໔. ອາສວສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໕໘. ຈຕຸຕ຺ເຖ ສໍວເຣນາຕິ ສໍວເຣນ ເຫຕຸຠູເຕນ ວາ. ອິຘາຕິ ອຍໍ ອິຘ-ສທ຺ໂທ ສພ຺ພາກາຣໂຕ ອິນ຺ທິຍສໍວຣສໍວຸຕສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ສນ຺ນິສ຺ສຍຠູຕສາສນປຣິທີປໂນ, ອຎ຺ຎສ຺ສ ຕຖາຠາວປ຺ປຏິເສຘໂນ ວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອິຘາຕິ ອິຘສ຺ມິໍ ສາສເນ’’ຕິ. ປຏິສງ຺ຂາຕິ ປຏິສງ຺ຂາຍ. ສງ຺ຂາ-ສທ຺ໂທ ຎາຓໂກຏ຺ຐາສປຎ຺ຎຕ຺ຕິຄຓນາທີສຸ ທິສ຺ສຕິ ‘‘ສງ຺ຂາເຍກໍ ປຏິເສວຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໒.໑໖໘) ຫິ ຎາເຓ ທິສ຺ສຕິ. ‘‘ປປຎ຺ຈສຎ຺ຎາສງ຺ຂາ ສມຸທາຈຣນ຺ຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໑.໒໐໒, ໒໐໔) ໂກຏ຺ຐາເສ. ‘‘ເຕສໍ ເຕສໍ ຘມ຺ມານໍ ສງ຺ຂາ ສມຎ຺ຎາ’’ຕິອາທີສຸ (ຘ. ສ. ໑໓໑໓-໑໓໑໕) ປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍໍ. ‘‘ນ ສຸກຣໍ ສງ຺ຂາຕຸ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ສໍ. ນິ. ໒.໑໒໘) ຄຓນາຍ. ອິຘ ປນ ຎາເຓ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ເຕເນວາຫ ‘‘ປຏິສຎ຺ຊານິຕ຺ວາ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ. ອາທີນວປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາ ອາທີນວປຏິສງ຺ຂາຕິ ໂຍຊນາ. ສມ຺ປລິມຏ຺ຐນ຺ຕິ ຆໍສິຕໍ. ອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນໂສຕິ ຫຕ຺ຖປາທສິຕອາໂລກິຕວິໂລກິຕາທິປ຺ປກາຣຠາຄໂສ. ຕຎ຺ຫິ ອໂຍນິໂສມນສິກໂຣໂຕ ກິເລສານໍ ອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນໂຕ ‘‘ອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ນິມິຕ຺ຕຄ຺ຄາໂຫຕິ ອິຕ຺ຖິປຸຣິສນິມິຕ຺ຕສ຺ສ ສຸຠນິມິຕ຺ຕາທິກສ຺ສ ວາ ກິເລສວຕ຺ຖຸຠູຕສ຺ສ ນິມິຕ຺ຕສ຺ສ ຄາໂຫ. ອາທິຕ຺ຕປຣິຍາເຍນາຕິ ອາທິຕ຺ຕປຣິຍາເຍ (ສໍ. ນິ. ໔.໒໘; ມຫາວ. ໕໔) ອາຄຕນເຍນ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ຍຖາ ອິຕ຺ຖິຍາ ອິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອິຕ຺ຖິນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ນ ເອວມິທໍ, ອິທໍ ປນ ຈກ຺ຂຸເມວ ອິນ຺ທ຺ຣິຍນ຺ຕິ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍໍ. ເຕນາຫ ‘‘ຈກ຺ຂຸເມວ ອິນ຺ທ຺ຣິຍ’’ນ຺ຕິ. ຍຖາ ອາວາເຏ ນິຍຕຏ຺ຐິຕິໂກ ກຈ຺ຉໂປ ‘‘ອາວາຏກຈ຺ຉໂປ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເອວໍ ຕປ຺ປຏິພທ຺ຘວຸຕ຺ຕິຕາຍ ຕໍ ຐາໂນ ສໍວໂຣ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍສໍວໂຣ. ເຕນາຫ ‘‘ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິເຍ ສໍວໂຣ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍສໍວໂຣ’’ຕິ. ນນຸ ຈ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິເຍ ສໍວໂຣ ວາ ອສໍວໂຣ ວາ ນຕ຺ຖິ. ນ ຫິ ຈກ຺ຂຸປສາທໍ ນິສ຺ສາຍ ສຕິ ວາ ມຸຏ຺ຐສ຺ສຈ຺ຈໍ ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ອປິຈ ຍທາ ຣູປາຣມ຺ມຓໍ ຈກ຺ຂຸສ຺ສ ອາປາຖໍ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ຕທາ ຠວງ຺ເຄ ທ຺ວິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ນິຣຸທ຺ເຘ ກິຣິຍມໂນຘາຕຸ ອາວຊ຺ຊນກິຈ຺ຈໍ ສາຘຍມານາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ. ຕໂຕ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓໍ ທສ຺ສນກິຈ຺ຈໍ, ຕໂຕ ວິປາກມໂນຘາຕຸ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນກິຈ຺ຈໍ, ຕໂຕ ວິປາກມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸ ສນ຺ຕີຣຓກິຈ຺ຈໍ, ຕໂຕ ກິຣິຍາເຫຕຸກມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸ ໂວຏ຺ຐພ຺ພນກິຈ຺ຈໍ ສາຘຍມານາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ, ຕທນນ຺ຕຣໍ ຊວນໍ ຊວຕິ. ຕຕ຺ຖາປິ ເນວ ຠວງ຺ຄສມເຍ, ນ ອາວຊ຺ຊນາທີນໍ ອຎ຺ຎຕຣສມເຍ ຈ ສໍວໂຣ ວາ ອສໍວໂຣ ວາ ອຕ຺ຖິ. ຊວນກ຺ຂເຓ ປນ ສເຈ ທຸສ຺ສີລ຺ຍໍ ວາ ມຸຏ຺ຐສ຺ສຈ຺ຈໍ ວາ ອຎ຺ຎາຓໍ ວາ ອກ຺ຂນ຺ຕິ ວາ ໂກສຊ຺ຊໍ ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ອສໍວໂຣ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມິໍ ປນ ສີລາທີສຸ ອຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ສໍວໂຣ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິເຍ ສໍວໂຣ’’ຕິ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຊວເນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນປິ ເຫສ…ເປ… ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍສໍວໂຣຕິ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ.

ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ຍຖາ ນຄເຣ ຈຕູສຸ ທ຺ວາເຣສຸ ອສໍວຸເຕສຸ ກິຎ຺ຈາປິ ອນ຺ໂຕຆຣທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐກຄພ຺ຠາທໂຍ ສຸສໍວຸຕາ, ຕຖາປິ ອນ຺ໂຕນຄເຣ ສພ຺ພໍ ຠຓ຺ຑໍ ອຣກ຺ຂິຕໍ ອໂຄປິຕເມວ ໂຫຕິ. ນຄຣທ຺ວາເຣນ ຫິ ປວິສິຕ຺ວາ ໂຈຣາ ຍທິຈ຺ຉກໍ ກເຣຍ຺ຍຸໍ, ເອວເມວໍ ຊວເນ ທຸສ຺ສີລ຺ຍາທີສຸ ອຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ຕສ຺ມິໍ ອສໍວເຣ ສຕິ ທ຺ວາຣມ຺ປິ ອຄຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ ຠວງ຺ຄມ຺ປິ ອາວຊ຺ຊນາທີນິ ວີຖິຈິຕ຺ຕານິປິ. ຍຖາ ປນ ນຄຣທ຺ວາເຣສຸ ສໍວຸເຕສຸ ກິຎ຺ຈາປິ ອນ຺ໂຕຆຣາທໂຍ ອສໍວຸຕາ, ຕຖາປິ ອນ຺ໂຕນຄເຣ ສພ຺ພໍ ຠຓ຺ຑໍ ສຸຣກ຺ຂິຕໍ ສຸໂຄປິຕເມວ ໂຫຕິ. ນຄຣທ຺ວາເຣສຸ ຫິ ປິຫິເຕສຸ ໂຈຣານໍ ປເວໂສ ນຕ຺ຖິ, ເອວເມວໍ ຊວເນ ສີລາທີສຸ ອຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ທ຺ວາຣມ຺ປິ ສຸຄຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ ຠວງ຺ຄມ຺ປິ ອາວຊ຺ຊນາທີນິ ວີຖິຈິຕ຺ຕານິປິ, ຕສ຺ມາ ຊວນກ຺ຂເຓ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນປິ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍສໍວໂຣຕິ ວຸຕ຺ໂຕຕິ.

ສໍວເຣນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ປຸຄ຺ຄໂລ ສໍວຸໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ອຸເປໂຕ’’ຕິ. ອຍເມເວຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ສຸນ຺ທຣຕໂຣຕິ ອຸປຣິ ປາຬິຍໍ ສນ຺ທິສ຺ສນໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນາຫ ‘‘ຕຖາ ຫີ’’ຕິອາທິ.

ຍນ຺ຕິ ອາເທໂສຕິ ອິມິນາ ລິງ຺ຄວິປລ຺ລາເສນ ສທ຺ຘິໍ ວຈນວິປລ຺ລາໂສ ກໂຕຕິ ທສ຺ເສຕິ, ນິປາຕປທໍ ວາ ເອຕໍ ປຸຖຸວຈນຕ຺ຖໍ. ວິຆາຕກຣາຕິ ຈິຕ຺ຕວິຆາຕກຣາ, ກາຍຈິຕ຺ຕທຸກ຺ຂນິພ຺ພຕ຺ຕກາ ວາ. ຍຖາວຸຕ຺ຕກິເລສເຫຕຸກາ ທາຫານຸພນ຺ຘາ ວິປາກາ ເອວ ວິປາກປຣິຬາຫາ. ຍຖາ ປເນຕ຺ຖ ອາສວາ ອຎ຺ເຎ ຈ ວິຆາຕກຣາ ກິເລສປຣິຬາຫາ ສມ຺ຠວນ຺ຕິ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຈກ຺ຂຸທ຺ວາຣສ຺ມິຎ຺ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ. ເອຕ຺ຖ ຈ ສໍວຣຓູປາໂຍ, ສໍວຣິຕພ຺ພໍ, ສໍວໂຣ, ຍໂຕ ໂສ ສໍວໂຣ, ຍຕ຺ຖ ສໍວໂຣ, ຍຖາ ສໍວໂຣ, ຍຎ຺ຈ ສໍວຣຜລນ຺ຕິ ອຍໍ ວິຠາໂຄ ເວທິຕພ຺ໂພ. ກຖໍ? ‘‘ປຏິສງ຺ຂາ ໂຍນິໂສ’’ຕິ ຫິ ສໍວຣຓູປາໂຍ. ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍໍ ສໍວຣິຕພ຺ພໍ. ສໍວຣຄ຺ຄຫເຓນ ຄຫິຕາ ສຕິ ສໍວໂຣ. ‘‘ອສໍວຸຕສ຺ສາ’’ຕິ ສໍວຣຓາວຘິ. ອສໍວຣໂຕ ຫິ ສໍວຣຓໍ. ສໍວຣິຕພ຺ພຄ຺ຄຫຓສິທ຺ໂຘ ອິຘ ສໍວຣວິສໂຍ. ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍຎ຺ຫິ ສໍວຣຓໍ ຎາຓໍ ຣູປາຣມ຺ມເຓ ສໍວຣຍຕີຕິ ອວຸຕ຺ຕສິທ຺ໂຘຍມຕ຺ໂຖ. ອາສວຕນ຺ນິມິຕ຺ຕກິເລສປຣິຬາຫາຠາໂວ ຜລໍ. ເອວໍ ໂສຕທ຺ວາຣາທີສຸ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ສພ຺ພຕ຺ເຖວາຕິ ມໂນທ຺ວາເຣ ປຎ຺ຈທ຺ວາເຣ ຈາຕິ ສພ຺ພສ຺ມິໍ ທ຺ວາເຣ.

ປຏິສງ຺ຂາ ໂຍນິໂສ ຈີວຣນ຺ຕິອາທີສຸ ‘‘ສີຕສ຺ສ ປຏິຆາຕາຍາ’’ຕິອາທິນາ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓເມວ ໂຍນິໂສ ປຏິສງ຺ຂາ. ອີທິສນ຺ຕິ ເອວຣູປໍ ອິຏ຺ຐາຣມ຺ມຓໍ. ຠວປຕ຺ຖນາຍ ອສ຺ສາທຍໂຕຕິ ຠວປຕ຺ຖນາມຸເຂນ ຠາວິຕໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ອສ຺ສາເທນ຺ຕສ຺ສ. ຈີວຣນ຺ຕິ ນິວາສນາທິ ຍໍ ກິຎ຺ຈິຈີວຣໍ. ປຏິເສວຕີຕິ ນິວາສນາທິວເສນ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕິ. ຍາວເທວາຕິ ປໂຍຊນປຣິມາຓນິຍມນໍ. ສີຕປ຺ປຏິຆາຕາທິເຍວ ຫິ ໂຍຄິໂນ ຈີວຣປ຺ປຏິເສວນປ຺ປໂຍຊນໍ. ສີຕສ຺ສາຕິ ສີຕຘາຕຸກ຺ໂຂຠໂຕ ວາ ອຸຕຸປຣິຓາມໂຕ ວາ ອຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ສີຕສ຺ສ. ປຏິຆາຕາຍາຕິ ປຏິຆາຕນຕ຺ຖໍ ຕປ຺ປຈ຺ຈຍສ຺ສ ວິກາຣສ຺ສ ວິໂນທນຕ຺ຖໍ. ອຸຓ຺ຫສ຺ສາຕິ ອຄ຺ຄິສນ຺ຕາປໂຕ ອຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ອຸຓ຺ຫສ຺ສ. ຑໍສາທໂຍ ປາກຏາເຍວ. ປຸນ ຍາວເທວາຕິ ນິຍຕປ຺ປໂຍຊນປຣິມາຓນິຍມນໍ. ນິຍຕຎ຺ຫິ ປໂຍຊນໍ ຈີວຣໍ ປຏິເສວນ຺ຕສ຺ສ ຫິຣິໂກປີນປ຺ປຏິຈ຺ຉາທນໍ, ອິຕຣໍ ກທາຈິ. ຫິຣິໂກປີນນ຺ຕິ ສມ຺ພາຘຏ຺ຐານໍ. ຍສ຺ມິຎ຺ຫິ ອງ຺ເຄ ວິວເຏ ຫິຣີ ກຸປ຺ປຕິ ວິນສ຺ສຕິ, ຕໍ ຫິຣິຍາ ໂກປນໂຕ ຫິຣິໂກປີນໍ, ຕໍປຏິຈ຺ຉາທນຕ຺ຖໍ ຈີວຣໍ ປຏິເສວຕິ.

ປິຓ຺ຑປາຕນ຺ຕິ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ອາຫາຣໍ. ໂສ ຫິ ປິຓ຺ໂຑລ຺ເຍນ ຠິກ຺ຂຸໂນ ປຕ຺ເຕ ປຕນໂຕ, ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ລທ຺ຘຠິກ຺ຂາປິຓ຺ຑານໍ ປາໂຕ ສນ຺ນິປາໂຕຕິ ວາ ‘‘ປິຓ຺ຑປາໂຕ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເນວ ທວາຍາຕິ ນ ກີຬນາຍ. ນ ມທາຍາຕິ ນ ພລມທມານມທປຸຣິສມທຕ຺ຖໍ. ນ ມຓ຺ຑນາຍາຕິ ນ ອງ຺ຄປຈ຺ຈງ຺ຄານໍ ປີຓນຠາວຕ຺ຖໍ. ນ ວິຠູສນາຍາຕິ ນ ເຕສໍເຍວ ໂສຠຕ຺ຖໍ, ຉວິສມ຺ປຕ຺ຕິອຕ຺ຖນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິມານິ ຍຖາກ຺ກມໍ ໂມຫໂທສສຓ຺ຐານວຓ຺ຓຣາຄູປນິສ຺ສຍປ຺ປຫານຕ຺ຖານິ ເວທິຕພ຺ພານິ. ປຸຣິມໍ ວາ ທ຺ວຍໍ ອຕ຺ຕໂນ ສໍກິເລສຸປ຺ປຕ຺ຕິນິເສຘນຕ຺ຖໍ, ອິຕຣໍ ປຣສ຺ສປິ. ຈຕ຺ຕາຣິປິ ກາມສຸຂລ຺ລິການຸໂຍຄສ຺ສ ປຫານຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕານີຕິ ເວທິຕພ຺ພານິ. ກາຍສ຺ສາຕິ ຣູປກາຍສ຺ສ. ຐິຕິຍາ ຍາປນາຍາຕິ ປພນ຺ຘຏ຺ຐິຕຕ຺ຖຎ຺ເຈວ ປວຕ຺ຕິຍາ ອວິຈ຺ເຉທນຕ຺ຖຎ຺ຈ, ຈິຣກາລຏ຺ຐິຕຕ຺ຖໍ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ປວຕ຺ຕາປນຕ຺ຖໍ. ວິຫິໍສູປຣຕິຍາຕິ ຊິຆຈ຺ຉາທຸກ຺ຂສ຺ສ ອຸປຣມຕ຺ຖໍ. ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍານຸຄ຺ຄຫາຍາຕິ ສາສນມຄ຺ຄພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍານໍ ອນຸຄ຺ຄຓ຺ຫນຕ຺ຖໍ. ອິຕີຕິ ເອວໍ ອິມິນາ ອຸປາເຍນ. ປຸຣາຓຎ຺ຈ ເວທນໍ ປຏິຫງ຺ຂາມີຕິ ປຸຣາຓໍ ອຠຸຕ຺ຕປຈ຺ຈຍາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກເວທນໍ ປຏິຫນິສ຺ສາມິ. ນວຎ຺ຈ ເວທນໍ ນ ອຸປ຺ປາເທສ຺ສາມີຕິ ນວໍ ຠຸຕ຺ຕປຈ຺ຈຍາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກເວທນໍ ນ ອຸປ຺ປາເທສ຺ສາມິ. ຕສ຺ສາ ຫິ ອນຸປ຺ປຊ຺ຊນຕ຺ຖເມວ ອາຫາຣໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕິ. ເອຕ຺ຖ ອຠຸຕ຺ຕປຈ຺ຈຍາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກເວທນາ ນາມ ຍຖາວຸຕ຺ຕຊິຆຈ຺ຉານິມິຕ຺ຕາ ເວທນາ. ສາ ຫິ ອຠຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ຠິຍ຺ໂຍ ຠິຍ຺ໂຍປວຑ຺ຒນວເສນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຠຸຕ຺ຕປຈ຺ຈຍາ ອນຸປ຺ປຊ຺ຊນກເວທນາປິ ຂຸທານິມິຕ຺ຕາວ ອງ຺ຄທາຫສູລາທິເວທນາ ອປ຺ປວຕ຺ຕາ. ສາ ຫິ ຠຸຕ຺ຕປຈ຺ຈຍາ ອນຸປ຺ປນ຺ນາວ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ. ວິຫິໍສານິມິຕ຺ຕຕາ ເຈຕາສໍ ວິຫິໍສາຍ ວິເສໂສ.

ຍາຕ຺ຣາ ຈ ເມ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ຍາປນາ ຈ ເມ ຈຕຸນ຺ນໍ ອິຣິຍາປຖານໍ ຠວິສ຺ສຕິ. ‘‘ຍາປນາຍາ’’ຕິ ອິມິນາ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍຍາປນາ ວຸຕ຺ຕາ, ອິຘ ຈຕຸນ຺ນໍ ອິຣິຍາປຖານໍ ອວິຈ຺ເຉທສງ຺ຂາຕາ ຍາປນາຕິ ອຍເມຕາສໍ ວິເສໂສ. ອນວຊ຺ຊຕາ ຈ ຜາສຸວິຫາໂຣ ຈາຕິ ອຍຸຕ຺ຕປຣິເຍສນປ຺ປຏິຄ຺ຄຫຓປຣິໂຠຄປຣິວຊ຺ຊເນນ ອນວຊ຺ຊຕາ, ປຣິມິຕປຣິໂຠເຄນ ຜາສຸວິຫາໂຣ. ອສປ຺ປາຍາປຣິມິຕໂຠຊນປຈ຺ຈຍາ ອຣຕິຕນ຺ທີວິຊມ຺ຠິຕາວິຎ຺ຎຸຄຣຫາທິໂທສາຠາເວນ ວາ ອນວຊ຺ຊຕາ. ສປ຺ປາຍປຣິມິຕໂຠຊນປຈ຺ຈຍາ ກາຍພລສມ຺ຠເວນ ຜາສຸວິຫາໂຣ. ຍາວທຕ຺ຖໍ ອຸທຣາວເທຫກໂຠຊນປຣິວຊ຺ຊເນນ ວາ ເສຍ຺ຍສຸຂປສ຺ສສຸຂມິທ຺ຘສຸຂາທີນໍ ອຠາວໂຕ ອນວຊ຺ຊຕາ. ຈຕຸປຎ຺ຈາໂລປມຕ຺ຕອູນໂຠຊເນນ ຈຕຸອິຣິຍາປຖໂຍຄ຺ຍຕາປາທນໂຕ ຜາສຸວິຫາໂຣ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຎ຺ຈ ອາໂລເປ, ອຠຸຕ຺ວາ ອຸທກໍ ປິເວ;

ອລໍ ຜາສຸວິຫາຣາຍ, ປຫິຕຕ຺ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ’’ຕິ. (ເຖຣຄາ. ໙໘໓; ມິ. ປ. ໖.໕.໑໐);

ເອຕ຺ຕາວຕາ ຈ ປໂຍຊນປຣິຄ຺ຄໂຫ, ມຊ຺ຌິມາ ຈ ປຏິປທາ ທີປິຕາ ໂຫຕິ. ຍາຕ຺ຣາ ຈ ເມ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ປໂຍຊນປຣິຄ຺ຄຫທີປນາ. ຍາຕ຺ຣາ ຫິ ນໍ ອາຫາຣູປໂຍຄໍ ປໂຍເຊຕິ. ຘມ຺ມິກສຸຂາປຣິຈ຺ຈາຄເຫຕຸໂກ ຜາສຸວິຫາໂຣ ມຊ຺ຌິມາ ປຏິປທາ ອນ຺ຕທ຺ວຍປຣິວຊ຺ຊນໂຕ.

ເສນາສນນ຺ຕິ ເສນຎ຺ຈ ອາສນຎ຺ຈ. ຍຕ຺ຖ ວິຫາຣາທິເກ ເສຕິ ນິປຊ຺ຊຕິ ອາສຕິ ນິສີທຕິ, ຕໍ ເສນາສນໍ. ອຸຕຸປຣິສ຺ສຍວິໂນທນປ຺ປຏິສລ຺ລານາຣາມຕ຺ຖນ຺ຕິ ອຸຕຸເຍວ ປຣິສຫນຏ຺ເຐນ ປຣິສ຺ສໂຍ ສຣີຣາພາຘຈິຕ຺ຕວິກ຺ເຂປກໂຣ, ຕສ຺ສ ວິໂນທນຕ຺ຖໍ, ອນຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ອນຸປ຺ປາທນຕ຺ຖໍ, ອຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ວູປສມນຕ຺ຖຎ຺ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖ ວາ ຍຖາວຸຕ຺ໂຕ ອຸຕຸ ຈ ສີຫພ຺ຍຄ຺ຆາທິປາກຏປຣິສ຺ສໂຍ ຈ ຣາຄໂທສາທິປຏິຈ຺ຉນ຺ນປຣິສ຺ສໂຍ ຈ ອຸຕຸປຣິສ຺ສໂຍ, ຕສ຺ສ ວິໂນທນຕ຺ຖຎ຺ເຈວ ເອກີຠາວຜາສຸກຕ຺ຖຎ຺ຈ. ຈີວຣປ຺ປຏິເສວເນ ຫິຣີໂກປີນປ຺ປຏິຈ຺ຉາທນໍ ວິຍ ຕໍ ນິຍຕປໂຍຊນນ຺ຕິ ປຸນ ‘‘ຍາວເທວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຄິລານປຈ຺ຈຍເຠສຊ຺ຊປຣິກ຺ຂາຣນ຺ຕິ ໂຣຄສ຺ສ ປຈ຺ຈນີກປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ຄິລານປຈ຺ຈໂຍ, ຕໂຕ ເອວ ຠິສກ຺ກສ຺ສ ອນຸຎ຺ຎາຕວຕ຺ຖຸຕາຍ ເຠສຊ຺ຊໍ, ຊີວິຕສ຺ສ ປຣິວາຣສມ຺ຠາຣຠາເວຫິ ປຣິກ຺ຂາໂຣ ຈາຕິ ຄິລານປຈ຺ຈຍເຠສຊ຺ຊປຣິກ຺ຂາໂຣ, ຕໍ. ເວຍ຺ຍາພາຘິການນ຺ຕິ ເວຍ຺ຍາພາຘໂຕ ຘາຕຸກ຺ໂຂຠໂຕ ຈ ຕໍນິພ຺ພຕ຺ຕກຸຏ຺ຐຄຓ຺ຑປີຬກາທິໂຣຄໂຕ ອຸປ຺ປນ຺ນານໍ. ເວທນານນ຺ຕິ ທຸກ຺ຂເວທນານໍ. ອພ຺ຍາພຊ຺ຌປຣມຕາຍາຕິ ນິທ຺ທຸກ຺ຂປຣມຠາວາຍ. ຍາວ ຕໍ ທຸກ຺ຂໍ ສພ຺ພໍ ປຫີນໍ ໂຫຕິ, ຕາວ ປຏິເສວາມີຕິ ໂຍຊນາ. ເອວເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂເປເນວ ປາຬິວຓ຺ຓນາ ເວທິຕພ຺ພາ. ນວເວທນຸປ຺ປາທໂຕປີຕິ ນ ເກວລໍ ອາຍຕິໍ ເອວ ວິປາກປຣິຬາຫາ, ອຖ ໂຂ ອຕິໂຠຊນປຈ຺ຈຍາ ອລໍສາຏກາທີນໍ ວິຍ ນວເວທນຸປ຺ປາທໂຕປິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ກມ຺ມຏ຺ຐານິກສ຺ສ ຈລນໍ ນາມ ກມ຺ມຏ຺ຐານປຣິຈ຺ຈາໂຄຕິ ອາຫ ‘‘ຈລຕິ ກມ຺ປຕິ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ວິຊຫຕີ’’ຕິ. ‘‘ຂໂມ ໂຫຕິ ສີຕສ຺ສ ອຸຓ຺ຫສ຺ສາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ຈ ໂລມສນາຄຕ຺ເຖຣສ຺ສ ວຕ຺ຖຸ ກເຖຕພ຺ພໍ. ເຖໂຣ ກິຣ ເຈຕິຍປພ຺ພເຕ ປິຍງ຺ຄຸຄຸຫາຍ ປຘານຆເຣ ວິຫຣນ຺ໂຕ ອນ຺ຕຣຏ຺ຐເກ ຫິມປາຕສມເຍ ໂລກນ຺ຕຣິກນິຣຍໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ອວິຊຫນ຺ໂຕວ ອພ຺ໂຠກາເສ ວີຕິນາເມສິ. ຄິມ຺ຫສມເຍ ຈ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ພຫິຈງ຺ກເມ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ມນສິກໂຣໂຕ ເສທາປິສ຺ສ ກຈ຺ເຉຫິ ມຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ອຖ ນໍ ອນ຺ເຕວາສິໂກ ອາຫ – ‘‘ອິຘ, ຠນ຺ເຕ, ນິສີທຖ, ສີຕໂລ ໂອກາໂສ’’ຕິ. ເຖໂຣ ‘‘ອຸຓ຺ຫຠເຍເນວມ຺ຫິ, ອາວຸໂສ, ອິຘ ນິສິນ຺ໂນ’’ຕິ ອວີຈິມຫານິຣຍໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ນິສີທິເຍວ. ອຸຓ຺ຫນ຺ຕິ ເຈຕ຺ຖ ອຄ຺ຄິສນ຺ຕາໂປວ ເວທິຕພ຺ໂພ ສູຣິຍສນ຺ຕາປສ຺ສ ປຣໂຕ ວຸຈ຺ຈມານຕ຺ຕາ. ສູຣິຍສນ຺ຕາປວເສນ ປເນຕໍ ວຕ຺ຖຸ ວຸຕ຺ຕໍ.

ໂຍ ຈ ທ຺ເວ ຕໂຍ ວາເຣ ຠຕ຺ຕໍ ວາ ປານີຍໍ ວາ ອລຠມາໂນປິ ອນມຕຄ຺ເຄ ສໍສາເຣ ອຕ຺ຕໂນ ເປຕ຺ຕິວິສຍູປປຕ຺ຕິໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ອເວຘນ຺ໂຕ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ນ ວິຊຫຕິເຍວ. ຑໍສມກສວາຕາຕປສມ຺ຜສ຺ເສຫິ ຜຸຏ຺ໂຐ ເຈປິ ຕິຣຈ຺ຉານູປປຕ຺ຕິໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ອເວຘນ຺ໂຕ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ນ ວິຊຫຕິເຍວ. ສຣີສປສມ຺ຜສ຺ເສນ ຜຸຏ຺ໂຐ ຈາປິ ອນມຕຄ຺ເຄ ສໍສາເຣ ສີຫພ຺ຍຄ຺ຆາທິມຸເຂສຸ ອເນກວາຣໍ ປຣິວຕ຺ຕິຕປຸພ຺ພຠາວໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ອເວຘນ຺ໂຕ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ນ ວິຊຫຕິເຍວ ປຘານິຍຕ຺ເຖໂຣ ວິຍ, ອຍໍ ‘‘ຂໂມ ຊິຆຈ຺ຉາຍ…ເປ… ສຣີສປສມ຺ຜສ຺ສານ’’ນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເຖຣໍ ກິຣ ຂຓ຺ຑເຈລວິຫາເຣ ກຓິກາຣປຘານິຍຆເຣ ອຣິຍວໍສຘມ຺ມໍ ສຸຓນ຺ຕຎ຺ເຎວ ໂຆຣວິໂສ ສປ຺ໂປ ຑໍສິ. ເຖໂຣ ຊານິຕ຺ວາປິ ປສນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ນິສິນ຺ໂນ ຘມ຺ມໍເຍວ ສຸຓາຕິ, ວິສເວໂຄ ຖທ຺ໂຘ ອໂຫສິ. ເຖໂຣ ອຸປສມ຺ປທມາຬໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ສີລໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ‘‘ວິສຸທ຺ຘສີໂລມ຺ຫີ’’ຕິ ປີຕິໍ ອຸປ຺ປາເທສິ, ສຫ ປີຕຸປ຺ປາທາ ວິສໍ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ປຖວິໍ ປາວິສິ. ເຖໂຣ ຕຕ຺ເຖວ ຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕໍ ລຠິຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ.

ໂຍ ປນ ອກ຺ໂກສວເສນ ທຸຣຸຕ຺ເຕ ທຸຣຸຕ຺ຕຕ຺ຕາເຍວ ຈ ທຸຣາຄເຕ ອປິ ອນ຺ຕິມວຕ຺ຖຸສຎ຺ຎິເຕ ວຈນປເຖ ສຸຕ຺ວາ ຂນ຺ຕິຄຸຓໍເຍວ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ນ ເວຘຕິ ທີຆຠາຓກອຠຍຕ຺ເຖໂຣ ວິຍ, ອຍໍ ‘‘ຂໂມ ທຸຣຸຕ຺ຕານໍ ທຸຣາຄຕານໍ ວຈນປຖານ’’ນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເຖໂຣ ກິຣ ປຈ຺ຈຍສນ຺ໂຕສຠາວນາຣາມຕາຍ ມຫາອຣິຍວໍສປ຺ປຏິປທໍ ກເຖສິ, ສພ຺ໂພ ມຫາຄາໂມ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ເຖຣສ຺ສ ມຫາສກ຺ກາໂຣ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ. ຕໍ ອຎ຺ຎຕໂຣ ມຫາເຖໂຣ ອຘິວາເສຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ‘‘ທີຆຠາຓໂກ ‘ອຣິຍວໍສໍ ກເຖມີ’ຕິ ສພ຺ພຣຕ຺ຕິໍ ໂກລາຫລໍ ກໂຣຕີ’’ຕິອາທີຫິ ອກ຺ໂກສິ. ອຸໂຠປິ ຈ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ວິຫາຣໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ຄາວຸຕມຕ຺ຕໍ ເອກປເຖນ ອຄມໍສຸ. ສກລຄາວຸຕມ຺ປິ ໂສ ຕໍ ອກ຺ໂກສິເຍວ. ຕໂຕ ຍຕ຺ຖ ທ຺ວິນ຺ນໍ ວິຫາຣານໍ ມຄ຺ໂຄ ຠິຊ຺ຊຕິ, ຕຕ຺ຖ ຐຕ຺ວາ ທີຆຠາຓກຕ຺ເຖໂຣ ຕໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ‘‘ເອໂສ, ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ມຄ຺ໂຄ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ອສ຺ສຸຓນ຺ໂຕ ວິຍ ອຄມາສິ. ເຖໂຣປິ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປາເທ ປກ຺ຂາເລຕ຺ວາ ນິສີທິ. ຕເມນໍ ອນ຺ເຕວາສິໂກ ‘‘ກິໍ, ຠນ຺ເຕ, ສກລຄາວຸຕໍ ປຣິຠາສນ຺ຕໍ ນ ກິຎ຺ຈິ ອໂວຈຸຕ຺ຖາ’’ຕິ ອາຫ. ເຖໂຣ ‘‘ຂນ຺ຕິເຍວາວຸໂສ, ມຍ຺ຫໍ ຠາໂຣ, ນ ອກ຺ຂນ຺ຕິ, ເອກປທຸທ຺ຘາເຣປິ ກມ຺ມຏ຺ຐານວິໂຍຄໍ ນ ປສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາຫ.

ວຈນເມວ ຕທຕ຺ຖໍ ຎາເປຕຸກາມານຎ຺ຈ ປໂຖ ອຸປາໂຍຕິ ອາຫ ‘‘ວຈນເມວ ວຈນປໂຖ’’ຕິ. ອສຸຂຏ຺ເຐນ ວາ ຕິພ຺ພາ. ຍຎ຺ຫິ ນ ສຸຂໍ, ຕໍ ອນິຏ຺ຐໍ ຕິພ຺ພນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຘິວາສກຊາຕິໂກ ໂຫຕີຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕເວທນານໍ ອຘິວາສກສຠາໂວ ໂຫຕິ. ຈິຕ຺ຕລປພ຺ພເຕ ປຘານິຍຕ຺ເຖຣສ຺ສ ກິຣ ຣຕ຺ຕິໍ ປຘາເນນ ວີຕິນາເມຕ຺ວາ ຐິຕສ຺ສ ອຸທຣວາໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ໂສ ຕໍ ອຘິວາເສຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ອາວຕ຺ຕຕິ ປຣິວຕ຺ຕຕິ. ຕເມນໍ ຈງ຺ກມນປສ຺ເສ ຐິໂຕ ປິຓ຺ຑປາຕິຍຕ຺ເຖໂຣ ອາຫ – ‘‘ອາວຸໂສ, ປພ຺ພຊິໂຕ ນາມ ອຘິວາສນສີໂລ ໂຫຕີ’’ຕິ. ໂສ ‘‘ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ອຘິວາເສຕ຺ວາ ນິຈ຺ຈໂລ ສຍິ. ວາໂຕ ນາຠິໂຕ ຍາວ ຫທຍໍ ຜາເລສິ. ເຖໂຣ ເວທນໍ ວິກ຺ຂມ຺ເຠຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນ຺ໂຕ ມຸຫຸຕ຺ເຕນ ອນາຄາມີ ຫຸຕ຺ວາ ປຣິນິພ຺ພາຍິ. ເອວໍ ສພ຺ພຕ຺ຖາຕິ ‘‘ອຸຓ຺ເຫນ ຜຸຏ຺ຐສ຺ສ ສີຕໍ ປຕ຺ຖຍໂຕ’’ຕິອາທິນາ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຸຓ຺ຫາທິນິມິຕ຺ຕໍ ກາມາສວຸປ຺ປຕ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ນຕ຺ຖິ ສຸຄຕິຠເວ ສີຕໍ ວາ ອຸຓ຺ຫໍ ວາຕິ ອນິຏ຺ຐໍ ສີຕໍ ວາ ອຸຓ຺ຫໍ ວາ ນຕ຺ຖີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອຕ຺ຕຄ຺ຄາເຫ ສຕິ ອຕ຺ຕນິຍຄ຺ຄາໂຫຕິ ອາຫ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ສີຕໍ ອຸຓ຺ຫນ຺ຕິ ຄາໂຫ ທິຏ຺ຐາສໂວ’’ຕິ.

ອຫໍ ສມໂຓຕິ ‘‘ອຫໍ ສມໂຓ, ກິໍ ມມ ຊີວິເຕນ ວາ ມຣເຓນ ວາ’’ຕິ ເອວໍ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາຕິ ຄາມປ຺ປເວສປ຺ປໂຍຊນາທິຎ຺ຈ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ. ປຏິກ຺ກມຕີຕິ ຫຕ຺ຖິອາທີນໍ ສມີປຄມນໂຕ ອປກ຺ກມຕິ. ຐາຍນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ຐານໍ, ກຓ຺ຏການໍ ຐານໍ ກຓ຺ຏກຏ຺ຐານໍ, ຍຕ຺ຖ ກຓ຺ຏການິ ສນ຺ຕິ, ຕໍ ໂອກາສນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອມນຸສ຺ສທຸຏ຺ຐານີຕິ ອມນຸສ຺ສສຎ຺ຈາເຣນ ທູສິຕານິ, ສປຣິສ຺ສຍານີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອນິຍຕວຕ຺ຖຸຠູຕນ຺ຕິ ອນິຍຕສິກ຺ຂາປທສ຺ສ ກາຣຓຠູຕໍ. ເວສິຍາທິເຠທໂຕຕິ ເວສິຍາວິຘວາຖຸລ຺ລກຸມາຣິກາປຓ຺ຑກປານາຄາຣຠິກ຺ຂຸນິເຠທໂຕ. ສມານນ຺ຕິ ສມໍ, ອວິສມນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອກາສິ ວາຕິ ຕາທິສໍ ອນາຈາຣໍ ອກາສິ ວາ. ສີລສໍວຣສງ຺ຂາເຕນາຕິ ກຖໍ ປຣິວຊ຺ຊນໍ ສີລໍ? ອນາສນປຣິວຊ຺ຊເນນ ຫິ ອນາຈາຣປຣິວຊ຺ຊນໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອນາຈາຣາໂຄຈຣປຣິວຊ຺ຊນໍ ຈາຣິຕ຺ຕສີລຕາຍ ສີລສໍວໂຣ. ຕຖາ ຫິ ຠຄວຕາ ‘‘ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສໍວຸໂຕ ວິຫຣຕີ’’ຕິ (ວິຠ. ໕໐໘) ສີລສໍວຣວິຠຊເນ ອາຈາຣໂຄຈຣສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສນ຺ເຕນ ‘‘ອຕ຺ຖິ ອນາຈາໂຣ, ອຕ຺ຖິ ອໂຄຈໂຣ’’ຕິອາທິນາ (ວິຠ. ໕໑໓-໕໑໔) ອາຈາຣໂຄຈຣາ ວິຠຊິຕ຺ວາ ທສ຺ສິຕາ. ‘‘ຈຓ຺ຑໍ ຫຕ຺ຖິໍ ປຣິວຊ຺ເຊຕີ’’ຕິ ວຈນໂຕ ຫຕ຺ຖິອາທິປຣິວຊ຺ຊນມ຺ປິ ຠຄວໂຕ ວຈນານຸຏ຺ຐານນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ ອາຈາຣສີລເມວາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ອິຕິປີຕິ ອິມິນາປິ ກາຣເຓນ ອໂຍນິໂສມນສິກາຣສມຸຏ຺ຐິຕຕ຺ຕາປິ, ໂລຠາທິສຫຄຕຕ຺ຕາປິ, ກຸສລປ຺ປຏິປກ຺ຂໂຕປີຕິອາທີຫິ ກາຣເຓຫິ ອຍໍ ວິຕກ຺ໂກ ອກຸສໂລຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິມິນາ ນເຍນ ສາວຊ຺ໂຊຕິອາທີສຸປິ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເອຕ຺ຖ ຈ ອກຸສໂລຕິອາທິນາ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກໍ ກາມວິຕກ຺ກສ຺ສ ອາທີນວໍ ທສ຺ເສຕິ, ທຸກ຺ຂວິປາໂກຕິ ອິມິນາ ສມ຺ປຣາຍິກໍ. ອຕ຺ຕພ຺ຍາພາຘາຍ ສໍວຕ຺ຕຕີຕິອາທີສຸປິ ອິມິນາວ ນເຍນ ອາທີນວວິຠາວນາ ເວທິຕພ຺ພາ. ອຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ກາມວິຕກ຺ກສ຺ສ ອນຘິວາສນໍ ນາມ ປຸນ ຕາທິສສ຺ສ ອນຸປ຺ປາທນໍ. ຕໍ ປນສ຺ສ ປຫານໍ ວິໂນທນໍ ພ຺ຍນ຺ຕິກຣຓໍ ອນຠາວຄມນນ຺ຕິ ຈ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ປາຬິຍໍ – ‘‘ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ກາມວິຕກ຺ກໍ ນາຘິວາເສຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ປຊຫຕີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ຕມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອນຘິວາເສນ຺ໂຕ ກິໍ ກໂຣຕີ’’ຕິອາທິມາຫ. ປຫານຎ຺ເຈຕ຺ຖ ວິກ຺ຂມ຺ຠນເມວ, ນ ສມຸຈ຺ເຉໂທຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ວິໂນເທຕີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ວິກ຺ຂມ຺ຠນວເສເນວ ອຕ຺ໂຖ ທສ຺ສິໂຕ. ອຸປ຺ປນ຺ນຸປ຺ປນ຺ເນຕິ ເຕສໍ ປາປວິຕກ຺ການໍ ອຸປ຺ປາທາວຕ຺ຖາຄຫຓໍ ວາ ກຕໍ ສິຍາ ອນວເສສຄ຺ຄຫຓໍ ວາ. ເຕສຸ ປຐມໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ອຸປ຺ປນ຺ນມຕ຺ເຕ’’ຕິ, ສມ຺ປຕິຊາເຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອນວເສສຄ຺ຄຫຓໍ ພ຺ຍາປນິຈ຺ຉາຍໍ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສຕກ຺ຂຕ຺ຕຸມ຺ປິ ອຸປ຺ປນ຺ນຸປ຺ປນ຺ເນ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຎາຕິວິຕກ຺ໂກຕິ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ຎາຕໂຍ ສຸຂຊີວິໂນ ສມ຺ປຕ຺ຕິຍຸຕ຺ຕາ’’ຕິອາທິນາ ເຄຫສ຺ສິຕເປມວເສນ ຎາຕເກ ອາຣພ຺ຠ ອຸປ຺ປນ຺ນວິຕກ຺ໂກ. ຊນປທວິຕກ຺ໂກຕິ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ຊນປໂທ ສຸຠິກ຺ໂຂ ສມ຺ປນ຺ນສສ຺ໂສ ຣມຓີໂຍ’’ຕິອາທິນາ ເຄຫສ຺ສິຕເປມວເສນ ຊນປທໍ ອາຣພ຺ຠ ອຸປ຺ປນ຺ນວິຕກ຺ໂກ. ອຸກ຺ກຸຏິກປ຺ປຘານາທີຫິ ທຸກ຺ເຂ ນິຊ຺ຊິຓ຺ເຓ ສມ຺ປຣາເຍ ສຕ຺ຕາ ສຸຂີ ໂຫນ຺ຕິ ອມຣາຕິ ທຸກ຺ກຣກາຣິກາຍ ປຏິສໍຍຸຕ຺ໂຕ ອມຣຕ຺ຖາຍ ວິຕກ຺ໂກ. ຕໍ ວາ ອາຣພ຺ຠ ອມຣາວິກ຺ເຂປທິຏ຺ຐິສຫຄໂຕ ອມໂຣ ຈ ໂສ ວິຕກ຺ໂກ ຈາຕິ ອມຣາວິຕກ຺ໂກ. ປຣານຸທ຺ທຍຕາປຏິສໍຍຸຕ຺ໂຕຕິ ປເຣສຸ ອຸປຏ຺ຐາກາທີສຸ ສຫນນ຺ທິຕາທິວເສນ ປວຕ຺ໂຕ ອນຸທ຺ທຍຕາປຕິຣູປໂກ ເຄຫສ຺ສິຕເປມປ຺ປຏິສໍຍຸຕ຺ໂຕ ວິຕກ຺ໂກ. ລາຠສກ຺ກາຣສິໂລກປ຺ປຏິສໍຍຸຕ຺ໂຕຕິ ຈີວຣາທິລາເຠນ ຈ ສກ຺ກາເຣນ ຈ ກິຕ຺ຕິສທ຺ເທນ ຈ ອາຣມ຺ມຓກຣຓວເສນ ປຏິສໍຍຸຕ຺ໂຕ. ອນວຎ຺ຎຕ຺ຕິປ຺ປຏິສໍຍຸຕ຺ໂຕຕິ ‘‘ອໂຫ ວຕ ມໍ ປເຣ ນ ອວຊາເນຍ຺ຍຸໍ, ນ ເຫຏ຺ຐາ ກຕ຺ວາ ມຎ຺ເຎຍ຺ຍຸໍ, ປາສາຓຈ຺ຉຕ຺ຕໍ ວິຍ ຄຣຸໍ ກເຣຍ຺ຍຸ’’ນ຺ຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນວິຕກ຺ໂກ.

ກາມວິຕກ຺ໂກ ກາມສງ຺ກປ຺ປນສຠາວໂຕ ກາມາສວປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສາຕິສຍຕ຺ຕາ ຈ ກາມນາກາໂຣຕິ ອາຫ ‘‘ກາມວິຕກ຺ໂກ ປເນຕ຺ຖ ກາມາສໂວ’’ຕິ. ຕພ຺ພິເສໂສຕິ ກາມາສວວິເສໂສ ຠວສຠາວຕ຺ຕາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ກາມວິຕກ຺ກາທິເກ ວິໂນເທຕິ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕານໂຕ ນີຫຣຕິ ເອເຕນາຕິ ວິໂນທນໍ, ວີຣິຍນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ວີຣິຍສໍວຣສງ຺ຂາເຕນ ວິໂນທເນນາ’’ຕິ.

‘‘ສຕ຺ຕ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ ຠາວິຕາ ພຫຸລີກຕາ ວິຊ຺ຊາວິມຸຕ຺ຕິໂຍ ປຣິປູເຣນ຺ຕີ’’ຕິ ວຈນໂຕ ວິຊ຺ຊາວິມຸຕ຺ຕີນໍ ອນຘິຄໂມ ຕໂຕ ຈ ສກລວຏ຺ຏທຸກ຺ຂານຕິວຕ຺ຕິ ອຠາວນາຍ ອາທີນໂວ. ວຸຕ຺ຕວິປຣິຍາເຍນ ຠຄວໂຕ ໂອຣສປຸຕ຺ຕຠາວາທິວເສນ ຈ ຠາວນາຍ ອານິສໍໂສ ເວທິຕພ຺ໂພ. ໂຖເມນ຺ໂຕຕິ ອາສວປຫານສ຺ສ ທຸກ຺ກຣຕ຺ຕາ ຕາຍ ເອວ ທຸກ຺ກຣກິຣິຍາຍ ຕໍ ອຠິຕ຺ຖວນ຺ໂຕ. ສໍວເຣເນວ ປຫີນາຕິ ສໍວເຣນ ປຫີນາ ເອວ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ນ ອປ຺ປຫີເນສຸເຍວ ປຫີນສຎ຺ຎີ’’ຕິ.

ອາສວສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.