໍ ນິປ຺ປຣິຍາຍໂຕ ອເສກ຺ຂານໍ ວເສນ ເວທິຕພ຺ພໍ. ກລ຺ຍາຓປຸຖຸຊ຺ຊນໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຫິ ສຕ຺ຕ ເສຂາ ຕິສ຺ໂສ ສິກ຺ຂາ ປູເຣນ຺ຕິ ນາມ, ອຣຫາ ປຣິປຸຓ຺ຓສິກ຺ໂຂຕິ. ອິຕິ ອິມານິ ອນຸຕ຺ຕຣິຍານິ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣານິ ກຖິຕານິ.

ອນຸຕ຺ຕຣິຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໙. ອນຸສ຺ສຕິຏ຺ຐານສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໙. ນວເມ ອນຸສ຺ສຕິໂຍ ເອວ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກສມ຺ປຣາຍິກາທິຫິຕສຸຂານໍ ກາຣຓຠາວໂຕ ຐານານີຕິ ອນຸສ຺ສຕິຏ຺ຐານານິ. ພຸທ຺ຘຄຸຓາຣມ຺ມຓາ ສຕີຕິ ຍຖາ ພຸທ຺ຘານຸສ຺ສຕິ ວິເສສາຘິຄມສ຺ສ ຐານໍ ໂຫຕິ, ເອວໍ ‘‘ອິຕິປິ ໂສ ຠຄວາ’’ຕິອາທິນາ ພຸທ຺ຘຄຸເຓ ອາຣພ຺ເຠ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ສຕິ. ເອວໍ ອນຸສ຺ສຣໂຕ ຫິ ປີຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ໂສ ຕໍ ປີຕິໍ ຂຍໂຕ ວຍໂຕ ປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓາຕິ. ອຸປຈາຣກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ນາເມຕໍ ຄິຫີນມ຺ປິ ລພ຺ຠຕິ. ອຸປຈາຣກມ຺ມຏ຺ຐານນ຺ຕິ ຈ ປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕ ອຸປຈາຣຊ຺ຌານາວຫໍ ກມ຺ມຏ຺ຐານປຣມ຺ປຣາຍ ສມ຺ມສນໍ ຍາວ ອຣຫຕ຺ຕາ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣວິເສສາວຫໍ. ເອສ ນໂຍ ສພ຺ພຕ຺ຖ.

ອນຸສ຺ສຕິຏ຺ຐານສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໐. ມຫານາມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໐. ທສເມ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍຕິ ພຸທ຺ຘາຄຸຓານຸສ຺ສຣຓສມເຍ. ຣາຄປຣິຍຸຏ຺ຐິຕນ຺ຕິ ຣາເຄນ ປຣິຍຸຏ຺ຐິຕໍ. ປຣິຍຸຏ຺ຐານປ຺ປຕ຺ຕິປິ, ຣາເຄນ ວາ ສໍຫິຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຣຎ຺ຎມິວ ໂຈເຣຫິ ເຕນ ປຣິຍຸຏ຺ຐິຕນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ສ ປຣິຍຸຏ຺ຐານຏ຺ຐານຠາວໂຕປິ ປຣິຍຸຏ຺ຐິຕຣາຄນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ປນ ອນາທິຍິຕ຺ວາ ອຕ຺ຖມຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາເນນ ຣາເຄນ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ຄຫິຕ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ອຸຊຸກເມວາຕິ ປເຄວ ກາຍວງ຺ກາທີນໍ ອປນີຕຕ຺ຕາ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຈ ອນຸຊຸຠາວກຣານໍ ມານາທີນໍ ອຠາວໂຕ, ຣາຄາທິປຣິຍຸຏ຺ຐານາຠາເວນ ວາ ໂອຓຕິອຸຓ຺ຓຕິວິຣຫໂຕ ອຸຊຸຠາວເມວ ຄຕໍ. ອຖ ວາ ອຸຊຸກເມວາຕິ ກມ຺ມຏ຺ຐານສ຺ສ ຖິນໍ ມິທ຺ຘໍ ໂອຕິຓ຺ຓຕາຍ ລີນຸທ຺ຘຈ຺ຈວິຄມໂຕ ມຊ຺ຌິມສມຖນິມິຕ຺ຕປ຺ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ອຸຊຸຠາວເມວ ຄຕໍ. ອຏ຺ຐກຖໍ ນິສ຺ສາຍາຕິ ຠວຊາຕິອາທີນໍ ປທານໍ ອຕ຺ຖໍ ນິສ຺ສາຍ. ອຕ຺ຖເວທນ຺ຕິ ວາ ເຫຕຸຜລໍ ປຏິຈ຺ຈ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ຕຸຏ຺ຐິມາຫ. ຘມ຺ມເວທນ຺ຕິ ເຫຕຸໍ ປຏິຈ຺ຈ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ຕຸຏ຺ຐິໍ. ‘‘ອາຣກຕ຺ຕາ ອຣຫ’’ນ຺ຕິ ອນຸສ຺ສຣນ຺ຕສ຺ສ ຫິ ຍທິທໍ ຠຄວໂຕ ກິເລເສຫິ ອາຣກຕ຺ຕໍ, ໂສ ເຫຕຸ. ຎາປໂກ ເຈຕ຺ຖ ເຫຕຸ ອຘິປ຺ເປໂຕ, ນ ກາຣໂກ ສມ຺ປາປໂກ. ຕໂຕເນນ ຎາຍມາໂນ ອຣຫຕ຺ຕຕ຺ໂຖ ຜລໍ. ອິມິນາ ນເຍນ ເສສປເທສຸປິ ເຫຕຸໂສ ຜລວິປາໂກ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຘມ຺ມານຸສ຺ສຕິອາທີສຸປິ ຫິ ອາທິມຊ຺ຌປຣິໂຍສານກລ຺ຍາຓຕາທໂຍ ສຸປ຺ປຏິປຕ຺ຕິອາທໂຍ ຈ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ເຫຕຸຠາເວນ ນິທ຺ທິຏ຺ຐາເຍວ. ຘມ຺ມູປສໍຫິຕນ຺ຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕເຫຕຸຜລສງ຺ຂາຕຄຸຓູປສໍຫິຕໍ.

ມຫານາມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ອາຫຸເນຍ຺ຍວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ສາຣຓີຍວຄ຺ໂຄ

໑. ປຐມສາຣຓີຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໑. ທຸຕິຍສ຺ສ ປຐເມ ສຣິຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕກາຕິ ອນຸສ຺ສຣຓາຣຫາ. ມິຊ຺ຊຕິ ສິນິຍ຺ຫຕິ ເອຕາຍາຕິ ເມຕ຺ຕາ, ມິຕ຺ຕຠາໂວ. ເມຕ຺ຕາ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ເມຕ຺ຕໍ, ກາຍກມ຺ມໍ. ຕໍ ປນ ຍສ຺ມາ ເມຕ຺ຕາສຫຄຕຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານໍ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເມຕ຺ເຕນ ຈິຕ຺ເຕນ ກາຕພ຺ພໍ ກາຍກມ຺ມ’’ນ຺ຕິ. ເອສ ນໂຍ ເສສທ຺ວເຍປິ. ອິມານີຕິ ເມຕ຺ຕກາຍກມ຺ມາທີນິ. ຠິກ຺ຂູນໍ ວເສນ ອາຄຕານິ ເຕສໍ ເສຏ຺ຐປຣິສຠາວໂຕ. ຍຖາ ປນ ຠິກ຺ຂຸນີສຸປິ ລພ຺ຠນ຺ຕິ, ເອວໍ ຄິຫີສຸປິ ລພ຺ຠນ຺ຕິ ຈຕຸປຣິສສາຘາຣຓຕ຺ຕາຕິ ຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຠິກ຺ຂູນຎ຺ຫີ’’ຕິອາທິມາຫ. ຠິກ຺ຂຸໂນ ສພ຺ພມ຺ປິ ອນວຊ຺ຊກາຍກມ຺ມໍ ອາຠິສມາຈາຣິກກມ຺ມນ຺ໂຕຄຘເມວາຕິ ອາຫ ‘‘ເມຕ຺ເຕນ ຈິຕ຺ເຕນ…ເປ… ກາຍກມ຺ມໍ ນາມາ’’ຕິ. ຠຕ຺ຕິວເສນ ປວຕ຺ຕິຍມານາ ເຈຕິຍໂພຘີນໍ ວນ຺ທນາ ເມຕ຺ຕາສິທ຺ຘາຕິ ກຕ຺ວາ ຕທຕ຺ຖາຍ ຄມນໍ ‘‘ເມຕ຺ຕໍ ກາຍກມ຺ມ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ເຈຕິຍໂພຘິຠິກ຺ຂູສຸ ວຸຕ຺ຕາວເສສາປຈາຍນາທິວເສນ ປວຕ຺ຕເມຕ຺ຕາວເສນ ປວຕ຺ຕໍ ກາຍິກໍ ກິຣິຍໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ.

ເຕປິຏກມ຺ປິ ພຸທ຺ຘວຈນໍ ກຖິຍມານນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເຕປິຏກມ຺ປິ ພຸທ຺ຘວຈນໍ ປຣິປຸຈ຺ຉນອຕ຺ຖກຖນວເສນ ປວຕ຺ຕິຍມານເມວ ເມຕ຺ຕໍ ວຈີກມ຺ມໍ ນາມ ຫິຕຊ຺ຌາສເຍນ ປວຕ຺ຕິຕພ຺ພໂຕ. ຕີຓິ ສຸຈຣິຕານີຕິ ກາຍວຈີມໂນສຸຈຣິຕານິ. ຈິນ຺ຕນນ຺ຕິ ເອວໍ ຈິນ຺ຕນມຕ຺ຕມ຺ປິ ມໂນກມ຺ມໍ, ປເຄວ ປຏິປນ຺ນາ ຠາວນາຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ອາວີຕິ ປກາສໍ. ປກາສຠາໂວ ເຈຕ຺ຖ ຍໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ຕໍ ກາຍກມ຺ມໍ ກຣີຍຕິ, ຕສ຺ສ ສມ຺ມຸຂຠາວໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ສມ຺ມຸຂາ’’ຕິ. ຣໂຫຕິ ອປ຺ປກາສໍ. ອປ຺ປກາສຕາ ຈ ຍໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ຕໍ ກາຍກມ຺ມໍ ກຣີຍຕິ, ຕສ຺ສ ອປຈ຺ຈກ຺ຂຠາວໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ປຣມ຺ມຸຂາ’’ຕິ. ສຫາຍຠາວຄມນໍ ເຕສໍ ປຸຣໂຕ. ເຕສຸ ກໂຣນ຺ເຕສຸເຍວ ຫິ ສຫາຍຠາວຄມນໍ ສມ຺ມຸຂາ ກາຍກມ຺ມໍ ນາມ ໂຫຕິ. ອຸຠເຍຫີຕິ ນວເກຫິ ເຖເຣຫິ ຈ. ປຄ຺ຄຍ຺ຫາຕິ ປຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ອຸທ຺ຘໍ ກຕ຺ວາ ເກວລໍ ‘‘ເທໂວ’’ຕິ ອວຕ຺ວາ ຄຸເຓຫິ ຖິຣຠາວໂຊຕນໍ ‘‘ເທວຕ຺ເຖໂຣ’’ຕິ ວຈນໍ ປຄ຺ຄຍ຺ຫ ວຈນໍ. ມມຕ຺ຕໂພຘນໍ ວຈນໍ ມມາຍນວຈນໍ. ເອກນ຺ຕປຣມ຺ມຸຂສ຺ສ ມໂນກມ຺ມສ຺ສ ສມ຺ມຸຂຕາ ນາມ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິສມຸຏ຺ຐາປນວເສນ ໂຫຕິ, ຕຎ຺ຈ ໂຂ ໂລເກ ກາຍກມ຺ມນ຺ຕິ ປາກຏໍ ປຎ຺ຎາຕໍ. ຫຕ຺ຖວິກາຣາທີນິ ອນາມສິຕ຺ວາ ເອວ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ນຍນານິ ອຸມ຺ມີເລຕ຺ວາ’’ຕິອາທິມາຫ. ກາມໍ ເມຕ຺ຕາສິເນຫສິນິທ຺ຘານໍ ນຍນານໍ ອຸມ຺ມີລນາ ປສນ຺ເນນ ມຸເຂນ ໂອໂລກນຎ຺ຈ ເມຕ຺ຕໍ ກາຍກມ຺ມເມວ, ຍສ຺ສ ປນ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ວເສນ ນຍນານໍ ເມຕ຺ຕາສິເນຫສິນິທ຺ຘຕາ ມຸຂສ຺ສ ຈ ປສນ຺ນຕາ, ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເມຕ຺ຕໍ ມໂນກມ຺ມໍ ນາມາ’’ຕິ.

ລາຠ-ສທ຺ໂທ ກມ຺ມສາຘໂນ ‘‘ລາຠາ ວຕ, ໂຠ, ລທ຺ໂຘ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ. ໂສ ເຈຕ຺ຖ ‘‘ຘມ຺ມລທ຺ຘາ’’ຕິ ວຈນໂຕ ອຕີຕກາລິໂກຕິ ອາຫ ‘‘ຈີວຣາທໂຍ ລທ຺ຘປຈ຺ຈຍາ’’ຕິ. ຘມ຺ມໂຕ ອາຄຕາຕິ ຘມ຺ມິກາ, ປຣິສຸທ຺ຘຄມນາ ປຈ຺ຈຍາ. ເຕນາຫ ‘‘ຘມ຺ມລທ຺ຘາ’’ຕິ. ອິມເມວ ຫິ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ກຸຫນາທີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ນ ສມ຺ມາ ຄຍ຺ຫມານາ ຫິ ຘມ຺ມລທ຺ຘາ ນາມ ນ ໂຫນ຺ຕີຕິ ຕປ຺ປຏິເສຘນຕ຺ຖໍ ປາຬິຍໍ ‘‘ຘມ຺ມລທ຺ຘາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເທຍ຺ຍໍ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍຎ຺ຈ ອປ຺ປຏິວິຠຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊຕີຕິ ອປ຺ປຏິວິຠຕ຺ຕໂຠຄີ ນາມ ໂຫຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ທ຺ເວ ປຏິວິຠຕ຺ຕານິ ນາມາ’’ຕິອາທິ. ຈິຕ຺ເຕນ ວິຠຊນນ຺ຕິ ເອເຕນ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທມຕ຺ເຕນປິ ວິຠຊນໍ ປຏິວິຠຕ຺ຕໍ ນາມ, ປເຄວ ປໂຍຄໂຕຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຈິຕ຺ເຕນ ວິຠຊນປຸພ຺ພກໍ ວາ ກາເຍນ ວິຠຊນນ຺ຕິ ມູລເມວ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເອວໍ ຈິຕ຺ເຕນ ວິຠຊນ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທມຕ຺ເຕນ ປຏິວິຠາໂຄ ກາຕພ຺ໂພຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອປ຺ປຏິວິຠຕ຺ຕນ຺ຕິ ຠາວນປຸໍສກນິທ຺ເທໂສ, ອປ຺ປຏິວິຠຕ຺ຕໍ ລາຠໍ ຠຸຎ຺ຊຕີຕິ ກມ຺ມນິທ຺ເທໂສ ວາ. ຕໍ ເນວ ຄິຫີນໍ ເທຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອາຊີວໂສຘນຕ຺ຖໍ. ນ ອຕ຺ຕນາ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕິ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ອສາຘາຣຓໂຠຄິຕາ ມາ ໂຫຕູ’’ຕິ. ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ຈ…ເປ… ປສ຺ສຕີຕິ ອິມິນາ ອາຄມນໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສາຘາຣຓພຸທ຺ຘິໍ ອຸປຏ຺ຐາເປຕິ. ເອວໍ ຫິສ຺ສ ສາຘາຣຓໂຠຄິຕາ ສຸກຣາ, ສາຣຓີຍຘມ຺ໂມ ຈສ຺ສ ປູໂຣ ໂຫຕິ.

ອຖ ວາ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ຈ…ເປ… ປສ຺ສຕີຕິ ອິມິນາ ຕສ຺ສ ລາຠສ຺ສ ຕີສຸ ກາເລສຸ ສາຘາຣຓໂຕ ຐປນໍ ທສ຺ສິຕໍ. ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ຈ ສງ຺ເຆນ ສາຘາຣຓໍ ໂຫຕູຕິ ອິມິນາ ປຏິຄ຺ຄຫຓກາໂລ ທສ຺ສິໂຕ. ຄເຫຕ຺ວາ…ເປ… ປສ຺ສຕີຕິ ອິມິນາ ປຏິຄ຺ຄຫິຕກາໂລ. ຕທຸຠຍໍ ປນ ຕາທິເສນ ປຸພ຺ພຠາເຄນ ວິນາ ນ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ຖສິທ຺ໂຘ ປຸຣິມກາໂລ. ຕຍິທໍ ປຏິຄ຺ຄຫຓໂຕ ປຸພ຺ເພວສ຺ສ ໂຫຕິ ‘‘ສງ຺ເຆນ ສາຘາຣຓໍ ໂຫຕູຕິ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ, ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ໂຫຕິ ‘‘ສງ຺ເຆນ ສາຘາຣຓໍ ໂຫຕູຕິ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາມີ’’ຕິ, ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ໂຫຕິ ‘‘ສງ຺ເຆນ ສາຘາຣຓໍ ໂຫຕູຕິ ຫິ ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ ມຍາ’’ຕິ. ເອວໍ ຕິລກ຺ຂຓສມ຺ປນ຺ນໍ ກຕ຺ວາ ລທ຺ຘໍ ລາຠໍ ໂອສາຣຓລກ຺ຂຓໍ ອວິໂກເປຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ໂຕ ສາຘາຣຓໂຠຄີ ອປ຺ປຏິວິຠຕ຺ຕໂຠຄີ ຈ ໂຫຕິ.

ອິມໍ ປນ ສາຣຓີຍຘມ຺ມນ຺ຕິ ອິມໍ ຈຕຸຕ຺ຖໍ ສຣິຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕຘມໍ. ນ ຫິ…ເປ… ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ສາຘາຣຓໂຠຄິຕາ ທຸສ຺ສີລສ຺ສ ນຕ຺ຖີຕິ ອາຣມ຺ໂຠປິ ຕາວ ນ ສມ຺ຠວຕິ, ກຸໂຕ ປູຣຓນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ປຣິສຸທ຺ຘສີໂລຕິ ອິມິນາ ລາຠສ຺ສ ຘມ຺ມິກຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ວຕ຺ຕໍ ອຂຓ຺ເຑນ຺ໂຕຕິ ອິມິນາ ອປ຺ປຏິວິຠຕ຺ຕໂຠຄິຕໍ ສາຘາຣຓໂຠຄິຕຎ຺ຈ ທສ຺ເສຕິ. ສຕິ ປນ ຕທຸຠເຍ ສາຣຓີຍຘມ຺ໂມ ປູຣິໂຕ ເອວ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ປູເຣຕີ’’ຕິ. ໂອທິສ຺ສກໍ ກຕ຺ວາຕິ ເອເຕນ ອໂນທິສ຺ສກໍ ກຕ຺ວາ ປິຕຸໂນ, ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາຍາທີນໍ ວາ ເຖຣາສນໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ເທນ຺ຕສ຺ສ ສາຣຓີຍຘມ຺ໂມເຍວ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ທາຕພ຺ພນ຺ຕິ ອວສ຺ສໍ ທາຕພ຺ພໍ. ສາຣຓີຍຘມ຺ໂມ ປນສ຺ສ ນ ໂຫຕິ ປຏິຊຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ໂອທິສ຺ສກໍ ກຕ຺ວາ ທິນ຺ນຕ຺ຕາ. ເຕນາຫ ‘‘ປລິໂພຘຊຄ຺ຄນໍ ນາມ ໂຫຕີ’’ຕິ. ມຸຕ຺ຕປລິໂພຘສ຺ສ ວຏ຺ຏຕິ ອມຸຕ຺ຕປລິໂພຘສ຺ສ ປູເຣຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຕ຺ຕາ. ຍທິ ເອວໍ ສພ຺ເພນ ສພ຺ພໍ ສາຣຓີຍຘມ຺ມໍ ປູເຣນ຺ຕສ຺ສ ໂອທິສ຺ສກທານໍ ວຏ຺ຏຕິ, ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ? ໂນ ນ ວຏ຺ຏຕິ ຍຸຕ຺ຕຏ຺ຐາເນຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ເຕນ ປນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ອິມິນາ ໂອທິສ຺ສກທານໍ ປນສ຺ສ ນ ສພ຺ພຕ຺ຖ ວາຣິຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຄິລານາທີນຎ຺ຫິ ໂອທິສ຺ສກໍ ກຕ຺ວາ ທານໍ ອປ຺ປຏິວິຠາຄປກ຺ຂິກໍ ‘‘ອສຸກສ຺ສ ນ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ປຏິກ຺ເຂປສ຺ສ ອຠາວໂຕ. ພ຺ຍຕິເຣກປ຺ປຘາໂນ ຫິ ປຏິຠາໂຄ. ເຕນາຫ ‘‘ອວເສສ’’ນ຺ຕິອາທິ. ອທາຕຸມ຺ປີຕິ ປິ-ສທ຺ເທນ ທາຕຸມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຕຎ຺ຈ ໂຂ ກຣຸຓາຍນວເສນ, ນ ວຕ຺ຕປຣິປູຣຓວເສນ, ຕສ຺ມາ ທຸສ຺ສີລສ຺ສປິ ອຕ຺ຖິກສ຺ສ ສຕິ ສມ຺ຠເວ ທາຕພ຺ພໍ. ທານຎ຺ຫິ ນາມ ນ ກສ຺ສຈິ ນິວາຣິຕໍ.

ສຸສິກ຺ຂິຕາຍາຕິ ສາຣຓີຍປູຣຓວິຘິມ຺ຫິ ສຸສິກ຺ຂິຕາຍ, ສຸກຸສລາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິທານິ ຕສ຺ສ ໂກສລ຺ລໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສຸສິກ຺ຂິຕາຍ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ທ຺ວາທສຫິ ວສ຺ເສຫິ ປູເຣຫິ, ນ ຕໂຕ ໂອຣນ຺ຕິ ອິມິນາ ຕສ຺ສ ທຸປ຺ປູຣຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ຕຖາ ຫິ ໂສ ມຫປ຺ຜໂລ ມຫານິສໍໂສ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິເກຫິປິ ຕາວຄຣຸຕເຣຫິ ຜລານິສໍເສຫິ ອນຸຄໂຕຕິ ຕໍສມງ຺ຄີ ຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ວິເສສລາຠີ ອຣິຍປຸຄ຺ຄໂລ ວິຍ ໂລເກ ອຈ຺ຉຣິຍພ຺ຠຸຕຘມ຺ມສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ. ຕຖາ ຫິ ໂສ ທຸປ຺ປຊຫທານມຍສ຺ສ ສີລມຍສ຺ສ ປຸຎ຺ຎສ຺ສ ປຏິປກ຺ຂຘມ຺ມໍ ສຸທູເຣ ວິກ຺ຂມ຺ຠິຕໍ ກຕ຺ວາ ວິສຸທ຺ເຘນ ເຈຕສາ ໂລເກ ປາກໂຏ ປຎ຺ຎາໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ວິຫຣຕິ. ຕສ຺ສິມມຕ຺ຖໍ ພ຺ຍຕິເຣກໂຕ ອນ຺ວຍໂຕ ຈ ວິຠາເວຕຸໍ ‘‘ສເຈ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.

ອິທານິສ຺ສ ສມ຺ປຣາຍິເກ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິເກ ຈ ອານິສໍເສ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເອວໍ ປູຣິຕສາຣຓີຍຘມ຺ມສ຺ສາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເນວ ອິສ຺ສາ ນ ມຈ຺ຉຣິຍໍ ໂຫຕິ ຈິຣກາລຠາວນາຍ ວິຘຸຕຠາວໂຕ. ມນຸສ຺ສານໍ ປິໂຍ ໂຫຕິ ປຣິຈ຺ຈາຄສີລຕາຍ ວິສ຺ສຸຕຕ຺ຕາ. ເຕນາຫ ‘‘ທທໍ ປິໂຍ ໂຫຕິ ຠຊນ຺ຕິ ນໍ ພຫູ’’ຕິອາທິ (ອ. ນິ. ໕.໓໔). ສຸລຠປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ ທານວເສນ ອຸຬາຣຊ຺ຌາສຍານໍ ປຈ຺ຈຍລາຠສ຺ສ ອິຘານິສໍສສຠາວໂຕ ທານສ຺ສ. ປຕ຺ຕຄຕມສ຺ສ ທິຍ຺ຍມານໍ ນ ຂີຍຕິ ປຕ຺ຕຄຕສ຺ເສວ ທ຺ວາທສວສ຺ສິກສ຺ສ ມຫາວຕ຺ຕສ຺ສ ອວິຈ຺ເຉເທນ ປູຣິຕຕ຺ຕາ. ອຄ຺ຄຠຓ຺ຑໍ ລຠຕິ ເທວສິກໍ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍານໍ ອຄ຺ຄໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ທານສ຺ສ ທິນ຺ນຕ຺ຕາ. ຠເຍ ວາ…ເປ… ອາປຊ຺ຊນ຺ຕິ ເທຍ຺ຍປ຺ປຏິຄ຺ຄາຫກວິກປ຺ປໍ ອກຕ຺ວາ ອຕ຺ຕນິ ນິຣເປກ຺ຂຈິຕ຺ເຕນ ຈິຣກາລໍ ທານສ຺ສ ປູຣິຕຕາຍ ປສາຣິຕຈິຕ຺ຕຕ຺ຕາ.

ຕຕ຺ຣາຕິ ເຕສຸ ອານິສໍເສສຸ ວິຠາເວຕພ຺ເພສຸ. ອິມານິ ຜລານິ ວຕ຺ຖູນິ ກາຣຓານິ. ມຫາຄິຣິຄາໂມ ນາມ ນາຄທີປປສ຺ເສ ເອໂກ ຄາໂມວ. ອລຠນ຺ຕາປີຕິ ອປ຺ປປຸຎ຺ຎຕາຍ ອລາຠິໂນ ສມານາປິ. ຠິກ຺ຂາຈາຣມຄ຺ຄສຠາຄນ຺ຕິ ສຠາຄໍ ຕພ຺ຠາຄິຍໍ ຠິກ຺ຂາຈາຣມຄ຺ຄໍ ຊານນ຺ຕິ. ອນຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມຕ຺ຕາ ເຖຣານໍ ສໍສຍວິໂນທນຕ຺ຖຎ຺ຈ ‘‘ສາຣຓີຍຘມ຺ໂມ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ປູຣິໂຕ’’ຕິ ອາຫ. ຕຖາ ຫິ ທຸຕິຍວຕ຺ຖຸສ຺ມິມ຺ປິ ເຖເຣນ ອຕ຺ຕາ ປກາສິໂຕ. ທຫຣກາເລ ເອວໍ ກິຣ ສາຣຓີຍຘມ຺ມປູຣໂກ ອໂຫສິ. ມນຸສ຺ສານໍ ປິຍຕາຍ ສຸລຠປຈ຺ຈຍຕາຍປິ ອິທໍ ວຕ຺ຖຸເມວ. ປຕ຺ຕຄຕາຂີຍນສ຺ສ ປນ ວິເສສໍ ວິຠາວນໂຕ ‘‘ອິທໍ ຕາວ…ເປ… ເອຕ຺ຖ ວຕ຺ຖູ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຄິຣິຠຓ຺ຑມຫາປູຊາຍາຕິ ເຈຕິຍຄິຣິມ຺ຫິ ສກລລງ຺ກາທີເປ ໂຍຊນປ຺ປມາເຓ ສມຸທ຺ເທ ຈ ນາວາສງ຺ຆາຏາທິເກ ຐເປຕ຺ວາ ທີປປຸປ຺ຜຄນ຺ຘາທີຫິ ກຣິຍມານາຍ ມຫາປູຊາຍ. ຕສ຺ສາ ຈ ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ອວຎ຺ຌຠາວວິຠາວນຕ຺ຖໍ ‘‘ເອເຕ ມຍ຺ຫໍ ປາປຸຓິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ອາຫ. ປຣິຍາເຍນປິ ເລເສນປິ. ອນຸຈ຺ຉວິກນ຺ຕິ ‘‘ສາຣຓີຍຘມ຺ມປູຣໂກ’’ຕິ ຍຖາຠູຕປເວທນໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ອນຸຈ຺ຉວິກນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອນາໂຣເຈຕ຺ວາວ ປລາຍິໍສຸ ໂຈຣຠເຍນ. ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ທຸຊ຺ຊີວິກາຍາ’’ຕິປິ ວທນ຺ຕິ. ອຫໍ ສາຣຓີຍຘມ຺ມປູຣິກາ, ມມ ປຕ຺ຕປຣິຍາປນ຺ເນນປິ ສພ຺ພາປິມາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ຍາເປສ຺ສນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ມາ ຕຸມ຺ເຫ ເຕສໍ ຄຕຠາວໍ ຈິນ຺ຕຍິຕ຺ຖາ’’ຕິ. ວຏ຺ຏິສ຺ສຕີຕິ ກປ຺ປິສ຺ສຕິ. ເຖຣີ ສາຣຓີຍຘມ຺ມປູຣິກາ ອໂຫສິ, ເຖຣສ຺ສ ປນ ສີລເຕເຊເນວ ເທວຕາ ອຸສ຺ສຸກ຺ກໍ ອາປຊ຺ຊິ.

ນຕ຺ຖິ ເອເຕສໍ ຂຓ຺ຑນ຺ຕິ ອຂຓ຺ຑານິ. ຕໍ ປນ ເນສໍ ຂຓ຺ຑໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຍສ຺ສາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອຸປສມ຺ປນ຺ນສີລານໍ ອຸທ຺ເທສກ຺ກເມນ ອາທິອນ຺ຕາ ເວທິຕພ຺ພາ. ເຕນາຫ ‘‘ສຕ຺ຕສູ’’ຕິອາທິ. ນ ຫິ ອຎ຺ໂຎ ໂກຈິ ອາປຕ຺ຕິກ຺ຂນ຺ຘານໍ ອນຸກ຺ກໂມ ອຕ຺ຖິ, ອນຸປສມ຺ປນ຺ນສີລານໍ ສມາທານກ຺ກເມນປິ ອາທິອນ຺ຕາ ລພ຺ຠນ຺ຕິ. ປຣິຍນ຺ເຕ ຉິນ຺ນສາຏໂກ ວິຍາຕິ ຕຕ຺ຣນ຺ເຕ ທສນ຺ເຕ ວາ ຉິນ຺ນວຕ຺ຖໍ ວິຍ. ວິສທິສຸທາຫຣຓຎ຺ເຈຕໍ ‘‘ອຂຓ຺ຑານີ’’ຕິ ອິມສ຺ສ ອຘິກຕຕ຺ຕາ. ເອວໍ ເສສານມ຺ປິ ອຸທາຫຣຓານິ. ຂຓ຺ຑິກຕາ ຠິນ຺ນຕາ ຂຓ຺ຑໍ, ຕໍ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ຂຓ຺ຑໍ, ສີລໍ. ຉິທ຺ທນ຺ຕິອາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ເວມຊ຺ເຌ ຠິນ຺ນໍ ວິນິວິຊ຺ຌນວເສນ. ວິສຠາຄວຓ຺ເຓນ ຄາວີ ວິຍາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ວິສຠາຄວຓ຺ເຓນ ອຸປຑ຺ຒໍ ຕຕິຍຠາຄຄຕໍ ສມ຺ຠິນ຺ນວຓ຺ຓໍ ສພລໍ, ວິສຠາຄວຓ຺ເຓເຫວ ພິນ຺ທູຫິ ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາຫິ ວິມິສ຺ສໍ ກມ຺ມາສໍ. ອຍໍ ອິເມສໍ ວິເສໂສ. ສພລຣຫິຕານິ ອສພລານິ, ຕຖາ ອກມ຺ມາສານິ. ສີລສ຺ສ ຕຓ຺ຫາທາສພ຺ຍໂຕ ໂມຈນໍ ວິວຏ຺ຏູປນິສ຺ສຍຠາວາປາທນໍ, ຕສ຺ມາ ຕຓ຺ຫາທາສພ຺ຍໂຕ ໂມຈນວຈເນນ ເຕສໍ ສີລານໍ ວິວຏ຺ຏູປນິສ຺ສຍຕມາຫ. ຠຸຊິສ຺ສຠາວກຣຓໂຕຕິ ອິມິນາ ຠຸຊິສ຺ສກຣານິ ຠຸຊິສ຺ສານີຕິ ອຸຕ຺ຕຣປທໂລເປນາຍໍ ນິທ຺ເທໂສຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຍສ຺ມາ ວາ ຕໍສມງ຺ຄິປຸຄ຺ຄໂລ ເສຣີ ສຍໍວສີ ຠຸຊິສ຺ໂສ ນາມ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາປິ ຠຸຊິສ຺ສານິ. ອວິຎ຺ຎູນໍ ອປ຺ປມາຓຕາຍ ‘‘ວິຎ຺ຎຸປ຺ປສຕ຺ຖານີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຸປຣິສຸທ຺ຘຠາເວນ ວາ ສມ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ ວິຎ຺ຎູຫິ ປສຕ຺ຖານີຕິ ວິຎ຺ຎຸປ຺ປສຕ຺ຖານິ.

ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐີຫິ ອປຣາມຏ຺ຐຕ຺ຕາຕິ ‘‘ອິມິນາຫໍ ສີເລນ ເທໂວ ວາ ຠວິສ຺ສາມິ ເທວຎ຺ຎຕໂຣ ວາ’’ຕິ ຕຓ຺ຫາປຣາມາເສນ, ‘‘ອິມິນາຫໍ ສີເລນ ເທໂວ ຫຸຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ນິຈ຺ໂຈ ຘຸໂວ ສສ຺ສໂຕ ຠວິສ຺ສາມີ’’ຕິ ທິຏ຺ຐິປຣາມາເສນ ຈ ອປຣາມຏ຺ຐຕ຺ຕາ. ປຣາມຏ຺ຐຸນ຺ຕິ ‘‘ອຍໍ ເຕ ສີເລສຸ ໂທໂສ’’ຕິ ຈຕູສຸ ວິປຕ຺ຕີສຸ ຍາຍ ກາຍຈິ ວິປຕ຺ຕິຍາ ທສ຺ສເນນ ປຣາມຏ຺ຐຸໍ, ອນຸທ຺ຘໍເສຕຸໍ ໂຈເທຕຸນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສີລໍ ນາມ ອວິປ຺ປຏິສາຣາທິປາຣມ຺ປຣິເຍນ ຍາວເທວ ສມາຘິສມ຺ປາທນຕ຺ຖນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ສມາຘິສໍວຕ຺ຕນິການີ’’ຕິ. ສມາຘິສໍວຕ຺ຕນປ຺ປໂຍຊນານິ ສມາຘິສໍວຕ຺ຕນິການິ.

ສມານຠາໂວ ສາມຎ຺ຎໍ, ປຣິປຸຓ຺ຓຈຕຸປາຣິສຸທ຺ຘິຠາເວນ ມຊ຺ເຌ ຠິນ຺ນສຸວຓ຺ຓສ຺ສ ວິຍ ເຠທາຠາວໂຕ ສີເລນ ສາມຎ຺ຎໍ ສີລສາມຎ຺ຎໍ, ຕໍ ຄໂຕ ອຸປຄໂຕຕິ ສີລສາມຎ຺ຎຄໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ສມານຠາວູປຄຕສີໂລ’’ຕິ, ສີລສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສມານຠາວໍ ອຸປຄຕສີໂລ ສຠາຄວຸຕ຺ຕິໂກຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກາມໍ ປຸຖຸຊ຺ຊນານມ຺ປິ ຈຕຸປາຣິສຸທ຺ຘິສີເລ ນານຕ຺ຕໍ ນ ສິຍາ, ຕໍ ປນ ນ ເອກນ຺ຕິກໍ, ອິທໍ ເອກນ຺ຕິກໍ ນິຍຕຠາວໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ນຕ຺ຖິ ມຄ຺ຄສີເລ ນານຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ຕໍ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ມຄ຺ຄສີລໍ ສນ຺ຘາຍ ຕໍ ‘‘ຍານິ ຕານິ ສີລານີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຍາຍນ຺ຕິ ຍາ ອຍໍ ມຍ຺ຫຎ຺ເຈວ ຕຸມ຺ຫາກຎ຺ຈ ປຈ຺ຈກ຺ຂຠູຕາ. ທິຏ຺ຐີຕິ ມຄ຺ຄສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ. ນິທ຺ໂທສາຕິ ນິທ຺ຘຸຕໂທສາ, ສມຸຈ຺ຉິນ຺ນຣາຄາທິປາປຘມ຺ມາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນິຍ຺ຍາຕີຕິ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂໂຕ ນິສ຺ສຣຕິ ນິຄ຺ຄຈ຺ຉຕິ. ສຍໍ ນິຍ຺ຍນ຺ຕີເຍວ ຫິ ຕໍສມງ຺ຄິປຸຄ຺ຄລໍ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂໂຕ ນິຍ຺ຍາເປຕີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຍາ ສຕ຺ຖຸ ອນຸສິຏ຺ຐິ, ຕໍ ກໂຣຕີຕິ ຕກ຺ກໂຣ, ຕສ຺ສ, ຍຖານຸສິຏ຺ຐໍ ປຏິປຊ຺ຊນ຺ຕສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສມານທິຏ຺ຐິຠາວນ຺ຕິ ສທິສທິຏ຺ຐິຠາວໍ ສຈ຺ຈສມ຺ປຏິເວເຘນ ອຠິນ຺ນທິຏ຺ຐິຠາວໍ.

ປຐມສາຣຓີຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ທຸຕິຍສາຣຓີຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໒. ທຸຕິເຍ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີນນ຺ຕິ ສຫຘມ຺ມິການໍ. ປິຍໍ ປິຍາຍິຕພ຺ພກໍ ກໂຣນ຺ຕີຕິ ປິຍກຣຓາ. ຄຣຸໍ ຄຣຸຏ຺ຐານິຍໍ ກໂຣນ຺ຕີຕິ ຄຣຸກຣຓາ. ສງ຺ຄຓ຺ຫນຕ຺ຖາຍາຕິ ສງ຺ຄຫວຕ຺ຖຸວິເສສຠາວໂຕ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີນໍ ສງ຺ຄຫຓາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອວິວທນຕ຺ຖາຍາຕິ ສງ຺ຄຫວຕ຺ຖຸຠາວໂຕ ເອວ ນ ວິວທນຕ຺ຖາຍ. ສຕິ ຈ ອວິວທນເຫຕຸຠູຕສງ຺ຄຫກຕ຺ເຕ ເຕສໍ ວເສນ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີນໍ ສມຄ຺ຄຠາໂວ ເຠທາຠາໂວ ສິທ຺ໂຘເຍວາຕິ ອາຫ ‘‘ສາມຄ຺ຄິຍາ’’ຕິອາທິ.

ທຸຕິຍສາຣຓີຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ນິສ຺ສາຣຓີຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໓. ຕຕິເຍ ວຑ຺ຒິຕາຕິ ຠາວນາປາຣິປູຣິວເສນ ປຣິພ຺ຣູຫິຕາ. ປຸນປ຺ປຸນໍ ກຕາຕິ ຠາວນາຍ ພຫຸລີກຣເຓນ ອປຣາປຣໍ ປວຕ຺ຕິຕາ. ຍຸຕ຺ຕຍານສທິສາ ກຕາຕິ ຍຖາ ຍຸຕ຺ຕມາຊຎ຺ຎຍານໍ ເຉເກນ ສາຣຖິນາ ອຘິຏ຺ຐິຕໍ ຍຖາຣຸຈິ ປວຕ຺ຕຕິ, ເອວໍ ຍຖາຣຸຈິ ປວຕ຺ຕິຣຫໍ ຄຫິຕາ. ວຕ຺ຖຸກຕາຕິ ວາ ອຘິຏ຺ຐານຏ຺ເຐນ ວຕ຺ຖຸ ວິຍ ກຕາ, ສພ຺ພໂສ ອຸປກ຺ກິເລສວິໂສຘເນນ ອິທ຺ຘິວິເສສຕາຍ ປວຕ຺ຕິຏ຺ຐານຠາວໂຕ ສຸວິໂສຘິຕປຣິສ຺ສຍວຕ຺ຖຸ ວິຍ ກຕາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອຘິຏ຺ຐິຕາຕິ ປຏິປກ຺ຂທູຣີຠາວໂຕ ສຸຠາວິຕຠາເວນ ຕໍຕໍອຘິຏ຺ຐານໂຍຄ຺ຍຕາຍ ຐປິຕາ. ສມນ຺ຕໂຕ ຈິຕາຕິ ສພ຺ພຠາເຄນ ຠາວນູປຈຍໍ ຄມິຕາ. ເຕນາຫ ‘‘ອຸປຈິຕາ’ຕິ. ສຸຏ຺ຐຸ ສມາຣທ຺ຘາຕິ ອິທ຺ຘິຠາວນາສິຂາປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສມ຺ມເທວ ສມ຺ຠາວິຕາ. ອຠູຕພ຺ຍາກຣຓໍ ພ຺ຍາກໂຣຕີຕິ ‘‘ເມຕ຺ຕາ ຫິ ໂຂ ເມ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິ ຠາວິຕາ’’ຕິອາທິນາ ອຕ຺ຕນິ ອວິຊ຺ຊມານຄຸຓາຠິພ຺ຍາຫາຣໍ ພ຺ຍາຫຣຕິ. ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິສທ຺ທໍ ອເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ‘‘ນິສ຺ສຏາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຸນ ພ຺ຍາປາໂທ ນຕ຺ຖີຕິ ອິທານິ ມມ ພ຺ຍາປາໂທ ນາມ ສພ຺ພໂສ ນຕ຺ຖີຕິ ຎຕ຺ວາ.

ພລວວິປສ຺ສນາຕິ ຠຍຕຸປຏ຺ຐາເນ ຎາຓໍ, ອາທີນວານຸປສ຺ສເນ ຎາຓໍ ມຸຈ຺ຈິຕຸກມ຺ຍຕາຎາຓໍ, ຠງ຺ຄຎາຓນ຺ຕິ ຈຕຸນ຺ນໍ ຎາຓານໍ ອຘິວຈນໍ. ເຍສໍ ນິມິຕ຺ຕານໍ ອຠາເວນ ອຣຫຕ຺ຕຜລສມາປຕ຺ຕິຍາ ອນິມິຕ຺ຕຕາ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສາ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຣາຄສ຺ສ ນິມິຕ຺ຕໍ, ຣາໂຄ ເອວ ວາ ນິມິຕ຺ຕໍ ຣາຄນິມິຕ຺ຕໍ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ໂທສນິມິຕ຺ຕາທີນໍ ສງ຺ຄໂຫ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຣູປເວທນາທິສງ຺ຂາຣນິມິຕ຺ຕໍ ຣູປນິມິຕ຺ຕາທິ. ເຕສໍເຍວ ນິຈ຺ຈາທິວເສນ ອຸປຏ຺ຐານໍ ນິຈ຺ຈນິມິຕ຺ຕາທິ. ຕຍິທໍ ນິມິຕ຺ຕໍ ຍສ຺ມາ ສພ຺ເພນ ສພ຺ພໍ ອຣຫຕ຺ຕຜເລ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສາ ຫິ…ເປ… ອນິມິຕ຺ຕາ’’ຕິ. ນິມິຕ຺ຕໍ ອນຸສ຺ສຣຕິ ອນຸຄຈ຺ຉຕິ ອາຣພ຺ຠ ປວຕ຺ຕຕິ ສີເລນາຕິ ນິມິຕ຺ຕານຸສາຣີ. ເຕນາຫ ‘‘ວຸຕ຺ຕປ຺ປເຠທໍ ນິມິຕ຺ຕໍ ອນຸສຣຓສຠາວ’’ນ຺ຕິ.

ອສ຺ມິມາໂນຕິ ‘‘ອສ຺ມີ’’ຕິ ປວຕ຺ໂຕ ອຕ຺ຕວິສໂຍ ມາໂນ. ອຍໍ ນາມ ອຫມສ຺ມີຕິ ຣູປລກ຺ຂໂຓ ເວທນາທີສຸ ວາ ອຎ຺ຎຕຣລກ຺ຂໂຓ ອຍໍ ນາມ ອຕ຺ຕາ ອຫໍ ອສ຺ມີຕິ. ອສ຺ມິມາໂນ ສມຸຄ຺ຆາຕີຍຕິ ເອເຕນາຕິ ອສ຺ມິມານສມຸຄ຺ຆາໂຕ, ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ໂຄ. ປຸນ ອສ຺ມິມາໂນ ນຕ຺ຖີຕິ ຕສ຺ສ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕິຘມ຺ມຕາປາທນໍ ກິຕ຺ເຕນ຺ໂຕ ສມຸຄ຺ຆາຕຕ຺ຕເມວ ວິຠາເວຕິ.

ນິສ຺ສາຣຓີຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔-໕. ຠທ຺ທກສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ

໑໔-໑໕. ຈຕຸຕ຺ເຖ ອາຣມິຕພ຺ພຏ຺ເຐນ ວາ ກມ຺ມໍ ອາຣາໂມ ເອຕສ຺ສາຕິ ກມ຺ມາຣາໂມ. ກມ຺ເມ ຣໂຕ ນ ຄນ຺ຖຘຸເຣ ວິປສ຺ສນາຘຸເຣ ວາຕິ ກມ຺ມຣໂຕ. ປຸນປ຺ປຸນໍ ຍຸຕ຺ໂຕຕິ ຕປ຺ປຣຠາເວນ ອນຸ ອນຸ ຍຸຕ຺ໂຕ ປສຸໂຕ. ອາລາປສລ຺ລາໂປຕິ ອິຕ຺ຖິວຓ຺ຓປຸຣິສວຓ຺ຓາທິວເສນ ປຸນປ຺ປຸນໍ ລປນໍ. ປຎ຺ຈເມ ນຕ຺ຖິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ.

ຠທ຺ທກສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໖. ນກຸລປິຕຸສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໖. ຉຏ຺ເຐ ວິສຠາຄເວທນຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ກກເຈເນວ ຈຕຸອິຣິຍາປຖໍ ຉິນ຺ທນ຺ໂຕ ອາພາຘຍຕີຕິ ອາພາໂຘ, ໂສ ຍສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ອາພາຘິໂກ. ຕໍສມຸຏ຺ຐານທຸກ຺ເຂນ ທຸກ຺ຂິໂຕ. ອຘິມຕ຺ຕຄິລາໂນຕິ ຘາຕຸສງ຺ຂເຍນ ປຣິກ຺ຂີຓສຣີໂຣ.

ສປ຺ປຏິຠຍກນ຺ຕາຣສທິສາ ໂສຬສວຕ຺ຖຸກາ ອຏ຺ຐວຕ຺ຖຸກາ ຈ ວິຈິກິຈ຺ຉາ ຕິຓ຺ຓາ ອິມາຍາຕິ ຕິຓ຺ຓວິຈິກິຈ຺ຉາ. ວິຄຕາ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ນາ ປວຕ຺ຕິອາທີສຸ ‘‘ເອວໍ ນຸ ໂຂ ນ ນຸ ໂຂ’’ຕິ ເອວໍ ປວຕ຺ຕິກາ ກຖໍກຖາ ອສ຺ສາຕິ ວິຄຕກຖໍກຖາ. ສາຣຊ຺ຊກຣານໍ ປາປຘມ຺ມານໍ ປຫີນຕ຺ຕາ ຣາຄວິກ຺ເຂເປສຸ ສີລາທິຄຸເຓສຸ ຈ ຕິຏ຺ຐກຕ຺ຕາ ເວສາຣຊ຺ຊໍ, ວິສາຣທຠາວໍ ເວຍ຺ຍຕ຺ຕິຍໍ ປຕ຺ຕາຕິ ເວສາຣຊ຺ຊປ຺ປຕ຺ຕາ. ອຕ຺ຕນາ ເອວ ປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕ ທິຏ຺ຐຕ຺ຕາ ນ ປຣໍ ປຈ຺ເຈຕິ, ນສ຺ສ ປໂຣ ປຈ຺ເຈຕພ຺ໂພ ອຕ຺ຖີຕິ ອປຣປ຺ປຈ຺ຈຍາ.

ຄິລານາ ວຸຏ຺ຐິໂຕຕິ ຄິລານຠາວໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ຐິໂຕ. ຠາວປ຺ປຘາໂນ ຫິ ອຍໍ ນິທ຺ເທໂສ. ຄິລາໂນ ຫຸຕ຺ວາ ວຸຏ຺ຐິໂຕຕິ ອິທໍ ປນ ອຕ຺ຖມຕ຺ຕນິທສ຺ສນໍ.

ນກຸລປິຕຸສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໗. ໂສປ຺ປສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໗. ສຕ຺ຕເມ ປຏິສລ຺ລານາ ວຸຏ຺ຐິໂຕຕິ ເອຕ຺ຖ ປຏິສລ຺ລານນ຺ຕິ ເຕຫິ ເຕຫິ ສທ຺ຘິວິຫາຣິກອນ຺ເຕວາສິກອຸປາສກາທິສຕ຺ເຕຫິ ເຈວ ຣູປາຣມ຺ມຓາທິສງ຺ຂາເຣຫິ ຈ ປຏິນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ອປສກ຺ກິຕ຺ວາ ນິລີຍນໍ ວິເວຈນໍ. ກາຍຈິຕ຺ເຕຫິ ຕໂຕ ວິວິຕ຺ໂຕ ເອກີຠາໂວ ປວິເວໂກຕິ ອາຫ ‘‘ເອກີຠາວາຍາ’’ຕິອາທິ. ເອກີຠາວໂຕຕິ ຈ ອິມິນາ ກາຍວິເວກໂຕ ວຸຏ຺ຐານມາຫ. ຘມ຺ມນິຊ຺ຌານກ຺ຂນ຺ຕິໂຕຕິອາທິນາ ຈິຕ຺ຕວິເວກໂຕ. ວຸຏ຺ຐິໂຕຕິ ຕໂຕ ທຸວິຘວິເວກໂຕ ຠວງ຺ຄຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີຫິ ສມາຄເມນ ອຸເປໂຕ.

ໂສປ຺ປສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໘. ມຈ຺ຉພນ຺ຘສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໘. ອຏ຺ຐເມ ມຈ຺ຉຆາຕກນ຺ຕິ ມຈ຺ຉພນ຺ຘໍ ເກວຏ຺ຏໍ. ໂອຣພ຺ຠິກາທີສຸ ອຸຣພ຺ຠາ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ ເອຬກາ, ອຸຣພ຺ເຠ ຫນ຺ຕີຕິ ໂອຣພ຺ຠິໂກ. ສູກຣິກາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ມຈ຺ຉພນ຺ຘສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໙. ປຐມມຣຓສ຺ສຕິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໙. ນວເມ ເອວໍນາມເກ ຄາເມຕິ ນາຕິການາມກໍ ຄາມໍ ນິສ຺ສາຍ. ທ຺ວິນ຺ນໍ ຈູຬປິຕິມຫາປິຕິປຸຕ຺ຕານໍ ທ຺ເວ ຄາມາ, ເຕສຸ ເອກສ຺ມິໍ ຄາເມ. ຎາຕີນຎ຺ຫິ ນິວາສຏ຺ຐານຠູໂຕ ຄາໂມ ຎາຕິໂກ, ຎາຕິໂກເຍວ ນາຕິໂກ ຎ-ກາຣສ຺ສ ນ-ກາຣາເທໂສ ‘‘ອນິມິຕ຺ຕາ ນ ນາຍເຣ’’ຕິອາທີສຸ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໑໗໔; ສໍ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑.໒໐; ຊາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໒.໓໔) ວິຍ. ໂສ ກິຣ ຄາໂມ ເຍສໍ ຕທາ ເຕສໍ ປຸພ຺ພປຸຣິເສນ ອຕ຺ຕໂນ ຎາຕີນໍ ສາຘາຣຓຠາເວນ ນິວສິໂຕ, ເຕນ ຎາຕິໂກຕິ ປຎ຺ຎາຍິຕ຺ຖ. ອຖ ປຈ຺ຉາ ທ຺ວີຫິ ທາຍາເທຫິ ທ຺ວິຘາ ວິຠຊິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຕ຺ໂຕ. ຄິຎ຺ຊກາ ວຸຈ຺ຈຕິ ອິຏ຺ຐກາ, ຄິຎ຺ຊກາຫິເຍວ ກໂຕ ອາວສໂຖຕິ ຄິຎ຺ຊກາວສໂຖ. ໂສ ຫິ ອາວາໂສ ຍຖາ ສຸຘາປຣິກມ຺ເມນ ປໂຍຊນໍ ນຕ຺ຖິ, ເອວໍ ອິຏ຺ຐກາຫິ ເອວ ຈິນິຕ຺ວາ ຉາເທຕ຺ວາ ກໂຕ. ຕສ຺ມິໍ ກິຣ ປເທເສ ມຕ຺ຕິກາ ສກ຺ຂຣມຣຸມ຺ປວາລຸກາທີຫິ ອສມ຺ມິສ຺ສາ ກຖິນາ ສຓ຺ຫສຸຂຸມາ, ຕາຍ ກຕານິ ກຸລາລຠາຊນານິປິ ສິລາມຍານິ ວິຍ ທຬ຺ຫານິ. ຕສ຺ມາ ເຕ ອຸປາສກາ ຕາຍ ມຕ຺ຕິກາຍ ທີຆປຸຖູ ອິຏ຺ຐກາ ກາເຣຕ຺ວາ ຐເປຕ຺ວາ ຐເປຕ຺ວາ ທ຺ວາຣວາຕປານກວາຏຕຸລາໂຍ ສພ຺ພໍ ທພ຺ພສມ຺ຠາເຣນ ວິນາ ຕາຫິ ອິຏ຺ຐກາຫິເຍວ ປາສາທໍ ກາເຣສຸໍ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອິຏ຺ຐກາມເຍ ປາສາເທ’’ຕິ.

ຣຕ຺ຕິນ຺ທິວນ຺ຕິ ເອກຣຕ຺ຕິທິວໍ. ຠຄວໂຕ ສາສນນ຺ຕິ ອຣິຍມຄ຺ຄປ຺ປຏິເວຘາວຫໍ ສຕ຺ຖຸ ໂອວາທໍ. ພຫຸ ວຕ ເມ ກຕໍ ອສ຺ສາຕິ ພຫຸ ວຕ ມຍາ ອຕ຺ຕຫິຕໍ ປພ຺ພຊິຕກິຈ຺ຈໍ ກຕໍ ຠເວຍ຺ຍ.

ຕທນ຺ຕຣນ຺ຕິ ຕຕ຺ຕກໍ ເວລໍ. ເອກປິຓ຺ຑປາຕນ຺ຕິ ເອກໍ ທິວສໍ ຍາປນປ຺ປໂຫນກໍ ປິຓ຺ຑປາຕໍ. ຍາວ ອນ຺ໂຕ ປວິຏ຺ຐວາໂຕ ພຫິ ນິກ຺ຂມຕິ, ພຫິ ນິກ຺ຂນ຺ຕວາໂຕ ວາ ອນ຺ໂຕ ປວິສຕີຕິ ເອກສ຺ເສວ ປເວສນິກ຺ຂໂມ ວິຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ນາສິກາວາຕຠາວສາມຎ຺ເຎນາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ປຐມມຣຓສ຺ສຕິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໐. ທຸຕິຍມຣຓສ຺ສຕິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໐. ທສເມ ນິກ຺ຂນ຺ເຕຕິ ວີຕິວຕ຺ເຕ. ປຕິຄຕາຍາຕິ ປຈ຺ຈາຄຕາຍ, ສມ຺ປຕ຺ຕາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ປຏິປນ຺ນາຍາ’’ຕິ. ໂສ ມມສ຺ສ ອນ຺ຕຣາໂຍຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕາ ນ ເກວລໍ ກາລກິຣິຍາວ, ມມ ອຕິທຸລ຺ລຠໍ ຂຓໍ ລຠິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ສຕ຺ຖຸສາສນມນສິກາຣສ຺ສ ເຈວ ຊີວິຕສ຺ສ ຈ ສຄ຺ຄໂມກ຺ຂານຎ຺ຈ ອນ຺ຕຣາໂຍ ອສ຺ສ, ຠເວຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ຕິວິໂຘ ອນ຺ຕຣາໂຍ’’ຕິອາທິ. ວິປຊ຺ເຊຍ຺ຍາຕິ ວິປຕ຺ຕິໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ. ສຕ຺ຖເກນ ວິຍ ອງ຺ຄປຈ຺ຈງ຺ຄານໍ ກນ຺ຕນກາຣກາ ກາເຍ ສນ຺ຘິພນ຺ຘນຈ຺ເຉທກວາຕາ ສຕ຺ຖກວາຕາ. ກຕ຺ຕຸກມ຺ຍຕາຉນ຺ໂທຕິ ນິຍ຺ຍານາວໂຫ ກຕ຺ຕຸກມ຺ຍຕາກຸສລຈ຺ຉນ຺ໂທ. ປໂຍຄວີຣິຍນ຺ຕິ ຠາວນານຸໂຍຄວີຣິຍໍ. ນ ປຏິວາຕິ ນ ປຏິນິວຕ຺ຕຕີຕິ ອປ຺ປຏິວານີ, ອນ຺ຕຣາ ໂວສານານາປຊ຺ຊນວີຣິຍໍ. ເຕນາຫ ‘‘ອນຸກ຺ກຓ຺ຐນາ ອປ຺ປຏິສງ຺ຆຣຓາ’’ຕິ.

ທຸຕິຍມຣຓສ຺ສຕິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ສາຣຓີຍວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ອນຸຕ຺ຕຣິຍວຄ຺ໂຄ

໑-໒. ສາມກສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ

໒໑-໒໒. ຕຕິຍສ຺ສ ປຐເມ ເກວລກປ຺ປນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ເກວລ-ສທ຺ໂທ ອນວເສສຕ຺ໂຖ, ກປ຺ປ-ສທ຺ໂທ ສມນ຺ຕຠາວຕ຺ໂຖ. ຕສ຺ມາ ເກວລກປ຺ປໍ ໂປກ຺ຂຣຓິຍນ຺ຕິ ເອວມຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ອນວເສສໍ ຜຣິຕຸໍ ສມຕ຺ຖສ຺ສປິ ໂອຠາສສ຺ສ ເກນຈິ ກາຣເຓນ ເອກເທສຜຣຓມ຺ປິ ສິຍາ, ອຍໍ ປນ ສພ຺ພໂສວ ຜຣຕີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ສມນ຺ຕຕ຺ໂຖ ກປ຺ປ-ສທ຺ໂທ ຄຫິໂຕ. ອຕ຺ຕໂນ ໂອຠາເສນ ຜຣິຕ຺ວາຕິ ວຕ຺ຖາລງ຺ກາຣສຣີຣສມຸຏ຺ຐິເຕນ ໂອຠາເສນ ຜຣິຕ຺ວາ, ຈນ຺ທິມາ ວິຍ ເອໂກຠາສໍ ເອກປຊ຺ໂຊຕໍ ກຣິຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສມນຸຎ຺ໂຎຕິ ສມ຺ມເທວ ກຕມນຸຎ຺ໂຎ. ເຕນາຫ ‘‘ສມານຈິຕ຺ໂຕ’’ຕິ, ສມານຊ຺ຌາສໂຍຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທຸກ຺ຂໍ ວໂຈ ເອຕສ຺ມິນ຺ຕິ ທຸພ຺ພໂຈ, ຕສ຺ສ ກມ຺ມໍ ໂທວຈສ຺ສໍ, ຕສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອນາທຣິຍວເສນ ປວຕ຺ຕາ ເຈຕນາ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ອຕ຺ຖິຕາ ໂທວຈສ຺ສຕາ. ອຖ ວາ ໂທວຈສ຺ສເມວ ໂທວຈສ຺ສຕາ. ສາ ອຕ຺ຖໂຕ ສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ໂຘ ໂຫຕິ. ເຈຕນາປຘາໂນ ຫິ ສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ໂຘ. ຈຕຸນ຺ນໍ ວາ ຂນ຺ຘານໍ ອປທກ຺ຂິຓຄ຺ຄາຫິຕາກາເຣນ ປວຕ຺ຕານໍ ເອຕໍ ອຘິວຈນນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ປາປາ ອສ຺ສທ຺ຘາທໂຍ ປຸຄ຺ຄລາ ເອຕສ຺ສ ມິຕ຺ຕາຕິ ປາປມິຕ຺ໂຕ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ປາປມິຕ຺ຕຕາ. ສາປິ ອຕ຺ຖໂຕ ໂທວຈສ຺ສຕາ ວິຍ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ຍາຍ ຫິ ເຈຕນາຍ ປຸຄ຺ຄໂລ ປາປມິຕ຺ໂຕ ປາປສມ຺ປວງ຺ໂກ ນາມ ໂຫຕິ, ສາ ເຈຕນາ ປາປມິຕ຺ຕຕາ. ຈຕ຺ຕາໂຣປິ ວາ ອຣູປິໂນ ຂນ຺ຘາ ຕທາກາຣປ຺ປວຕ຺ຕາ ປາປມິຕ຺ຕຕາ. ທຸຕິຍໍ ອຸຕ຺ຕານເມວ.

ສາມກສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ຠຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໓. ຕຕິເຍ ສມ຺ຠວຕິ ຊາຕິມຣຓໍ ເອເຕນາຕິ ສມ຺ຠໂວ, ອຸປາທານນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຊາຕິຍາ ຈ ມຣຓສ຺ສ ຈ ສມ຺ຠເວ ປຈ຺ຈຍຠູເຕ’’ຕິ. ອນຸປາທາຕິ ອນຸປາທາຍ. ເຕນາຫ ‘‘ອນຸປາທິຍິຕ຺ວາ’’ຕິ. ຊາຕິມຣຓານິ ສມ຺ມາ ຂີຍນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ຊາຕິມຣຓສງ຺ຂໂຍ, ນິພ຺ພານນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຊາຕິມຣຓານໍ ສງ຺ຂຍສງ຺ຂາເຕ ນິພ຺ພາເນ’’ຕິ. ສພ຺ພທຸກ຺ຂໍ ອຸປຈ຺ຈຄຸນ຺ຕິ ສກລມ຺ປິ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂໍ ອຕິກ຺ກນ຺ຕາ ຈຣິມຈິຕ຺ຕນິໂຣເຘນ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂເລສສ຺ສປິ ອສມ຺ຠວໂຕ.

ຠຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ຫິມວນ຺ຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໔. ຈຕຸຕ຺ເຖ ສມາປຕ຺ຕິກຸສໂລ ໂຫຕີຕິ ສມາປຊ຺ຊນກຸສໂລ ໂຫຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ສມາປຊ຺ຊິຕຸໍ ກຸສໂລ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ອນ຺ໂຕຄຕເຫຕຸອຕ຺ໂຖ ຐິຕິ-ສທ຺ໂທ, ຕສ຺ມາ ຐປນກຸສໂລຕິ ອຕ຺ໂຖຕິ ອາຫ ‘‘ສມາຘິໍ ຐເປຕຸໍ ສກ຺ໂກຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຐເປຕຸໍ ສກ຺ໂກຕີຕິ ສຕ຺ຕຏ຺ຐອຈ຺ຉຣາມຕ຺ຕໍ ຂຓໍ ຌານໍ ຐເປຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ ອຘິຏ຺ຐານວສິຠາວສ຺ສ ນິປ຺ຜາທິຕຕ຺ຕາ. ຍຖາປຣິຈ຺ເຉເທນາຕິ ຍຖາປຣິຈ຺ຉິນ຺ນກາເລນ. ວຸຏ຺ຐາຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ ວຸຏ຺ຐານວສິຠາວສ຺ສ ນິປ຺ຜາທິຕຕ຺ຕາ. ກລ຺ລໍ ສຎ຺ຊາຕໍ ອສ຺ສາຕິ ກລ຺ລິຕໍ, ຕສ຺ມິໍ ກລ຺ລິເຕ ກລ຺ລິຕຠາເວ ກຸສໂລ ກລ຺ລິຕກຸສໂລ. ຫາເສຕຸໍ ໂຕເສຕຸໍ ສມ຺ປຫໍເສຕຸໍ. ກລ຺ລໍ ກາຕຸນ຺ຕິ ສມາຘານສ຺ສ ປຏິປກ຺ຂຘມ຺ມານໍ ທູຣີກຣເຓນ ສຫກາຣີກາຣຓານຎ຺ຈ ສມປ຺ປຘາເນນ ສມາປຊ຺ຊເນ ຈິຕ຺ຕໍ ສມຕ຺ຖໍ ກາຕຸໍ. ສມາຘິສ຺ສ ໂຄຈຣກຸສໂລຕິ ສມາຘິສ຺ມິໍ ນິປ຺ຜາເທຕພ຺ເພ ຕສ຺ສ ໂຄຈເຣ ກມ຺ມຏ຺ຐານສຎ຺ຎິເຕ ປວຕ຺ຕິຏ຺ຐາເນ ຠິກ຺ຂາຈາຣໂຄຈເຣ ສຕິສມ຺ປຊຎ຺ຎໂຍຄໂຕ ກຸສໂລ ເຉໂກ. ເຕນາຫ ‘‘ສມາຘິສ຺ສ ອສປ຺ປາເຍ ອນຸປກາຣເກ ຘມ຺ເມ ວຊ຺ເຊຕ຺ວາ’’ຕິອາທິ. ປຐມຊ຺ຌານາທິສມາຘິໍ ອຠິນີຫຣິຕຸນ຺ຕິ ປຐມຊ຺ຌານາທິສມາຘິໍ ວິເສສຠາຄິຍຕາຍ ອຠິນີຫຣິຕຸໍ ອຸປເນຕຸໍ.

ຫິມວນ຺ຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕. ອນຸສ຺ສຕິຏ຺ຐານສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໕. ປຎ຺ຈເມ ອນຸສ຺ສຕິກາຣຓານີຕິ ອນຸສ຺ສຕິໂຍ ເອວ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກສມ຺ປຣາຍິກາທິຫິຕສຸຂານໍ ເຫຕຸຠາວໂຕ ກາຣຓານິ. ນິກ຺ຂນ຺ຕນ຺ຕິ ນິສ຺ສຏໍ. ມຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ວິສ຺ສຏ຺ຐໍ. ວຸຏ຺ຐິຕນ຺ຕິ ອເປຕໍ. ສພ຺ພເມຕໍ ວິກ຺ຂມ຺ຠນເມວ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ເຄຘມ຺ຫາຕິ ປຎ຺ຈກາມຄຸຓໂຕ. ອິທມ຺ປີຕິ ພຸທ຺ຘານຸສ຺ສຕິວເສນ ລທ຺ຘໍ ອຸປຈາຣຊ຺ຌານມາຫ. ອາຣມ຺ມຓໍ ກຣິຕ຺ວາຕິ ປຈ຺ຈຍໍ ກຣິຕ຺ວາ, ປາທກໍ ກຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອນຸສ຺ສຕິຏ຺ຐານສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໖. ມຫາກຈ຺ຈານສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໖. ຉຏ຺ເຐ ສມ຺ພາເຘຕິ ວາ ຕຓ຺ຫາສໍກິເລສາທີນໍ ສມ຺ປີເຬ ສງ຺ກເຣ ຆຣາວາເສ. ໂອກາສາ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕີຕິ ມຄ຺ຄຜລສຸຂາຘິຄມາຍ ໂອກາສຠາວໂຕ ໂອກາສາຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ໂອກາສາຘິຄໂມຕິ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມສ຺ສ ອຘິຄມາຍ ອຘິຄນ຺ຕພ຺ພໂອກາໂສ. ວິສຸຊ຺ຌນຕ຺ຖາຍາຕິ ຣາຄາທີຫິ ມເລຫິ ອຠິຊ຺ຌາວິສມໂລຠາທີຫິ ຈ ອຸປກ຺ກິລິຏ຺ຐຈິຕ຺ຕານໍ ວິສຸທ຺ຘຕ຺ຖາຍ. ສາ ປນາຍໍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ວິສຸທ຺ຘິ ສິຊ຺ຌມານາ ຍສ຺ມາ ໂສກາທີນໍ ອນຸປາທາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ໂສກປຣິເທວານໍ ສມຕິກ຺ກມາຍາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ໂສຈນໍ ຎາຕິພ຺ຍສນາທິນິມິຕ຺ຕໍ ເຈຕໂສ ສນ຺ຕາໂປ ອນ຺ໂຕຕາໂປ ອນ຺ໂຕນິຊ຺ຌານໍ ໂສໂກ, ຎາຕິພ຺ຍສນາທິນິມິຕ຺ຕເມວ ໂສຈິກຕາ. ‘‘ກຫໍ ເອກປຸຕ຺ຕກາ’’ຕິອາທິນາ (ມ. ນິ. ໒.໓໕໓-໓໕໔; ສໍ. ນິ. ໒.໖໓) ປຣິເທວນວເສນ ລປນໍ ປຣິເທໂວ. ສມຕິກ຺ກມນຕ຺ຖາຍາຕິ ປຫານາຍ. ອາຍຕິໍ ອນຸປ຺ປຊ຺ຊນຎ຺ຫິ ອິຘ ສມຕິກ຺ກໂມ. ທຸກ຺ຂໂທມນສ຺ສານໍ ອຕ຺ຖງ຺ຄມາຍາຕິ ກາຍິກທຸກ຺ຂສ຺ສ ຈ ເຈຕສິກໂທມນສ຺ສສ຺ສ ຈາຕິ ອິເມສໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ອຕ຺ຖງ຺ຄມາຍ, ນິໂຣຘາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຎາຍຕິ ນິຈ຺ຉເຍນ ກມຕິ ນິພ຺ພານໍ, ຕໍ ວາ ຎາຍຕິ ປຏິວິຊ຺ຌຕິ ເອເຕນາຕິ ຎາໂຍ, ອຣິຍມຄ຺ໂຄ. ອິຘ ປນ ສຫ ປຸພ຺ພຠາເຄນ ອຣິຍມຄ຺ໂຄ ຄຫິໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ສຫວິປສ຺ສນກສ຺ສ ມຄ຺ຄສ຺ສ ອຘິຄມນຕ຺ຖາຍາ’’ຕິ. ອປຈ຺ຈຍປຣິນິພ຺ພານສ຺ສາຕິ ອນຸປາທິເສສນິພ຺ພານໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ປຈ຺ຈຍວເສນ ອນຸປ຺ປນ຺ນໍ ອສງ຺ຂຕໍ ອມຕຘາຕຸເມວ. ເສສເມຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວ.

ມຫາກຈ຺ຈານສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໗. ປຐມສມຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໗. ສຕ຺ຕເມ ວຑ຺ເຒຕີຕິ ມນໂສ ວິວຏ຺ຏນິສ຺ສິຕໍ ວຑ຺ຒິໍ ອາວຫຕິ. ມໂນຠາວນີໂຍຕິ ວາ ມນສາ ຠາວິໂຕ ສມ຺ຠາວິໂຕ. ຍຎ຺ຈ ອາວຊ຺ຊໂຕ ມນສິ ກໂຣໂຕ ຈິຕ຺ຕໍ ວິນີວຣຓໍ ໂຫຕິ. ອິມສ຺ມິໍ ປກ຺ເຂ ກມ຺ມສາຘໂນ ສມ຺ຠາວນຕ຺ໂຖ ຠາວນີຍ-ສທ຺ໂທ. ‘‘ຖິນມິທ຺ຘວິໂນທນກມ຺ມຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ຕເທວ ວິຠາເວນ຺ໂຕ ‘‘ອາໂລກສຎ຺ຎໍ ວາ’’ຕິອາທິມາຫ. ວີຣິຍາຣມ຺ຠວຕ຺ຖຸອາທີນໍ ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ອິຘ ອວຸຕ຺ຕານໍ ອຕິໂຠຊເນ ນິມິຕ຺ຕຄ຺ຄາຫາທີນໍ ສງ຺ຄໂຫ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ‘‘ຉ ຘມ຺ມາ ຖິນມິທ຺ຘສ຺ສ ປຫານາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕິໂຠຊເນ ນິມິຕ຺ຕຄ຺ຄາໂຫ, ອິຣິຍາປຖສມ຺ປຣິວຕ຺ຕນຕາ, ອາໂລກສຎ຺ຎາມນສິກາໂຣ, ອພ຺ໂຠກາສວາໂສ, ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕຕາ, ສປ຺ປາຍກຖາ’’ຕິ (ອິຕິວຸ. ອຏ຺ຐ. ໑໑໑). ອນ຺ຕຣາຍສທ຺ທປຣິຍາໂຍ ອິຘ ອນ຺ຕຣາ-ສທ຺ໂທຕິ ອາຫ ‘‘ອນນ຺ຕຣາເຍນາ’’ຕິ.

ປຐມສມຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໘. ທຸຕິຍສມຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໘. ອຏ຺ຐເມ ມຓ຺ຑລສຓ຺ຐານມາຬສງ຺ເຂເປນ ກຕາ ໂຠຊນສາລາ ມຓ຺ຑລມາຬາຕິ ອຘິປ຺ເປຕາຕິ ອາຫ ‘‘ໂຠຊນສາລາຍາ’’ຕິ. ເສສເມຕ຺ຖ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.

ທຸຕິຍສມຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໙. ອຸທາຍີສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໙. ນວເມ ທິຏ຺ຐຘມ຺ໂມ ວຸຈ຺ຈຕິ ປຈ຺ຈກ຺ໂຂ ອຕ຺ຕຠາໂວຕິ ອາຫ ‘‘ອິມສ຺ມິໍເຍວ ອຕ຺ຕຠາເວ’’ຕິ. ສຸຂວິຫາຣຕ຺ຖາຍາຕິ ນິກ຺ກິເລສຕາຍ ນິຣາມິເສນ ສຸເຂນ ວິຫາຣຕ຺ຖາຍ. ອາໂລກສຎ຺ຎໍ ມນສິ ກໂຣຕີຕິ ສູຣິຍຈນ຺ທປຊ຺ໂຊຕມຓິອຸກ຺ກາວິຊ຺ຊຸອາທີນໍ ອາໂລໂກ ທິວາ ຣຕ຺ຕິຎ຺ຈ ອຸປລທ຺ໂຘ, ຍຖາລທ຺ຘວເສເນວ ອາໂລກໍ ມນສິ ກໂຣຕິ, ຈິຕ຺ເຕ ຐເປຕິ. ຕຖາ ຈ ນໍ ມນສິ ກໂຣຕິ, ຍຖາສ຺ສ ສຸຠາວິຕາໂລກກສິຓສ຺ສ ວິຍ ກສິຓາໂລໂກ ຍຖິຈ຺ຉກໍ ຍາວທິຈ຺ຉກຎ຺ຈ ໂສ ອາໂລໂກ ຣຕ຺ຕິຍໍ ອຸປຕິຏ຺ຐຕິ. ເຍນ ຕຕ຺ຖ ທິວາສຎ຺ຎໍ ຐເປຕິ, ທິວາຣິວ ວິຄຕຖິນມິທ຺ໂຘ ໂຫຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ຍຖາ ທິວາ ຕຖາ ຣຕ຺ຕິ’’ນ຺ຕິ. ທິວາຕິ ສຎ຺ຎໍ ຐເປຕີຕິ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ມນສິ ກຕ຺ວາ ທິວາຣິວ ສຎ຺ຎໍ ອຸປ຺ປາເທຕິ. ຍຖາເນນ ທິວາ…ເປ… ຕເຖວ ຕໍ ມນສິ ກໂຣຕີຕິ ຍຖາເນນ ທິວາ ອຸປລທ຺ໂຘ ສູຣິຍາໂລໂກ, ເອວໍ ຣຕ຺ຕິມ຺ປິ ທິວາ ທິຏ຺ຐາກາເຣເນວ ຕໍ ອາໂລກໍ ມນສິ ກໂຣຕິ. ຍຖາ ຈເນນ ຣຕ຺ຕິໍ…ເປ… ມນສິ ກໂຣຕີຕິ ຍຖາ ຣຕ຺ຕິຍໍ ຈນ຺ທາໂລໂກ ອຸປລທ຺ໂຘ, ເອວໍ ທິວາປິ ຣຕ຺ຕິໍ ທິຏ຺ຐາກາເຣເນວ ຕໍ ອາໂລກໍ ມນສິ ກໂຣຕິ, ຈິຕ຺ເຕ ຐເປຕິ. ວິວເຏນາຕິ ຖິນມິທ຺ເຘນ ອປິຫິຕຕ຺ຕາ ວິວເຏນ. ອໂນນທ຺ເຘນາຕິ ອສຎ຺ຉາທິເຕນ. ສໂຫຠາສກນ຺ຕິ ສຎ຺ຎາໂຓຠາສໍ. ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸຎາຓໍ ຣູປຄຕສ຺ສ ທິພ຺ພສ຺ສ ອິຕຣສ຺ສ ຈ ທສ຺ສນຏ຺ເຐນ ອິຘ ຎາຓທສ຺ສນນ຺ຕິ ອຘິປ຺ເປຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸສງ຺ຂາຕສ຺ສາ’’ຕິອາທິ.

ອຸທ຺ຘໍ ຊີວິຕປຣິຍາທານາຕິ ຊີວິຕກ຺ຂຍໂຕ ອຸປຣິ ມຣຓໂຕ ປຣໍ. ສມຸຄ຺ຄເຕນາຕິ ອຸຏ຺ຐິເຕນ. ຘຸມາຕຕ຺ຕາຕິ ອຸທ຺ຘໍ ອຸທ຺ຘໍ ຘຸມາຕຕ຺ຕາ ສູນຕ຺ຕາ. ເສຕຣຕ຺ເຕຫິ ວິປຣິຠິນ຺ນໍ ວິມິສ຺ສິຕໍ ນີລໍ, ປຸຣິມວຓ຺ຓວິປຣິຓາມຠູຕໍ ວາ ນີລໍ ວິນີລໍ, ວິນີລເມວ ວິນີລກນ຺ຕິ ກ-ກາເຣນ ປທວຑ຺ຒນມາຫ ອນຕ຺ຖນ຺ຕຣໂຕ ຍຖາ ‘‘ປີຕກໍ ໂລຫິຕກ’’ນ຺ຕິ. ປຏິກູລຕ຺ຕາຕິ ຊິຄຸຈ຺ຉນີຍຕ຺ຕາ. ກຸຈ຺ຉິຕໍ ວິນີລໍ ວິນີລກນ຺ຕິ ກຸຈ຺ຉນຕ຺ໂຖ ວາ ອຍໍ ກ-ກາໂຣຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ ຍຖາ ‘‘ປາປໂກ ກິຕ຺ຕິສທ຺ໂທ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໓.໓໑໖; ອ. ນິ. ໕.໒໑໓). ປຣິຠິນ຺ນຏ຺ຐາເນຫິ ກາກຘງ຺ກາທີຫິ. ວິສ຺ສນ຺ທມານໍ ປຸພ຺ພນ຺ຕິ ວິສ຺ສວນ຺ຕປຸພ຺ພໍ, ຕຫໍ ຕຫໍ ປຄ຺ຆຣນ຺ຕປຸພ຺ພນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຖາຠາວນ຺ຕິ ວິສ຺ສນ຺ທມານປຸພ຺ພຕໍ.

ໂສ ຠິກ຺ຂູຕິ ໂຍ ‘‘ປສ຺ເສຍ຺ຍ ສຣີຣໍ ສີວຖິກາຍ ຉຑ຺ຑິຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ, ໂສ ຠິກ຺ຂຸ. ອຸປສໍຫຣຕິ ສທິສຕໍ. ອຍມ຺ປິ ໂຂຕິອາທິ ອຸປສໍຫຣຓາກາຣທສ຺ສນໍ. ອາຍູຕິ ຣູປຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ. ອຣູປຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ປເນຕ຺ຖ ວິຎ຺ຎາຓຄຕິກເມວ. ອຸສ຺ມາຕິ ກມ຺ມຊເຕໂຊ. ເອວໍປູຕິກສຠາໂວຕິ ເອວໍ ອຕິວິຍ ປູຕິສຠາໂວ ອາຍຸອາທິວິຄເມ ວິຍາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເອທິໂສ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ເອວໍຠາວີຕິ ອາຫ ‘‘ເອວເມວໍ ອຸທ຺ຘຸມາຕາທິເຠໂທ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ.

ລຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ລຸຎ຺ຈິຕ຺ວາຕິ ອຸປ຺ປາເຏຕ຺ວາ ອຸປ຺ປາເຏຕ຺ວາ. ເສສາວເສສມໍສໂລຫິຕຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ສພ຺ພໂສ ອກ຺ຂາທິຕຕ຺ຕາ ຕຫໍ ຕຫໍ ເສເສນ ອປ຺ປາວເສເສນ ມໍສໂລຫິເຕນ ຍຸຕ຺ຕໍ. ອຎ຺ເຎນ ຫຕ຺ຖຏ຺ຐິກນ຺ຕິ ອວິເສເສນ ຫຕ຺ຖຏ຺ຐິການໍ ວິປ຺ປກິຓ຺ຓຕາ ໂຊຕິຕາຕິ ອນວເສສໂຕ ເຕສໍ ວິປ຺ປກິຓ຺ຓຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຈຕຸສຏ຺ຐິເຠທມ຺ປີ’’ຕິອາທິມາຫ. ເຕໂຣວສ຺ສິການີຕິ ຕິໂຣວສ຺ສຄຕານິ. ຕານິ ປນ ສໍວຈ຺ຉຣໍ ວີຕິວຕ຺ຕານິ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອຕິກ຺ກນ຺ຕສໍວຈ຺ຉຣານີ’’ຕິ. ປຸຣາຓຕາຍ ຆນຠາວວິຄເມນ ວິຈຸຓ຺ຓຕາ ອິຘ ປູຕິຠາໂວ. ໂສ ຍຖາ ໂຫຕິ, ຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອພ຺ໂຠກາເສ’’ຕິອາທິມາຫ. ອເນກຘາຕູນນ຺ຕິ ຈກ຺ຂຸຘາຕຸອາທີນໍ, ກາມຘາຕຸອາທີນໍ ວາ. ສຕິຍາ ຈ ຎາຓສ຺ສ ຈ ອຕ຺ຖາຍາຕິ ‘‘ອຠິກ຺ກນ຺ເຕ ປຏິກ຺ກນ຺ເຕ ສມ຺ປຊານກາຣີ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິນາ (ທີ. ນິ. ໑.໒໑໔; ໒.໓໗໖; ມ. ນິ. ໑.໑໐໙) ວຸຕ຺ຕາຍ ສຕ຺ຕຏ຺ຐານິກາຍ ສຕິຍາ ເຈວ ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຎາຓສ຺ສ ຈ ອຕ຺ຖາຍ.

ອຸທາຍີສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໐. ອນຸຕ຺ຕຣິຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓໐. ທສເມ ນິຫີນນ຺ຕິ ລາມກໍ, ກິລິຏ຺ຐໍ ວາ. ຄາມວາສິການນ຺ຕິ ພາລານໍ. ປຸຖຸຊ຺ຊນານໍ ອິທນ຺ຕິ ໂປຖຸຊ຺ຊນິກໍ. ເຕນາຫ ‘‘ປຸຖຸຊ຺ຊນານໍ ສນ຺ຕກ’’ນ຺ຕິ, ປຸຖຸຊ຺ຊເນຫິ ເສວິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ເຕສໍ ສນ຺ຕກນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອນຣິຍນ຺ຕິ ນ ນິທ຺ໂທສໍ. ນິທ຺ໂທສຏ຺ໂຐ ຫິ ອຣິຍຏ຺ໂຐ. ເຕນາຫ ‘‘ນ ອຸຕ຺ຕມໍ ນ ປຣິສຸທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ. ອຣິເຍຫິ ວາ ນ ເສວິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອນຣິຍໍ. ອນຕ຺ຖສໍຫິຕນ຺ຕິ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກສມ຺ປຣາຍິກາທິວິວິຘວິປຸລານຕ຺ຖສຫິຕໍ. ຕາທິສຎ຺ຈ ອຕ຺ຖສນ຺ນິສ຺ສິຕໍ ນ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ນ ອຕ຺ຖສນ຺ນິສ຺ສິຕ’’ນ຺ຕິ. ນ ວຏ຺ເຏ ນິພ຺ພິນ຺ທນຕ຺ຖາຍາຕິ ຈຕຸສຈ຺ຈກມ຺ມຏ຺ຐານາຠາວໂຕ. ອສຕິ ປນ ວຏ຺ເຏ ນິພ຺ພິທາຍ ວິຣາຄາທີນໍ ອສມ຺ຠໂວເຍວາຕິ ອາຫ ‘‘ນ ວິຣາຄາຍາ’’ຕິອາທິ.

ອນຸຕ຺ຕມໍ ອນຸຕ຺ຕຣິຍນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ເອຕໍ ອນຸຕ຺ຕຣ’’ນ຺ຕິ. ຫຕ຺ຖິສ຺ມິນ຺ຕິ ນິມິຕ຺ຕຕ຺ເຖ ຠຸມ຺ມນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຫຕ຺ຖິນິມິຕ຺ຕໍ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ຫຕ຺ຖິວິສຍຕ຺ຕາ ຫຕ຺ຖິສນ຺ນິສ຺ສິຕຕ຺ຕາ ຈ ຫຕ຺ຖິສິປ຺ປໍ ‘‘ຫຕ຺ຖີ’’ຕິ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ຫຕ຺ຖິສ຺ມິມ຺ປິ ສິກ຺ຂຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມາ ຫຕ຺ຖິສິປ຺ເປ ສິກ຺ຂຕີຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ເສສປເທສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ລິງ຺ຄພ຺ຍຕ຺ຕເຍນ ວິຠຕ຺ຕິພ຺ຍຕ຺ຕເຍນ ປາຣິຈຣິເຍຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ປາຣິຈຣິຍາຍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິຕາ’’ຕິ. ເສສເມຕ຺ຖ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.

ອນຸຕ຺ຕຣິຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ອນຸຕ຺ຕຣິຍວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ເທວຕາວຄ຺ໂຄ

໑-໔. ເສຂສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ

໓໑-໓໔. ຈຕຸຕ຺ຖສ຺ສ ປຐເມ ເສຂານໍ ປຏິລທ຺ຘຄຸຓສ຺ສ ປຣິຫານິ ນາມ ນຕ຺ຖີຕິ ອາຫ ‘‘ອຸປຣູປຣິຄຸຓປຣິຫານາຍາ’’ຕິ, ອຸປຣູປຣິລທ຺ຘພ຺ພານໍ ມຄ຺ຄຜລານໍ ປຣິຫານາຍ ອນຸປ຺ປາທາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕິຍາທີນິ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖາເນວ.

ເສຂສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕. ວິຊ຺ຊາຠາຄິຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓໕. ປຎ຺ຈເມ ສມ຺ປໂຍຄວເສນ ວິຊ຺ຊໍ ຠຊນ຺ຕິ, ສຫຊາຕອຎ຺ຎມຎ຺ຎນິສ຺ສຍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕອຕ຺ຖິອວິຄຕາທິປຈ຺ຈຍວເສນ ຕາຍ ສຫ ເອກີຠາວໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ວິຊ຺ຊາຠາຄິຍາ. ອຖ ວາ ວິຊ຺ຊາຠາເຄ ວິຊ຺ຊາໂກຏ຺ຐາເສ ວຕ຺ຕນ຺ຕິ ວິຊ຺ຊາສຠາຄຕາຍ ຕເທກເທເສ ວິຊ຺ຊາໂກຏ຺ຐາເສ ປວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ວິຊ຺ຊາຠາຄິຍາ. ຕຕ຺ຖ ວິປສ຺ສນາຎາຓໍ, ມໂນມຍິທ຺ຘິ, ຉ ອຠິຎ຺ຎາຕິ ອຏ຺ຐ ວິຊ຺ຊາ. ປຸຣິເມນ ອຕ຺ເຖນ ຕາຫິ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມາ ວິຊ຺ຊາຠາຄິຍາ. ປຈ຺ຉິເມນ ອຕ຺ເຖນ ຕາສຸ ຍາ ກາຈິ ເອກາວ ວິຊ຺ຊາ ວິຊ຺ຊາ, ເສສາ ວິຊ຺ຊາຠາຄິຍາ. ເອວໍ ວິຊ຺ຊາປິ ວິຊ຺ຊາຍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມາປິ ‘‘ວິຊ຺ຊາຠາຄິຍາ’’ຕ຺ເວວ ເວທິຕພ຺ພາ. ອິຘ ປນ ວິປສ຺ສນາຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ສຎ຺ຎາວ ວິຊ຺ຊາຠາຄິຍາຕິ ອາຄຕາ, ສຎ຺ຎາສີເສນ ເສສສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມາປິ ວຸຕ຺ຕາ ເອວາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນາຎາເຓຕິ ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນາຎາເຓ ນິສ຺ສຍປຈ຺ຈຍຠູເຕ ອຸປ຺ປນ຺ນສຎ຺ຎາ, ເຕນ ສຫຄຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເສເສສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ວິຊ຺ຊາຠາຄິຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໖. ວິວາທມູລສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓໖. ຉຏ຺ເຐ ໂກຘໂນຕິ ກຸຊ຺ຌນສີໂລ. ຍສ຺ມາ ໂສ ອປ຺ປຫີນໂກຘຕາຍ ອຘິຄຕໂກໂຘ ນາມ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ໂກເຘນ ສມນ຺ນາຄໂຕ’’ຕິ ອາຫ. ອຸປນາໂຫ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ອຸປນາຫີ, ອຸປນຍ຺ຫນສີໂລຕິ ວາ ອຸປນາຫີ. ວິວາໂທ ນາມ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ປຐມໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ວເສນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ທ຺ວິນ຺ນໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ວິວາໂທ’’ຕິ. ໂສ ປນ ຍຖາ ພຫູນໍ ອນຕ຺ຖາວໂຫ ໂຫຕິ, ຕໍ ນິທສ຺ສນມຸເຂນ ນິທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ກຖ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ອພ຺ຠນ຺ຕຣປຣິສາຍາຕິ ປຣິສພ຺ຠນ຺ຕເຣ.

ຄຸຓມກ຺ຂນາຍ ປວຕ຺ໂຕປິ ອຕ຺ຕໂນ ກາຣກໍ ຄູເຖນ ປຫຣນ຺ຕິໍ ຄູໂຖ ວິຍ ປຐມຕຣໍ ມກ຺ເຂຕີຕິ ມກ຺ໂຂ, ໂສ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ມກ຺ຂີ. ປຬາສຕີຕິ ປຬາໂສ, ປຣສ຺ສ ຄຸເຓ ຑໍສິຕ຺ວາ ວິຍ ອປເນຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂສ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ປຬາສີ. ປຬາສີ ປຸຄ຺ຄໂລ ຫິ ທຸຕິຍສ຺ສ ຘຸຣໍ ນ ເທຕິ, ສມໍ ຫຣິຕ຺ວາ ອຕິວທຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ຍຸຄຄ຺ຄາຫລກ຺ຂເຓນ ປຬາເສນ ສມນ຺ນາຄໂຕ’’ຕິ. ອິສ຺ສຕີຕິ ອິສ຺ສຸກີ. ມຈ຺ຉຣາຍຕີຕິ ມຈ຺ຉຣໍ, ຕໍ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ມຈ຺ຉຣີ. ສຐຍຕິ ນ ສມ຺ມາ ຠາສຕີຕິ ສໂຐ ອຎ຺ຎຖາ ສນ຺ຕໍ ອຕ຺ຕານໍ ອຎ຺ຎຖາ ປເວທນໂຕ. ມາຍາ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖີ ມາຍາວີ. ມິຈ຺ຉາ ປາປິກາ ວິຎ຺ຎຸຄຣຫິຕາ ເອຕສ຺ສ ທິຏ຺ຐີຕິ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິ, ກມ຺ມປຖປຣິຍາປນ຺ນາຍ ‘‘ນຕ຺ຖິ ທິນ຺ນ’’ນ຺ຕິອາທິວຕ຺ຖຸກາຍ ມິຈ຺ຉຕ຺ຕປຣິຍາປນ຺ນາຍ ອນິຍ຺ຍານິກາຍ ທິຏ຺ຐິຍາ ສມນ຺ນາຄໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ນຕ຺ຖິກວາທີ’’ຕິອາທິ.

ສໍ ອຕ຺ຕໂນ ທິຏ຺ຐິໍ, ສຍໍ ວາ ອຕ຺ຕນາ ຍຖາຄຫິຕໍ ປຣາມສຕິ, ສຠາວໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ປຣໂຕ ອາມສຕີຕິ ສນ຺ທິຏ຺ຐີປຣາມາສີ. ອາຘານໍ ທຬ຺ຫໍ ຄຓ຺ຫາຕີຕິ ອາຘານຄ຺ຄາຫີ, ທຬ຺ຫຄ຺ຄາຫີ, ‘‘ອິທເມວ ສຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ຖິຣຄ຺ຄາຫີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍຸຕ຺ຕໍ ກາຣຓໍ ທິສ຺ວາວ ລທ຺ຘິໍ ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊຕີຕິ ປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄີ, ທຸກ຺ເຂນ ກິຈ຺ເຉນ ກສິເຣນ ພຫຸມ຺ປິ ກາຣຓໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ນ ສກ຺ກາ ປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄໍ ກາຕຸນ຺ຕິ ທຸປ຺ປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄີ. ໂຍ ອຕ຺ຕໂນ ອຸປ຺ປນ຺ນທິຏ຺ຐິໍ ‘‘ອິທເມວ ສຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ທຬ຺ຫໍ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ອປິ ພຸທ຺ຘາທີຫິ ກາຣຓໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ວຸຈ຺ຈມາໂນ ນ ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊຕິ. ຕສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ຕາທິໂສ ຫິ ປຸຄ຺ຄໂລ ຍໍ ຍເທວ ຘມ຺ມໍ ວາ ອຘມ຺ມໍ ວາ ສຸຓາຕິ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ‘‘ເອວໍ ອມ຺ຫາກໍ ອາຈຣິເຍຫິ ກຖິຕໍ, ເອວໍ ອມ຺ເຫຫິ ສຸຕ’’ນ຺ຕິ ກຸມ຺ໂມວ ອງ຺ຄານິ ສເກ ກປາເລ ອນ຺ໂຕເຍວ ສໂມທຫຕິ. ຍຖາ ຫິ ກຈ຺ຉໂປ ອຕ຺ຕໂນ ຫຕ຺ຖປາທາທິເກ ອງ຺ເຄ ເກນຈິ ຆຏິເຕ ສພ຺ພານິ ອງ຺ຄານິ ອຕ຺ຕໂນ ກປາເລເຍວ ສໂມທຫຕິ, ນ ພຫິ ນີຫຣຕິ, ເອວມຍມ຺ປິ ‘‘ນ ສຸນ຺ທໂຣ ຕວ ຄາໂຫ, ຉຑ຺ເຑຫິ ນ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ ຕໍ ນ ວິສ຺ສຊ຺ຊຕິ, ອນ຺ໂຕເຍວ ອຕ຺ຕໂນ ຫທເຍ ເອວ ຐເປຕ຺ວາ ວິຈຣຕິ, ກຸມ຺ຠີລຄ຺ຄາຫໍ ຄຓ຺ຫາຕິ. ຍຖາ ສຸສຸມາຣາ ຄຫິຕໍ ນ ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊນ຺ຕິ, ເອວໍ ຄຓ຺ຫາຕິ.

ວິວາທມູລສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໗. ຉຬງ຺ຄທານສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓໗. ສຕ຺ຕເມ ທກ຺ຂນ຺ຕິ ວຑ຺ຒນ຺ຕິ ເອຕາຍາຕິ ທກ຺ຂິຓາ, ປຣິຈ຺ຈາຄມຍໍ ປຸຎ຺ຎໍ, ຕສ຺ສູປກຣຓຠູໂຕ ເທຍ຺ຍຘມ຺ໂມ ຈ. ອິຘ ປນ ເທຍ຺ຍຘມ຺ໂມ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ເຕເນວາຫ ‘‘ທກ຺ຂິຓໍ ປຕິຏ຺ຐາເປຕີ’’ຕິ. ອິໂຕ ອຸຏ຺ຐິເຕນາຕິ ອິໂຕ ເຂຕ຺ຕໂຕ ອຸປ຺ປນ຺ເນນ. ຣາໂຄ ວິນຍຕິ ເອເຕນາຕິ ຣາຄວິນໂຍ, ຣາຄສ຺ສ ສມຸຈ຺ເຉທິກາ ປຏິປທາ. ເຕນາຫ ‘‘ຣາຄວິນຍປຏິປທໍ ປຏິປນ຺ນາ’’ຕິ.

‘‘ປຸພ຺ເພວ ທານາ ສຸມໂນ’’ຕິອາທິຄາຖາຍ ປຸພ຺ເພວ ທານາ ມຸຎ຺ຈເຈຕນາຍ ປຸພ຺ເພ ທານູປກຣຓສມ຺ຠຣຓໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສຸມໂນ ‘‘ສມ຺ປຕ຺ຕີນໍ ນິທານໍ ອນຸຄາມິກທານໍ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ໂສມນສ຺ສິໂຕ ຠເວຍ຺ຍ. ທທໍ ຈິຕ຺ຕໍ ປສາທເຍຕິ ທທນ຺ໂຕ ເທຍ຺ຍຘມ຺ມໍ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍຫຕ຺ເຖ ປຕິຏ຺ຐາເປນ຺ໂຕ ‘‘ອສາຣໂຕ ຘນໂຕ ສາຣາທານໍ ກໂຣມີ’’ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຈິຕ຺ຕໍ ປສາເທຍ຺ຍ. ທຕ຺ວາ ອຕ຺ຕມໂນ ໂຫຕີຕິ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍານໍ ເທຍ຺ຍຘມ຺ມໍ ປຣິຈ຺ຈຊິຕ຺ວາ ‘‘ປຓ຺ຑິຕປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ນາມ ມຍາ ອນຸຏ຺ຐິຕໍ, ອໂຫ ສາຘຸ ສຸຏ຺ຐູ’’ຕິ ອຕ຺ຕມໂນ ປມຸທິໂຕ ປີຕິໂສມນສ຺ສຊາໂຕ ໂຫຕິ. ເອສາຕິ ຍາ ອຍໍ ປຸພ຺ພເຈຕນາ ມຸຎ຺ຈເຈຕນາ ອປຣເຈຕນາຕິ ອິມາສໍ ກມ຺ມຜລານໍ ສທ຺ຘານຸຄຕານໍ ໂສມນສ຺ສປຣິຄ຺ຄຫິຕານໍ ຕິວິຘານໍ ເຈຕນານໍ ປາຣິປູຣີ, ເອສາ.

ສີລສຎ຺ຎເມນາຕິ ກາຍິກວາຈສິກສໍວເຣນ. ຫຕ຺ຖປາເທຕິ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍານໍ ຫຕ຺ຖປາເທ. ມຸຂໍ ວິກ຺ຂາເລຕ຺ວາຕິ ເຕສໍເຍວ ມຸຂໍ ວິກ຺ຂາເລຕ຺ວາ, ອຕ຺ຕນາວ ມຸໂຂທກໍ ທຕ຺ວາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ຉຬງ຺ຄທານສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໘-໑໑. ອຕ຺ຕກາຣີສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ

໓໘-໔໑. ອຏ຺ຐເມ ກຸສລກິຣິຍາຍ ອາທິອາຣມ຺ຠຠາເວນ ປວຕ຺ຕວີຣິຍໍ ຐິຕສຠາວຕາຍ ສຠາວຘາຣຓຏ຺ເຐນ ຘາຕູຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ – ‘‘ອາຣມ຺ຠຘາຕູຕິ ອາຣຠນວເສນ ປວຕ຺ຕວີຣິຍ’’ນ຺ຕິ. ລທ຺ຘາເສວນໍ ວີຣິຍໍ ພລປ຺ປຕ຺ຕໍ ຫຸຕ຺ວາ ປຏິປກ຺ເຂ ວິຘມຕີຕິ ອາຫ ‘‘ນິກ຺ກມຘາຕູຕິ ໂກສຊ຺ຊໂຕ ນິກ຺ຂມນສຠາວໍ ວີຣິຍ’’ນ຺ຕິ. ປຣກ຺ກມນສຠາໂວຕິ ອຘິມຕ຺ຕຕຣານໍ ປຏິປກ຺ຂຘມ຺ມານໍ ວິຘມນສມຕ຺ຖຕາຍ ປຏຸປຏຸຕຣຠາເວນ ປຣໍ ປຣໍ ຐານໍ ອກ຺ກມນສຠາໂວ. ນວມາທີສຸ ນຕ຺ຖິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ.

ອຕ຺ຕກາຣີສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໒. ນາຄິຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໔໒. ທ຺ວາທສເມ ມາຫໍ ນາຄິຕ ຍເສນ ສມາຄມນ຺ຕິ ມາ ອຫໍ ຍເສນ ສມາຄມນໍ ປຕ຺ເຖມິ. ມາ ຈ ມຍາ ຍໂສຕິ ຍໂສ ຈ ມຍາ ມາ ສມາຄຈ຺ຉຕູຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິມິນາ ອຕ຺ຕໂນ ລາຠສກ຺ກາເຣນ ອນຕ຺ຖິກຕໍ ວິຠາເວຕິ. ປຎ຺ຈຫິ ວິມຸຕ຺ຕີຫີຕິ ຕທງ຺ຄວິມຸຕ຺ຕິອາທີຫິ ປຎ຺ຈຫິ ວິມຸຕ຺ຕີຫິ. ເສສເມຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວ.

ນາຄິຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ເທວຕາວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕. ຘມ຺ມິກວຄ຺ໂຄ

໑. ນາຄສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໔໓. ປຎ຺ຈມສ຺ສ ປຐເມ ປຣິສິຎ຺ຈິຕຸນ຺ຕິ (ມ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໒໗໒) ໂຍ ຈຸຓ຺ຓມຕ຺ຕິກາທີຫິ ຄຕ຺ຕານິ ອຸພ຺ພຏ຺ເຏນ຺ໂຕ ມລ຺ລກມຸຏ຺ຐາທີຫິ ວາ ຆໍສນ຺ໂຕ ນຫາຍຕິ, ໂສ ‘‘ນຫາຍຕີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ໂຍ ຕຖາ ອກຕ຺ວາ ປກຕິຍາວ ນຫາຍຕິ, ໂສ ‘‘ປຣິສິຎ຺ຈຕີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຠຄວໂຕ ຈ ສຣີເຣ ຕຖາ ຫຣິຕພ຺ພໍ ຣໂຊຊລ຺ລໍ ນາມ ນຸປລິມ຺ປຕິ ອຈ຺ຉຉວິຠາວໂຕ, ອຸຕຸຄ຺ຄຫຓຕ຺ຖໍ ປນ ຠຄວາ ເກວລໍ ອຸທເກ ໂອຕຣຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ຄຕ຺ຕານິ ປຣິສິຎ຺ຈິຕຸ’’ນ຺ຕິ.

ປຸພ຺ພໂກຏ຺ຐໂກຕິ ປາຈີນໂກຏ຺ຐໂກ. ສາວຕ຺ຖິຍໍ ກິຣ ເຊຕວນວິຫາໂຣ ກທາຈິ ມຫາ, ກທາຈິ ຂຸທ຺ທໂກ. ຕຖາ ຫິ ໂສ ວິປສ຺ສິສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ໂຍຊນິໂກ ອໂຫສິ, ສິຂິສ຺ສ ຕິຄາວຸໂຕ, ເວສ຺ສຠຸສ຺ສ ອຑ຺ຒໂຍຊນິໂກ, ກກຸສນ຺ຘສ຺ສ ຄາວຸຕປ຺ປມາໂຓ, ໂກຓາຄມນສ຺ສ ອຑ຺ຒຄາວຸຕປ຺ປມາໂຓ, ກສ຺ສປສ຺ສ ວີສຕິອຸສຠປ຺ປມາໂຓ, ອມ຺ຫາກໍ ຠຄວໂຕ ກາເລ ອຏ຺ຐກຣີສປ຺ປມາໂຓ ຊາໂຕ. ຕມ຺ປິ ນຄຣໍ ຕສ຺ສ ວິຫາຣສ຺ສ ກທາຈິ ປາຈີນໂຕ ໂຫຕິ, ກທາຈິ ທກ຺ຂິຓໂຕ, ກທາຈິ ປຈ຺ຉິມໂຕ, ກທາຈິ ອຸຕ຺ຕຣໂຕ. ເຊຕວນຄນ຺ຘກຸຏິຍໍ ປນ ຈຕຸນ຺ນໍ ມຎ຺ຈປາທານໍ ປຕິຏ຺ຐິຕຏ຺ຐານໍ ອຈລເມວ. ຈຕ຺ຕາຣິ ຫິ ອຈລເຈຕິຍຏ຺ຐານານິ ນາມ ມຫາໂພຘິປລ຺ລງ຺ກຏ຺ຐານໍ, ອິສິປຕເນ ຘມ຺ມຈກ຺ກປ຺ປວຕ຺ຕນຏ຺ຐານໍ, ສງ຺ກສ຺ສນຄເຣ ເທໂວໂຣຫນກາເລ ໂສປານສ຺ສ ປຕິຏ຺ຐານຏ຺ຐານໍ, ມຎ຺ຈປາທຏ຺ຐານນ຺ຕິ. ອຍໍ ປນ ປຸພ຺ພໂກຏ຺ຐໂກ ກສ຺ສປທສພລສ຺ສ ວີສຕິອຸສຠວິຫາຣກາເລ ປາຈີນທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐໂກ ອໂຫສິ. ໂສ ອິທານິ ‘‘ປຸພ຺ພໂກຏ຺ຐໂກ’’ຕ຺ເວວ ປຎ຺ຎາຍຕິ.

ກສ຺ສປທສພລສ຺ສ ກາເລ ອຈິຣວຕີ ນຄຣໍ ປຣິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ສນ຺ທມານາ ປຸພ຺ພໂກຏ຺ຐກໍ ປຕ຺ວາ ອຸທເກນ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ມຫນ຺ຕໍ ອຸທກຣຫທໍ ມາເປສິ ສມຕິຕ຺ຕິກໍ ອນຸປຸພ຺ພຄມ຺ຠີຣໍ. ຕຕ຺ຖ ເອກໍ ຣຎ຺ໂຎ ນ຺ຫານຕິຕ຺ຖໍ, ເອກໍ ນາຄຣານໍ, ເອກໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ, ເອກໍ ພຸທ຺ຘານນ຺ຕິ ເອວໍ ປາຏິເອກ຺ການິ ນ຺ຫານຕິຕ຺ຖານິ ໂຫນ຺ຕິ ຣມຓີຍານິວິປ຺ປກິຓ຺ຓຣຊຕປຏ຺ຏສທິສວາລຸການິ. ອິຕິ ຠຄວຕາ ອາຍສ຺ມຕາ ອານນ຺ເທນ ສທ຺ຘິໍ ເຍນ ອຍໍ ເອວຣູໂປ ປຸພ຺ພໂກຏ຺ຐໂກ, ເຕນຸປສງ຺ກມິ ຄຕ຺ຕານິ ປຣິສິຎ຺ຈິຕຸໍ. ອຖາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ອຸທກສາຏິກໍ ອຸປນາເມສິ. ຠຄວາ ສຸຣຕ຺ຕທຸປຏ຺ຏໍ ອປເນຕ຺ວາ ອຸທກສາຏິກໍ ນິວາເສສິ. ເຖໂຣ ທຸປຏ຺ເຏນ ສທ຺ຘິໍ ມຫາຈີວຣໍ ອຕ຺ຕໂນ ຫຕ຺ຖຄຕໍ ອກາສິ. ຠຄວາ ອຸທກໍ ໂອຕຣິ, ສໂຫຕຣເຓເນວສ຺ສ ອຸທເກ ມຈ຺ຉກຈ຺ຉປາ ສພ຺ເພ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ຓາ ອເຫສຸໍ, ຍນ຺ຕນາຬິກາຫິ ສຸວຓ຺ຓຣສຘາຣານິ ສິຎ຺ຈນກາໂລ ວິຍ ສຸວຓ຺ຓປຏປ຺ປສາຣຓກາໂລ ວິຍ ຈ ອໂຫສິ. ອຖ ຠຄວໂຕ ນຫານວຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ປຈ຺ຈຸຕ຺ຕິຓ຺ຓສ຺ສ ເຖໂຣ ສຸຣຕ຺ຕທຸປຏ຺ຏໍ ອຸປນາເມສິ. ຠຄວາ ຕໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ວິຊ຺ຊຸລ຺ລຕາສທິສໍ ກາຍພນ຺ຘນໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ມຫາຈີວຣໍ ອນ຺ຕນ຺ເຕນ ສໍຫຣິຕ຺ວາ ປທຸມຄພ຺ຠສທິສໍ ກຕ຺ວາ ອຸປນີຕໍ ທ຺ວີສຸ ກຓ຺ເຓສຸ ຄເຫຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປຸພ຺ພໂກຏ຺ຐເກ ຄຕ຺ຕານິ ປຣິສິຎ຺ຈິຕ຺ວາ ເອກຈີວໂຣ ອຏ຺ຐາສີ’’ຕິ.

ເອວໍ ຐິຕສ຺ສ ປນ ຠຄວໂຕ ສຣີຣໍ ວິກສິຕປທຸມປຸປ຺ຜສທິສໍ ສພ຺ພປາລິຜຸລ຺ລໍ ປາຣິຈ຺ຉຕ຺ຕກໍ, ຕາຣາມຣີຈິວິກສິຕຎ຺ຈ ຄຄນຕລໍ ສິຣິຍາ ອວຫສມານໍ ວິຍ ວິໂຣຈິຕ຺ຖ, ພ຺ຍາມປ຺ປຠາປຣິກ຺ເຂປວິລາສິນີ ຈສ຺ສ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສວຣລກ຺ຂຓມາລາ ຄນ຺ຖິຕ຺ວາ ຐປິຕາ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສ ຈນ຺ທິມາ ວິຍ, ທ຺ວຕ຺ຕິໍສ ສູຣິຍາ ວິຍ, ປຏິປາຏິຍາ ຐປິຕທ຺ວຕ຺ຕິໍສຈກ຺ກວຕ຺ຕິທ຺ວຕ຺ຕິໍສເທວຣາຊທ຺ວຕ຺ຕິໍສມຫາພ຺ຣຫ຺ມາໂນ ວິຍ ຈ ອຕິວິຍ ວິໂຣຈິຕ຺ຖ. ຍສ຺ມາ ຈ ຠຄວໂຕ ສຣີຣໍ ສຸຘນ຺ຕຈາມີກຣສມານວຓ຺ຓໍ, ສຸປຣິໂສຘິຕປວາຬຣຸຈິຣໂຕຣຓໍ, ສຸວິສຸທ຺ຘນີລຣຕນາວລິສທິສເກສຕນຸຣຸຫໍ, ຕສ຺ມາ ຕຫໍ ຕຫໍ ວິນິຄ຺ຄຕສຸຊາຕຊາຕິຫິງ຺ຄຸລກຣສູປໂສຠິຕໍ ອຸປຣິ ສຕເມຆຣຕນາວລິສຸຈ຺ຉາທິຕໍ ຊງ຺ຄມມິວ ກນກຄິຣິສິຂຣໍ ວິໂຣຈິຕ຺ຖ. ຕສ຺ມິຎ຺ຈ ສມເຍ ທສພລສ຺ສ ສຣີຣໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຉພ຺ພຓ຺ຓຣສ຺ມິໂຍ ສມນ຺ຕໂຕ ອສີຕິຫຕ຺ຖປ຺ປມາເຓ ປເທເສ ອາຘາວນ຺ຕີ ວິຘາວນ຺ຕີ ຣຕນາວລິຣຕນທາມຣຕນຈຸຓ຺ຓວິປ຺ປກິຓ຺ຓໍ ວິຍ ປສາຣິຕຣຕນຈິຕ຺ຕກຎ຺ຈນປຏ຺ຏມິວ ອາສິຎ຺ຈມານລາຂາຣສຘາຣາຈິຕ຺ຕມິວ ອຸກ຺ກາສຕນິປາຕສມາກຸລມິວ ນິຣນ຺ຕຣວິປ຺ປກິຓ຺ຓກຓິກາຣກິງ຺ກິຓິກປຸປ຺ຜມິວ ວາຍຸເວຄສມຸທ຺ຘຕຈິນປິຏ຺ຐຈຸຓ຺ຓຣຎ຺ຊິຕມິວ ອິນ຺ທຘນຸວິຊ຺ຊຸລ຺ລຕາວິຕານສນ຺ຖຕມິວ ຈ ຄຄນຕລໍ, ຕໍ ຐານໍ ປວນຎ຺ຈ ສມ຺ມາ ຜຣນ຺ຕິ. ວຓ຺ຓຠູມິ ນາເມສາ. ເອວຣູເປສຸ ຐາເນສຸ ພຸທ຺ຘານໍ ສຣີຣວຓ຺ຓໍ ວາ ຄຸຓວຓ຺ຓໍ ວາ ຈຸຓ຺ຓິຍປເທຫິ ວາ ຄາຖາຫິ ວາ ອຕ຺ຖຎ຺ຈ ອຸປມາໂຍ ຈ ກາຣຓານິ ຈ ອາຫຣິຕ຺ວາ ປຏິພເລນ ຘມ຺ມກຖິເກນ ປູເຣຕ຺ວາ ກເຖຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ເອວຣູເປສຸ ຫິ ຐາເນສຸ ຘມ຺ມກຖິກສ຺ສ ຖາໂມ ເວທິຕພ຺ໂພ. ປຸພ຺ພສທິສານິ ກຸຣຸມາໂນຕິ ນິຣຸທການິ ກຸຣຸມາໂນ, ສຸກ຺ຂາປຍມາໂນຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂສທເກ ຄຕ຺ເຕ ຈີວຣໍ ປາຣຸປນ຺ຕສ຺ສ ຫິ ຈີວເຣ ກຓ຺ຓິການິ ອຸຏ຺ຐຫນ຺ຕິ, ປຣິກ຺ຂາຣຠຓ຺ຑໍ ທຸສ຺ສຕິ, ພຸທ຺ຘານໍ ປນ ສຣີເຣ ຣໂຊຊລ຺ລໍ ນ ອຸປລິມ຺ປຕິ, ປທຸມປຕ຺ເຕ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕອຸທກພິນ຺ທຸ ວິຍ ອຸທກໍ ວິນິວຏ຺ເຏຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຕິ. ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ສິກ຺ຂາຄາຣວຕາຍ ຠຄວາ ‘‘ປພ຺ພຊິຕວຕ຺ຕໍ ນາເມຕ’’ນ຺ຕິ ມຫາຈີວຣໍ ອຸໂຠສຸ ກຓ຺ເຓສຸ ຄເຫຕ຺ວາ ປຸຣໂຕ ກາຍໍ ປຏິຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາສິ.

ຕາຬິຕຎ຺ຈ ວາທິຕຎ຺ຈ ຕາຬິຕວາທິຕໍ, ຕູຣິຍານໍ ຕາຬິຕວາທິຕໍ ຕູຣິຍຕາຬິຕວາທິຕໍ. ມຫນ຺ຕຎ຺ຈ ຕໍ ຕູຣິຍຕາຬິຕວາທິຕຎ຺ຈາຕິ ມຫາຕູຣິຍຕາຬິຕວາທິຕໍ. ເຕນາຫ ‘‘ມຫນ຺ເຕນາ’’ຕິອາທິ. ອຖ ວາ ເຠຣິມຸທິງ຺ຄປຓວາທິຕູຣິຍານໍ ຕາຬິຕໍ ວີຓາເວຬຸໂຄມຸຂິອາທີນໍ ວາທິຕຎ຺ຈ ຕູຣິຍຕາຬິຕວາທິຕນ຺ຕິ ວາ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ອຠິຎ຺ຎາປາຣໍ ຄໂຕຕິ ອຠິຎ຺ຎາປາຣຄູ. ເອວໍ ເສເສສຸປິ. ໂສ ຫິ ຠຄວາ ສພ຺ພຘມ຺ເມ ອຠິຊານນ຺ໂຕ ຄໂຕຕິ ອຠິຎ຺ຎາປາຣຄູ. ເຕສຸ ປຎ຺ຈຸປາທານກ຺ຂນ຺ເຘ ປຣິຊານນ຺ໂຕ ຄໂຕຕິ ປຣິຎ຺ຎາປາຣຄູ. ສພ຺ພກິເລເສ ປຊຫນ຺ໂຕ ຄໂຕຕິ ປຫານປາຣຄູ. ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຄ຺ເຄ ຠາເວນ຺ໂຕ ຄໂຕຕິ ຠາວນາປາຣຄູ. ນິໂຣຘໍ ສຈ຺ຉິກໂຣນ຺ໂຕ ຄໂຕຕິ ສຈ຺ຉິກິຣິຍາປາຣຄູ. ສພ຺ພສມາປຕ຺ຕິໍ ສມາປຊ຺ຊນ຺ໂຕ ຄໂຕຕິ ສມາປຕ຺ຕິປາຣຄູ. ສຸພ຺ຣຫ຺ມເທວປຸຕ຺ຕາທໂຍຕິ ເອຕ຺ຖ ໂສ ກິຣ ເທວປຸຕ຺ໂຕ ອຈ຺ຉຣາສງ຺ຆປຣິວຸໂຕ ນນ຺ທນກີຬິຕໍ ກຕ຺ວາ ປາຣິຈ຺ຉຕ຺ຕກມູເລ ປຎ຺ຎຕ຺ຕາສເນ ນິສີທິ. ຕໍ ປຎ຺ຈສຕາ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນາ, ປຎ຺ຈສຕາ ຣຸກ຺ຂໍ ອຠິຣຸຫິຕ຺ວາ ມຘຸຣສ຺ສເຣນ ຄາຍິຕ຺ວາ ປຸປ຺ຜານິ ປາເຕນ຺ຕິ. ຕານິ ຄເຫຕ຺ວາ ອິຕຣາ ເອກໂຕວຓ຺ຏິກມາລາວ ຄນ຺ເຖນ຺ຕິ. ອຖ ຣຸກ຺ຂໍ ອຠິຣຸຬ຺ຫາ ອຸປຈ຺ເຉທກວເສນ ເອກປ຺ປຫາເຣເນວ ກາລໍ ກຕ຺ວາ ອວີຈິມ຺ຫິ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ ມຫາທຸກ຺ຂໍ ອນຸຠວນ຺ຕິ. ອຖ ກາເລ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ເທວປຸຕ຺ໂຕ ‘‘ອິມາສໍ ເນວ ສທ຺ໂທ ສຸຍ຺ຍຕິ, ນ ປຸປ຺ຜານິ ປາເຕນ຺ຕິ, ກຫໍ ນຸ ໂຂ ຄຕາ’’ຕິ ອາວຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ນິຣເຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕຠາວໍ ທິສ຺ວາ ປິຍວຕ຺ຖຸກໂສເກນ ຣຸປ຺ປມາໂນ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ເອຕາ ຕາວ ຍຖາກມ຺ເມນ ຄຕາ, ມຍ຺ຫໍ ອາຍຸສງ຺ຂາໂຣ ກິຕ຺ຕໂກ’’ຕິ. ໂສ ‘‘ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ມຍາປິ ອວເສສາຫິ ປຎ຺ຈສຕາຫິ ສທ຺ຘິໍ ກາລໍ ກຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ທິສ຺ວາ ພລວຕເຣນ ໂສເກນ ສມປ຺ປິໂຕ. ‘‘ອິມໍ ມຍ຺ຫໍ ໂສກໍ ສເທວເກ ໂລເກ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ຕຖາຄຕາ ນິພ຺ພາເປຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ຐິໂຕ –

‘‘ນິຈ຺ຈໍ ອຸຕ຺ຣສ຺ຕມິທໍ ຈິຕ຺ຕໍ, ນິຈ຺ຈໍ ອຸພ຺ພິຄ຺ຄມິທໍ ມໂນ;

ອນຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ກິຈ຺ເຉສຸ, ອໂຖ ອຸປ຺ປຕິເຕສຸ ຈ;