(໙) ໔. ເຖຣວຄ຺ໂຄ

໑-໒. ຣຊນີຍສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ

໘໑-໘໒. ຈຕຸຕ຺ຖສ຺ສ ປຐມໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ. ທຸຕິເຍ ຄຸຓມກ຺ຂນາຍ ປວຕ຺ໂຕປິ ອຕ຺ຕໂນ ກາຣກໍ ຄູເຖນ ປຫຣນ຺ຕໍ ຄູໂຖ ວິຍ ປຐມຕຣໍ ມກ຺ເຂຕີຕິ ມກ຺ໂຂ, ໂສ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ມກ຺ຂີ. ປຬາສຕີຕິ ປຬາໂສ, ປຣສ຺ສ ຄຸເຓ ຑໍສິຕ຺ວາ ວິຍ ອປເນຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂສ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ປຬາສີ. ປຬາສີ ປຸຄ຺ຄໂລ ຫິ ທຸຕິຍສ຺ສ ຘຸຣໍ ນ ເທຕິ, ສມ຺ປສາເຣຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ຍຸຄຄ຺ຄາຫລກ຺ຂເຓນ ປຬາເສນ ສມນ຺ນາຄໂຕ’’ຕິ.

ຣຊນີຍສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ກຸຫກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໘໓. ຕຕິເຍ ຕີຫິ ກຸຫນວຕ຺ຖູຫີຕິ ສາມນ຺ຕຊປ຺ປນອິຣິຍາປຖສນ຺ນິສ຺ສິຕປຈ຺ຈຍປ຺ປຏິເສວນເຠທໂຕ ຕິປ຺ປເຠເທຫິ ກຸຫນວຕ຺ຖູຫິ. ຕິວິເຘນ ກຸຫນວຕ຺ຖຸນາ ໂລກໍ ກຸຫຍຕິ ວິມ຺ຫາປຍຕິ ‘‘ອໂຫ ອຈ຺ຉຣິຍປຸຣິໂສ’’ຕິ ອຕ຺ຕນິ ປເຣສໍ ວິມ຺ຫຍໍ ອຸປ຺ປາເທຕີຕິ ກຸຫໂກ. ລາຠສກ຺ກາຣຕ຺ຖິໂກ ຫຸຕ຺ວາ ລປຕິ ອຕ຺ຕານໍ ທາຍກໍ ວາ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຍຖາ ໂສ ກິຎ຺ຈິ ທທາຕິ, ເອວໍ ອຸກ຺ກາເຈຕ຺ວາ ກເຖຕີຕິ ລປໂກ. ນິມິຕ຺ຕໍ ສີລໍ ຕສ຺ສາຕິ ເນມິຕ຺ຕິໂກ, ນິມິຕ຺ເຕນ ວາ ຈຣຕິ, ນິມິຕ຺ຕໍ ວາ ກໂຣຕີຕິ ເນມິຕ຺ຕິໂກ. ນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ຈ ປເຣສໍ ປຈ຺ຈຍທານສຎ຺ຎຸປ຺ປາທກໍ ກາຍວຈີກມ຺ມໍ ວຸຈ຺ຈຕິ. ນິປ຺ເປໂສ ສີລມສ຺ສາຕິ ນິປ຺ເປສິໂກ. ນິປ຺ປິສຕີຕິ ວາ ນິປ຺ເປໂສ, ນິປ຺ເປໂສເຍວ ນິປ຺ເປສິໂກ. ນິປ຺ເປໂສຕິ ຈ ສຐປຸຣິໂສ ວິຍ ລາຠສກ຺ກາຣຕ຺ຖໍ ອກ຺ໂກສນຸປ຺ປຓ຺ຑນປຣປິຏ຺ຐິມໍສິກຕາທິ.

ກຸຫກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໖-໗. ປຏິສມ຺ຠິທາປ຺ປຕ຺ຕສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ

໘໖-໘໗. ຉຏ຺ເຐ ປຏິສມ຺ຠິທາສຸ ຍໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕເມວ. ອຸຈ຺ຈາວຈານີຕິ ອຸຈ຺ຈນີຈານິ. ເຕນາຫ ‘‘ມຫນ຺ຕຂຸທ຺ທການີ’’ຕິ. ກິໍກຣຓີຍານີຕິ ‘‘ກິໍ ກໂຣມີ’’ຕິ ເອວໍ ວຕ຺ວາ ກຕ຺ຕພ຺ພກມ຺ມານິ. ຕຕ຺ຖ ອຸຈ຺ຈກມ຺ມານິ ນາມ ຈີວຣສ຺ສ ກຣຓໍ, ຣຊນໍ, ເຈຕິເຍ ສຸຘາກມ຺ມໍ, ອຸໂປສຖາຄາຣເຈຕິຍຆຣໂພຘິຆເຣສຸ ກຕ຺ຕພ຺ພກມ຺ມນ຺ຕິ ເອວມາທິ. ອວຈກມ຺ມໍ ນາມ ປາທໂຘວນມກ຺ຂນາທິ ຂຸທ຺ທກກມ຺ມໍ. ຕຕ຺ຣຸປາຍາສາຕິ ຕຕ຺ຣຸປຄມນິຍາ, ຕຕ຺ຣ ຕຕ຺ຣ ມຫນ຺ເຕ ຂຸທ຺ທເກ ຈ ກມ຺ເມ ສາຘນວເສນ ອຸປຄຈ຺ຉນ຺ຕິຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ນິປ຺ຜາທເນ ສມຕ຺ຖາຍາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຣຸປາຍາຍາຕິ ວາ ຕຕ຺ຣ ຕຕ຺ຣ ກມ຺ເມ ສາເຘຕພ຺ເພ ອຸປາຍຠູຕາຍ. ອລໍ ກາຕຸນ຺ຕິ ກາຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ໂຫຕິ. ອລໍ ສໍວິຘາຕຸນ຺ຕິ ວິຈາເຣຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ. ສຕ຺ຕມໍ ອຸຕ຺ຕານເມວ.

ປຏິສມ຺ຠິທາປ຺ປຕ຺ຕສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໘. ເຖຣສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໘໘. ອຏ຺ຐເມ ຖິຣຠາວປ຺ປຕ຺ໂຕຕິ ສາສເນ ຖິຣຠາວໍ ອນິວຕ຺ຕິຠາວໍ ປຕ຺ໂຖ. ປພ຺ພຊິໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ພຫູ ຣຕ຺ຕິໂຍ ຊານາຕີຕິ ຣຕ຺ຕຎ຺ຎູ. ເຕນາຫ ‘‘ປພ຺ພຊິຕທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍາ’’ຕິອາທິ. ປາກໂຏຕິ ອຍຖາຠູຕຄຸເຓຫິ ເຈວ ຍຖາຠູຕຄຸເຓຫິ ຈ ສມຸຄ຺ຄໂຕ. ຍໂສ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ຍສສ຺ສີ, ຍສໍ ສິໂຕ ນິສ຺ສິໂຕ ວາ ຍສສ຺ສີ. ເຕນາຫ ‘‘ຍສນິສ຺ສິໂຕ’’ຕິ. ອສຕໍ ອສາຘູນໍ ຘມ຺ມາ ອສທ຺ຘມ຺ມາ, ອສນ຺ຕາ ວາ ອສຸນ຺ທຣາ ຄາຣຍ຺ຫາ ລາມກາ ຘມ຺ມາຕິ ອສທ຺ຘມ຺ມາ. ວິປຣິຍາເຍນ ສທ຺ຘມ຺ມາ ເວທິຕພ຺ພາ.

ເຖຣສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໙. ປຐມເສຂສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໘໙. ນວເມ ອາຣມິຕພ຺ພຏ຺ເຐນ ກມ຺ມໍ ອາຣາໂມ ເອຕສ຺ສາຕິ ກມ຺ມາຣາໂມ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ກມ຺ມາຣາມຕາ. ຕຕ຺ຖ ກມ຺ມນ຺ຕິ ອິຕິກຕ຺ຕພ຺ພໍ ກມ຺ມໍ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ຈີວຣວິຈາຣຓໍ ຈີວຣກມ຺ມກຣຓໍ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠນໍ ປຕ຺ຕຕ຺ຖວິກອໍສພທ຺ຘກກາຍພນ຺ຘນຘມ຺ມກຣຓອາຘາຣກປາທກຖລິກສມ຺ມຊ຺ຊນິອາທີນໍ ກຣຓນ຺ຕິ. ເອກຈ຺ໂຈ ຫິ ເອຕານິ ກໂຣນ຺ໂຕ ສກລທິວສໍ ເອຕາເນວ ກໂຣຕິ, ຕໍ ສນ຺ຘາເຍສ ປຏິກ຺ເຂໂປ. ໂຍ ປນ ເອເຕສໍ ກຣຓເວລາຍເມວ ຕານິ ກໂຣຕິ, ອຸທ຺ເທສເວລາຍ ອຸທ຺ເທສໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ສຊ຺ຌາຍເວລາຍ ສຊ຺ຌາຍຕິ, ເຈຕິຍງ຺ຄຓວຕ຺ຕເວລາຍ ເຈຕິຍງ຺ຄຓວຕ຺ຕໍ ກໂຣຕິ, ມນສິກາຣເວລາຍ ມນສິກາຣໍ ກໂຣຕິ, ນ ໂສ ກມ຺ມາຣາໂມ ນາມ. ຠສ຺ສາຣາມຕາຕິ ເອຕ຺ຖ ໂຍ ອິຕ຺ຖິວຓ຺ຓປຸຣິສວຓ຺ຓາທິວເສນ ອາລາປສລ຺ລາປໍ ກໂຣນ຺ໂຕເຍວ ທິວສຎ຺ຈ ຣຕ຺ຕິຎ຺ຈ ວີຕິນາເມຕິ, ເອວຣູໂປ ຠສ຺ເສ ປຣິຍນ຺ຕກາຣີ ນ ໂຫຕິ, ອຍໍ ຠສ຺ສາຣາໂມ ນາມ. ໂຍ ປນ ຣຕ຺ຕິມ຺ປິ ທິວສມ຺ປິ ຘມ຺ມໍ ກເຖຕິ, ປຎ຺ຫໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕິ, ອຍໍ ອປ຺ປຠສ຺ໂສ ຠສ຺ເສ ປຣິຍນ຺ຕກາຣີເຍວ. ກສ຺ມາ? ‘‘ສນ຺ນິປຕິຕານໍ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ທ຺ວຍໍ ກຣຓີຍໍ ຘມ຺ມີ ວາ ກຖາ, ອຣິໂຍ ວາ ຕຸຓ຺ຫີຠາໂວ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໒໗໓; ອຸທາ. ໑໒, ໒໘, ໒໙) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ.

ນິທ຺ທາຣາມຕາຕິ ເອຕ຺ຖ ໂຍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕປິ ນິສິນ຺ໂນປິ ນິປນ຺ໂນປິ ຖິນມິທ຺ຘາຠິຠູໂຕ ນິທ຺ທາຍຕິເຍວ, ອຍໍ ນິທ຺ທາຣາໂມ ນາມ. ຍສ຺ສ ປນ ກຣຊກາເຍ ເຄລຎ຺ເຎນ ຈິຕ຺ຕໍ ຠວງ຺ເຄ ໂອຕຣຕິ, ນາຍໍ ນິທ຺ທາຣາໂມ. ເຕເນວາຫ – ‘‘ອຠິຊານາມິ ໂຂ ປນາຫໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ຄິມ຺ຫານໍ ປຈ຺ຉິເມ ມາເສ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕປ຺ປຏິກ຺ກນ຺ໂຕ ຈຕຸຄ຺ຄຸຓໍ ສງ຺ຆາຏິໍ ປຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ທກ຺ຂິເຓນ ປສ຺ເສນ ສໂຕ ສມ຺ປຊາໂນ ນິທ຺ທໍ ໂອກ຺ກມິຕາ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໓໘໗). ສງ຺ຄຓິກາຣາມຕາຕິ ເອຕ຺ຖ ໂຍ ເອກສ຺ສ ທຸຕິໂຍ, ທ຺ວິນ຺ນໍ ຕຕິໂຍ, ຕິຓ຺ຓໍ ຈຕຸຕ຺ໂຖຕິ ເອວໍ ສໍສຏ຺ໂຐວ ວິຫຣຕິ, ເອກໂກ ອສ຺ສາທໍ ນ ລຠຕິ, ອຍໍ ສງ຺ຄຓິກາຣາໂມ. ໂຍ ປນ ຈຕູສຸ ອິຣິຍາປເຖສຸ ເອກໂກວ ອສ຺ສາທໍ ລຠຕິ, ນາຍໍ ສງ຺ຄຓິກາຣາໂມ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເສຂານໍ ປຏິລທ຺ຘຄຸຓສ຺ສ ປຣິຫານາສມ຺ຠວໂຕ ‘‘ອຸປຣິຄຸເຓຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ປຐມເສຂສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໐. ທຸຕິຍເສຂສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໙໐. ທສເມ ອຕິປາໂຕວາຕິ ສພ຺ພຣຕ຺ຕິໍ ນິທ຺ທາຍິຕ຺ວາ ພລວປຈ຺ຈູເສ ໂກຏິສມ຺ມຸຎ຺ຊນິຍາ ໂຖກໍ ສມ຺ມຊ຺ຊິຕ຺ວາ ມຸຂໍ ໂຘວິຕ຺ວາ ຍາຄຸຠິກ຺ຂຕ຺ຖາຍ ປາໂຕວ ປວິສຕິ. ຕໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາຕິ ຄິຫິສໍສຄ຺ຄວເສນ ກາລໍ ວີຕິນາເມນ຺ໂຕ ມຊ຺ຌນ຺ຫິກສມຍໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ປກ຺ກມຕິ. ປາໂຕເຍວ ຫິ ຄາມໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຍາຄຸໍ ອາທາຍ ອາສນສາລໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປິວິຕ຺ວາ ເອກສ຺ມິໍ ຐາເນ ນິປນ຺ໂນ ນິທ຺ທາຍິຕ຺ວາ ມນຸສ຺ສານໍ ໂຠຊນເວລາຍ ‘‘ປຓີຕຠິກ຺ຂໍ ລຠິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຸປກຏ຺ເຐ ມຊ຺ຌນ຺ຫິເກ ອຸຏ຺ຐາຍ ຘມ຺ມກຣເຓນ ອຸທກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອກ຺ຂີນິ ປຸຎ຺ຉິຕ຺ວາ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ຍາວທຕ຺ຖໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ຄິຫິສໍສຏ຺ໂຐ ກາລໍ ວີຕິນາເມຕ຺ວາ ມຊ຺ຌນ຺ເຫ ວີຕິວຕ຺ເຕ ປຏິກ຺ກມຕິ.

ອປ຺ປິຈ຺ຉກຖາຕິ, ‘‘ອາວຸໂສ, ອຕ຺ຣິຈ຺ຉຕາ ປາປິຈ຺ຉຕາຕິ ອິເມ ຘມ຺ມາ ປຫາຕພ຺ພາ’’ຕິ ເຕສຸ ອາທີນວໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ‘‘ເອວຣູປໍ ອປ຺ປິຈ຺ຉຕໍ ສມາທາຍ ວຕ຺ຕິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິອາທິນຍປ຺ປວຕ຺ຕາ ກຖາ. ຕີຫິ ວິເວເກຫີຕິ ກາຍວິເວໂກ, ຈິຕ຺ຕວິເວໂກ, ອຸປຘິວິເວໂກຕິ ອິເມຫິ ຕີຫິ ວິເວເກຫິ. ຕຕ຺ຖ ເອໂກ ຄຈ຺ຉຕິ, ເອໂກ ຕິຏ຺ຐຕິ, ເອໂກ ນິສີທຕິ, ເອໂກ ເສຍ຺ຍໍ ກປ຺ເປຕິ, ເອໂກ ຄາມໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິສຕິ, ເອໂກ ປຏິກ຺ກມຕິ, ເອໂກ ຈງ຺ກມໍ ອຘິຏ຺ຐາຕິ, ເອໂກ ຈຣຕິ, ເອໂກ ວິຫຣຕີຕິ ອຍໍ ກາຍວິເວໂກ ນາມ. ອຏ຺ຐ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ປນ ຈິຕ຺ຕວິເວໂກ ນາມ. ນິພ຺ພານໍ ອຸປຘິວິເວໂກ ນາມ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຫຕໍ – ‘‘ກາຍວິເວໂກ ຈ ວິເວກຏ຺ຐກາຍານໍ ເນກ຺ຂມ຺ມາຠິຣຕານໍ, ຈິຕ຺ຕວິເວໂກ ຈ ປຣິສຸທ຺ຘຈິຕ຺ຕານໍ ປຣມໂວທານປ຺ປຕ຺ຕານໍ, ອຸປຘິວິເວໂກ ຈ ນິຣຸປຘີນໍ ປຸຄ຺ຄລານໍ ວິສງ຺ຂາຣຄຕານ’’ນ຺ຕິ (ມຫານິ. ໕໗). ທຸວິຘໍ ວີຣິຍນ຺ຕິ ກາຍິກໍ, ເຈຕສິກຎ຺ຈ ວີຣິຍໍ. ສີລນ຺ຕິ ຈຕຸປາຣິສຸທ຺ຘິສີລໍ. ສມາຘິນ຺ຕິ ວິປສ຺ສນາປາທກາ ອຏ຺ຐ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ. ວິມຸຕ຺ຕິກຖາຕິ ວາ ອຣິຍຜລໍ ອາຣພ຺ຠ ປວຕ຺ຕາ ກຖາ. ເສສໍ ອຸຕ຺ຕານເມວ.

ທຸຕິຍເສຂສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ເຖຣວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.