(໘) ໓. ໂຍຘາຊີວວຄ຺ໂຄ

໑-໒. ປຐມເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິຜລສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ

໗໑-໗໒. ຕຕິຍສ຺ສ ປຐເມ ອວິຊ຺ຊາປລິຆນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອວິຊ຺ຊາຕິ ວຏ຺ຏມູລິກາ ອວິຊ຺ຊາ, ອຍໍ ປຈຸຣຊເນຫິ ອຸກ຺ຂິປິຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຠາວໂຕ ທຸກ຺ຂິປນຏ຺ເຐນ ນິພ຺ພານທ຺ວາຣປ຺ປເວສວິພນ຺ຘເນນ ຈ ‘‘ປລິໂຆ ວິຍາຕິ ປລິໂຆ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເຕເນສ ຕສ຺ສາ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕປລິໂຆ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ປຸນພ຺ຠວສ຺ສ ກຣຓສີໂລ, ປຸນພ຺ຠວໍ ວາ ຜລໍ ອຣຫຕີຕິ ໂປໂນຠວິກາ, ປຸນພ຺ຠວທາຍິກາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຊາຕິສໍສາໂຣຕິ ຊາຍນວເສນ ເຈວ ສໍສຣຓວເສນ ຈ ເອວໍລທ຺ຘນາມານໍ ປຸນພ຺ຠວກ຺ຂນ຺ຘານໍ ປຈ຺ຈໂຍ ກມ຺ມາຠິສງ຺ຂາໂຣ. ຊາຕິສໍສາໂຣຕິ ຫິ ຜລູປຈາເຣນ ກາຣຓໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຎ຺ຫິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິກາຣຓວເສນ ປຣິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຐິຕຕ຺ຕາ ‘‘ປຣິຂາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ ສນ຺ຕານສ຺ສ ປຣິກ຺ຂິປນໂຕ. ເຕເນສ ຕສ຺ສ ສໍກິຓ຺ຓຕ຺ຕາ ວິກິຓ຺ຓຕ຺ຕາ ສພ຺ພໂສ ຂິຕ຺ຕຕ຺ຕາ ວິນາສິຕຕ຺ຕາ ‘‘ສໍກິຓ຺ຓປຣິໂຂ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ.

ຕຓ຺ຫາສງ຺ຂາຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຕຓ຺ຫາຕິ ວຏ຺ຏມູລິກາ ຕຓ຺ຫາ. ອຍຎ຺ຫິ ຄມ຺ຠີຣານຸຄຕຏ຺ເຐນ ‘‘ເອສິກາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ລຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ. ໂອຣມ຺ຠາຄິຍານີຕິ ໂອຣມ຺ຠາຄຊນການິ ກາມຠເວ ອຸປປຕ຺ຕິປຈ຺ຈຍານິ ກາມຣາຄສໍໂຍຊນາທີນິ. ເອຕານິ ຫິ ກວາຏໍ ວິຍ ນຄຣທ຺ວາຣໍ ຈິຕ຺ຕໍ ປິທຫິຕ຺ວາ ຐິຕຕ຺ຕາ ‘‘ອຄ຺ຄຬາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ເຕເນສ ເຕສໍ ນິຄ຺ຄຕຕ຺ຕາ ຠິນ຺ນຕ຺ຕາ ‘‘ນິຣຄ຺ຄໂຬ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕຕິ. ອຄ຺ຄມຄ຺ເຄນ ປນ຺ໂນ ອປຈິໂຕ ມານທ຺ຘໂຊ ເອຕສ຺ສາຕິ ປນ຺ນທ຺ຘໂຊ. ປນ຺ນຠາໂຣຕິ ຂນ຺ຘຠາຣກິເລສຠາຣອຠິສງ຺ຂາຣຠາຣາ ໂອໂຣປິຕາ ອສ຺ສາຕິ ປນ຺ນຠາໂຣ. ວິສໍຍຸຕ຺ໂຕຕິ ຈຕູຫິ ໂຍເຄຫິ ສພ຺ພກິເລເສຫິ ຈ ວິສໍຍຸຕ຺ໂຕ. ອສ຺ມິມາໂນຕິ ຣູເປ ອສ຺ມີຕິ ມາໂນ, ເວທນາຍ, ສຎ຺ຎາຍ, ສງ຺ຂາເຣສຸ, ວິຎ຺ຎາເຓ ອສ຺ມິມາໂນ. ເອຕ຺ຖ ຫິ ປຎ຺ຈປິ ຂນ຺ເຘ ອວິເສສໂຕ ‘‘ອສ຺ມີ’’ຕິ ຄເຫຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕມາໂນ ອສ຺ມິມາໂນຕິ ອຘິປ຺ເປໂຕ.

ນຄຣທ຺ວາຣສ຺ສ ປຣິສ຺ສຍປຏິພາຫນຕ຺ຖຎ຺ເຈວ ໂສຘນຕ຺ຖຎ຺ຈ ອຸໂຠສຸ ປສ຺ເສສຸ ເອສິກາຖມ຺ເຠ ນິຂຓິຕ຺ວາ ຐເປຕີຕິ ອາຫ ‘‘ນຄຣທ຺ວາເຣ ອຸສ຺ສາປິເຕ ເອສິກາຖມ຺ເຠ’’ຕິ. ປາກາຣວິທ຺ຘໍສເນເນວ ປຣິຂາຠູມິສມກຣຓໍ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ປາກາຣໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ປຣິຂໍ ວິກິຣິຕ຺ວາ’’ຕິ. ‘‘ເອວ’’ນ຺ຕິອາທິ ອຸປມາສໍສນ຺ທນໍ. ສນ຺ໂຕ ສໍວິຊ຺ຊມາໂນ ກາໂຍ ຘມ຺ມສມູໂຫຕິ ສກ຺ກາໂຍ, ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘປຎ຺ຈກໍ. ທ຺ວຕ຺ຕິໍສກມ຺ມກາຣຓາ ທຸກ຺ຂກ຺ຂນ຺ເຘ ອາຄຕທຸກ຺ຂານິ. ອກ຺ຂິໂຣຄສີສໂຣຄາທໂຍ. ອຏ຺ຐນວຸຕິ ໂຣຄາ, ຣາຊຠຍາທີນິ ປຎ຺ຈວີສຕິມຫາຠຍານິ. ທຸຕິຍໍ ອຸຕ຺ຕານເມວ.

ປຐມເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິຜລສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓-໔. ປຐມຘມ຺ມວິຫາຣີສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ

໗໓-໗໔. ຕຕິເຍ ນິຍກຊ຺ຌຕ຺ເຕຕິ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕາເນ. ເມຕ຺ຕາຍ ອຸປສໍຫຣຓວເສນ ຫິຕໍ ເອສນ຺ເຕນ. ກຣຸຓາຍ ວເສນ ອນຸກມ຺ປມາເນນ. ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາຕິ ປຣິໂຕ ຄເຫຕ຺ວາ, ຜຣິຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຣິຈ຺ຈາຕິ ປຣິໂຕ ກຕ຺ວາ, ສມນ຺ຕໂຕ ຜຣິຕ຺ວາ ອິຈ຺ເຈວ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ປຏິຈ຺ຈາ’’ຕິປິ ປາໂຐ. ມາ ປມຊ຺ຊິຕ຺ຖາຕິ ‘‘ຌາຍຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕສມຖວິປສ຺ສນານໍ ອນນຸຍຸຎ຺ຊເນນ ອຎ຺ເຎນ ວາ ເກນຈິ ປມາທກາຣເຓນ ມາ ປມາທໍ ອາປຊ຺ຊິຕ຺ຖ. ນິຍ຺ຍານິກສາສເນ ອກຕ຺ຕພ຺ພກຣຓໍ ວິຍ ກຕ຺ຕພ຺ພາກຣຓມ຺ປິ ປມາໂທຕິ. ວິປຕ຺ຕິກາເລຕິ ສຕ຺ຕອສປ຺ປາຍາທິວິປຕ຺ຕິຍຸຕ຺ເຕ ກາເລ. ສພ຺ເພປິ ສາສເນ ຄຸຓາ ອິເຘວ ສງ຺ຄຫໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຌາຍຖ ມາ ປມາທຕ຺ຖ…ເປ… ອນຸສາສນີ’’ຕິ. ຈຕຸຕ຺ເຖ ນຕ຺ຖິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ.

ປຐມຘມ຺ມວິຫາຣີສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕. ປຐມໂຍຘາຊີວສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໗໕. ປຎ຺ຈເມ ຍຸຊ຺ຌນໍ ໂຍໂຘ, ໂສ ອາຊີໂວ ເອເຕສນ຺ຕິ ໂຍຘາຊີວາ. ເຕນາຫ ‘‘ຍຸທ຺ຘູປຊີວິໂນ’’ຕິ. ສນ຺ຖມ຺ຠິຕ຺ວາ ຐາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕີຕິ ພທ຺ໂຘ ຘິຕິສມ຺ປນ຺ໂນ ຐາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ສມາຄເຕຕິ ສມ຺ປຕ຺ເຕ. ພ຺ຍາປຊ຺ຊຕີຕິ ວິກາຣມາປຊ຺ຊຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ປກຕິຠາວໍ ຊຫຕີ’’ຕິ.

ຣຊຄ຺ຄສ຺ມິນ຺ຕິ ປຈ຺ຈຕ຺ເຕ ຠຸມ຺ມວຈນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ກິໍ ຕສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ຣຊຄ຺ຄໍ ນາມາ’’ຕິ. ວິນິພ຺ເພເຐຕ຺ວາຕິ ຄຫິຕຄ຺ຄຫຓໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊາເປຕ຺ວາ. ໂມເຈຕ຺ວາຕິ ສຣີຣໂຕ ອປເນຕ຺ວາ.

ປຐມໂຍຘາຊີວສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໖. ທຸຕິຍໂຍຘາຊີວສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໗໖. ຉຏ຺ເຐ ຈມ຺ມນ຺ຕິ ອິມິນາ ຈມ຺ມມຍໍ ຈມ຺ມມິຕິ ສິພ຺ພິຕໍ, ອຎ຺ຎໍ ວາ ເກຏກຜລກາທິໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ຘນຸກລາປໍ ສນ຺ນຍ຺ຫິຕ຺ວາຕິ ຘນຸຎ຺ເຈວ ຕູຓິຣຎ຺ຈ ສນ຺ນຍ຺ຫິຕ຺ວາ ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ. ຘນຸທຓ຺ຑສ຺ສ ຊິຍາຍຕ຺ຕຠາວກຣຓາທິປິ ຫິ ຘນຸໂນ ສນ຺ນຍ຺ຫນໍ. ເຕເນວາຫ ‘‘ຘນຸຎ຺ຈ ສຣກລາປຎ຺ຈ ສນ຺ນຍ຺ຫິຕ຺ວາ’’ຕິ. ຍຸທ຺ຘສນ຺ນິເວເສນ ຐິຕນ຺ຕິ ທ຺ວິນ຺ນໍ ເສນານໍ ພ຺ຍູຫນສໍວິຘານນເຍນ ກໂຕ ໂຍ ສນ຺ນິເວໂສ, ຕສ຺ສ ວເສນ ຐິຕໍ, ເສນາພ຺ຍູຫສໍວິຘານວເສນ ສນ຺ນິວິຏ຺ຐນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອຸສ຺ສາຫຎ຺ຈ ວາຍາມຎ຺ຈ ກໂຣຕີຕິ ຍຸຊ຺ຌນວເສນ ອຸສ຺ສາຫໍ ວາຍາມຎ຺ຈ ກໂຣຕິ. ປຣິຍາປາເທນ຺ຕີຕິ ມຣຓປຣິຍນ຺ຕິກໍ ອປຣໍ ປາເປນ຺ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ປຣິຍາປາທຍນ຺ຕີ’’ຕິ, ຊີວິຕໍ ປຣິຍາປາທຍນ຺ຕິ ມຣຓໍ ປຏິປຊ຺ຊາເປນ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ອຣກ຺ຂິເຕເນວ ກາເຍນາຕິອາທີສຸ ຫຕ຺ຖປາເທ ກີຬາເປນ຺ໂຕ ຄີວໍ ວິປຣິວຕ຺ເຕນ຺ໂຕ ກາຍໍ ນ ຣກ຺ຂຕິ ນາມ. ນານປ຺ປກາຣໍ ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ວາຈໍ ນ ຣກ຺ຂຕິ ນາມ. ກາມວິຕກ຺ກາທໂຍ ວິຕກ຺ເກນ຺ໂຕ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ຣກ຺ຂຕິ ນາມ. ອນຸປຏ຺ຐິຕາຍ ສຕິຍາຕິ ກາຍຄຕາຍ ສຕິຍາ ອນຸປຏ຺ຐິຕາຍ. ຣາເຄນ ອນຸຄໂຕຕິ ຣາເຄນ ອນຸປຫໂຕ. ຣາຄປເຣໂຕຕິ ວາ ຣາເຄນ ຜຸຏ຺ໂຐ ຜຸຏ຺ຐວິເສນ ວິຍ ສປ຺ເປນ.

ອນຸທຫນຏ຺ເຐນາຕິ ອນຸປາຍປ຺ປຏິປຕ຺ຕິຍາ. ສມ຺ປຕິ ອາຍຕິຎ຺ຈ ມຫາຠິຕາປຏ຺ເຐນ. ອນວຕ຺ຖິຕສຠາວຕາຍ ອິຕ຺ຕຣປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານຏ຺ເຐນ. ມຸຫຸຕ຺ຕຣມຓີຍຕາຍ ຕາວກາລິກຏ຺ເຐນ. ພ຺ຍຕ຺ເຕຫິ ອຠິຠວນີຍຕາຍ ສພ຺ພງ຺ຄປຈ຺ຈງ຺ຄປລິຠຎ຺ຊນຏ຺ເຐນ. ເຉທນເຠທນາທິອຘິກຣຓຠາເວນ ອຸຄ຺ຆຏ຺ຏນສທິສຕາຍ ອຘິກຸຏ຺ຏນຏ຺ເຐນ. ອວເຓ ວຓໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕ ອນຸປວິສນສຠາວຕາຍ ວິນິວິຊ຺ຌນຏ຺ເຐນ. ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກສມ຺ປຣາຍິກ ອນຕ຺ຖນິມິຕ຺ຕຕາຍ ສາສງ຺ກສປ຺ປຏິຠຍຏ຺ເຐນ.

ທຸຕິຍໂຍຘາຊີວສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໗-໘. ປຐມອນາຄຕຠຍສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ

໗໗-໗໘. ສຕ຺ຕເມ ວິເສສສ຺ສ ປຕ຺ຕິຍາ ວິເສສສ຺ສ ປາປຸຓນຕ຺ຖໍ. ວີຣິຍນ຺ຕິ ປຘານວີຣິຍໍ. ຕໍ ປນ ຈງ຺ກມນວເສນ ກຣເຓ ‘‘ກາຍິກ’’ນ຺ຕິປິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕໍ ລຠຕີຕິ ອາຫ – ‘‘ທຸວິຘມ຺ປີ’’ຕິ. ສຕ຺ຖກວາຕາຕິ ສນ຺ຘິພນ຺ຘນານິ ກຕ຺ຕຣິຍາ ຉິນ຺ທນ຺ຕາ ວິຍ ປວຕ຺ຕວາຕາ. ເຕນາຫ – ‘‘ສຕ຺ຖໍ ວິຍາ’’ຕິອາທິ. ກຕກມ຺ເມຫີຕິ ກຕໂຈຣກມ຺ເມຫິ. ເຕ ກິຣ ກຕກມ຺ມາ ຍໍ ເນສໍ ເທວຕໍ ອາຍາຈິຕ຺ວາ ກມ຺ມໍ ນິປ຺ຜນ຺ນໍ, ຕສ຺ສ ອຸປກາຣຕ຺ຖາຍ ມນຸສ຺ເສ ມາເຣຕ຺ວາ ຄລໂລຫິຕານິ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ. ເຕ ‘‘ອຎ຺ເຎສຸ ມນຸສ຺ເສສຸ ມາຣິຍມາເນສຸ ໂກລາຫລໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ, ປພ຺ພຊິຕໍ ປຣິເຍສນ຺ໂຕ ນາມ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ມຎ຺ຎມານາ ຠິກ຺ຂູ ຄເຫຕ຺ວາ ມາເຣນ຺ຕິ. ຕໍ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອກຕກມ຺ເມຫີຕິ ອຏວິໂຕ ຄາມໍ ອາຄມນກາເລ ກມ຺ມນິປ຺ຜຕ຺ຕຕ຺ຖໍ ປຸເຣຕຣໍ ພລິກມ຺ມໍ ກາຕຸກາເມຫິ. ເຕເນວາຫ – ‘‘ໂຈຣິກໍ ກຕ຺ວາ ນິກ຺ຂນ຺ຕາ ກຕກມ຺ມາ ນາມາ’’ຕິອາທິ. ອຏ຺ຐເມ ນຕ຺ຖິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ.

ປຐມອນາຄຕຠຍສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໙. ຕຕິຍອນາຄຕຠຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໗໙. ນວເມ ປາຬິຄມ຺ຠີຣາຕິ (ສໍ. ນິ. ຏີ. ໒.໒.໒໒໙) ປາຬິວເສນ ຄມ຺ຠີຣາ ອຄາຘາ ທຸກ຺ໂຂຄາຫາ ສລ຺ລສຸຕ຺ຕສທິສາ. ສລ຺ລສຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ (ສຸ. ນິ. ໕໗໙) ‘‘ອນິມິຕ຺ຕມນຎ຺ຎາຕ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ປາຬິວເສນ ຄມ຺ຠີຣໍ, ນ ອຕ຺ຖຄມ຺ຠີຣໍ. ຕຖາ ຫິ ຕຕ຺ຖ ຕາ ຕາ ຄາຖາ ທຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍຣູປາ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ. ທຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍຎ຺ຫິ ຎາເຓນ ທຸກ຺ໂຂຄາຫນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ ‘‘ຄມ຺ຠີຣ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ປຸພ຺ພາປຣໍເປຕ຺ຖ ກາສຎ຺ຈິ ຄາຖານໍ ທຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍຕາຍ ທຸກ຺ໂຂຄາຫເມວ, ຕສ຺ມາ ປາຬິວເສນ ຄມ຺ຠີຣໍ. ອຕ຺ຖຄມ຺ຠີຣາຕິ ອຕ຺ຖວເສນ ຄມ຺ຠີຣາ ມຫາເວທລ຺ລສຸຕ຺ຕສທິສາ, ມຫາເວທລ຺ລສຸຕ຺ຕສ຺ສ (ມ. ນິ. ໑.໔໔໙ ອາທໂຍ) ອຕ຺ຖວເສນ ຄມ຺ຠີຣຕາ ປາກຏາເຍວ. ໂລກໍ ອຸຕ຺ຕຣຕີຕິ ໂລກຸຕ຺ຕໂຣ, ໂສ ອຕ຺ຖຠູໂຕ ເອເຕສໍ ອຕ຺ຖີຕິ ໂລກຸຕ຺ຕຣາ. ເຕນາຫ – ‘‘ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມທີປກາ’’ຕິ. ສຸຎ຺ຎຕາປຏິສໍຍຸຕ຺ຕາຕິ ສຕ຺ຕສຸຎ຺ຎຘມ຺ມປ຺ປກາສກາ. ເຕນາຫ ‘‘ຂນ຺ຘຘາຕຸອາຍຕນປຈ຺ຈຍາກາຣປ຺ປຏິສໍຍຸຕ຺ຕາ’’ຕິ. ອຸຄ຺ຄເຫຕພ຺ພໍ ປຣິຍາປຸຓິຕພ຺ພນ຺ຕິ ຈ ລິງ຺ຄວຈນວິປລ຺ລາເສນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອຸຄ຺ຄເຫຕພ຺ເພ ເຈວ ວຬຎ຺ເຊຕພ຺ເພ ຈາ’’ຕິ. ກວິໂນ ກມ຺ມໍ ກວິຕາ. ຍສ຺ສ ປນ ຍໍ ກມ຺ມໍ, ຕໍ ເຕນ ກຕນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ອາຫ ‘‘ກວິຕາຕິ ກວີຫິ ກຕາ’’ຕິ. ກາເວຍ຺ຍນ຺ຕິ ກພ຺ຍໍ, ກພ຺ຍນ຺ຕິ ຈ ກວິນາ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ຕສ຺ເສວ ເວວຈນ’’ນ຺ຕິ. ຈິຕ຺ຕກ຺ຂຣາຕິ ຈິຕ຺ຣາກາຣອກ຺ຂຣາ. ອິຕຣໍ ຕສ຺ເສວ ເວວຈນໍ. ສາສນໂຕ ພຫິທ຺ຘາ ຐິຕາຕິ ນ ສາສນາວຈຣາ. ພາຫິຣກສາວເກຫີຕິ ‘‘ພຸທ຺ຘາ’’ຕິ ອປ຺ປຎ຺ຎາຕານໍ ເຍສໍ ເກສຎ຺ຈິ ສາວເກຫິ. ສຸສ຺ສູສິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ອກ຺ຂຣຈິຕ຺ຕຕາຍ ເຈວ ສຣສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຈ ອຕ຺ຕມນາ ຫຸຕ຺ວາ ສາມເຓຣທຫຣຠິກ຺ຂຸມາຕຸຄາມມຫາຄຫປຕິກາທໂຍ ‘‘ເອສ ຘມ຺ມກຖິໂກ’’ຕິ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ໂສຕຸກາມາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ.

ຕຕິຍອນາຄຕຠຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໐. ຈຕຸຕ຺ຖອນາຄຕຠຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໘໐. ທສເມ ປຎ຺ຈວິເຘນ ສໍສຄ຺ເຄນາຕິ ‘‘ສວນສໍສຄ຺ໂຄ, ທສ຺ສນສໍສຄ຺ໂຄ, ສມຸລ຺ລາປສໍສຄ຺ໂຄ, ສມ຺ໂຠຄສໍສຄ຺ໂຄ, ກາຍສໍສຄ຺ໂຄ’’ຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕນ ປຎ຺ຈວິເຘນ ສໍສຄ຺ເຄນ. ສໍສຊ຺ຊຕິ ເອເຕນາຕິ ສໍສຄ຺ໂຄ, ຣາໂຄ. ສວນເຫຕຸໂກ, ສວນວເສນ ວາ ປວຕ຺ໂຕ ສໍສຄ຺ໂຄ ສວນສໍສຄ຺ໂຄ. ເອສ ນໂຍ ເສເສສຸປິ. ກາຍສໍສຄ຺ໂຄ ປນ ກາຍປຣາມາໂສ. ເຕສຸ ປເຣຫິ ວາ ກຖິຍມານໍ ຣູປາທິສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອຕ຺ຕນາ ວາ ສິຕລປິຕຄີຕສທ຺ທໍ ສຸຓນ຺ຕສ຺ສ ໂສຕວິຎ຺ຎາຓວີຖິວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ຣາໂຄ ສວນສໍສຄ຺ໂຄ ນາມ. ວິສຠາຄຣູປໍ ໂອໂລເກນ຺ຕສ຺ສ ປນ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓວີຖິວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ຣາໂຄ ທສ຺ສນສໍສຄ຺ໂຄ ນາມ. ອຎ຺ຎມຎ຺ຎອາລາປສລ຺ລາປວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ນຣາໂຄ ສມຸລ຺ລາປສໍສຄ຺ໂຄ ນາມ. ຠິກ຺ຂຸໂນ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ສນ຺ຕກໍ, ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ສນ຺ຕກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຣິໂຠຄກຣຓວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ນຣາໂຄ ສມ຺ໂຠຄສໍສຄ຺ໂຄ ນາມ. ຫຕ຺ຖຄ຺ຄາຫາທິວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ຣາໂຄ ກາຍສໍສຄ຺ໂຄ ນາມ.

ອເນກວິຫິຕນ຺ຕິ ອນ຺ນສນ຺ນິຘິປານສນ຺ນິຘິວຕ຺ຖສນ຺ນິຘິຍານສນ຺ນິຘິສຍນສນ຺ນິຘິຄນ຺ຘສນ຺ນິຘິ- ອາມິສສນ຺ນິຘິວເສນ ອເນກປ຺ປກາຣໍ. ສນ຺ນິຘິກຕສ຺ສາຕິ ເອເຕນ ‘‘ສນ຺ນິຘິກາຣປຣິໂຠຄ’’ນ຺ຕິ (ຘ. ສ. ຕິກມາຕິກາ ໑໐) ເອຕ຺ຖ ກາຣ-ສທ຺ທສ຺ສ ກມ຺ມຕ຺ຖຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ຍຖາ ວາ ‘‘ອາຈຍໍ ຄາມິໂນ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ອນຸນາສິກໂລເປນ ‘‘ອາຈຍຄາມິໂນ’’ຕິ ນິທ຺ເທໂສ ກໂຕ, ເອວໍ ‘‘ສນ຺ນິຘິກາຣໍ ປຣິໂຠຄ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ອນຸນາສິກໂລເປນ ‘‘ສນ຺ນິຘິກາຣປຣິໂຠຄ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ສນ຺ນິຘິໍ ກຕ຺ວາ ປຣິໂຠຄນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

‘‘ສນ຺ນິຘິກຕສ຺ສ ປຣິໂຠຄ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑໒) ປນ ທຸວິຘາ ກຖາ ວິນຍວເສນ ສລ຺ເລຂວເສນ ຈ. ວິນຍວເສນ ຕາວ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ອນ຺ນໍ ອຊ຺ຊ ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ ອປຣຊ຺ຊຸ ສນ຺ນິຘິກາຣໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສ ປຣິໂຠເຄ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ. ອຕ຺ຕນາ ລທ຺ຘໍ ປນ ສາມເຓຣານໍ ທຕ຺ວາ ເຕຫິ ລທ຺ຘໍ ວາ ປາເປຕ຺ວາ ທຸຕິຍທິວເສ ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ສລ຺ເລໂຂ ປນ ນ ໂຫຕິ. ປານສນ຺ນິຘິມ຺ຫິປິ ເອເສວ ນໂຍ. ວຕ຺ຖສນ຺ນິຘິມ຺ຫິ ອນຘິຏ຺ຐິຕາວິກປ຺ປິຕໍ ສນ຺ນິຘິ ຈ ໂຫຕິ, ສລ຺ເລຂຎ຺ຈ ໂກເປຕິ. ອຍໍ ນິປ຺ປຣິຍາຍກຖາ. ປຣິຍາຍໂຕ ປນ ຕິຈີວຣສນ຺ຕຸຏ຺ເຐນ ຠວິຕພ຺ພໍ, ຈຕຸຕ຺ຖໍ ລຠິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎສ຺ສ ທາຕພ຺ພໍ. ສເຈ ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ທາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ຍສ຺ສ ປນ ທາຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ໂສ ອຸທ຺ເທສຕ຺ຖາຍ ວາ ປຣິປຸຈ຺ຉຕ຺ຖາຍ ວາ ຄໂຕ, ອາຄຕມຕ຺ເຕ ທາຕພ຺ພໍ, ອທາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ຈີວເຣ ປນ ອປ຺ປໂຫນ຺ເຕ, ສຕິຍາ ວາ ປຈ຺ຈາສາຍ ອນຸຎ຺ຎາຕກາລໍ ຐເປຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ສູຈິສຸຕ຺ຕຈີວຣກາຣການໍ ອລາເຠ ຕໂຕປິ ວິນຍກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ຐເປຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ຊິຓ຺ເຓ ປຸນ ອີທິສໍ ກຸໂຕ ລຠິສ຺ສາມີ’’ຕິ ປນ ຐເປຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ສນ຺ນິຘິ ຈ ໂຫຕິ, ສລ຺ເລຂຎ຺ຈ ໂກເປຕິ.

ຍານສນ຺ນິຘິມ຺ຫິ ຍານໍ ນາມ ວຍ຺ຫໍ ຣໂຖ ສກຏໍ ສນ຺ທມານິກາ ປາຏງ຺ກີຕິ. ນ ປເນຕໍ ປພ຺ພຊິຕສ຺ສ ຍານໍ, ອຸປາຫນໍ ປນ ຍານໍ. ເອກຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ຫິ ເອໂກ ອຣຎ຺ຎວາສຕ຺ຖາຍ, ເອໂກ ໂຘຕປາທກຕ຺ຖາຍາຕິ ອຸກ຺ກໍສໂຕ ທ຺ເວ ອຸປາຫນສງ຺ຆາຏກາ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ, ຕຕິຍໍ ລຠິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎສ຺ສ ທາຕພ຺ໂພ. ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ຊິຓ຺ເຓ ອຎ຺ຎໍ ກຸໂຕ ລຠິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຐເປຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ສນ຺ນິຘິ ຈ ໂຫຕິ, ສລ຺ເລຂຎ຺ຈ ໂກເປຕິ. ສຍນສນ຺ນິຘິມ຺ຫິ ສຍນນ຺ຕິ ມຎ຺ໂຈ. ເອກສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ເອໂກ ສຍນຄພ຺ເຠ, ເອໂກ ທິວາຏ຺ຐາເນຕິ ອຸກ຺ກໍສໂຕ ທ຺ເວ ມຎ຺ຈາ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ. ຕໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິໍ ລຠິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ, ຄຓສ຺ສ ວາ ທາຕພ຺ໂພ, ອທາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ສນ຺ນິຘິ ເຈວ ໂຫຕິ, ສລ຺ເລໂຂ ຈ ກຸປ຺ປຕິ. ຄນ຺ຘສນ຺ນິຘິມ຺ຫິ ຠິກ຺ຂຸໂນ ກຓ຺ຑຸກຈ຺ຉຸຉວິໂທສາທິອາພາເຘ ສຕິ ຄນ຺ຘາ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ. ຄນ຺ຘຕ຺ຖິເກນ ຄນ຺ຘຎ຺ຈ ອາຫຣາເປຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍ ໂຣເຄ ວູປສນ຺ເຕ ອຎ຺ເຎສໍ ວາ ອາພາຘິການໍ ທາຕພ຺ພໍ, ທ຺ວາເຣ ປຎ຺ຈງ຺ຄຸລິຆຣຘູປນາທີສຸ ວາ ອຸປເນຕພ຺ພໍ. ‘‘ປຸນ ໂຣເຄ ສຕິ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຐເປຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ຄນ຺ຘສນ຺ນິຘິ ຈ ໂຫຕິ, ສລ຺ເລຂຎ຺ຈ ໂກເປຕິ.

ອາມິສນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາວເສສໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ອິເຘກຈ຺ໂຈ ຠິກ຺ຂຸ ‘‘ຕຖາຣູເປ ກາເລ ອຸປກາຣາຍ ຠວິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ຕິລຕຓ຺ຑຸລມຸຄ຺ຄມາສນາຬິເກຣໂລຓມຈ຺ຉສປ຺ປິເຕລກຸລາລຠາຊນາທີນິ ອາຫຣາເປຕ຺ວາ ຐເປຕິ. ໂສ ວສ຺ສກາເລ ກາລສ຺ເສວ ສາມເຓເຣຫິ ຍາຄຸໍ ປຈາເປຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ‘‘ສາມເຓຣ ອຸທກກທ຺ທເມ ທຸກ຺ຂໍ ຄາມໍ ປວິສິຕຸໍ, ຄຈ຺ຉ ອສຸກກຸລໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ມຍ຺ຫໍ ວິຫາເຣ ນິສິນ຺ນຠາວໍ ອາໂຣເຈຫິ, ອສຸກກຸລໂຕ ທຘິອາທີນິ ອາຫຣາ’’ຕິ ເປເສຕິ. ຠິກ຺ຂູຫິ ‘‘ກິໍ, ຠນ຺ເຕ, ຄາມໍ ປວິສິສ຺ສາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ‘‘ທຸປ຺ປເວໂສ, ອາວຸໂສ, ອິທານິ ຄາໂມ’’ຕິ ວທຕິ. ເຕ ‘‘ໂຫຕຸ, ຠນ຺ເຕ, ອຈ຺ຉຖ ຕຸມ຺ເຫ, ມຍໍ ຠິກ຺ຂໍ ປຣິເຍສິຕ຺ວາ ອາຫຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ອຖ ສາມເຓໂຣ ທຘິອາທີນິ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຠຕ຺ຕຎ຺ຈ ພ຺ຍຎ຺ຊນຎ຺ຈ ສມ຺ປາເທຕ຺ວາ ອຸປເນຕິ, ຕໍ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ເສວ ອຸປຏ຺ຐາກາ ຠຕ຺ຕໍ ປຫິຓນ຺ຕິ, ຕໂຕປິ ມນາປມນາປໍ ຠຸຎ຺ຊຕິ. ອຖ ຠິກ຺ຂູ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຕໂຕປິ ມນາປມນາປໍ ຠຸຎ຺ຊຕິເຍວ. ເອວໍ ຈຕຸມາສມ຺ປິ ວີຕິນາເມຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ຠິກ຺ຂຸ ມຸຓ຺ຑກຸຏຸມ຺ພິກຊີວິກໍ ຊີວຕິ, ນ ສມຓຊີວິກນ຺ຕິ. ເອວຣູໂປ ອາມິສສນ຺ນິຘິ ນາມ ໂຫຕິ. ຠິກ຺ຂຸໂນ ປນ ວສນຏ຺ຐາເນ ເອກາ ຕຓ຺ຑຸລນາຬິ ເອໂກ ຄຸຬປິຓ຺ໂຑ ກຸຑຸວມຕ຺ຕໍ ສປ຺ປີຕິ ເອຕ຺ຕກໍ ນິເຘຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ ອກາເລ ສມ຺ປຕ຺ຕໂຈຣານໍ ອຕ຺ຖາຍ. ເຕ ຫິ ເອຕ຺ຕກໍ ອາມິສປຏິສນ຺ຖາຣໍ ອລຠນ຺ຕາ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປຍ຺ຍຸໍ, ຕສ຺ມາ ສເຈ ຫິ ເອຕ຺ຕກໍ ນຕ຺ຖິ, ອາຫຣາເປຕ຺ວາປິ ຐເປຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ອຜາສຸກກາເລ ຈ ຍເທຕ຺ຖ ກປ຺ປິຍໍ, ຕໍ ອຕ຺ຕນາປິ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ກປ຺ປິຍກຸຏິຍໍ ປນ ພຫຸໍ ຐເປນ຺ຕສ຺ສປິ ສນ຺ນິຘິ ນາມ ນຕ຺ຖິ.

ຈຕຸຕ຺ຖອນາຄຕຠຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ໂຍຘາຊີວວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.