໕. ຘມ຺ມິກວຄ຺ໂຄ
໑. ນາຄສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ
໔໓. ປຎ຺ຈມສ຺ສ ປຐເມ ປຣິສິຎ຺ຈິຕຸນ຺ຕິ (ມ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໒໗໒) ໂຍ ຈຸຓ຺ຓມຕ຺ຕິກາທີຫິ ຄຕ຺ຕານິ ອຸພ຺ພຏ຺ເຏນ຺ໂຕ ມລ຺ລກມຸຏ຺ຐາທີຫິ ວາ ຆໍສນ຺ໂຕ ນຫາຍຕິ, ໂສ ‘‘ນຫາຍຕີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ໂຍ ຕຖາ ອກຕ຺ວາ ປກຕິຍາວ ນຫາຍຕິ, ໂສ ‘‘ປຣິສິຎ຺ຈຕີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຠຄວໂຕ ຈ ສຣີເຣ ຕຖາ ຫຣິຕພ຺ພໍ ຣໂຊຊລ຺ລໍ ນາມ ນຸປລິມ຺ປຕິ ອຈ຺ຉຉວິຠາວໂຕ, ອຸຕຸຄ຺ຄຫຓຕ຺ຖໍ ປນ ຠຄວາ ເກວລໍ ອຸທເກ ໂອຕຣຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ຄຕ຺ຕານິ ປຣິສິຎ຺ຈິຕຸ’’ນ຺ຕິ.
ປຸພ຺ພໂກຏ຺ຐໂກຕິ ປາຈີນໂກຏ຺ຐໂກ. ສາວຕ຺ຖິຍໍ ກິຣ ເຊຕວນວິຫາໂຣ ກທາຈິ ມຫາ, ກທາຈິ ຂຸທ຺ທໂກ. ຕຖາ ຫິ ໂສ ວິປສ຺ສິສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ໂຍຊນິໂກ ອໂຫສິ, ສິຂິສ຺ສ ຕິຄາວຸໂຕ, ເວສ຺ສຠຸສ຺ສ ອຑ຺ຒໂຍຊນິໂກ, ກກຸສນ຺ຘສ຺ສ ຄາວຸຕປ຺ປມາໂຓ, ໂກຓາຄມນສ຺ສ ອຑ຺ຒຄາວຸຕປ຺ປມາໂຓ, ກສ຺ສປສ຺ສ ວີສຕິອຸສຠປ຺ປມາໂຓ, ອມ຺ຫາກໍ ຠຄວໂຕ ກາເລ ອຏ຺ຐກຣີສປ຺ປມາໂຓ ຊາໂຕ. ຕມ຺ປິ ນຄຣໍ ຕສ຺ສ ວິຫາຣສ຺ສ ກທາຈິ ປາຈີນໂຕ ໂຫຕິ, ກທາຈິ ທກ຺ຂິຓໂຕ, ກທາຈິ ປຈ຺ຉິມໂຕ, ກທາຈິ ອຸຕ຺ຕຣໂຕ. ເຊຕວນຄນ຺ຘກຸຏິຍໍ ປນ ຈຕຸນ຺ນໍ ມຎ຺ຈປາທານໍ ປຕິຏ຺ຐິຕຏ຺ຐານໍ ອຈລເມວ. ຈຕ຺ຕາຣິ ຫິ ອຈລເຈຕິຍຏ຺ຐານານິ ນາມ ມຫາໂພຘິປລ຺ລງ຺ກຏ຺ຐານໍ, ອິສິປຕເນ ຘມ຺ມຈກ຺ກປ຺ປວຕ຺ຕນຏ຺ຐານໍ, ສງ຺ກສ຺ສນຄເຣ ເທໂວໂຣຫນກາເລ ໂສປານສ຺ສ ປຕິຏ຺ຐານຏ຺ຐານໍ, ມຎ຺ຈປາທຏ຺ຐານນ຺ຕິ. ອຍໍ ປນ ປຸພ຺ພໂກຏ຺ຐໂກ ກສ຺ສປທສພລສ຺ສ ວີສຕິອຸສຠວິຫາຣກາເລ ປາຈີນທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐໂກ ອໂຫສິ. ໂສ ອິທານິ ‘‘ປຸພ຺ພໂກຏ຺ຐໂກ’’ຕ຺ເວວ ປຎ຺ຎາຍຕິ.
ກສ຺ສປທສພລສ຺ສ ກາເລ ອຈິຣວຕີ ນຄຣໍ ປຣິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ສນ຺ທມານາ ປຸພ຺ພໂກຏ຺ຐກໍ ປຕ຺ວາ ອຸທເກນ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ມຫນ຺ຕໍ ອຸທກຣຫທໍ ມາເປສິ ສມຕິຕ຺ຕິກໍ ອນຸປຸພ຺ພຄມ຺ຠີຣໍ. ຕຕ຺ຖ ເອກໍ ຣຎ຺ໂຎ ນ຺ຫານຕິຕ຺ຖໍ, ເອກໍ ນາຄຣານໍ, ເອກໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ, ເອກໍ ພຸທ຺ຘານນ຺ຕິ ເອວໍ ປາຏິເອກ຺ການິ ນ຺ຫານຕິຕ຺ຖານິ ໂຫນ຺ຕິ ຣມຓີຍານິວິປ຺ປກິຓ຺ຓຣຊຕປຏ຺ຏສທິສວາລຸການິ. ອິຕິ ຠຄວຕາ ອາຍສ຺ມຕາ ອານນ຺ເທນ ສທ຺ຘິໍ ເຍນ ອຍໍ ເອວຣູໂປ ປຸພ຺ພໂກຏ຺ຐໂກ, ເຕນຸປສງ຺ກມິ ຄຕ຺ຕານິ ປຣິສິຎ຺ຈິຕຸໍ. ອຖາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ອຸທກສາຏິກໍ ອຸປນາເມສິ. ຠຄວາ ສຸຣຕ຺ຕທຸປຏ຺ຏໍ ອປເນຕ຺ວາ ອຸທກສາຏິກໍ ນິວາເສສິ. ເຖໂຣ ທຸປຏ຺ເຏນ ສທ຺ຘິໍ ມຫາຈີວຣໍ ອຕ຺ຕໂນ ຫຕ຺ຖຄຕໍ ອກາສິ. ຠຄວາ ອຸທກໍ ໂອຕຣິ, ສໂຫຕຣເຓເນວສ຺ສ ອຸທເກ ມຈ຺ຉກຈ຺ຉປາ ສພ຺ເພ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ຓາ ອເຫສຸໍ, ຍນ຺ຕນາຬິກາຫິ ສຸວຓ຺ຓຣສຘາຣານິ ສິຎ຺ຈນກາໂລ ວິຍ ສຸວຓ຺ຓປຏປ຺ປສາຣຓກາໂລ ວິຍ ຈ ອໂຫສິ. ອຖ ຠຄວໂຕ ນຫານວຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ປຈ຺ຈຸຕ຺ຕິຓ຺ຓສ຺ສ ເຖໂຣ ສຸຣຕ຺ຕທຸປຏ຺ຏໍ ອຸປນາເມສິ. ຠຄວາ ຕໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ວິຊ຺ຊຸລ຺ລຕາສທິສໍ ກາຍພນ຺ຘນໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ມຫາຈີວຣໍ ອນ຺ຕນ຺ເຕນ ສໍຫຣິຕ຺ວາ ປທຸມຄພ຺ຠສທິສໍ ກຕ຺ວາ ອຸປນີຕໍ ທ຺ວີສຸ ກຓ຺ເຓສຸ ຄເຫຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປຸພ຺ພໂກຏ຺ຐເກ ຄຕ຺ຕານິ ປຣິສິຎ຺ຈິຕ຺ວາ ເອກຈີວໂຣ ອຏ຺ຐາສີ’’ຕິ.
ເອວໍ ຐິຕສ຺ສ ປນ ຠຄວໂຕ ສຣີຣໍ ວິກສິຕປທຸມປຸປ຺ຜສທິສໍ ສພ຺ພປາລິຜຸລ຺ລໍ ປາຣິຈ຺ຉຕ຺ຕກໍ, ຕາຣາມຣີຈິວິກສິຕຎ຺ຈ ຄຄນຕລໍ ສິຣິຍາ ອວຫສມານໍ ວິຍ ວິໂຣຈິຕ຺ຖ, ພ຺ຍາມປ຺ປຠາປຣິກ຺ເຂປວິລາສິນີ ຈສ຺ສ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສວຣລກ຺ຂຓມາລາ ຄນ຺ຖິຕ຺ວາ ຐປິຕາ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສ ຈນ຺ທິມາ ວິຍ, ທ຺ວຕ຺ຕິໍສ ສູຣິຍາ ວິຍ, ປຏິປາຏິຍາ ຐປິຕທ຺ວຕ຺ຕິໍສຈກ຺ກວຕ຺ຕິທ຺ວຕ຺ຕິໍສເທວຣາຊທ຺ວຕ຺ຕິໍສມຫາພ຺ຣຫ຺ມາໂນ ວິຍ ຈ ອຕິວິຍ ວິໂຣຈິຕ຺ຖ. ຍສ຺ມາ ຈ ຠຄວໂຕ ສຣີຣໍ ສຸຘນ຺ຕຈາມີກຣສມານວຓ຺ຓໍ, ສຸປຣິໂສຘິຕປວາຬຣຸຈິຣໂຕຣຓໍ, ສຸວິສຸທ຺ຘນີລຣຕນາວລິສທິສເກສຕນຸຣຸຫໍ, ຕສ຺ມາ ຕຫໍ ຕຫໍ ວິນິຄ຺ຄຕສຸຊາຕຊາຕິຫິງ຺ຄຸລກຣສູປໂສຠິຕໍ ອຸປຣິ ສຕເມຆຣຕນາວລິສຸຈ຺ຉາທິຕໍ ຊງ຺ຄມມິວ ກນກຄິຣິສິຂຣໍ ວິໂຣຈິຕ຺ຖ. ຕສ຺ມິຎ຺ຈ ສມເຍ ທສພລສ຺ສ ສຣີຣໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຉພ຺ພຓ຺ຓຣສ຺ມິໂຍ ສມນ຺ຕໂຕ ອສີຕິຫຕ຺ຖປ຺ປມາເຓ ປເທເສ ອາຘາວນ຺ຕີ ວິຘາວນ຺ຕີ ຣຕນາວລິຣຕນທາມຣຕນຈຸຓ຺ຓວິປ຺ປກິຓ຺ຓໍ ວິຍ ປສາຣິຕຣຕນຈິຕ຺ຕກຎ຺ຈນປຏ຺ຏມິວ ອາສິຎ຺ຈມານລາຂາຣສຘາຣາຈິຕ຺ຕມິວ ອຸກ຺ກາສຕນິປາຕສມາກຸລມິວ ນິຣນ຺ຕຣວິປ຺ປກິຓ຺ຓກຓິກາຣກິງ຺ກິຓິກປຸປ຺ຜມິວ ວາຍຸເວຄສມຸທ຺ຘຕຈິນປິຏ຺ຐຈຸຓ຺ຓຣຎ຺ຊິຕມິວ ອິນ຺ທຘນຸວິຊ຺ຊຸລ຺ລຕາວິຕານສນ຺ຖຕມິວ ຈ ຄຄນຕລໍ, ຕໍ ຐານໍ ປວນຎ຺ຈ ສມ຺ມາ ຜຣນ຺ຕິ. ວຓ຺ຓຠູມິ ນາເມສາ. ເອວຣູເປສຸ ຐາເນສຸ ພຸທ຺ຘານໍ ສຣີຣວຓ຺ຓໍ ວາ ຄຸຓວຓ຺ຓໍ ວາ ຈຸຓ຺ຓິຍປເທຫິ ວາ ຄາຖາຫິ ວາ ອຕ຺ຖຎ຺ຈ ອຸປມາໂຍ ຈ ກາຣຓານິ ຈ ອາຫຣິຕ຺ວາ ປຏິພເລນ ຘມ຺ມກຖິເກນ ປູເຣຕ຺ວາ ກເຖຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ເອວຣູເປສຸ ຫິ ຐາເນສຸ ຘມ຺ມກຖິກສ຺ສ ຖາໂມ ເວທິຕພ຺ໂພ. ປຸພ຺ພສທິສານິ ກຸຣຸມາໂນຕິ ນິຣຸທການິ ກຸຣຸມາໂນ, ສຸກ຺ຂາປຍມາໂນຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂສທເກ ຄຕ຺ເຕ ຈີວຣໍ ປາຣຸປນ຺ຕສ຺ສ ຫິ ຈີວເຣ ກຓ຺ຓິການິ ອຸຏ຺ຐຫນ຺ຕິ, ປຣິກ຺ຂາຣຠຓ຺ຑໍ ທຸສ຺ສຕິ, ພຸທ຺ຘານໍ ປນ ສຣີເຣ ຣໂຊຊລ຺ລໍ ນ ອຸປລິມ຺ປຕິ, ປທຸມປຕ຺ເຕ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕອຸທກພິນ຺ທຸ ວິຍ ອຸທກໍ ວິນິວຏ຺ເຏຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຕິ. ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ສິກ຺ຂາຄາຣວຕາຍ ຠຄວາ ‘‘ປພ຺ພຊິຕວຕ຺ຕໍ ນາເມຕ’’ນ຺ຕິ ມຫາຈີວຣໍ ອຸໂຠສຸ ກຓ຺ເຓສຸ ຄເຫຕ຺ວາ ປຸຣໂຕ ກາຍໍ ປຏິຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາສິ.
ຕາຬິຕຎ຺ຈ ວາທິຕຎ຺ຈ ຕາຬິຕວາທິຕໍ, ຕູຣິຍານໍ ຕາຬິຕວາທິຕໍ ຕູຣິຍຕາຬິຕວາທິຕໍ. ມຫນ຺ຕຎ຺ຈ ຕໍ ຕູຣິຍຕາຬິຕວາທິຕຎ຺ຈາຕິ ມຫາຕູຣິຍຕາຬິຕວາທິຕໍ. ເຕນາຫ ‘‘ມຫນ຺ເຕນາ’’ຕິອາທິ. ອຖ ວາ ເຠຣິມຸທິງ຺ຄປຓວາທິຕູຣິຍານໍ ຕາຬິຕໍ ວີຓາເວຬຸໂຄມຸຂິອາທີນໍ ວາທິຕຎ຺ຈ ຕູຣິຍຕາຬິຕວາທິຕນ຺ຕິ ວາ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.
ອຠິຎ຺ຎາປາຣໍ ຄໂຕຕິ ອຠິຎ຺ຎາປາຣຄູ. ເອວໍ ເສເສສຸປິ. ໂສ ຫິ ຠຄວາ ສພ຺ພຘມ຺ເມ ອຠິຊານນ຺ໂຕ ຄໂຕຕິ ອຠິຎ຺ຎາປາຣຄູ. ເຕສຸ ປຎ຺ຈຸປາທານກ຺ຂນ຺ເຘ ປຣິຊານນ຺ໂຕ ຄໂຕຕິ ປຣິຎ຺ຎາປາຣຄູ. ສພ຺ພກິເລເສ ປຊຫນ຺ໂຕ ຄໂຕຕິ ປຫານປາຣຄູ. ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຄ຺ເຄ ຠາເວນ຺ໂຕ ຄໂຕຕິ ຠາວນາປາຣຄູ. ນິໂຣຘໍ ສຈ຺ຉິກໂຣນ຺ໂຕ ຄໂຕຕິ ສຈ຺ຉິກິຣິຍາປາຣຄູ. ສພ຺ພສມາປຕ຺ຕິໍ ສມາປຊ຺ຊນ຺ໂຕ ຄໂຕຕິ ສມາປຕ຺ຕິປາຣຄູ. ສຸພ຺ຣຫ຺ມເທວປຸຕ຺ຕາທໂຍຕິ ເອຕ຺ຖ ໂສ ກິຣ ເທວປຸຕ຺ໂຕ ອຈ຺ຉຣາສງ຺ຆປຣິວຸໂຕ ນນ຺ທນກີຬິຕໍ ກຕ຺ວາ ປາຣິຈ຺ຉຕ຺ຕກມູເລ ປຎ຺ຎຕ຺ຕາສເນ ນິສີທິ. ຕໍ ປຎ຺ຈສຕາ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນາ, ປຎ຺ຈສຕາ ຣຸກ຺ຂໍ ອຠິຣຸຫິຕ຺ວາ ມຘຸຣສ຺ສເຣນ ຄາຍິຕ຺ວາ ປຸປ຺ຜານິ ປາເຕນ຺ຕິ. ຕານິ ຄເຫຕ຺ວາ ອິຕຣາ ເອກໂຕວຓ຺ຏິກມາລາວ ຄນ຺ເຖນ຺ຕິ. ອຖ ຣຸກ຺ຂໍ ອຠິຣຸຬ຺ຫາ ອຸປຈ຺ເຉທກວເສນ ເອກປ຺ປຫາເຣເນວ ກາລໍ ກຕ຺ວາ ອວີຈິມ຺ຫິ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ ມຫາທຸກ຺ຂໍ ອນຸຠວນ຺ຕິ. ອຖ ກາເລ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ເທວປຸຕ຺ໂຕ ‘‘ອິມາສໍ ເນວ ສທ຺ໂທ ສຸຍ຺ຍຕິ, ນ ປຸປ຺ຜານິ ປາເຕນ຺ຕິ, ກຫໍ ນຸ ໂຂ ຄຕາ’’ຕິ ອາວຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ນິຣເຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕຠາວໍ ທິສ຺ວາ ປິຍວຕ຺ຖຸກໂສເກນ ຣຸປ຺ປມາໂນ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ເອຕາ ຕາວ ຍຖາກມ຺ເມນ ຄຕາ, ມຍ຺ຫໍ ອາຍຸສງ຺ຂາໂຣ ກິຕ຺ຕໂກ’’ຕິ. ໂສ ‘‘ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ມຍາປິ ອວເສສາຫິ ປຎ຺ຈສຕາຫິ ສທ຺ຘິໍ ກາລໍ ກຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ທິສ຺ວາ ພລວຕເຣນ ໂສເກນ ສມປ຺ປິໂຕ. ‘‘ອິມໍ ມຍ຺ຫໍ ໂສກໍ ສເທວເກ ໂລເກ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ຕຖາຄຕາ ນິພ຺ພາເປຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ຐິໂຕ –
‘‘ນິຈ຺ຈໍ ອຸຕ຺ຣສ຺ຕມິທໍ ຈິຕ຺ຕໍ, ນິຈ຺ຈໍ ອຸພ຺ພິຄ຺ຄມິທໍ ມໂນ;
ອນຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ກິຈ຺ເຉສຸ, ອໂຖ ອຸປ຺ປຕິເຕສຸ ຈ;
ສເຈ ອຕ຺ຖິ ອນຸຕ຺ຣສ຺ຕໍ, ຕໍ ເມ ອກ຺ຂາຫິ ປຸຈ຺ຉິໂຕ’’ຕິ. (ສໍ. ນິ. ໑.໙໘) –
ອິມໍ ຄາຖມຠາສິ. ຠຄວາປິສ຺ສ –
‘‘ນາຎ຺ຎຕ຺ຣ ໂພຊ຺ຌາ ຕປສາ, ນາຎ຺ຎຕ຺ຣິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວຣາ;
ນາຎ຺ຎຕ຺ຣ ສພ຺ພນິສ຺ສຄ຺ຄາ, ໂສຕ຺ຖິໍ ປສ຺ສາມິ ປາຓິນ’’ນ຺ຕິ. (ສໍ. ນິ. ໑.໙໘) –
ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ. ໂສ ເທສນາປຣິໂຍສາເນ ວິຄຕໂສໂກ ປຎ຺ຈຫິ ອຈ຺ຉຣາສເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐາຍ ຠຄວນ຺ຕໍ ນມສ຺ສມາໂນ ອຏ຺ຐາສິ. ຕໍ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ທຸກ຺ຂປ຺ປຕ຺ຕາ ສຸພ຺ຣຫ຺ມເທວປຸຕ຺ຕາທໂຍ’’ຕິ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ຈນ຺ທສູຣິຍເທວປຸຕ຺ຕາທໂຍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ຈຕູຫິ ກາຣເຓຫີຕິ ອາຣກຕ຺ຕາ, ອຣີນໍ ອຣານຎ຺ຈ ຫຕຕ຺ຕາ, ປຈ຺ຈຍາທີນໍ ອຣຫຕ຺ຕາ, ປາປກຣເຓ ຣຫາຠາວາຕິ ອິເມຫິ ຈຕູຫິ ກາຣເຓຫິ.
ທສວິຘສໍໂຍຊນານີຕິ ໂອຣມ຺ຠາຄິຍຸທ຺ຘມ຺ຠາຄິຍເຠທໂຕ ທສວິຘສໍໂຍຊນານິ. ສພ຺ເພ ອຈ຺ຈຣຸຈີຕິ ສພ຺ພສຕ຺ເຕ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕຣຸຈິ. ອຏ຺ຐມກນ຺ຕິ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄຏ຺ຐໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ໂສຕາປນ຺ໂນຕິ ຜລຏ຺ໂຐ ຄຫິໂຕ.
ໂສຣຈ຺ຈນ຺ຕິ ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕມໍ ໂສຣຈ຺ຈໍ? ໂຍ ກາຍິໂກ ອວີຕິກ຺ກໂມ, ວາຈສິໂກ ອວີຕິກ຺ກໂມ, ກາຍິກວາຈສິໂກ ອວີຕິກ຺ກໂມ, ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ໂສຣຈ຺ຈໍ, ສພ຺ພາປິ ສີລສໍວໂຣ ໂສຣຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ (ຘ. ສ. ໑໓໔໙) ວຈນໂຕ ສຸຈິສີລໍ ‘‘ໂສຣຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ກຣູຓາຕິ ກຣຸຓາພ຺ຣຫ຺ມວິຫາຣມາຫ. ກຣຸຓາປຸພ຺ພຠາໂຄຕິ ຕສ຺ສ ປຸພ຺ພຠາຄໍ ອຸປຈາຣຊ຺ຌານໍ ວທຕິ.
ທຸວິເຘນ ຌາເນນາຕິ ອາຣມ຺ມຓູປນິຊ຺ຌານລກ຺ຂຓູປນິຊ຺ຌານເຠທໂຕ ທຸວິເຘນ ຌານມເນນ. ປຎ຺ຈວິຘມິຈ຺ຉາຊີວວເສນາຕິ ກຸຫນາລປນາເນມິຕ຺ຕິກຕານິປ຺ເປສິກຕາລາເຠນລາຠໍນິຊິຄີສນຕາສງ຺ຂາຕ- ປຎ຺ຈວິຘມິຈ຺ຉາຊີວວເສນ. ນ ລິປ຺ປຕີຕິ ນ ອລ຺ລີຍຕິ ອນຸສຍໂຕ ອາຣມ຺ມຓກຣຓໂຕ ວາ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິອຠິນິເວສາຠາວໂຕ. ເສສເມຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວ.
ນາຄສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.
໒. ມິຄສາລາສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ
໔໔. ທຸຕິເຍ ສມສມຄຕິຍາຕິ ກ-ກາຣສ຺ສ ຍ-ກາຣວເສນ ນິທ຺ເທໂສຕິ ອາຫ ‘‘ສມຠາເວເນວ ສມຄຕິກາ’’ຕິ. ຠວິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ອຕີຕຕ຺ເຖ ອນາຄຕວຈນໍ ກຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຠວິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ຊາຕາ’’ຕິ. ປຸຣາຓສ຺ສ ຫິ ອິສິທຕ຺ຕສ຺ສ ຈ ສມຄຕິກໍ ສນ຺ຘາຍ ສາ ເອວມາຫ.
ອມ຺ມກາຕິ ມາຕຸຄາໂມ. ອຸປຈາຣວຈນຎ຺ເຫຕໍ. ອິຕ຺ຖີສຸ ຍທິທໍ ອມ຺ມກາ ມາຕຸຄາໂມ ຊນນີ ຊນິກາຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ອິຕ຺ຖີ ຫຸຕ຺ວາ ອິຕ຺ຖິສຎ຺ຎາຍ ເອວ ສມນ຺ນາຄຕາ’’ຕິ.
ທິຏ຺ຐິຍາ ປຏິວິຊ຺ຌິຕພ຺ພໍ ອປ຺ປຏິວິທ຺ຘໍ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ຖໂຕ ກາຣຓໂຕ ຈ ປຎ຺ຎາຍ ປຏິວິຊ຺ຌິຕພ຺ພໍ ອປ຺ປຏິວິທ຺ຘໍ ໂຫຕິ, ນິຊ຺ຊຏໍ ນິຄ຺ຄຸມ຺ພໍ ກຕ຺ວາ ຍາຖາວໂຕ ອວິທິຕໍ ໂຫຕິ. ສມເຍ ສມເຍ ກິເລເສຫິ ວິມຸຈ຺ຈນກໍ ປີຕິປາໂມຊ຺ຊໍ ອິຘ ສາມາຍິກໍ ມ-ກາເຣ ອກາຣສ຺ສ ທີຆໍ ກຕ຺ວາ. ເຕນາຫ – ‘‘ສາມາຍິກມ຺ປິ ວິມຸຕ຺ຕິໍ ນ ລຠຕີຕິ ກາລານຸກາລໍ ຘມ຺ມສ຺ສວນໍ ນິສ຺ສາຍ ປີຕິປາໂມຊ຺ຊໍ ນ ລຠຕີ’’ຕິ. ປມິຓນ຺ຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ອາຣມ຺ຠຕ຺ໂຖ ປ-ສທ຺ໂທຕິ ອາຫ ‘‘ຕຸເລຕຸໍ ອາຣຠນ຺ຕີ’’ຕິ. ປຓີໂຕຕິ ວິສິຏ຺ໂຐ.
ຕທນ຺ຕຣນ຺ຕິ ວຈນວິປລ຺ລາເສນ ອຸປໂຍຄຕ຺ເຖ ສາມິວຈນໍ ກຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຕໍ ອນ຺ຕຣໍ ຕໍ ກາຣຓ’’ນ຺ຕິ. ໂລຠສ຺ສ ອປຣາປຣຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ພຫຸວຈນວເສນ ‘‘ໂລຠຘມ຺ມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ສີເລນ ວິເສສີ ອໂຫສິ ເມຖຸນຘມ຺ມວິຣຕິຍາ ສມນ຺ນາຄຕຕ຺ຕາ.
ມິຄສາລາສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.
໓-໖. ອິຓສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ
໔໕-໔໘. ຕຕິເຍ ທລິທ຺ໂທ ນາມ ທຸຄ຺ຄໂຕ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ທາລິທ຺ທິຍໍ. ນ ເອຕສ຺ສ ສກໍ ສາປເຕຍ຺ຍນ຺ຕິ ອສ຺ສໂກ, ອສາປເຕຍ຺ໂຍ. ເຕນາຫ ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕເກນ ຣຫິໂຕ’’ຕິ. ‘‘ພຸທ຺ໂຘ ຘມ຺ໂມ ສງ຺ໂຆ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ, ສ຺ວາກ຺ຂາໂຕ ຘມ຺ໂມ, ສຸປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ສງ຺ໂຆ’’ຕິ ເກນຈິ ອກມ຺ປິຍຠາເວນ ໂອກປ຺ປນໍ ຣຕນຕ຺ຕຍຄຸເຓ ໂອຄາເຫຕ຺ວາ ກປ຺ປນໍ ໂອກປ຺ປນສທ຺ຘາ ນາມ. ‘‘ອິທໍ ອກຸສລໍ ກມ຺ມໍ ໂນ ສກໍ, ອິທໍ ປນ ກມ຺ມໍ ສກ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ພ຺ຍຕິເຣກໂຕ ອນ຺ວຍໂຕ ຈ ກມ຺ມສ຺ສກຕຊານນປຎ຺ຎາ ກມ຺ມສ຺ສກຕປຎ຺ຎາ. ຕິວິຘຎ຺ຫິ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ອຕ຺ຕນາ ກຕມ຺ປິ ສກກມ຺ມໍ ນາມ ນ ໂຫຕິ ອຕ຺ຖຠຎ຺ຊນໂຕ. ສຸຈຣິຕໍ ສກກມ຺ມໍ ນາມ ອຕ຺ຖຊນນໂຕ. ອິຓາທານສ຺ມິນ຺ຕິ ປຈ຺ຈຕ຺ຕວຈນຕ຺ເຖ ເອຕໍ ຠຸມ຺ມນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອິຓຄ຺ຄຫຓໍ ວທາມີ’’ຕິ.
ກຏຄ຺ຄາໂຫຕິ ກຕໍ ສພ຺ພໂສ ສິທ຺ຘເມວ ກຕ຺ວາ ຄຫຓໍ. ໂສ ປນ ວິຊຍລາໂຠ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຊຍຄ຺ຄາໂຫ’’ຕິ. ຫິຣິມໂນ ເອຕສ຺ສາຕິ ຫິຣິມໂນຕິ ອາຫ ‘‘ຫິຣິສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ’’ຕິ, ປາປຊິຄຸຈ຺ຉນລກ຺ຂຓາຍ ຫິຣິຍາ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຈິຕ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂອຕ຺ຕປ຺ປຕິ ອຸພ຺ພິຊ຺ຊຕິ ຠາຍຕິ ສີເລນາຕິ ໂອຕ຺ຕປ຺ປີ, ໂອຕ຺ຕປ຺ເປນ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ນິຣາມິສໍ ສຸຂນ຺ຕິ ຕຕິຍຊ຺ຌານສຸຂໍ ທູຣສມຸສ຺ສາຣິຕກາມາມິສຕ຺ຕາ. ອຸເປກ຺ຂນ຺ຕິ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານຸເປກ຺ຂໍ, ນ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ອຸເປກ຺ຂາເວທນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານຸເປກ຺ຂ’’ນ຺ຕິ. ອາຣທ຺ຘວີຣິໂຍຕິ ປຄ຺ຄຫິຕປຣິປຸຓ຺ຓກາຍິກເຈຕສິກວີຣິໂຍຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂຍ ຄຓສງ຺ຄຓິກໍ ວິໂນເທຕ຺ວາ ຈຕູສຸ ອິຣິຍາປເຖສຸ ອຏ຺ຐອາຣມ຺ຠວຕ຺ຖຸວເສນ ເອກໂກ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສ ກາຍິກໍ ວີຣິຍໍ ອາຣທ຺ຘໍ ນາມ ໂຫຕິ. ຈິຕ຺ຕສງ຺ຄຓິກໍ ວິໂນເທຕ຺ວາ ອຏ຺ຐສມາປຕ຺ຕິວເສນ ເອກໂກ ໂຫຕິ. ຄມເນ ອຸປ຺ປນ຺ນກິເລສສ຺ສ ຐານໍ ປາປຸຓິຕຸໍ ນ ເທຕິ, ຐາເນ ອຸປ຺ປນ຺ນກິເລສສ຺ສ ນິສຊ຺ຊໍ, ນິສຊ຺ຊາຍ ອຸປ຺ປນ຺ນກິເລສສ຺ສ ສຍນໍ ປາປຸຓິຕຸໍ ນ ເທຕິ, ອຸປ຺ປນ຺ນຏ຺ຐາເນເຍວ ກິເລເສ ນິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ອຍໍ ເຈຕສິກໍ ວີຣິຍໍ ອາຣທ຺ຘໍ ນາມ ໂຫຕິ. ປຏິປກ຺ຂທູຣີຠາເວນ ເສຏ຺ຐຏ຺ເຐນ ຈ ເອໂກ ອຸເທຕີຕິ ເອໂກທິ, ເອກຄ຺ຄຕາ. ຕສ຺ສ ໂຍຄໂຕ ເອກຄ຺ຄຈິຕ຺ໂຕ ອິຘ ເອໂກທິ. ປຏິປກ຺ຂໂຕ ອຕ຺ຕານໍ ນິປາຕິ, ຕໍ ວາ ນິປຍຕິ ວິໂສເສຕີຕິ ນິປໂກ. ອຎ຺ຎຕຣໍ ກາຍາທິເຠທໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ສາຕິສຍາຍ ສຕິຍາ ສຣຕີຕິ ສໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ເອກຄ຺ຄຈິຕ຺ໂຕ’’ຕິອາທິ.
ອກຸປ຺ປາ ເມ ວິມຸຕ຺ຕີຕິ ມຍ຺ຫໍ ອຣຫຕ຺ຕຜລວິມຸຕ຺ຕິ ອກຸປ຺ປຕາຍ ອກຸປ຺ປາຣມ຺ມຓຕາຍ ຈ ອກຸປ຺ປາ. ສາ ຫິ ຣາຄາທີຫິ ນ ກຸປ຺ປຕີຕິ ອກຸປ຺ປຕາຍປິ ອກຸປ຺ປາ. ອກຸປ຺ປໍ ນິພ຺ພານມສ຺ສາ ອາຣມ຺ມຓນ຺ຕິ ອກຸປ຺ປາຣມ຺ມຓຕາຍປິ ອກຸປ຺ປາ. ເຕເນວາຫ ‘‘ອກຸປ຺ປາຣມ຺ມຓຕ຺ຕາ’’ຕິອາທິ. ຠວສໍໂຍຊນານນ຺ຕິ ກາມຣາຄປຏິຆມານທິຏ຺ຐິວິຈິກິຈ຺ຉາສີລພ຺ພຕປຣາມາສຠວຣາຄອິສ຺ສາມຈ຺ຉຣິຍ- ອວິຊ຺ຊາສງ຺ຂາຕານໍ ທສນ຺ນໍ ສໍໂຍຊນານໍ. ອິມານິ ຫິ ສຕ຺ເຕ ຠເວສຸ ສໍໂຍເຊນ຺ຕິ ອຸປນິພນ຺ຘນ຺ຕິ ຠວາຠເວນ ສໍໂຍເຊນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ຠວສໍໂຍຊນານີຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ຂີຓາສໂວ ອຸຕ຺ຕມອຓໂຓ ກິເລສອິຓານໍ ອຠາວໂຕ. ອຎ຺ເຎ ຫິ ສຕ຺ຕາ ຍາວ ນ ກິເລສາ ປຫີຍນ຺ຕິ, ຕາວ ສອິຓາ ນາມ ອເສຣິວິຫາຣຠາວໂຕ. ຈຕຸຕ຺ຖາທີນິ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖານິ.
ອິຓສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.
໗. ເຂມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ
໔໙. ສຕ຺ຕເມ ວຸຕ຺ຖພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວາໂສຕິ ນິວຸຕ຺ຖພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວາໂສ. ກຕກຣຓີໂຍຕິ ເອຕ຺ຖ ກຣຓີຍນ຺ຕິ ປຣິຎ຺ຎາປຫານຠາວນາສຈ຺ຉິກິຣິຍມາຫ. ຕໍ ປນ ຍສ຺ມາ ຈຕູຫິ ມຄ຺ເຄຫິ ປຈ຺ເຈກໍ ຈຕູສຸ ສຈ຺ເຈສຸ ກຕ຺ຕພ຺ພຕ຺ຕາ ໂສຬສວິຘໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເຕນາຫ ‘‘ຈຕູຫິ ມຄ຺ເຄຫິ ກຕ຺ຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ຂນ຺ຘກິເລສອຠິສງ຺ຂາຣສງ຺ຂາຕາ ຕໂຍ ໂອສີທາປນຏ຺ເຐນ ຠາຣາ ວິຍາຕິ ຠາຣາ. ເຕ ໂອຫິຕາ ໂອໂຣປິຕາ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕາ ປາຕິຕາ ເອເຕນາຕິ ໂອຫິຕຠາໂຣ. ເຕນາຫ ‘‘ຂນ຺ຘຠາຣໍ…ເປ… ໂອຕາເຣຕ຺ວາ ຐິໂຕ’’ຕິ. ອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕ ສທຕ຺ຖນ຺ຕິ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕສທຕ຺ໂຖ. ສທຕ຺ໂຖຕິ ຈ ສກຕ຺ຖມາຫ ກ-ກາຣສ຺ສ ທ-ກາຣໍ ກຕ຺ວາ. ເອຕ຺ຖ ຫິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ອຕ຺ຕໂນ ໂຍນິໂສມນສິກາຣາຍຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອຕ຺ຕູປນິພນ຺ຘຏ຺ເຐນ ສສນ຺ຕານປຣິຍາປນ຺ນຕ຺ຕາ ອຕ຺ຕານໍ ອວິຊຫນຏ຺ເຐນ ອຕ຺ຕໂນ ອຸຕ຺ຕມຕ຺ເຖນ ຈ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖຕ຺ຕາ ‘‘ສກຕ຺ໂຖ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ສທຕ຺ໂຖ ວຸຈ຺ຈຕິ ອຣຫຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ສມ຺ມທຎ຺ຎາ ວິມຸຕ຺ໂຕຕິ ສມ຺ມາ ອຎ຺ຎາຍ ວິມຸຕ຺ໂຕ, ອຈ຺ຉິນ຺ນຠູຕາຍ ມຄ຺ຄປຎ຺ຎາຍ ສມ຺ມາ ຍຖາຠູຕໍ ທຸກ຺ຂາທີສຸ ໂຍ ຍຖາ ຊານິຕພ຺ໂພ, ຕຖາ ຊານິຕ຺ວາ ວິມຸຕ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ສມ຺ມາ ເຫຕຸນາ’’ຕິອາທິ. ວິມຸຕ຺ໂຕຕິ ຈ ທ຺ເວ ວິມຸຕ຺ຕິໂຍ ສພ຺ພສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສໍກິເລສສ຺ສ ມຄ຺ໂຄ ນິພ຺ພານາຘິມຸຕ຺ຕິ ຈ. ນິພ຺ພາເນ ອຘິມຸຈ຺ຈນໍ ຕຕ຺ຖ ນິນ຺ນໂປຓປພ຺ຠາຣຕາຍ. ອຣຫາ ສພ຺ພກິເລເສຫິ ວິມຸຕ຺ຕຈິຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຈິຕ຺ຕວິມຸຕ຺ຕິຍາ ວິມຸຕ຺ໂຕ. ນິພ຺ພານໍ ອຘິມຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ນິພ຺ພາເນ ວິມຸຕ຺ໂຕ. ເສສເມຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວ.
ເຂມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.
໘. ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວຣສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ
໕໐. ອຏ຺ຐເມ ອຸປນິສີທຕິ ຜລໍ ເອຕ຺ຖາຕິ ກາຣຓໍ ອຸປນິສາ. ຍຖາຠູຕຎາຓທສ຺ສນນ຺ຕິ ຍຖາສຠາວຊານນສງ຺ຂາຕໍ ທສ຺ສນໍ. ເອເຕນ ຕຣຸຓວິປສ຺ສນໍ ທສ຺ເສຕິ. ຕຣຸຓວິປສ຺ສນາ ຫິ ພລວວິປສ຺ສນາຍ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ. ຕຣຸຓວິປສ຺ສນາຕິ ນາມຣູປປຣິຄ຺ຄເຫ ຎາຓໍ, ປຈ຺ຈຍປຣິຄ຺ຄເຫ ຎາຓໍ, ສມ຺ມສເນ ຎາຓໍ, ມຄ຺ຄາມຄ຺ເຄ ວວຕ຺ຖເປຕ຺ວາ ຐິຕຎາຓນ຺ຕິ ຈຕຸນ຺ນໍ ຎາຓານໍ ອຘິວຈນໍ. ນິພ຺ພິນ຺ທຕິ ເອຕາຍາຕິ ນິພ຺ພິທາ. ພລວວິປສ຺ສນາຕິ ຠຍຕຸປຏ຺ຐາເນ ຎາຓໍ ອາທີນວານຸປສ຺ສເນ ຎາຓໍ ມຸຈ຺ຈິຕຸກມ຺ຍຕາຎາຓໍ ສງ຺ຂາຣຸເປກ຺ຂາຎາຓນ຺ຕິ ຈຕຸນ຺ນໍ ຎາຓານໍ ອຘິວຈນໍ. ປຏິສງ຺ຂານຸປສ຺ສນາ ປນ ມຸຈ຺ຈິຕຸກມ຺ຍຕາປກ຺ຂິກາ ເອວ. ‘‘ຍາວ ມຄ຺ຄາມຄ຺ຄຎາຓທສ຺ສນວິສຸທ຺ຘິ, ຕາວ ຕຣຸຓວິປສ຺ສນາ’’ຕິ ຫິ ວຈນໂຕ ອຸປກ຺ກິເລສວິມຸຕ຺ຕອຸທຍພ຺ພຍຎາຓໂຕ ພລວວິປສ຺ສນາ. ວິຣຊ຺ຊຕິ ອຣິໂຍ ສງ຺ຂາຣໂຕ ເອເຕນາຕິ ວິຣາໂຄ, ອຣິຍມຄ຺ໂຄ. ອຣຫຕ຺ຕຜລນ຺ຕິ ອຸກ຺ກຏ຺ຐນິທ຺ເທສໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວຣສ຺ສ ສີລຣກ຺ຂຓເຫຕຸຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສີລານຸຣກ຺ຂຓອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວໂຣ ກຖິໂຕ’’ຕິ.
ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວຣສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.
໙. ອານນ຺ທສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ
໕໑. ນວເມ ເຖຣາ ຠິກ຺ຂູ ວິຫຣນ຺ຕິ ພຫຸສ຺ສຸຕາ ອາຄຕາຄມາຕິອາທິປາຬິປເທສຸ ອິມິນາວ ນເຍນ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ – ສີລາທິຄຸຓານໍ ຖິຣຠາວປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ເຖຣາ. ສຸຕ຺ຕເຄຍ຺ຍາທິ ພຫຸ ສຸຕໍ ເອເຕສນ຺ຕິ ພຫຸສ຺ສຸຕາ. ວາຈຸຄ຺ຄຕຘາຣເຓນ ສມ຺ມເທວ ຄຣູນໍ ສນ຺ຕິເກ ອາຄມິຕຠາເວນ ອາຄໂຕ ປຣິຍຕ຺ຕິຘມ຺ມສງ຺ຂາໂຕ ອາຄໂມ ເອເຕສນ຺ຕິ ອາຄຕາຄມາ. ສຸຕ຺ຕາຕິຘມ຺ມສງ຺ຂາຕສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ຘາຣເຓນ ຘມ຺ມຘຣາ. ວິນຍຘາຣເຓນ ວິນຍຘຣາ. ເຕສໍເຍວ ຘມ຺ມວິນຍານໍ ມາຕິກາຍ ຘາຣເຓນ ມາຕິກາຘຣາ. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຘມ຺ມປຣິປຸຈ຺ຉາຍ ປຣິປຸຈ຺ຉຕິ. ຕໍ ອຕ຺ຖປຣິປຸຈ຺ຉາຍ ປຣິປຎ຺ຫຕິ ວີມໍສຕິ ວິຈາເຣຕິ. ອິທໍ, ຠນ຺ເຕ, ກຖໍ, ອິມສ຺ສ ກ຺ວຕ຺ໂຖຕິ ປຣິປຸຈ຺ຉນປຎ຺ຫນາກາຣທສ຺ສນໍ. ອາວິວຏຎ຺ເຈວ ປາຬິຍາ ອຕ຺ຖໍ ປເທສນ຺ຕຣປາຬິທສ຺ສເນນ ອາຄມໂຕ ວິວຣນ຺ຕິ. ອນຸຕ຺ຕານີກຕຎ຺ຈ ຍຸຕ຺ຕິວິຠາວເນນ ອຸຕ຺ຕານີກໂຣນ຺ຕິ. ກງ຺ຂາຏ຺ຐານິເຍສຸ ຘມ຺ເມສຸ ສໍສຍຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ເຫຕຸຍາ ຄຓ຺ຐິຏ຺ຐານຠູເຕສຸ ປາຬິປເທສຸ ຍາຖາວໂຕ ວິນິຈ຺ຉຍທາເນນ ກງ຺ຂໍ ປຏິວິໂນເທນ຺ຕິ.
ອານນ຺ທສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.
໑໐. ຂຕ຺ຕິຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ
໕໒. ທສເມ ໂຠເຄ ອຘິປ຺ປາໂຍ ເອເຕສນ຺ຕິ ໂຠຄາຘິປ຺ປາຍາ. ປຎ຺ຎຕ຺ຖາຍ ເອເຕສໍ ມໂນ ອຸປວິຈຣຕີຕິ ປຎ຺ຎູປວິຈາຣາ. ປຖວິຍາ ທາຍຕ຺ຖາຍ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ອຠິນິເວໂສ ເອເຕສນ຺ຕິ ປຖວີຠິນິເວສາ. ມນ຺ຕາ ອຘິຏ຺ຐານໍ ປຕິຏ຺ຐາ ເອເຕສນ຺ຕິ ມນ຺ຕາຘິຏ຺ຐານາ. ອິມິນາ ນເຍນ ເສສປທານິປິ ເວທິຕພ຺ພານິ. ເສສໍ ອຸຕ຺ຕານເມວ.
ຂຕ຺ຕິຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.
໑໑. ອປ຺ປມາທສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ
໕໓. ເອກາທສເມ ຊງ຺ຄລານນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ໂຍ ນິປິຈ຺ຉໂລ ນ ອນູໂປ ນິຣຸທກຕາຍ ຖທ຺ຘລູໂຂ ຠູມິປ຺ປເທໂສ, ໂສ ‘‘ຊງ຺ຄໂລ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕພ຺ພຫຸລຕາຍ ປນ ອິຘ ສພ຺ໂພ ຠູມິປ຺ປເທໂສ ຊງ຺ຄໂລ. ຕສ຺ມິໍ ຊງ຺ຄເລ ຊາຕາ ຠວາຕິ ວາ ຊງ຺ຄລາ, ເຕສໍ ຊງ຺ຄລານໍ. ເອວຎ຺ຫິ ນທິຈຣານມ຺ປິ ຫຕ຺ຖີນໍ ສງ຺ຄໂຫ ກໂຕ ໂຫຕິ ສໂມຘາຕພ຺ພານໍ ວິຍ ສໂມຘາຍການມ຺ປິ ອິຘ ຊງ຺ຄລຄ຺ຄຫເຓນ ຄເຫຕພ຺ພໂຕ. ປຖວີຕລຈາຣີນນ຺ຕິ ອິມິນາ ຊລຈາຣິໂນ ຈ ນິວຕ຺ເຕຕິ ອທິສ຺ສມານປາທຕ຺ຕາ. ‘‘ປາຓານ’’ນ຺ຕິ ສາຘາຣຓວຈນມ຺ປິ ‘‘ປທຊາຕານີ’’ຕິ ສທ຺ທນ຺ຕຣສນ຺ນິຘາເນນ ວິເສສນິວິຏ຺ຐເມວ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ສປາທກປາຓານ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ມຸຕ຺ຕຄຕ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໒.໑໑໙; ອ. ນິ. ໙.໑໑) ຄຕ-ສທ຺ໂທ ວິຍ ອິຘ ຊາຕ-ສທ຺ໂທ ອນຕ຺ຖນ຺ຕໂຣຕິ ອາຫ ‘‘ປທຊາຕານີຕິ ປທານີ’’ຕິ. ສໂມຘານນ຺ຕິ ສມວໂຣຘໍ, ອນ຺ໂຕຄຘໍ ວາ. ເຕນາຫ ‘‘ໂອຘານໍ ອຸປນິກ຺ເຂປໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີ’’ຕິ. ກູຏງ຺ຄມາຕິ ປາຣິມນ຺ເຕນ ກູຏໍ ອຸປຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ກູຏນິນ຺ນາຕິ ກູຏຈ຺ຉິທ຺ທມຄ຺ເຄ ປວິສນວເສນ ກູເຏ ນິນ຺ນາ. ກູຏສໂມສຣຓາຕິ ຉິທ຺ເທ ອນຸປວິສນວເສນ ຈ ອາຫຈ຺ຈ ອວຕ຺ຖາເນນ ຈ ກູເຏ ສໂມທຫິຕ຺ວາ ຐິຕາ. ວຓ຺ເຏ ປຕມາເນ ສພ຺ພານິ ຠູມິຍໍ ປຕນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ວຓ຺ຏານຸວຕ຺ຕການິ ຠວນ຺ຕີ’’ຕິ.
ອປ຺ປມາທສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.
໑໒. ຘມ຺ມິກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ
໕໔. ທ຺ວາທສເມ ຊາຕິຠູມິຍນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຊນນໍ ຊາຕິ, ຊາຕິຍາ ຠູມິ ຊາຕິຠູມິ, ຊາຕຏ຺ຐານໍ. ຕໍ ໂຂ ປເນຕໍ ເນວ ໂກສລມຫາຣາຊາທີນໍ, ນ ຈງ຺ກິພ຺ຣາຫ຺ມຓາທີນໍ, ນ ສກ຺ກສຸຍາມສນ຺ຕຸສິຕາທີນໍ, ນ ອສີຕິມຫາສາວການໍ, ນ ອຎ຺ເຎສໍ ສຕ຺ຕານໍ ‘‘ຊາຕິຠູມີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຍສ຺ສ ປນ ຊາຕທິວເສ ທສສຫສ຺ສີ ໂລກຘາຕຸ ເອກທ຺ຘຊມາລາວິປ຺ປກິຓ຺ຓກຸສຸມວາສຈຸຓ຺ຓຄຓສຸຄນ຺ຘາ ສພ຺ພປາລິຜຸລ຺ລມິວ ນນ຺ທນວນໍ ວິໂຣຈມານາ ປທຸມິນິປຓ຺ເຓ ອຸທກພິນ຺ທຸ ວິຍ ອກມ຺ປິຕ຺ຖ, ຊຈ຺ຈນ຺ຘາທີນຎ຺ຈ ຣູປທສ຺ສນາທີນິ ອເນການິ ປາຏິຫາຣິຍານິ ປວຕ຺ຕິໍສຸ. ຕສ຺ສ ສພ຺ພຎ຺ຎຸໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ຊາຕຏ຺ຐານໍ, ສາຕິສຍສ຺ສ ປນ ຊນກກປິລວຕ຺ຖຸສນ຺ນິສ຺ສໂຍ ‘‘ຊາຕິຠູມີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຊາຕິຠູມກາ ອຸປາສກາຕິ ຊາຕິຠູມິວາສິໂນ ອຸປາສກາ. ສນ຺ຕເນຕ຺ວາ ສພ຺ພໂສ ຕເນຕ຺ວາ ປຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ຐິຕມູລານິ ມູລສນ຺ຕານການິ. ຕານິ ປນ ອຕ຺ຖໂຕ ມູລານິເຍວາຕິ ອາຫ ‘‘ມູລສນ຺ຕານການນ຺ຕິ ມູລານ’’ນ຺ຕິ.
ຊາຕທິວເສ ອາວຸຘານໍ ໂຊຕິຕຕ຺ຕາ, ຣຎ຺ໂຎ ອປຣິມິຕສ຺ສ ຈ ສຕ຺ຕກາຍສ຺ສ ອນຕ຺ຖໂຕ ປຣິປາລນສມຕ຺ຖຕາຍ ຈ ‘‘ໂຊຕິປາໂລ’’ຕິ ລທ຺ຘນາມຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ນາເມນ ໂຊຕິປາໂລ’’ຕິ. ໂຄວິນ຺ໂທຕິ ໂຄວິນ຺ທິຍາຠິເສເກນ ອຠິສິຕ຺ໂຕ, ໂຄວິນ຺ທສ຺ສ ຐາເນ ຐປນາຠິເສເກນ ອຠິສິຕ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕໍ ກິຣ ຕສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ກຸລປຣມ຺ປຣາຄຕໍ ຐານນ຺ຕຣໍ. ເຕນາຫ ‘‘ຐາເນນ ມຫາໂຄວິນ຺ໂທ’’ຕິ. ຄວໍ ປຎ຺ຎຎ຺ຈ ວິນ຺ທຕິ ປຏິລຠຕີຕິ ໂຄວິນ຺ໂທ, ມຫນ຺ໂຕ ໂຄວິນ຺ໂທຕິ ມຫາໂຄວິນ຺ໂທ. ໂຄຕິ ຫິ ປຎ຺ຎາເຍຕໍ ອຘິວຈນໍ ‘‘ຄຈ຺ຉຕິ ອຕ຺ເຖ ພຸຊ຺ຌຕີ’’ຕິ ກຕ຺ວາ. ມຫາໂຄວິນ຺ໂທ ຈ ອມ຺ຫາກໍ ໂພຘິສຕ຺ໂຕເຍວ. ໂສ ກິຣ ທິສມ຺ປຕິສ຺ສ ນາມ ຣຎ຺ໂຎ ປຸໂຣຫິຕສ຺ສ ໂຄວິນ຺ທພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ປຸຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ປິຕຸສ຺ສ ຈ ຣຎ຺ໂຎ ຈ ອຈ຺ຈເຍນ ຕສ຺ສ ປຸຕ຺ໂຕ ເຣຓຸ, ສຫາຍາ ຈສ຺ສ ສຕ຺ຕຠູ, ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ໂຕ, ເວສ຺ສຠູ, ຠຣໂຕ, ທ຺ເວ ຘຕຣຏ຺ຐາຕິ ອິເມ ສຕ຺ຕ ຣາຊາໂນ ຍຖາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ນ ວິວທນ຺ຕິ. ເອວໍ ຣຊ຺ເຊ ປຕິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ເຕສໍ ອຕ຺ຖຘມ຺ເມ ອນຸສາສນ຺ເຕ ຊມ຺ພຸທີປຕເລ ສພ຺ເພສໍ ຣາຊາວ ຣຎ຺ຎໍ, ພ຺ຣຫ຺ມາວ ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ, ເທໂວວ ຄຫປຕິການໍ ສກ຺ກໂຕ ຄຣຸກໂຕ ມານິໂຕ ປູຊິໂຕ ອປຈິໂຕ ອຸຕ຺ຕມຄາຣວຏ຺ຐານໍ ອໂຫສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເຣຓຸອາທີນໍ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ຣາຊູນໍ ປຸໂຣຫິໂຕ’’ຕິ. ອິເມວ ສຕ຺ຕ ຠາຣຘາຣາ ມຫາຣາຊາໂນ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –
‘‘ສຕ຺ຕຠູ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ໂຕ ຈ, ເວສ຺ສຠູ ຠຣໂຕ ສຫ;
ເຣຓຸ ທ຺ເວ ຈ ຘຕຣຏ຺ຐາ, ຕທາສຸໍ ສຕ຺ຕ ຠາຣຘາ’’ຕິ. (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໓໐໘);
ຣຎ຺ໂຎ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກສມ຺ປຣາຍິກຕ຺ຖານໍ ປຸໂຣ ວິຘານໂຕ ປຸເຣ ສໍວິຘານໂຕ ປຸໂຣຫິໂຕ. ໂກຘາມຄນ຺ເຘນາຕິ ໂກຘສງ຺ຂາເຕນ ປູຕິຄນ຺ເຘນ. ກຣຸຓາ ອສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ກຣຸຓນ຺ຕິ ສປຸພ຺ພຠາຄກຣຸຓຊ຺ຌານໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ກຣຸຓາຍ ຈ ກຣຸຓາປຸພ຺ພຠາເຄ ຈ ຐິຕາ’’ຕິ. ຍກາໂຣ ສນ຺ຘິວເສນ ອາຄໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ເຍເຕຕິ ເອເຕ’’ຕິ. ອຣຫຕ຺ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສຕ຺ຕໂມຕິ ສກທາຄາມີ. ສກທາຄາມິໍ ອຸປາທາຍາຕິ ສກທາຄາມິຠາວໍ ປຏິຈ຺ຈ. ສກທາຄາມິສ຺ສ ຫິ ປຎ຺ຈິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ສກທາຄາມິຠາວໍ ປຏິຈ຺ຈ ມຸທູນິ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ. ເສສເມຕ຺ຖ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.
ຘມ຺ມິກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.
ຘມ຺ມິກວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.
ປຐມປຓ຺ຓາສກໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ.