໓. ອນຸຕ຺ຕຣິຍວຄ຺ໂຄ

໑-໒. ສາມກສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ

໒໑-໒໒. ຕຕິຍສ຺ສ ປຐເມ ເກວລກປ຺ປນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ເກວລ-ສທ຺ໂທ ອນວເສສຕ຺ໂຖ, ກປ຺ປ-ສທ຺ໂທ ສມນ຺ຕຠາວຕ຺ໂຖ. ຕສ຺ມາ ເກວລກປ຺ປໍ ໂປກ຺ຂຣຓິຍນ຺ຕິ ເອວມຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ອນວເສສໍ ຜຣິຕຸໍ ສມຕ຺ຖສ຺ສປິ ໂອຠາສສ຺ສ ເກນຈິ ກາຣເຓນ ເອກເທສຜຣຓມ຺ປິ ສິຍາ, ອຍໍ ປນ ສພ຺ພໂສວ ຜຣຕີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ສມນ຺ຕຕ຺ໂຖ ກປ຺ປ-ສທ຺ໂທ ຄຫິໂຕ. ອຕ຺ຕໂນ ໂອຠາເສນ ຜຣິຕ຺ວາຕິ ວຕ຺ຖາລງ຺ກາຣສຣີຣສມຸຏ຺ຐິເຕນ ໂອຠາເສນ ຜຣິຕ຺ວາ, ຈນ຺ທິມາ ວິຍ ເອໂກຠາສໍ ເອກປຊ຺ໂຊຕໍ ກຣິຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສມນຸຎ຺ໂຎຕິ ສມ຺ມເທວ ກຕມນຸຎ຺ໂຎ. ເຕນາຫ ‘‘ສມານຈິຕ຺ໂຕ’’ຕິ, ສມານຊ຺ຌາສໂຍຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທຸກ຺ຂໍ ວໂຈ ເອຕສ຺ມິນ຺ຕິ ທຸພ຺ພໂຈ, ຕສ຺ສ ກມ຺ມໍ ໂທວຈສ຺ສໍ, ຕສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອນາທຣິຍວເສນ ປວຕ຺ຕາ ເຈຕນາ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ອຕ຺ຖິຕາ ໂທວຈສ຺ສຕາ. ອຖ ວາ ໂທວຈສ຺ສເມວ ໂທວຈສ຺ສຕາ. ສາ ອຕ຺ຖໂຕ ສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ໂຘ ໂຫຕິ. ເຈຕນາປຘາໂນ ຫິ ສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ໂຘ. ຈຕຸນ຺ນໍ ວາ ຂນ຺ຘານໍ ອປທກ຺ຂິຓຄ຺ຄາຫິຕາກາເຣນ ປວຕ຺ຕານໍ ເອຕໍ ອຘິວຈນນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ປາປາ ອສ຺ສທ຺ຘາທໂຍ ປຸຄ຺ຄລາ ເອຕສ຺ສ ມິຕ຺ຕາຕິ ປາປມິຕ຺ໂຕ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ປາປມິຕ຺ຕຕາ. ສາປິ ອຕ຺ຖໂຕ ໂທວຈສ຺ສຕາ ວິຍ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ຍາຍ ຫິ ເຈຕນາຍ ປຸຄ຺ຄໂລ ປາປມິຕ຺ໂຕ ປາປສມ຺ປວງ຺ໂກ ນາມ ໂຫຕິ, ສາ ເຈຕນາ ປາປມິຕ຺ຕຕາ. ຈຕ຺ຕາໂຣປິ ວາ ອຣູປິໂນ ຂນ຺ຘາ ຕທາກາຣປ຺ປວຕ຺ຕາ ປາປມິຕ຺ຕຕາ. ທຸຕິຍໍ ອຸຕ຺ຕານເມວ.

ສາມກສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ຠຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໓. ຕຕິເຍ ສມ຺ຠວຕິ ຊາຕິມຣຓໍ ເອເຕນາຕິ ສມ຺ຠໂວ, ອຸປາທານນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຊາຕິຍາ ຈ ມຣຓສ຺ສ ຈ ສມ຺ຠເວ ປຈ຺ຈຍຠູເຕ’’ຕິ. ອນຸປາທາຕິ ອນຸປາທາຍ. ເຕນາຫ ‘‘ອນຸປາທິຍິຕ຺ວາ’’ຕິ. ຊາຕິມຣຓານິ ສມ຺ມາ ຂີຍນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ຊາຕິມຣຓສງ຺ຂໂຍ, ນິພ຺ພານນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຊາຕິມຣຓານໍ ສງ຺ຂຍສງ຺ຂາເຕ ນິພ຺ພາເນ’’ຕິ. ສພ຺ພທຸກ຺ຂໍ ອຸປຈ຺ຈຄຸນ຺ຕິ ສກລມ຺ປິ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂໍ ອຕິກ຺ກນ຺ຕາ ຈຣິມຈິຕ຺ຕນິໂຣເຘນ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂເລສສ຺ສປິ ອສມ຺ຠວໂຕ.

ຠຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ຫິມວນ຺ຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໔. ຈຕຸຕ຺ເຖ ສມາປຕ຺ຕິກຸສໂລ ໂຫຕີຕິ ສມາປຊ຺ຊນກຸສໂລ ໂຫຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ສມາປຊ຺ຊິຕຸໍ ກຸສໂລ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ອນ຺ໂຕຄຕເຫຕຸອຕ຺ໂຖ ຐິຕິ-ສທ຺ໂທ, ຕສ຺ມາ ຐປນກຸສໂລຕິ ອຕ຺ໂຖຕິ ອາຫ ‘‘ສມາຘິໍ ຐເປຕຸໍ ສກ຺ໂກຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຐເປຕຸໍ ສກ຺ໂກຕີຕິ ສຕ຺ຕຏ຺ຐອຈ຺ຉຣາມຕ຺ຕໍ ຂຓໍ ຌານໍ ຐເປຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ ອຘິຏ຺ຐານວສິຠາວສ຺ສ ນິປ຺ຜາທິຕຕ຺ຕາ. ຍຖາປຣິຈ຺ເຉເທນາຕິ ຍຖາປຣິຈ຺ຉິນ຺ນກາເລນ. ວຸຏ຺ຐາຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ ວຸຏ຺ຐານວສິຠາວສ຺ສ ນິປ຺ຜາທິຕຕ຺ຕາ. ກລ຺ລໍ ສຎ຺ຊາຕໍ ອສ຺ສາຕິ ກລ຺ລິຕໍ, ຕສ຺ມິໍ ກລ຺ລິເຕ ກລ຺ລິຕຠາເວ ກຸສໂລ ກລ຺ລິຕກຸສໂລ. ຫາເສຕຸໍ ໂຕເສຕຸໍ ສມ຺ປຫໍເສຕຸໍ. ກລ຺ລໍ ກາຕຸນ຺ຕິ ສມາຘານສ຺ສ ປຏິປກ຺ຂຘມ຺ມານໍ ທູຣີກຣເຓນ ສຫກາຣີກາຣຓານຎ຺ຈ ສມປ຺ປຘາເນນ ສມາປຊ຺ຊເນ ຈິຕ຺ຕໍ ສມຕ຺ຖໍ ກາຕຸໍ. ສມາຘິສ຺ສ ໂຄຈຣກຸສໂລຕິ ສມາຘິສ຺ມິໍ ນິປ຺ຜາເທຕພ຺ເພ ຕສ຺ສ ໂຄຈເຣ ກມ຺ມຏ຺ຐານສຎ຺ຎິເຕ ປວຕ຺ຕິຏ຺ຐາເນ ຠິກ຺ຂາຈາຣໂຄຈເຣ ສຕິສມ຺ປຊຎ຺ຎໂຍຄໂຕ ກຸສໂລ ເຉໂກ. ເຕນາຫ ‘‘ສມາຘິສ຺ສ ອສປ຺ປາເຍ ອນຸປກາຣເກ ຘມ຺ເມ ວຊ຺ເຊຕ຺ວາ’’ຕິອາທິ. ປຐມຊ຺ຌານາທິສມາຘິໍ ອຠິນີຫຣິຕຸນ຺ຕິ ປຐມຊ຺ຌານາທິສມາຘິໍ ວິເສສຠາຄິຍຕາຍ ອຠິນີຫຣິຕຸໍ ອຸປເນຕຸໍ.

ຫິມວນ຺ຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕. ອນຸສ຺ສຕິຏ຺ຐານສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໕. ປຎ຺ຈເມ ອນຸສ຺ສຕິກາຣຓານີຕິ ອນຸສ຺ສຕິໂຍ ເອວ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກສມ຺ປຣາຍິກາທິຫິຕສຸຂານໍ ເຫຕຸຠາວໂຕ ກາຣຓານິ. ນິກ຺ຂນ຺ຕນ຺ຕິ ນິສ຺ສຏໍ. ມຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ວິສ຺ສຏ຺ຐໍ. ວຸຏ຺ຐິຕນ຺ຕິ ອເປຕໍ. ສພ຺ພເມຕໍ ວິກ຺ຂມ຺ຠນເມວ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ເຄຘມ຺ຫາຕິ ປຎ຺ຈກາມຄຸຓໂຕ. ອິທມ຺ປີຕິ ພຸທ຺ຘານຸສ຺ສຕິວເສນ ລທ຺ຘໍ ອຸປຈາຣຊ຺ຌານມາຫ. ອາຣມ຺ມຓໍ ກຣິຕ຺ວາຕິ ປຈ຺ຈຍໍ ກຣິຕ຺ວາ, ປາທກໍ ກຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອນຸສ຺ສຕິຏ຺ຐານສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໖. ມຫາກຈ຺ຈານສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໖. ຉຏ຺ເຐ ສມ຺ພາເຘຕິ ວາ ຕຓ຺ຫາສໍກິເລສາທີນໍ ສມ຺ປີເຬ ສງ຺ກເຣ ຆຣາວາເສ. ໂອກາສາ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕີຕິ ມຄ຺ຄຜລສຸຂາຘິຄມາຍ ໂອກາສຠາວໂຕ ໂອກາສາຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ໂອກາສາຘິຄໂມຕິ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມສ຺ສ ອຘິຄມາຍ ອຘິຄນ຺ຕພ຺ພໂອກາໂສ. ວິສຸຊ຺ຌນຕ຺ຖາຍາຕິ ຣາຄາທີຫິ ມເລຫິ ອຠິຊ຺ຌາວິສມໂລຠາທີຫິ ຈ ອຸປກ຺ກິລິຏ຺ຐຈິຕ຺ຕານໍ ວິສຸທ຺ຘຕ຺ຖາຍ. ສາ ປນາຍໍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ວິສຸທ຺ຘິ ສິຊ຺ຌມານາ ຍສ຺ມາ ໂສກາທີນໍ ອນຸປາທາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ໂສກປຣິເທວານໍ ສມຕິກ຺ກມາຍາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ໂສຈນໍ ຎາຕິພ຺ຍສນາທິນິມິຕ຺ຕໍ ເຈຕໂສ ສນ຺ຕາໂປ ອນ຺ໂຕຕາໂປ ອນ຺ໂຕນິຊ຺ຌານໍ ໂສໂກ, ຎາຕິພ຺ຍສນາທິນິມິຕ຺ຕເມວ ໂສຈິກຕາ. ‘‘ກຫໍ ເອກປຸຕ຺ຕກາ’’ຕິອາທິນາ (ມ. ນິ. ໒.໓໕໓-໓໕໔; ສໍ. ນິ. ໒.໖໓) ປຣິເທວນວເສນ ລປນໍ ປຣິເທໂວ. ສມຕິກ຺ກມນຕ຺ຖາຍາຕິ ປຫານາຍ. ອາຍຕິໍ ອນຸປ຺ປຊ຺ຊນຎ຺ຫິ ອິຘ ສມຕິກ຺ກໂມ. ທຸກ຺ຂໂທມນສ຺ສານໍ ອຕ຺ຖງ຺ຄມາຍາຕິ ກາຍິກທຸກ຺ຂສ຺ສ ຈ ເຈຕສິກໂທມນສ຺ສສ຺ສ ຈາຕິ ອິເມສໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ອຕ຺ຖງ຺ຄມາຍ, ນິໂຣຘາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຎາຍຕິ ນິຈ຺ຉເຍນ ກມຕິ ນິພ຺ພານໍ, ຕໍ ວາ ຎາຍຕິ ປຏິວິຊ຺ຌຕິ ເອເຕນາຕິ ຎາໂຍ, ອຣິຍມຄ຺ໂຄ. ອິຘ ປນ ສຫ ປຸພ຺ພຠາເຄນ ອຣິຍມຄ຺ໂຄ ຄຫິໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ສຫວິປສ຺ສນກສ຺ສ ມຄ຺ຄສ຺ສ ອຘິຄມນຕ຺ຖາຍາ’’ຕິ. ອປຈ຺ຈຍປຣິນິພ຺ພານສ຺ສາຕິ ອນຸປາທິເສສນິພ຺ພານໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ປຈ຺ຈຍວເສນ ອນຸປ຺ປນ຺ນໍ ອສງ຺ຂຕໍ ອມຕຘາຕຸເມວ. ເສສເມຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວ.

ມຫາກຈ຺ຈານສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໗. ປຐມສມຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໗. ສຕ຺ຕເມ ວຑ຺ເຒຕີຕິ ມນໂສ ວິວຏ຺ຏນິສ຺ສິຕໍ ວຑ຺ຒິໍ ອາວຫຕິ. ມໂນຠາວນີໂຍຕິ ວາ ມນສາ ຠາວິໂຕ ສມ຺ຠາວິໂຕ. ຍຎ຺ຈ ອາວຊ຺ຊໂຕ ມນສິ ກໂຣໂຕ ຈິຕ຺ຕໍ ວິນີວຣຓໍ ໂຫຕິ. ອິມສ຺ມິໍ ປກ຺ເຂ ກມ຺ມສາຘໂນ ສມ຺ຠາວນຕ຺ໂຖ ຠາວນີຍ-ສທ຺ໂທ. ‘‘ຖິນມິທ຺ຘວິໂນທນກມ຺ມຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ຕເທວ ວິຠາເວນ຺ໂຕ ‘‘ອາໂລກສຎ຺ຎໍ ວາ’’ຕິອາທິມາຫ. ວີຣິຍາຣມ຺ຠວຕ຺ຖຸອາທີນໍ ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ອິຘ ອວຸຕ຺ຕານໍ ອຕິໂຠຊເນ ນິມິຕ຺ຕຄ຺ຄາຫາທີນໍ ສງ຺ຄໂຫ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ‘‘ຉ ຘມ຺ມາ ຖິນມິທ຺ຘສ຺ສ ປຫານາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕິໂຠຊເນ ນິມິຕ຺ຕຄ຺ຄາໂຫ, ອິຣິຍາປຖສມ຺ປຣິວຕ຺ຕນຕາ, ອາໂລກສຎ຺ຎາມນສິກາໂຣ, ອພ຺ໂຠກາສວາໂສ, ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕຕາ, ສປ຺ປາຍກຖາ’’ຕິ (ອິຕິວຸ. ອຏ຺ຐ. ໑໑໑). ອນ຺ຕຣາຍສທ຺ທປຣິຍາໂຍ ອິຘ ອນ຺ຕຣາ-ສທ຺ໂທຕິ ອາຫ ‘‘ອນນ຺ຕຣາເຍນາ’’ຕິ.

ປຐມສມຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໘. ທຸຕິຍສມຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໘. ອຏ຺ຐເມ ມຓ຺ຑລສຓ຺ຐານມາຬສງ຺ເຂເປນ ກຕາ ໂຠຊນສາລາ ມຓ຺ຑລມາຬາຕິ ອຘິປ຺ເປຕາຕິ ອາຫ ‘‘ໂຠຊນສາລາຍາ’’ຕິ. ເສສເມຕ຺ຖ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.

ທຸຕິຍສມຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໙. ອຸທາຍີສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໙. ນວເມ ທິຏ຺ຐຘມ຺ໂມ ວຸຈ຺ຈຕິ ປຈ຺ຈກ຺ໂຂ ອຕ຺ຕຠາໂວຕິ ອາຫ ‘‘ອິມສ຺ມິໍເຍວ ອຕ຺ຕຠາເວ’’ຕິ. ສຸຂວິຫາຣຕ຺ຖາຍາຕິ ນິກ຺ກິເລສຕາຍ ນິຣາມິເສນ ສຸເຂນ ວິຫາຣຕ຺ຖາຍ. ອາໂລກສຎ຺ຎໍ ມນສິ ກໂຣຕີຕິ ສູຣິຍຈນ຺ທປຊ຺ໂຊຕມຓິອຸກ຺ກາວິຊ຺ຊຸອາທີນໍ ອາໂລໂກ ທິວາ ຣຕ຺ຕິຎ຺ຈ ອຸປລທ຺ໂຘ, ຍຖາລທ຺ຘວເສເນວ ອາໂລກໍ ມນສິ ກໂຣຕິ, ຈິຕ຺ເຕ ຐເປຕິ. ຕຖາ ຈ ນໍ ມນສິ ກໂຣຕິ, ຍຖາສ຺ສ ສຸຠາວິຕາໂລກກສິຓສ຺ສ ວິຍ ກສິຓາໂລໂກ ຍຖິຈ຺ຉກໍ ຍາວທິຈ຺ຉກຎ຺ຈ ໂສ ອາໂລໂກ ຣຕ຺ຕິຍໍ ອຸປຕິຏ຺ຐຕິ. ເຍນ ຕຕ຺ຖ ທິວາສຎ຺ຎໍ ຐເປຕິ, ທິວາຣິວ ວິຄຕຖິນມິທ຺ໂຘ ໂຫຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ຍຖາ ທິວາ ຕຖາ ຣຕ຺ຕິ’’ນ຺ຕິ. ທິວາຕິ ສຎ຺ຎໍ ຐເປຕີຕິ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ມນສິ ກຕ຺ວາ ທິວາຣິວ ສຎ຺ຎໍ ອຸປ຺ປາເທຕິ. ຍຖາເນນ ທິວາ…ເປ… ຕເຖວ ຕໍ ມນສິ ກໂຣຕີຕິ ຍຖາເນນ ທິວາ ອຸປລທ຺ໂຘ ສູຣິຍາໂລໂກ, ເອວໍ ຣຕ຺ຕິມ຺ປິ ທິວາ ທິຏ຺ຐາກາເຣເນວ ຕໍ ອາໂລກໍ ມນສິ ກໂຣຕິ. ຍຖາ ຈເນນ ຣຕ຺ຕິໍ…ເປ… ມນສິ ກໂຣຕີຕິ ຍຖາ ຣຕ຺ຕິຍໍ ຈນ຺ທາໂລໂກ ອຸປລທ຺ໂຘ, ເອວໍ ທິວາປິ ຣຕ຺ຕິໍ ທິຏ຺ຐາກາເຣເນວ ຕໍ ອາໂລກໍ ມນສິ ກໂຣຕິ, ຈິຕ຺ເຕ ຐເປຕິ. ວິວເຏນາຕິ ຖິນມິທ຺ເຘນ ອປິຫິຕຕ຺ຕາ ວິວເຏນ. ອໂນນທ຺ເຘນາຕິ ອສຎ຺ຉາທິເຕນ. ສໂຫຠາສກນ຺ຕິ ສຎ຺ຎາໂຓຠາສໍ. ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸຎາຓໍ ຣູປຄຕສ຺ສ ທິພ຺ພສ຺ສ ອິຕຣສ຺ສ ຈ ທສ຺ສນຏ຺ເຐນ ອິຘ ຎາຓທສ຺ສນນ຺ຕິ ອຘິປ຺ເປຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸສງ຺ຂາຕສ຺ສາ’’ຕິອາທິ.

ອຸທ຺ຘໍ ຊີວິຕປຣິຍາທານາຕິ ຊີວິຕກ຺ຂຍໂຕ ອຸປຣິ ມຣຓໂຕ ປຣໍ. ສມຸຄ຺ຄເຕນາຕິ ອຸຏ຺ຐິເຕນ. ຘຸມາຕຕ຺ຕາຕິ ອຸທ຺ຘໍ ອຸທ຺ຘໍ ຘຸມາຕຕ຺ຕາ ສູນຕ຺ຕາ. ເສຕຣຕ຺ເຕຫິ ວິປຣິຠິນ຺ນໍ ວິມິສ຺ສິຕໍ ນີລໍ, ປຸຣິມວຓ຺ຓວິປຣິຓາມຠູຕໍ ວາ ນີລໍ ວິນີລໍ, ວິນີລເມວ ວິນີລກນ຺ຕິ ກ-ກາເຣນ ປທວຑ຺ຒນມາຫ ອນຕ຺ຖນ຺ຕຣໂຕ ຍຖາ ‘‘ປີຕກໍ ໂລຫິຕກ’’ນ຺ຕິ. ປຏິກູລຕ຺ຕາຕິ ຊິຄຸຈ຺ຉນີຍຕ຺ຕາ. ກຸຈ຺ຉິຕໍ ວິນີລໍ ວິນີລກນ຺ຕິ ກຸຈ຺ຉນຕ຺ໂຖ ວາ ອຍໍ ກ-ກາໂຣຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ ຍຖາ ‘‘ປາປໂກ ກິຕ຺ຕິສທ຺ໂທ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໓.໓໑໖; ອ. ນິ. ໕.໒໑໓). ປຣິຠິນ຺ນຏ຺ຐາເນຫິ ກາກຘງ຺ກາທີຫິ. ວິສ຺ສນ຺ທມານໍ ປຸພ຺ພນ຺ຕິ ວິສ຺ສວນ຺ຕປຸພ຺ພໍ, ຕຫໍ ຕຫໍ ປຄ຺ຆຣນ຺ຕປຸພ຺ພນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຖາຠາວນ຺ຕິ ວິສ຺ສນ຺ທມານປຸພ຺ພຕໍ.

ໂສ ຠິກ຺ຂູຕິ ໂຍ ‘‘ປສ຺ເສຍ຺ຍ ສຣີຣໍ ສີວຖິກາຍ ຉຑ຺ຑິຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ, ໂສ ຠິກ຺ຂຸ. ອຸປສໍຫຣຕິ ສທິສຕໍ. ອຍມ຺ປິ ໂຂຕິອາທິ ອຸປສໍຫຣຓາກາຣທສ຺ສນໍ. ອາຍູຕິ ຣູປຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ. ອຣູປຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ປເນຕ຺ຖ ວິຎ຺ຎາຓຄຕິກເມວ. ອຸສ຺ມາຕິ ກມ຺ມຊເຕໂຊ. ເອວໍປູຕິກສຠາໂວຕິ ເອວໍ ອຕິວິຍ ປູຕິສຠາໂວ ອາຍຸອາທິວິຄເມ ວິຍາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເອທິໂສ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ເອວໍຠາວີຕິ ອາຫ ‘‘ເອວເມວໍ ອຸທ຺ຘຸມາຕາທິເຠໂທ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ.

ລຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ລຸຎ຺ຈິຕ຺ວາຕິ ອຸປ຺ປາເຏຕ຺ວາ ອຸປ຺ປາເຏຕ຺ວາ. ເສສາວເສສມໍສໂລຫິຕຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ສພ຺ພໂສ ອກ຺ຂາທິຕຕ຺ຕາ ຕຫໍ ຕຫໍ ເສເສນ ອປ຺ປາວເສເສນ ມໍສໂລຫິເຕນ ຍຸຕ຺ຕໍ. ອຎ຺ເຎນ ຫຕ຺ຖຏ຺ຐິກນ຺ຕິ ອວິເສເສນ ຫຕ຺ຖຏ຺ຐິການໍ ວິປ຺ປກິຓ຺ຓຕາ ໂຊຕິຕາຕິ ອນວເສສໂຕ ເຕສໍ ວິປ຺ປກິຓ຺ຓຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຈຕຸສຏ຺ຐິເຠທມ຺ປີ’’ຕິອາທິມາຫ. ເຕໂຣວສ຺ສິການີຕິ ຕິໂຣວສ຺ສຄຕານິ. ຕານິ ປນ ສໍວຈ຺ຉຣໍ ວີຕິວຕ຺ຕານິ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອຕິກ຺ກນ຺ຕສໍວຈ຺ຉຣານີ’’ຕິ. ປຸຣາຓຕາຍ ຆນຠາວວິຄເມນ ວິຈຸຓ຺ຓຕາ ອິຘ ປູຕິຠາໂວ. ໂສ ຍຖາ ໂຫຕິ, ຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອພ຺ໂຠກາເສ’’ຕິອາທິມາຫ. ອເນກຘາຕູນນ຺ຕິ ຈກ຺ຂຸຘາຕຸອາທີນໍ, ກາມຘາຕຸອາທີນໍ ວາ. ສຕິຍາ ຈ ຎາຓສ຺ສ ຈ ອຕ຺ຖາຍາຕິ ‘‘ອຠິກ຺ກນ຺ເຕ ປຏິກ຺ກນ຺ເຕ ສມ຺ປຊານກາຣີ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິນາ (ທີ. ນິ. ໑.໒໑໔; ໒.໓໗໖; ມ. ນິ. ໑.໑໐໙) ວຸຕ຺ຕາຍ ສຕ຺ຕຏ຺ຐານິກາຍ ສຕິຍາ ເຈວ ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຎາຓສ຺ສ ຈ ອຕ຺ຖາຍ.

ອຸທາຍີສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໐. ອນຸຕ຺ຕຣິຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓໐. ທສເມ ນິຫີນນ຺ຕິ ລາມກໍ, ກິລິຏ຺ຐໍ ວາ. ຄາມວາສິການນ຺ຕິ ພາລານໍ. ປຸຖຸຊ຺ຊນານໍ ອິທນ຺ຕິ ໂປຖຸຊ຺ຊນິກໍ. ເຕນາຫ ‘‘ປຸຖຸຊ຺ຊນານໍ ສນ຺ຕກ’’ນ຺ຕິ, ປຸຖຸຊ຺ຊເນຫິ ເສວິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ເຕສໍ ສນ຺ຕກນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອນຣິຍນ຺ຕິ ນ ນິທ຺ໂທສໍ. ນິທ຺ໂທສຏ຺ໂຐ ຫິ ອຣິຍຏ຺ໂຐ. ເຕນາຫ ‘‘ນ ອຸຕ຺ຕມໍ ນ ປຣິສຸທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ. ອຣິເຍຫິ ວາ ນ ເສວິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອນຣິຍໍ. ອນຕ຺ຖສໍຫິຕນ຺ຕິ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກສມ຺ປຣາຍິກາທິວິວິຘວິປຸລານຕ຺ຖສຫິຕໍ. ຕາທິສຎ຺ຈ ອຕ຺ຖສນ຺ນິສ຺ສິຕໍ ນ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ນ ອຕ຺ຖສນ຺ນິສ຺ສິຕ’’ນ຺ຕິ. ນ ວຏ຺ເຏ ນິພ຺ພິນ຺ທນຕ຺ຖາຍາຕິ ຈຕຸສຈ຺ຈກມ຺ມຏ຺ຐານາຠາວໂຕ. ອສຕິ ປນ ວຏ຺ເຏ ນິພ຺ພິທາຍ ວິຣາຄາທີນໍ ອສມ຺ຠໂວເຍວາຕິ ອາຫ ‘‘ນ ວິຣາຄາຍາ’’ຕິອາທິ.

ອນຸຕ຺ຕມໍ ອນຸຕ຺ຕຣິຍນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ເອຕໍ ອນຸຕ຺ຕຣ’’ນ຺ຕິ. ຫຕ຺ຖິສ຺ມິນ຺ຕິ ນິມິຕ຺ຕຕ຺ເຖ ຠຸມ຺ມນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຫຕ຺ຖິນິມິຕ຺ຕໍ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ຫຕ຺ຖິວິສຍຕ຺ຕາ ຫຕ຺ຖິສນ຺ນິສ຺ສິຕຕ຺ຕາ ຈ ຫຕ຺ຖິສິປ຺ປໍ ‘‘ຫຕ຺ຖີ’’ຕິ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ຫຕ຺ຖິສ຺ມິມ຺ປິ ສິກ຺ຂຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມາ ຫຕ຺ຖິສິປ຺ເປ ສິກ຺ຂຕີຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ເສສປເທສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ລິງ຺ຄພ຺ຍຕ຺ຕເຍນ ວິຠຕ຺ຕິພ຺ຍຕ຺ຕເຍນ ປາຣິຈຣິເຍຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ປາຣິຈຣິຍາຍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິຕາ’’ຕິ. ເສສເມຕ຺ຖ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.

ອນຸຕ຺ຕຣິຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ອນຸຕ຺ຕຣິຍວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.