(໒໐) ໕. ພ຺ຣາຫ຺ມຓວຄ຺ໂຄ
໑. ໂສຓສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ
໑໙໑. ປຎ຺ຈມສ຺ສ ປຐເມ ສມ຺ປິເຍເນວາຕິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎເປເມເນວ ກາເຍນ ຈ ຈິຕ຺ເຕນ ຈ ມິສ຺ສີຠູຕາ ສງ຺ຆຏ຺ຏິຕາ ສໍສຏ຺ຐາ ຫຸຕ຺ວາ ສໍວາສໍ ວຕ຺ເຕນ຺ຕິ, ນ ອປ຺ປິເຍນ ນິຄ຺ຄເຫນ ວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ປິຍ’’ນ຺ຕິອາທິ. ອຸທຣໍ ອວທິຫຕິ ອຸປຈິໂນຕິ ປູເຣຕີຕິ ອຸທຣາວເທຫກໍ. ຠາວນປຸໍສກຎ຺ເຈຕໍ, ອຸທຣາວເທຫກໍ ກຕ຺ວາ ອຸທຣໍ ປູເຣຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ອຸທຣໍ ອວທິຫິຕ຺ວາ’’ຕິອາທິ.
ໂສຓສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.
໒. ໂທຓພ຺ຣາຫ຺ມຓສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ
໑໙໒. ທຸຕິເຍ ປວຕ຺ຕາໂຣຕິ (ທີ. ນິ. ຏີ. ໑.໒໘໕) ປາວຈນຠາເວນ ວຕ຺ຕາໂຣ. ຍສ຺ມາ ເຕ ເຕສໍ ມນ຺ຕານໍ ປວຕ຺ຕນກາ, ຕສ຺ມາ ອາຫ ‘‘ປວຕ຺ຕຍິຕາໂຣ’’ຕິ. ສຸທ຺ເທ ພຫິ ກຕ຺ວາ ຣໂຫຠາສິຕພ຺ພຏ຺ເຐນ ມນ຺ຕາ ເອວ ຕໍຕໍອຕ຺ຖປ຺ປຏິປຕ຺ຕິເຫຕຸຕາຍ ມນ຺ຕປທໍ. ອນຸປນີຕາສາຘາຣຓຕາຍ ຣຫສ຺ສຠາເວນ ວຕ຺ຕພ຺ພກິຣິຍາຍ ອຘິຄມູປາຍໍ. ສຊ຺ຌາຍິຕນ຺ຕິ ຄາຍນວເສນ ສຊ຺ຌາຍິຕໍ. ຕໍ ປນ ອຸທຕ຺ຕານຸທຕ຺ຕາທີນໍ ສຣານໍ ສມ຺ປທາວເສເນວ ອິຈ຺ຉິຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ສຣສມ຺ປຕ຺ຕິວເສນາ’’ຕິ. ອຎ຺ເຎສໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ປາວຈນຠາເວນ ອຎ຺ເຎສໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ສມຸປພ຺ຍູຬ຺ຫນ຺ຕິ ສງ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອຸປຣູປຣິ ສຎ຺ຎູຬ຺ຫໍ. ຣາສິກຕນ຺ຕິ ອິຣຸເວທຍຊຸເວທສາມເວທາທິວເສນ, ຕຕ຺ຖາປິ ປຈ຺ເຈກໍ ມນ຺ຕພ຺ຣຫ຺ມາທິວເສນ, ອຊ຺ຌາຍານຸວາກາທິວເສນ ຈ ຣາສິກຕໍ. ເຕສນ຺ຕິ ມນ຺ຕານໍ ກຕ຺ຕູນໍ. ທິພ຺ເພນ ຈກ຺ຂຸນາ ໂອໂລເກຕ຺ວາຕິ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸປຣິຠຓ຺ເຑນ ຍຖາກມ຺ມູປຄຎາເຓນ ສຕ຺ຕານໍ ກມ຺ມສ຺ສກຕາທິໍ, ປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕ ທສ຺ສນຏ຺ເຐນ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸສທິເສນ ປຸພ຺ເພນິວາສຎາເຓນ ອຕີຕກປ຺ເປ ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ມນ຺ຕຊ຺ເຌນວິຘິຎ຺ຈ ໂອໂລເກຕ຺ວາ. ປາວຈເນນ ສຫ ສໍສນ຺ເທຕ຺ວາຕິ ກສ຺ສປສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ຍໍ ວຈນໍ ວຏ຺ຏສນ຺ນິສ຺ສິຕໍ, ເຕນ ສຫ ອວິຣຸທ຺ຘໍ ກຕ຺ວາ. ນ ຫິ ເຕສໍ ວິວຏ຺ຏສນ຺ນິສ຺ສິໂຕ ອຕ຺ໂຖ ປຈ຺ຈກ຺ໂຂ ໂຫຕິ. ອປຣາປເຣຕິ ອຏ຺ຐກາທີຫິ ອປຣາປເຣ ປຈ຺ຉິມາ ໂອກ຺ກາກຣາຊກາລາທີສຸ ອຸປ຺ປນ຺ນາ. ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາຕິ ອຏ຺ຐກາທີຫິ ຄນ຺ຖິຕມນ຺ຕປເທສຸ ກິເລສສນ຺ນິສ຺ສິຕປທານໍ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ປເທ ປກ຺ຂິປນໍ ກຕ຺ວາ. ວິຣຸທ຺ເຘ ອກໍສູຕິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຘມ຺ມິກສຸຕ຺ຕາທີສຸ (ສຸ. ນິ. ພ຺ຣາຫ຺ມຓຘມ຺ມິກສຸຕ຺ຕໍ ໒໘໖ ອາທໂຍ) ອາຄຕນເຍນ ສໍກິເລສຕ຺ຖທີປນໂຕ ປຈ຺ຈນີກຠູເຕ ອກໍສຸ.
ອຸສູນໍ ອສນກມ຺ມໍ ອິສ຺ສຕ຺ຖໍ, ຘນຸສິປ຺ເປນ ຊີວິກາ. ອິຘ ປນ ອິສ຺ສຕ຺ຖໍ ວິຍາຕິ ອິສ຺ສຕ຺ຖໍ, ສພ຺ພອາວຸຘຊີວິກາຕິ ອາຫ ‘‘ໂຍຘາຊີວກມ຺ເມນາ’’ຕິ, ອາວຸຘໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐານກມ຺ເມນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຣາຊໂປຣິສໍ ນາມ ວິນາ ອາວຸເຘນ ໂປໂຣເຫຈ຺ຈາມຈ຺ຈກມ຺ມາທິຣາຊກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ຣາຊຸປຏ຺ຐານໍ. ສິປ຺ປຎ຺ຎຕເຣນາຕິ ຄຫິຕາວເສເສນ ຫຕ຺ຖິອສ຺ສສິປ຺ປາທິນາ. ກຸມາຣຠາວໂຕ ປຠຸຕິ ຈຣເຓນ ໂກມາຣພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ.
ອຸທກໍ ປາເຕຕ຺ວາ ເທນ຺ຕີຕິ ທ຺ວາເຣ ຐິຕສ຺ເສວ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ຫຕ຺ເຖ ອຸທກໍ ອາສິຎ຺ຈນ຺ຕາ ‘‘ອິທໍ ເຕ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຠຣິຍໍ ໂປສາປນຕ຺ຖາຍ ເທມາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເທນ຺ຕິ. ກສ຺ມາ ປນ ເຕ ເອວໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣິຕ຺ວາປິ ທາຣໍ ປຣິເຍສນ຺ຕິ, ນ ຍາວຊີວໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິໂນ ໂຫນ຺ຕີຕິ? ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິວເສນ. ເຕສຎ຺ຫີ ເອວໍ ທິຏ຺ຐິ ໂຫຕິ ‘‘ໂຍ ປຸຕ຺ຕໍ ນ ອຸປ຺ປາເທຕິ, ໂສ ກຸລວໍສຈ຺ເຉທກໂຣ ໂຫຕິ, ຕໂຕ ນິຣເຍ ປຈ຺ຈຕີ’’ຕິ. ຈຕ຺ຕາໂຣ ກິຣ ອຠາຍິຕພ຺ພໍ ຠາຍນ຺ຕິ ຄຓ຺ຑຸປ຺ປາທໂກ, ກິກີ, ໂກນ຺ຕິນີ, ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓຕິ. ຄຓ຺ຑຸປ຺ປາທາ ກິຣ ມຫາປຖວິຍາ ຂຍນຠເຍນ ມຕ຺ຕໂຠຊນາ ໂຫນ຺ຕິ, ນ ພຫຸໍ ມຕ຺ຕິກໍ ຂາທນ຺ຕິ. ກິກີ ສກຸຓິກາ ອາກາສປຕນຠເຍນ ອຓ຺ຑສ຺ສ ອຸປຣິ ອຸຕ຺ຕານາ ເສຕິ. ໂກນ຺ຕິນີ ສກຸຓີ ປຖວີກມ຺ປນຠເຍນ ປາເທຫິ ຠູມິໍ ນ ສຸຏ຺ຐຸ ອກ຺ກມຕິ. ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ກຸລວໍສູປຈ຺ເຉທຠເຍນ ທາຣໍ ປຣິເຍສນ຺ຕິ. ອາຫຸ ເຈຕ຺ຖ –
‘‘ຄຓ຺ຑຸປ຺ປາໂທ ກິກີ ເຈວ, ໂກນ຺ຕີ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຘມ຺ມິໂກ;
ເອເຕ ອຠຍໍ ຠາຍນ຺ຕິ, ສມ຺ມູຬ຺ຫາ ຈຕຸໂຣ ຊນາ’’ຕິ. (ສຸ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໒໙໓);
ເສສເມຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວ.
ໂທຓພ຺ຣາຫ຺ມຓສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.
໓. ສງ຺ຄາຣວສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ
໑໙໓. ຕຕິເຍ (ສໍ. ນິ. ຏີ. ໒.໕.໒໓໖) ປຐມຎ຺ເຎວາຕິ ປຸເຣຕຣໍເຍວ, ອສຊ຺ຌາຍກຕານໍ ມນ຺ຕານໍ ອປ຺ປຏິຠານໍ ປເຄວ ປຐມໍເຍວ ສິທ຺ຘໍ, ຕຕ຺ຖ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ ນຕ຺ຖີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ປຣິຍຸຏ຺ຐານໍ ນາມ ອຠິຠໂວ ຄຫຓນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ກາມຣາຄປຣິຍຸຏ຺ຐິເຕນາຕິ ກາມຣາຄຄ຺ຄຫິເຕນາ’’ຕິ. ວິກ຺ຂມ຺ເຠຕິ ອປເນຕີຕິ ວິກ຺ຂມ຺ຠນໍ, ປຏິປກ຺ຂໂຕ ນິສ຺ສຣຕິ ເອເຕນາຕິ ນິສ຺ສຣຓໍ. ວິກ຺ຂມ຺ຠນຎ຺ຈ ຕໍ ນິສ຺ສຣຓຎ຺ຈາຕິ ວິກ຺ຂມ຺ຠນນິສ຺ສຣຓໍ. ເຕນາຫ ‘‘ຕຕ຺ຖາ’’ຕິອາທິ. ເສສປທທ຺ວເຍປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອຕ຺ຕນາ ອຣຓີໂຍ ປຕ຺ຕພ຺ໂພ ອຕ຺ໂຖ ອຕ຺ຕຕ຺ໂຖ. ຕຖາ ປຣຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.
‘‘ອນິຈ຺ຈໂຕ ອນຸປສ຺ສນ຺ໂຕ ນິຈ຺ຈສຎ຺ຎໍ ປຊຫຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ປຏິ. ມ. ໑.໕໒) ພ຺ຍາປາທາທີນໍ ອນາຄຕຕ຺ຕາ ພ຺ຍາປາທວາເຣ ຕທງ຺ຄນິສ຺ສຣຓໍ ນ ຄຫິຕໍ. ກິຎ຺ຈາປິ ນ ຄຫິຕໍ, ປຏິສງ຺ຂານວເສນ ຕສ຺ສ ວິໂນເທຕພ຺ພຕາຍ ຕທງ຺ຄນິສ຺ສຣຓມ຺ປິ ລພ຺ຠເຕວາຕິ ສກ຺ກາ ວິຎ຺ຎາຕຸໍ. ອາໂລກສຎ຺ຎາ ອຸປຈາຣປ຺ປຕ຺ຕາ ວາ ອປ຺ປນາປ຺ປຕ຺ຕາ ວາ. ໂຍ ໂກຈິ ກສິຓຊ຺ຌານາທິເຠໂທ ສມໂຖ. ຘມ຺ມວວຕ຺ຖານໍ ອຸປຈາຣປ຺ປນາປ຺ປຕ຺ຕວເສນ ຄເຫຕພ຺ພໍ.
ກຸຘິໂຕຕິ ຕຕ຺ໂຕ. ອຸສ຺ສູຣກຊາໂຕຕິ ຕສ຺ເສວ ກຸຘິຕຠາວສ຺ສ ອຸສ຺ສູຣກໍ ອຈ຺ຈຸຓ຺ຫຕໍ ປຕ຺ໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ອຸສຸມກຊາໂຕ’’ຕິ. ຕິລພີຊກາທິເຠເທນາຕິ ຕິລພີຊກຓ຺ຓິກເກສຣາທິເຠເທນ ເສວາເລນ. ປຓເກນາຕິ ອຸທກປິຈ຺ຉິລ຺ເລນ. ອປ຺ປສນ຺ໂນ ອາກຸລຕາຍ. ອສນ຺ນິສິນ຺ໂນ ກລລຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ. ອນາໂລກຏ຺ຐາເນຕິ ອາໂລກຣຫິເຕ ຐາເນ.
ສງ຺ຄາຣວສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.
໔. ກາຣຓປາລີສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ
໑໙໔. ຈຕຸຕ຺ເຖ ປຓ຺ຑິໂຕ ມຎ຺ເຎຕິ ເອຕ຺ຖ ມຎ຺ເຎຕິ ອິທໍ ‘‘ມຎ຺ຎຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ສມານຕ຺ຖໍ ນິປາຕປທໍ. ຕສ຺ສ ອິຕິ-ສທ຺ທໍ ອາເນຕ຺ວາ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ປຓ຺ຑິໂຕຕິ ມຎ຺ຎຕີ’’ຕິ ອາຫ. ອນຸມຕິປຸຈ຺ຉາວເສນ ເຈຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕເນວາຫ ‘‘ອຸທາຫຸ ໂນ’’ຕິ. ‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎຕິ ຠວໍ ປິງ຺ຄິຍານີ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ປຎ຺ຎາເວຍ຺ຍຕ຺ຕິຍ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕເມວຕ຺ຖໍ ປຸນ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ‘‘ປຓ຺ຑິໂຕ ມຎ຺ເຎ’’ຕິ ອາຫ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຠວໍ ປິງ຺ຄິຍານີ ສມຓໍ ໂຄຕມໍ ປຓ຺ຑິໂຕຕິ ມຎ຺ຎຕິ ອຸທາຫຸ ໂນ’’ຕິ, ຍຖາ ເຕ ຂເມຍ຺ຍ, ຕຖາ ນໍ ກເຖຫີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອຫໍ ໂກ ນາມ, ມມ ອວິສໂຍ ເອໂສຕິ ທສ຺ເສຕິ. ໂກ ຈາຕິ ເຫຕຸນິສ຺ສກ຺ເກ ປຈ຺ຈຕ຺ຕວຈນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ກຸໂຕ ຈາ’’ຕິ. ຕຖາ ຈາຫ ‘‘ເກນ ກາຣເຓນ ຊານິສ຺ສາມີ’’ຕິ, ເຍນ ກາຣເຓນ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ປຎ຺ຎາເວຍ຺ຍຕ຺ຕິຍໍ ຊາເນຍ຺ຍໍ, ຕໍ ກາຣຓໍ ມຍິ ນຕ຺ຖີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ພຸທ຺ໂຘເຍວ ຠເວຍ຺ຍ ອພຸທ຺ຘສ຺ສ ສພ຺ພຖາ ພຸທ຺ຘຎາຓານຸຠາວໍ ຊານິຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຕ຺ຕາຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ – ‘‘ອປ຺ປມຕ຺ຕກໍ ປເນຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂອຣມຕ຺ຕກໍ ສີລມຕ຺ຕກໍ, ເຍນ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ຕຖາຄຕສ຺ສ ວຓ຺ຓໍ ວທມາໂນ ວເທຍ຺ຍ (ທີ. ນິ. ໑.໗). ອຕ຺ຖິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຎ຺ເຎວ ຘມ຺ມາ ຄມ຺ຠີຣາ ທຸທ຺ທສາ ທຸຣນຸໂພຘາ…ເປ… ເຍຫິ ຕຖາຄຕສ຺ສ ຍຖາຠູຕໍ ວຓ຺ຓໍ ສມ຺ມາ ວທມາໂນ ວເທຍ຺ຍາ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໑.໒໘) ຈ. ເອຕ຺ຖາຕິ ‘‘ໂສປິ ນູນສ຺ສ ຕາທິໂສ’’ຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ປເທ.
ປສຕ຺ຖປ຺ປສຕ຺ໂຖຕິ ປສຕ຺ເຖຫິ ປາສໍເສຫິ ອຕ຺ຕໂນ ຄຸເຓເຫວ ໂສ ປສຕ຺ໂຖ, ນ ຕສ຺ສ ກິຕ຺ຕິນາ, ປສໍສາສຠາເວເນວ ປາສໍໂສຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ສພ຺ພຄຸຓານ’’ນ຺ຕິອາທິ. ມຓິຣຕນນ຺ຕິ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິໂນ ມຓິຣຕນໍ.
ສເທວເກ ປາສໍສານມ຺ປິ ປາສໍໂສຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ປສຕ຺ເຖຫິ ວາ’’ຕິ ທຸຕິຍວິກປ຺ໂປ ຄຫິໂຕ. ອຣຓີຍໂຕ ອຕ຺ໂຖ, ໂສ ເອວ ວສຕີຕິ ວໂສຕິ ອຕ຺ຖວໂສ. ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ປໂຍຄສ຺ສ ອານິສໍສຠູຕໍ ຜລນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອຕ຺ຖວສນ຺ຕິ ອຕ຺ຖານິສໍສ’’ນ຺ຕິ. ອຕ຺ໂຖ ວາ ຜລໍ ຕທຘີນວຸຕ຺ຕິຕາຍ ວໂສ ເອຕສ຺ສາຕິ ອຕ຺ຖວໂສ, ກາຣຓໍ.
ຂຸທ຺ທກມຘູຕິ ຂຸທ຺ທກມກ຺ຂິກາຫິ ກຕທຓ຺ຑກມຘຸ. ອເນຬກນ຺ຕິ ນິທ຺ໂທສໍ ອປຄຕມກ຺ຂິກຓ຺ຑກໍ.
ອຸທາຫຣີຍຕິ ອຸພ຺ເພຄປີຕິວເສນາຕິ ອຸທານໍ, ຕຖາ ວາ ອຸທາຫຣຓໍ ອຸທານໍ. ເຕນາຫ ‘‘ອຸທາຫາຣໍ ອຸທາຫຣີ’’ຕິ. ຍຖາ ປນ ຕໍ ວຈນໍ ອຸທານນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຍຖາ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເສສໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.
ກາຣຓປາລີສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.
໕. ປິງ຺ຄິຍານີສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ
໑໙໕. ປຎ຺ຈເມ ສພ຺ພສງ຺ຄາຫິກນ຺ຕິ ສຣີຣຄຕສ຺ສ ເຈວ ວຕ຺ຖາລງ຺ກາຣຄຕສ຺ສ ຈາຕິ ສພ຺ພສ຺ສ ນີລຠາວສ຺ສ ສງ຺ຄາຫກວຈນໍ. ຕສ຺ເສວາຕິ ນີລາທິສພ຺ພສງ຺ຄາຫິກວເສນ ວຸຕ຺ຕອຕ຺ຖສ຺ເສວ. ວິຠາຄທສ຺ສນນ຺ຕິ ປເຠທທສ຺ສນໍ. ຍຖາ ເຕ ລິຈ຺ຉວິຣາຊາໂນ ອປີຕາທິວຓ຺ຓາ ເອວ ເກຈິ ເກຈິ ວິເລປນວເສນ ປີຕາທິວຓ຺ຓາ ຂາຍິໍສຸ, ເອວໍ ອນີລາທິວຓ຺ຓາ ເອວ ເກຈິ ວິເລປນວເສນ ນີລາທິວຓ຺ຓາ ຂາຍິໍສຸ. ເຕ ກິຣ ສຸວຓ຺ຓວິຈິຕ຺ເຕຫິ ມຓິໂອຠາເສຫິ ເອກນີລາ ວິຍ ຂາຍນ຺ຕິ.
ໂກກນທນ຺ຕິ ວາ ປທຸມວິເສສນໍ ຍຖາ ‘‘ໂກກາສກ’’ນ຺ຕິ. ຕໍ ກິຣ ພຫຸປຕ຺ຕໍ ວຓ຺ຓສມ຺ປນ຺ນໍ ອຕິວິຍ ສຸຄນ຺ຘຎ຺ຈ ໂຫຕິ. ອຍຎ຺ເຫຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ – ຍຖາ ໂກກນທສງ຺ຂາຕໍ ປທຸມໍ ປາໂຕ ສູຣິຍຸຄ຺ຄມນເວລາຍ ຜຸລ຺ລໍ ວິກສິຕໍ ອວີຕຄນ຺ຘໍ ສິຍາ ວິໂຣຈມານໍ, ເອວໍ ສຣີຣຄນ຺ເຘນ ຄຸຓຄນ຺ເຘນ ຈ ສຸຄນ຺ຘໍ, ສຣທກາເລ ອນ຺ຕລິກ຺ເຂ ອາທິຈ຺ຈມິວ ອຕ຺ຕໂນ ເຕຊສາ ຕປນ຺ຕໍ, ອງ຺ເຄຫິ ນິຈ຺ຉຣນ຺ຕຊຸຕິຕາຍ ອງ຺ຄີຣສໍ ສມ຺ພຸທ຺ຘໍ ປສ຺ສາຕິ.
ປິງ຺ຄິຍານີສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.
໖. ມຫາສຸປິນສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ
໑໙໖. ຉຏ຺ເຐ ຘາຕຸກ຺ໂຂຠກຣຓປຈ຺ຈໂຍ ນາມ ວິສຠາຄເຠສຊ຺ຊເສນາສນາຫາຣາທິປຈ຺ຈໂຍ. ອຕ຺ຖກາມຕາຍ ວາ ອນຕ຺ຖກາມຕາຍ ວາຕິ ປສນ຺ນາ ອຕ຺ຖກາມຕາຍ, ກຸທ຺ຘາ ອນຕ຺ຖກາມຕາຍ. ອຕ຺ຖາຍ ວາ ອນຕ຺ຖາຍ ວາຕິ ສຠາວໂຕ ຠວິຕພ຺ພາຍ ອຕ຺ຖາຍ ວາ ອນຕ຺ຖາຍ ວາ. ອຸປສໍຫຣນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ຕໂນ ເທວານຸຠາເວນ ອຸປເນນ຺ຕິ. ໂພຘິສຕ຺ຕມາຕາ ວິຍ ປຸຕ຺ຕປຏິລາຠນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ຕທາ ກິຣ ປຸເຣ ປຸຓ຺ຓມາຍ ສຕ຺ຕມທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ວິຄຕສຸຣາປານໍ ມາລາຄນ຺ຘາທິວິຠູຕິສມ຺ປນ຺ນໍ ນກ຺ຂຕ຺ຕກີຬໍ ອນຸຠວມານາ ໂພຘິສຕ຺ຕມາຕາ ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ປາໂຕວ ອຸຏ຺ຐາຍ ຄນ຺ໂຘທເກນ ນຫາຍິຕ຺ວາ ສພ຺ພາລງ຺ກາຣຠູສິຕາ ວຣໂຠຊນໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ອຸໂປສຖງ຺ຄານິ ອຘິຏ຺ຐາຍ ສິຣິຄພ຺ຠໍ ປວິສິຕ຺ວາ ສິຣິສຍເນ ນິປນ຺ນາ ນິທ຺ທໍ ໂອກ຺ກມມານາ ອິມໍ ສຸປິນໍ ອທ຺ທສ – ຈຕ຺ຕາໂຣ ກິຣ ນໍ ມຫາຣາຊາໂນ ສຍເນເນວ ສທ຺ຘິໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອໂນຕຕ຺ຕທຫໍ ເນຕ຺ວາ ນຫາເປຕ຺ວາ ທິພ຺ພວຕ຺ຖໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ທິພ຺ພຄນ຺ເຘຫິ ວິລິມ຺ເປຕ຺ວາ ທິພ຺ພປຸປ຺ຜານິ ປິຬນ຺ເຘຕ຺ວາ ຕໂຕ ອວິທູເຣ ຣຊຕປພ຺ພໂຕ, ຕສ຺ສ ອນ຺ໂຕ ກນກວິມານໍ ອຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມິໍ ປາຈີນໂຕ ສີສໍ ກຕ຺ວາ ນິປຊ຺ຊາເປສຸໍ. ອຖ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ເສຕວຣວາຣໂຓ ຫຸຕ຺ວາ ຕໂຕ ອວິທູເຣ ເອໂກ ສຸວຓ຺ຓປພ຺ພໂຕ, ຕຕ຺ຖ ຈຣິຕ຺ວາ ຕໂຕ ໂອຣຸຍ຺ຫ ຣຊຕປພ຺ພຕໍ ອາຣຸຫິຕ຺ວາ ກນກວິມານໍ ປວິສິຕ຺ວາ ມາຕຣໍ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ທກ຺ຂິຓປສ຺ສໍ ຜາເລຕ຺ວາ ກຸຈ຺ຉິໍ ປວິຏ຺ຐສທິໂສ ອໂຫສິ. ອິມໍ ສຸປິນໍ ສນ຺ຘາຍ ເອຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ໂພຘິສຕ຺ຕມາຕາ ວິຍ ປຸຕ຺ຕປຏິລາຠນິມິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ.
ໂກສລຣາຊາ ວິຍ ໂສຬສ ສຸປິເນຕິ –
‘‘ອຸສຠາ ຣຸກ຺ຂາ ຄາວິໂຍ ຄວາ ຈ,
ອສ຺ໂສ ກໍໂສ ສິງ຺ຄາລີ ຈ ກຸມ຺ໂຠ;
ໂປກ຺ຂຣຓີ ຈ ອປາກຈນ຺ທນໍ,
ລາພູນິ ສີທນ຺ຕິ ສິລາປ຺ລວນ຺ຕິ.
‘‘ມຓ຺ຑູກິໂຍ ກຓ຺ຫສປ຺ເປ ຄິລນ຺ຕິ,
ກາກໍ ສຸວຓ຺ຓາ ປຣິວາຣຍນ຺ຕິ;
ຕສາ ວກາ ເອຬການໍ ຠຍາ ຫີ’’ຕິ. (ຊາ. ໑.໑.໗໗) –
ອິເມ ໂສຬສ ສຸປິເນ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ໂກສລຣາຊາ ວິຍ.
໑. ເອກທິວສໍ ກິຣ ໂກສລມຫາຣາຊາ ຣຕ຺ຕິໍ ນິທ຺ທູປຄໂຕ ປຈ຺ຉິມຍາເມ ໂສຬສ ມຫາສຸປິເນ ປສ຺ສິ (ຊາ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑.໗໖ ມຫາສຸປິນຊາຕກວຓ຺ຓນາ). ຕຕ຺ຖ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອຎ຺ຊນວຓ຺ຓາ ກາຬອຸສຠາ ‘‘ຍຸຊ຺ຌິສ຺ສາມາ’’ຕິ ຈຕູຫິ ທິສາຫິ ຣາຊງ຺ຄຓໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ອຸສຠຍຸທ຺ຘໍ ປສ຺ສິສ຺ສາມາ’’ຕິ ມຫາຊເນ ສນ຺ນິປຕິເຕ ຍຸຊ຺ຌນາກາຣໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ນທິຕ຺ວາ ຄຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອຍຸຊ຺ຌິຕ຺ວາວ ປຏິກ຺ກນ຺ຕາ. ອິມໍ ປຐມໍ ສຸປິນໍ ອທ຺ທສ.
໒. ຂຸທ຺ທກາ ຣຸກ຺ຂາ ເຈວ ຄຈ຺ຉາ ຈ ປຖວິໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ວິທຕ຺ຖິມຕ຺ຕມ຺ປິ ຣຕນມຕ຺ຕມ຺ປິ ອນຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາວ ປຸປ຺ຜນ຺ຕິ ເຈວ ຜລນ຺ຕິ ຈ. ອິມໍ ທຸຕິຍໍ ອທ຺ທສ.
໓. ຄາວິໂຍ ຕທຫຸຊາຕານໍ ວຈ຺ຉານໍ ຂີຣໍ ປິວນ຺ຕິໂຍ ອທ຺ທສ. ອຍໍ ຕຕິໂຍ ສຸປິໂນ.
໔. ຘຸຣວາເຫ ອາໂຣຫປຣິຓາຫສມ຺ປນ຺ເນ ມຫາໂຄເຓ ຍຸຄປຣມ຺ປຣາຍ ອໂຍເຊຕ຺ວາ ຕຣຸເຓ ໂຄທມ຺ເມ ຘຸເຣ ໂຍເຊນ຺ເຕ ອທ຺ທສ. ເຕ ຘຸຣໍ ວຫິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕາ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ອຏ຺ຐໍສຸ, ສກຏານິ ນປ຺ປວຕ຺ຕິໍສຸ. ອຍໍ ຈຕຸຕ຺ໂຖ ສຸປິໂນ.
໕. ເອກໍ ອຸຠໂຕມຸຂໍ ອສ຺ສໍ ອທ຺ທສ. ຕສ຺ສ ອຸໂຠສຸ ປສ຺ເສສຸ ຍວສໍ ເທນ຺ຕິ, ໂສ ທ຺ວີຫິປິ ມຸເຂຫິ ຂາທຕິ. ອຍໍ ປຎ຺ຈໂມ ສຸປິໂນ.
໖. ມຫາຊໂນ ສຕສຫສ຺ສຄ຺ຆນິກໍ ສຸວຓ຺ຓປາຕິໍ ສມ຺ມຊ຺ຊິຕ຺ວາ ‘‘ອິຘ ປສ຺ສາວໍ ກໂຣຫີ’’ຕິ ເອກສ຺ສ ຊຣສິງ຺ຄາລສ຺ສ ອຸປນາເມສິ. ຕໍ ຕຕ຺ຖ ປສ຺ສາວໍ ກໂຣນ຺ຕໍ ອທ຺ທສ. ອຍໍ ຉຏ຺ໂຐ ສຸປິໂນ.
໗. ເອໂກ ປຸຣິໂສ ຣຊ຺ຊຸໍ ວຏ຺ເຏຕ຺ວາ ປາທມູເລ ນິກ຺ຂິປຕິ. ເຕນ ນິສິນ຺ນປີຐສ຺ສ ເຫຏ຺ຐາ ສຍິຕາ ຉາຕສິງ຺ຄາລີ ຕສ຺ສ ອຊານນ຺ຕສ຺ເສວ ຕໍ ຂາທຕິ. ອິມໍ ສຕ຺ຕມໍ ສຸປິນໍ ອທ຺ທສ.
໘. ຣາຊທ຺ວາເຣ ພຫູຫິ ຕຸຈ຺ຉກຸມ຺ເຠຫິ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ຐປິຕໍ ເອກໍ ມຫນ຺ຕໍ ປູຣິຕກຸມ຺ຠໍ ອທ຺ທສ. ຈຕ຺ຕາໂຣປິ ປນ ວຓ຺ຓາ ຈຕູຫິ ທິສາຫິ ຈຕູຫິ ອນຸທິສາຫິ ຈ ຆເຏຫິ ອຸທກໍ ອາເນຕ຺ວາ ປູຣິຕກຸມ຺ຠເມວ ປູເຣນ຺ຕິ, ປູຣິຕໍ ປູຣິຕໍ ອຸທກໍ ອຸຕ຺ຕຣິຕ຺ວາ ປລາຍຕິ. ເຕປິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ຕຕ຺ເຖວ ອຸທກໍ ອາສິຎ຺ຈນ຺ຕິ, ຕຸຈ຺ຉກຸມ຺ເຠ ໂອໂລເກນ຺ຕາປິ ນຕ຺ຖິ. ອຍໍ ອຏ຺ຐໂມ ສຸປິໂນ.
໙. ເອກໍ ປຎ຺ຈປທຸມສຎ຺ຉນ຺ນໍ ຄມ຺ຠີຣໍ ສພ຺ພໂຕຕິຕ຺ຖໍ ໂປກ຺ຂຣຓິໍ ອທ຺ທສ. ສມນ຺ຕໂຕ ທ຺ວິປທຈຕຸປ຺ປທາ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ປານີຍໍ ປິວນ຺ຕິ. ຕສ຺ສ ມຊ຺ເຌ ຄມ຺ຠີຣຏ຺ຐາເນ ອຸທກໍ ອາວິລໍ, ຕີຣປ຺ປເທເສ ທ຺ວິປທຈຕຸປ຺ປທານໍ ອກ຺ກມນຏ຺ຐາເນ ອຈ຺ຉໍ ວິປ຺ປສນ຺ນມນາວິລໍ. ອຍໍ ນວໂມ ສຸປິໂນ.
໑໐. ເອກິສ຺ສາເຍວ ກຸມ຺ຠິຍາ ປຈ຺ຈມານໍ ໂອທນໍ ອປາກໍ ອທ຺ທສ. ‘‘ອປາກ’’ນ຺ຕິ ວິຈາເຣຕ຺ວາ ວິຠຊິຕ຺ວາ ຐປິຕໍ ວິຍ ຕີຫາກາເຣຫິ ປຈ຺ຈມານໍ ເອກສ຺ມິໍ ປສ຺ເສ ອຕິກິລິນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ເອກສ຺ມິໍ ອຸຕ຺ຕຓ຺ຑຸໂລ, ເອກສ຺ມິໍ ສຸປກ຺ໂກຕິ. ອຍໍ ທສໂມ ສຸປິໂນ.
໑໑. ສຕສຫສ຺ສຄ຺ຆນກໍ ຈນ຺ທນສາຣໍ ປູຕິຕກ຺ເກນ ວິກ຺ກິຓນ຺ເຕ ອທ຺ທສ. ອຍໍ ເອກາທສໂມ ສຸປິໂນ.
໑໒. ຕຸຈ຺ຉລາພູນິ ອຸທເກ ສີທນ຺ຕານິ ອທ຺ທສ. ອຍໍ ທ຺ວາທສໂມ ສຸປິໂນ.
໑໓. ມຫນ຺ຕມຫນ຺ຕາ ກູຏາຄາຣປ຺ປມາຓາ ຆນສິລາ ນາວາ ວິຍ ອຸທເກ ປ຺ລວມານາ ອທ຺ທສ. ອຍໍ ເຕຣສໂມ ສຸປິໂນ.
໑໔. ຂຸທ຺ທກມຘຸກປຸປ຺ຜປ຺ປມາຓາ ມຓ຺ຑູກິໂຍ ມຫນ຺ເຕ ກຓ຺ຫສປ຺ເປ ເວເຄນ ອນຸພນ຺ຘິຕ຺ວາ ອຸປ຺ປລນາເຬ ວິຍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ມໍສໍ ຂາທິຕ຺ວາ ຄິລນ຺ຕິໂຍ ອທ຺ທສ. ອຍໍ ຈຸທ຺ທສໂມ ສຸປິໂນ.
໑໕. ທສຫິ ອສທ຺ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄຕໍ ຄາມໂຄຈຣໍ ກາກໍ ກຎ຺ຈນວຓ຺ຓວຓ຺ຓຕາຍ ‘‘ສຸວຓ຺ຓາ’’ຕິ ລທ຺ຘນາເມ ສຸວຓ຺ຓຣາຊຫໍເສ ປຣິວາເຣນ຺ເຕ ອທ຺ທສ. ອຍໍ ປນ຺ນຣສໂມ ສຸປິໂນ.
໑໖. ປຸພ຺ເພ ທີປິໂນ ເອຬເກ ຂາທນ຺ຕິ. ເຕ ປນ ເອຬເກ ທີປິໂນ ອນຸພນ຺ຘິຕ຺ວາ ມຸຣມຸຣາຕິ ຂາທນ຺ເຕ ອທ຺ທສ. ອຖຎ຺ເຎ ຕສາ ວກາ ເອຬເກ ທູຣໂຕວ ທິສ຺ວາ ຕສິຕາ ຕາສປ຺ປຕ຺ຕາ ຫຸຕ຺ວາ ເອຬການໍ ຠຍາ ປລາຍິຕ຺ວາ ຄຸມ຺ພຄຫນານິ ປວິສິຕ຺ວາ ນິລີຍິໍສຸ. ອຍໍ ໂສຬສໂມ ສຸປິໂນ.
໑. ຕຕ຺ຖ ອຘມ຺ມິການໍ ຣາຊູນໍ, ອຘມ຺ມິການຎ຺ຈ ມນຸສ຺ສານໍ ກາເລ ໂລເກ ວິປຣິວຕ຺ຕມາເນ ກຸສເລ ໂອສນ຺ເນ ອກຸສເລ ອຸສ຺ສນ຺ເນ ໂລກສ຺ສ ປຣິຫານກາເລ ເທໂວ ນ ສມ຺ມາ ວສິສ຺ສຕິ, ເມຆປາທາ ປຈ຺ຉິຊ຺ຊິສ຺ສນ຺ຕິ, ສສ຺ສານິ ມິລາຍິສ຺ສນ຺ຕິ, ທຸພ຺ຠິກ຺ຂໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ວສ຺ສິຕຸກາມາ ວິຍ ຈຕູຫິ ທິສາຫິ ເມຆາ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ອິຕ຺ຖິກາຫິ ອາຕເປ ປຕ຺ຖຏານໍ ວີຫິອາທີນໍ ເຕມນຠເຍນ ອນ຺ໂຕປເວສິຕກາເລ ປຸຣິເສສຸ ກຸທາລປິຏເກ ອາທາຍ ອາຬິພນ຺ຘນຕ຺ຖາຍ ນິກ຺ຂນ຺ເຕສຸ ວສ຺ສນາກາຣໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຄຊ຺ຊິຕ຺ວາ ວິຊ຺ຊຸລຕາ ນິຈ຺ຉາເຣຕ຺ວາ ອຸສຠາ ວິຍ ອຍຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ອວສ຺ສິຕ຺ວາວ ປລາຍິສ຺ສນ຺ຕິ. ອຍໍ ປຐມສ຺ສ ວິປາໂກ.
໒. ໂລກສ຺ສ ປຣິຫີນກາເລ ມນຸສ຺ສານໍ ປຣິຕ຺ຕາຍຸກກາເລ ສຕ຺ຕາ ຕິພ຺ພຣາຄາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ, ອສມ຺ປຕ຺ຕວຍາວ ກຸມາຣິໂຍ ປຸຣິສນ຺ຕຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຸຕຸນິໂຍ ເຈວ ຄພ຺ຠິນິໂຍ ຈ ຫຸຕ຺ວາ ປຸຕ຺ຕຘີຕາຫິ ວຑ຺ຒິສ຺ສນ຺ຕິ. ຂຸທ຺ທກຣຸກ຺ຂານໍ ປຸປ຺ຜໍ ວິຍ ຫິ ຕາສໍ ອຸຕຸນິຠາໂວ, ຜລໍ ວິຍ ຈ ປຸຕ຺ຕຘີຕໂຣ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ. ອຍໍ ທຸຕິຍສ຺ສ ວິປາໂກ.
໓. ມນຸສ຺ສານໍ ເຊຏ຺ຐາປຈາຍິກກມ຺ມສ຺ສ ນຏ຺ຐກາເລ ສຕ຺ຕາ ມາຕາປິຕູສຸ ວາ ສສ຺ສຸສສຸເຣສຸ ວາ ລຊ຺ຊໍ ອນຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ສຍເມວ ກຸຏຸມ຺ພໍ ສໍວິທຫນ຺ຕາວ ຆາສຈ຺ຉາທນມຕ຺ຕມ຺ປິ ມຫລ຺ລການໍ ທາຕຸກາມາ ທສ຺ສນ຺ຕິ, ອທາຕຸກາມາ ນ ທສ຺ສນ຺ຕິ. ມຫລ຺ລກາ ອນາຖາ ຫຸຕ຺ວາ ອສຍໍວສີ ທາຣເກ ອາຣາເຘຕ຺ວາ ຊີວິສ຺ສນ຺ຕິ ຕທຫຸຊາຕານໍ ວຈ຺ຉການໍ ຂີຣໍ ປິວນ຺ຕິໂຍ ມຫາຄາວິໂຍ ວິຍ. ອຍໍ ຕຕິຍສ຺ສ ວິປາໂກ.
໔. ອຘມ຺ມິກຣາຊູນໍ ກາເລ ອຘມ຺ມິກຣາຊາໂນ ປຓ຺ຑິຕານໍ ປເວຓິກຸສລານໍ ກມ຺ມນິຕ຺ຖຣຓສມຕ຺ຖານໍ ມຫາມຕ຺ຕານໍ ຍສໍ ນ ທສ຺ສນ຺ຕິ, ຘມ຺ມສຠາຍໍ ວິນິຈ຺ຉຍຏ຺ຐາເນປິ ປຓ຺ຑິເຕ ໂວຫາຣກຸສເລ ມຫລ຺ລເກ ອມຈ຺ເຈ ນ ຐເປສ຺ສນ຺ຕິ, ຕພ຺ພິປຣີຕານໍ ປນ ຕຣຸຓຕຣຸຓານໍ ຍສໍ ທສ຺ສນ຺ຕິ, ຕຖາຣູເປ ເອວ ຈ ວິນິຈ຺ຉຍຏ຺ຐາເນ ຐເປສ຺ສນ຺ຕິ. ເຕ ຣາຊກມ຺ມານິ ເຈວ ຍຸຕ຺ຕາຍຸຕ຺ຕຎ຺ຈ ອຊານນ຺ຕາ ເນວ ຕໍ ຍສໍ ອຸກ຺ຂິປິຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສນ຺ຕິ, ນ ຣາຊກມ຺ມານິ ນິຕ຺ຖຣິຕຸໍ. ເຕ ອສກ຺ໂກນ຺ຕາ ກມ຺ມຘຸຣໍ ຉຑ຺ເຑສ຺ສນ຺ຕິ, ມຫລ຺ລກາປິ ປຓ຺ຑິຕາມຈ຺ຈາ ຍສໍ ອລຠນ຺ຕາ ກິຈ຺ຈານິ ນິຕ຺ຖຣິຕຸໍ ສມຕ຺ຖາປິ ‘‘ກິໍ ອມ຺ຫາກໍ ເອເຕຫິ, ມຍໍ ພາຫິຣກາ ຊາຕາ, ອພ຺ຠນ຺ຕຣິກາ ຕຣຸຓທາຣກາ ຊານິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນານິ ກມ຺ມານິ ນ ກຣິສ຺ສນ຺ຕິ. ເອວໍ ສພ຺ພຖາປິ ເຕສໍ ຣາຊູນໍ ຫານິເຍວ ຠວິສ຺ສຕິ, ຘຸຣໍ ວຫິຕຸໍ ອສມຕ຺ຖານໍ ວຈ຺ຉທມ຺ມານໍ ຘຸເຣ ໂຍຊິຕກາໂລ ວິຍ ທູຣວາຫານຎ຺ຈ ມຫາໂຄຓານໍ ຍຸຄປຣມ຺ປຣາຍ ອໂຍຊິຕກາໂລ ວິຍ ຠວິສ຺ສຕິ. ອຍໍ ຈຕຸຕ຺ຖສ຺ສ ວິປາໂກ.
໕. ອຘມ຺ມິກຣາຊກາເລເຍວ ອຘມ຺ມິກພາລຣາຊາໂນ ອຘມ຺ມິເກ ໂລລມນຸສ຺ເສ ວິນິຈ຺ຉເຍ ຐເປສ຺ສນ຺ຕິ, ເຕ ປາປປຸຎ຺ເຎສຸ ອນາທຣາ ພາລາ ສຠາຍໍ ນິສີທິຕ຺ວາ ວິນິຈ຺ຉຍໍ ເທນ຺ຕາ ອຸຠິນ຺ນມ຺ປິ ອຕ຺ຖປຈ຺ຈຕ຺ຖິການໍ ຫຕ຺ຖໂຕ ລຎ຺ຊໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຂາທິສ຺ສນ຺ຕິ ອສ຺ໂສ ວິຍ ທ຺ວີຫິ ມຸເຂຫິ ຍວສໍ. ອຍໍ ປຎ຺ຈມສ຺ສ ວິປາໂກ.
໖. ອຘມ຺ມິກາເຍວ ວິຊາຕິຣາຊາໂນ ຊາຕິສມ຺ປນ຺ນານໍ ກຸລປຸຕ຺ຕານໍ ອາສງ຺ກາຍ ຍສໍ ນ ທສ຺ສນ຺ຕິ, ອກຸລີນານໍເຍວ ທສ຺ສນ຺ຕິ. ເອວໍ ມຫາກຸລານິ ທຸຄ຺ຄຕານິ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ, ລາມກກຸລານິ ອິສ຺ສຣານິ. ເຕ ຈ ກຸລີນປຸຣິສາ ຊີວິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕາ ‘‘ອິເມ ນິສ຺ສາຍ ຊີວິສ຺ສາມາ’’ຕິ ອກຸລີນານໍ ຘີຕໂຣ ທສ຺ສນ຺ຕິ, ອິຕິ ຕາສໍ ກຸລຘີຕານໍ ອກຸລີເນຫິ ສທ຺ຘິໍ ສໍວາໂສ ຊຣສິງ຺ຄາລສ຺ສ ສຸວຓ຺ຓປາຕິຍໍ ປສ຺ສາວກຣຓສທິໂສ ຠວິສ຺ສຕິ. ອຍໍ ຉຏ຺ຐສ຺ສ ວິປາໂກ.
໗. ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ກາເລ ອິຕ຺ຖິໂຍ ປຸຣິສໂລລາ ສຸຣາໂລລາ ອລງ຺ກາຣໂລລາ ວິສິຂາໂລລາ ອາມິສໂລລາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ທຸສ຺ສີລາ ທຸຣາຈາຣາ. ຕາ ສາມິເກຫິ ກສິໂຄຣກ຺ຂາທີນິ ກມ຺ມານິ ກຕ຺ວາ ກິຈ຺ເຉນ ກສິເຣນ ສມ຺ຠຕໍ ຘນໍ ຊາເຣຫິ ສທ຺ຘິໍ ສຸຣໍ ປິວນ຺ຕິໂຍ ມາລາຄນ຺ຘວິເລປນໍ ຘາຣຍມານາ ອນ຺ໂຕເຄເຫ ອຈ຺ຈາຍິກມ຺ປິ ກິຈ຺ຈໍ ອໂນໂລເກຕ຺ວາ ເຄຫປຣິກ຺ເຂປສ຺ສ ອຸປຣິຠາເຄນປິ ຉິທ຺ທຏ຺ຐາເນຫິປິ ຊາເຣ ອຸປຘາຣຍມານາ ສ຺ເວ ວປິຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕກໍ ພີຊມ຺ປິ ໂກຏ຺ເຏຕ຺ວາ ຍາຄຸຠຕ຺ຕຂຊ຺ຊການິ ປຈິຕ຺ວາ ຂາທມານາ ວິລຸມ຺ປິສ຺ສນ຺ຕິ ເຫຏ຺ຐາປີຐເກ ນິປນ຺ນຉາຕສິງ຺ຄາລີ ວິຍ ວຏ຺ເຏຕ຺ວາ ວຏ຺ເຏຕ຺ວາ ປາທມູເລ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕຣຊ຺ຊຸໍ. ອຍໍ ສຕ຺ຕມສ຺ສ ວິປາໂກ.
໘. ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ກາເລ ໂລໂກ ປຣິຫາຍິສ຺ສຕິ, ຣຏ຺ຐໍ ນິໂຣຊໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ຣາຊາໂນ ທຸຄ຺ຄຕາ ກປຓາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ. ໂຍ ອິສ຺ສໂຣ ຠວິສ຺ສຕິ, ຕສ຺ສ ຠຓ຺ຑາຄາເຣ ສຕສຫສ຺ສມຕ຺ຕາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ. ເຕ ເອວໍທຸຄ຺ຄຕາ ສພ຺ເພ ຊານປເທ ອຕ຺ຕໂນວ ກມ຺ມໍ ກາເຣສ຺ສນ຺ຕິ, ອຸປທ຺ທຸຕາ ມນຸສ຺ສາ ສເກ ກມ຺ມນ຺ເຕ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ຣາຊູນໍເຍວ ອຕ຺ຖາຍ ປຸພ຺ພຓ຺ຓາປຣຓ຺ຓານິ ວປນ຺ຕາ ຣກ຺ຂນ຺ຕາ ລາຍນ຺ຕາ ມທ຺ທນ຺ຕາ ປເວເສນ຺ຕາ ອຸຈ຺ຉຸກ຺ເຂຕ຺ຕານິ ກໂຣນ຺ຕາ ຍນ຺ຕານິ ວາເຫນ຺ຕາ ຜາຓິຕາທີນິ ປຈນ຺ຕາ ປຸປ຺ຜາຣາເມ ຜລາຣາເມ ຈ ກໂຣນ຺ຕາ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ນິປ຺ຜນ຺ນານິ ປຸພ຺ພຓ຺ຓາທີນິ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ໂກຏ຺ຐາຄາຣເມວ ປູເຣສ຺ສນ຺ຕິ. ອຕ຺ຕໂນ ເຄເຫສຸ ຕຸຈ຺ຉໂກຏ຺ເຐ ໂອໂລເກນ຺ຕາປິ ນ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ, ຕຸຈ຺ຉກຸມ຺ເຠ ອໂນໂລເກຕ຺ວາ ປູຣິຕກຸມ຺ຠປູຣຓສທິສເມວ ຠວິສ຺ສຕິ. ອຍໍ ອຏ຺ຐມສ຺ສ ວິປາໂກ.
໙. ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ກາເລ ຣາຊາໂນ ອຘມ຺ມິກາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ, ຉນ຺ທາທິວເສນ ອຄຕິໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣສ຺ສນ຺ຕິ, ຘມ຺ເມນ ວິນິຈ຺ຉຍໍ ນາມ ນ ທສ຺ສນ຺ຕິ ລຎ຺ຊວິຕ຺ຕກາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ຘນໂລລາ, ຣຏ຺ຐວາສິເກສຸ ເຕສໍ ຂນ຺ຕິເມຕ຺ຕານຸທ຺ທຍາ ນາມ ນ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ, ກກ຺ຂຬາ ຜຣຸສາ ອຸຈ຺ຉຸຍນ຺ເຕ ອຸຈ຺ຉຸຠຓ຺ຑິກາ ວິຍ ມນຸສ຺ເສ ປີເຬນ຺ຕາ ນານປ຺ປກາຣໍ ພລິໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ຘນໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສນ຺ຕິ. ມນຸສ຺ສາ ພລິປີຬິຕາ ກິຎ຺ຈິ ທາຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕາ ຄາມນິຄມາທໂຍ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ປຈ຺ຈນ຺ຕໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວາສໍ ກປ຺ເປສ຺ສນ຺ຕິ. ມຊ຺ຌິມຊນປໂທ ສຸຎ຺ໂຎ ຠວິສ຺ສຕິ, ປຈ຺ຈນ຺ໂຕ ຆນວາໂສ ເສຍ຺ຍຖາປິ ໂປກ຺ຂຣຓິຍາ ມຊ຺ເຌ ອຸທກໍ ອາວິລໍ ປຣິຍນ຺ເຕ ວິປ຺ປສນ຺ນໍ. ອຍໍ ນວມສ຺ສ ວິປາໂກ.
໑໐. ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ກາເລ ຣາຊາໂນ ອຘມ຺ມິກາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ, ເຕສຸ ອຘມ຺ມິເກສຸ ຣາຊຍຸຕ຺ຕາປິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄຫປຕິກາປິ ເນຄມຊານປທາປີຕິ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມເຓ ອຸປາທາຍ ສພ຺ເພ ມນຸສ຺ສາ ອຘມ຺ມິກາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ. ຕໂຕ ເຕສໍ ອາຣກ຺ຂເທວຕາ, ພລິປຏິຄ຺ຄາຫິກເທວຕາ, ຣຸກ຺ຂເທວຕາ, ອາກາສຏ຺ຐເທວຕາຕິ ເອວໍ ເທວຕາປິ ອຘມ຺ມິກາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ. ອຘມ຺ມິກຣາຊູນໍ ຣຊ຺ເຊ ວາຕາ ວິສມາ ຂຣາ ວາຍິສ຺ສນ຺ຕິ, ເຕ ອາກາສຏ຺ຐກວິມານານິ ກມ຺ເປສ຺ສນ຺ຕິ. ເຕສຸ ກມ຺ປິເຕສຸ ເທວຕາ ກຸປິຕາ ເທວໍ ວສ຺ສິຕຸໍ ນ ທສ຺ສນ຺ຕິ. ວສ຺ສມາໂນປິ ສກລຣຏ຺ເຐ ເອກປ຺ປຫາເຣເນວ ນ ວສ຺ສິສ຺ສຕິ, ວສ຺ສມາໂນປິ ສພ຺ພຕ຺ຖ ກສິກມ຺ມສ຺ສ ວາ ວປ຺ປກມ຺ມສ຺ສ ວາ ອຸປກາໂຣ ຫຸຕ຺ວາ ນ ວສ຺ສິສ຺ສຕິ. ຍຖາ ຈ ຣຏ຺ເຐ, ເອວໍ ຊນປເທປິ ຄາເມປິ ເອກຕຬາກສເຣປິ ເອກປ຺ປຫາເຣນ ນ ວສ຺ສິສ຺ສຕິ, ຕຬາກສ຺ສ ອຸປຣິຠາເຄ ວສ຺ສນ຺ໂຕ ເຫຏ຺ຐາຠາເຄ ນ ວສ຺ສິສ຺ສຕິ, ເຫຏ຺ຐາ ວສ຺ສນ຺ໂຕ ອຸປຣິ ນ ວສ຺ສິສ຺ສຕິ. ເອກສ຺ມິໍ ຠາເຄ ສສ຺ສໍ ອຕິວສ຺ເສນ ນສ຺ສິສ຺ສຕິ, ເອກສ຺ມິໍ ອວສ຺ສເນນ ມິລາຍິສ຺ສຕິ, ເອກສ຺ມິໍ ສມ຺ມາ ວສ຺ສມາໂນ ສມ຺ປາເທສ຺ສຕິ. ເອວໍ ເອກສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎ ຣຊ຺ເຊ ວຸຕ຺ຕສສ຺ສາ ວິປາໂກ. ຕິປ຺ປກາຣາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ເອກກຸມ຺ຠິຍາ ໂອທໂນ ວິຍ. ອຍໍ ທສມສ຺ສ ວິປາໂກ.
໑໑. ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕເຍວ ກາເລ ສາສເນ ປຣິຫາຍນ຺ເຕ ປຈ຺ຈຍໂລລາ ອລຊ຺ຊິກາ ພຫູ ຠິກ຺ຂູ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ. ເຕ ຠຄວຕາ ປຈ຺ຈຍໂລລຸປ຺ປໍ ນິມ຺ມເຖຕ຺ວາ ກຖິຕຘມ຺ມເທສນໍ ຈີວຣາທິຈຕຸປຈ຺ຈຍເຫຕຸ ປເຣສໍ ເທເສສ຺ສນ຺ຕິ. ປຈ຺ຈເຍຫິ ມຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ນິຕ຺ຖຣຓປກ຺ເຂ ຐິຕາ ນິພ຺ພານາຠິມຸຂໍ ກຕ຺ວາ ເທເສຕຸໍ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສນ຺ຕິ. ເກວລໍ ‘‘ປທພ຺ຍຎ຺ຊນສມ຺ປຕ຺ຕິຎ຺ເຈວ ມຘຸຣສທ຺ທຎ຺ຈ ສຸຕ຺ວາ ມຫຄ຺ຆານິ ຈີວຣາທີນິ ທສ຺ສນ຺ຕິ’’ອິຈ຺ເຈວໍ ເທເສສ຺ສນ຺ຕິ. ອປເຣ ອນ຺ຕຣວີຖິຈຕຸກ຺ກຣາຊທ຺ວາຣາທີສຸ ນິສີທິຕ຺ວາ ກຫາປຓອຑ຺ຒກຫາປຓປາທມາສກຣູປາທີນິປິ ນິສ຺ສາຍ ເທເສສ຺ສນ຺ຕິ. ອິຕິ ຠຄວຕາ ນິພ຺ພານຄ຺ຆນກໍ ກຕ຺ວາ ເທສິຕໍ ຘມ຺ມໍ ຈຕຸປຈ຺ຈຍຕ຺ຖາຍ ເຈວ ກຫາປຓາທິອຕ຺ຖາຍ ຈ ວິກ຺ກິຓິຕ຺ວາ ເທເສນ຺ຕາ ສຕສຫສ຺ສຄ຺ຆນກໍ ຈນ຺ທນສາຣໍ ປູຕິຕກ຺ເກນ ວິກ຺ກິຓນ຺ຕາ ວິຍ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ. ອຍໍ ເອກາທສມສ຺ສ ວິປາໂກ.
໑໒. ອຘມ຺ມິກຣາຊກາເລ ໂລເກ ວິປຣິວຕ຺ຕນ຺ເຕເຍວ ຣາຊາໂນ ຊາຕິສມ຺ປນ຺ນານໍ ກຸລປຸຕ຺ຕານໍ ຍສໍ ນ ທສ຺ສນ຺ຕິ, ອກຸລີນານຎ຺ເຎວ ທສ຺ສນ຺ຕິ. ເຕ ອິສ຺ສຣາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ, ອິຕຣາ ທລິທ຺ທາ. ຣາຊສມ຺ມຸເຂປິ ຣາຊທ຺ວາເຣປິ ອມຈ຺ຈສມ຺ມຸເຂປິ ວິນິຈ຺ຉຍຏ຺ຐາເນປິ ຕຸຈ຺ຉລາພຸສທິສານໍ ອກຸລີນານໍເຍວ ກຖາ ໂອສີທິຕ຺ວາ ຐິຕາ ວິຍ ນິຈ຺ຈລາ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕາ ຠວິສ຺ສຕິ. ສງ຺ຆສນ຺ນິປາເຕປິ ສງ຺ຆກມ຺ມຄຓກມ຺ມຏ຺ຐາເນສຸ ເຈວ ປຕ຺ຕຈີວຣປຣິເວຓາທິວິນິຈ຺ຉຍຏ຺ຐາເນສຸ ຈ ທຸສ຺ສີລານໍ ປາປປຸຄ຺ຄລານໍເຍວ ກຖາ ນິຍ຺ຍານິກາ ຠວິສ຺ສຕິ, ນ ລຊ຺ຊິຠິກ຺ຂູນນ຺ຕິ ເອວໍ ສພ຺ພຕ຺ຖາປິ ຕຸຈ຺ຉລາພູນໍ ສີທນກາໂລ ວິຍ ຠວິສ຺ສຕິ. ອຍໍ ທ຺ວາທສມສ຺ສ ວິປາໂກ.
໑໓. ຕາທິເສເຍວ ກາເລ ອຘມ຺ມິກຣາຊາໂນ ອກຸລີນານໍ ຍສໍ ທສ຺ສນ຺ຕິ. ເຕ ອິສ຺ສຣາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ, ກຸລີນາ ທຸຄ຺ຄຕາ. ເຕສຸ ນ ເກຈິ ຄາຣວໍ ກຣິສ຺ສນ຺ຕິ, ອິຕເຣສຸເຍວ ກຣິສ຺ສນ຺ຕິ. ຣາຊສມ຺ມຸເຂ ວາ ອມຈ຺ຈສມ຺ມຸເຂ ວາ ວິນິຈ຺ຉຍຏ຺ຐາເນ ວາ ວິນິຈ຺ຉຍກຸສລານໍ ຆນສິລາສທິສານໍ ກຸລປຸຕ຺ຕານໍ ກຖາ ນ ໂອຄາຫິຕ຺ວາ ປຕິຏ຺ຐຫິສ຺ສຕິ. ເຕສຸ ກເຖນ຺ເຕສຸ ‘‘ກິໍ ອິເມ ກເຖນ຺ຕີ’’ຕິ ອິຕເຣ ປຣິຫາສເມວ ກຣິສ຺ສນ຺ຕິ. ຠິກ຺ຂຸສນ຺ນິປາເຕປິ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາເຣສຸ ຐາເນສຸ ເນວ ເປສເລ ຠິກ຺ຂູ ຄຣຸກາຕພ຺ເພ ມຎ຺ຎິສ຺ສນ຺ຕິ, ນາປິ ເນສໍ ກຖາ ປຣິໂຍຄາຫິຕ຺ວາ ປຕິຏ຺ຐຫິສ຺ສຕິ, ສິລານໍ ປ຺ລວນກາໂລ ວິຍ ຠວິສ຺ສຕິ. ອຍໍ ເຕຣສມສ຺ສ ວິປາໂກ.
໑໔. ໂລເກ ປຣິຫາຍນ຺ເຕເຍວ ມນຸສ຺ສາ ຕິພ຺ພຣາຄາທິຊາຕິກາ ກິເລສານຸວຕ຺ຕກາ ຫຸຕ຺ວາ ຕຣຸຓານໍ ອຕ຺ຕໂນ ຠຣິຍານໍ ວເສ ວຕ຺ຕິສ຺ສນ຺ຕິ. ເຄເຫ ທາສກມ຺ມກາຣາທໂຍປິ ໂຄມຫິໍສາທໂຍປິ ຫິຣຎ຺ຎສຸວຓ຺ຓມ຺ປິ ສພ຺ພໍ ຕາສໍເຍວ ອາຍຕ຺ຕໍ ຠວິສ຺ສຕິ. ‘‘ອສຸກໍ ຫິຣຎ຺ຎສຸວຓ຺ຓໍ ວາ ປຣິຈ຺ຉທາທິຊາຕໍ ວາ ກຫ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ຍຕ຺ຖ ວາ ຕຕ຺ຖ ວາ ໂຫຕຸ, ກິໍ ຕຸຍ຺ຫິມິນາ ພ຺ຍາປາເຣນ, ຕ຺ວໍ ມຍ຺ຫໍ ຆເຣ ສນ຺ຕໍ ວາ ອສນ຺ຕໍ ວາ ຊານິຕຸກາໂມ ຊາໂຕ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ນານປ຺ປກາເຣຫິ ອກ຺ໂກສິຕ຺ວາ ມຸຂສຕ຺ຕີຫິ ໂກຏ຺ເຏຕ຺ວາ ທາສເຈຏເກ ວິຍ ວເສ ກຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອິສ຺ສຣິຍໍ ປວຕ຺ເຕສ຺ສນ຺ຕິ. ເອວໍ ມຘຸກປຸປ຺ຜປ຺ປມາຓານໍ ມຓ຺ຑູກີນໍ ອາສິວິເສ ກຓ຺ຫສປ຺ເປ ຄິລນກາໂລ ວິຍ ຠວິສ຺ສຕິ. ອຍໍ ຈຸທ຺ທສມສ຺ສ ວິປາໂກ.
໑໕. ທຸພ຺ພລຣາຊກາເລ ປນ ຣາຊາໂນ ຫຕ຺ຖິສິປ຺ປາທີສຸ ອກຸສລາ ຍຸທ຺ເຘສຸ ອວິສາຣທາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ. ເຕ ອຕ຺ຕໂນ ຣາຊາຘິປຈ຺ຈໍ ອາສງ຺ກມານາ ສມານຊາຕິການໍ ກຸລປຸຕ຺ຕານໍ ອິສ຺ສຣິຍໍ ອທຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ປາທມູລິກນຫາປນກປ຺ປກາທີນໍ ທສ຺ສນ຺ຕິ. ຊາຕິໂຄຕ຺ຕສມ຺ປນ຺ນາ ກຸລປຸຕ຺ຕາ ຣາຊກຸເລ ປຕິຏ຺ຐໍ ອລຠມານາ ຊີວິກໍ ກປ຺ເປຕຸໍ ອສມຕ຺ຖາ ຫຸຕ຺ວາ ອິສ຺ສຣິເຍ ຐິເຕ ຊາຕິໂຄຕ຺ຕຫີເນ ອກຸລີເນ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕາ ວິຈຣິສ຺ສນ຺ຕິ, ສຸວຓ຺ຓຣາຊຫໍເສຫິ ກາກສ຺ສ ປຣິວາຣິຕກາໂລ ວິຍ ຠວິສ຺ສຕິ. ອຍໍ ປນ຺ນຣສມສ຺ສ ວິປາໂກ.
໑໖. ອຘມ຺ມິກຣາຊກາເລເຍວ ຈ ອກຸລີນາວ ຣາຊວລ຺ລຠາ ອິສ຺ສຣາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ, ກຸລີນາ ອປຎ຺ຎາຕາ ທຸຄ຺ຄຕາ. ເຕ ຣາຊານໍ ອຕ຺ຕໂນ ກຖໍ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ວິນິຈ຺ຉຍຏ຺ຐານາທີສຸ ພລວນ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ທຸພ຺ພລານໍ ປເວຓິອາຄຕານິ ເຂຕ຺ຕວຕ຺ຖາທີນິ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ສນ຺ຕການີ’’ຕິ ອຠິຍຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ເຕ ‘‘ນ ຕຸມ຺ຫາກໍ, ອມ຺ຫາກ’’ນ຺ຕິ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ວິນິຈ຺ຉຍຏ຺ຐານາທີສຸ ວິວທນ຺ເຕ ເວຕ຺ຕລຕາທີຫິ ປຫຣາເປຕ຺ວາ ຄີວາຍໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອປກຑ຺ຒາເປຕ຺ວາ ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ປມາຓໍ ນ ຊານາຖ, ອມ຺ເຫຫິ ສທ຺ຘິໍ ວິວທຖ, ອິທານິ ໂວ ປຫຣາເປຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ກເຖຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖປາທຈ຺ເຉທາທີນິ ກາເຣສ຺ສາມາ’’ຕິ ສນ຺ຕຊ຺ເຊສ຺ສນ຺ຕິ. ເຕ ເຕສໍ ຠເຍນ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕການິ ວຕ຺ຖູນິ ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍເຍວ ຕານິ, ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ນິຍ຺ຍາເຕຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ເຄຫານິ ປວິສິຕ຺ວາ ຠີຕາ ນິປຊ຺ຊິສ຺ສນ຺ຕິ. ປາປຠິກ຺ຂູປິ ເປສເລ ຠິກ຺ຂູ ຍຖາຣຸຈິ ວິເຫເຐສ຺ສນ຺ຕິ. ເປສລາ ຠິກ຺ຂູ ປຏິສຣຓໍ ອລຠມານາ ອຣຎ຺ຎໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຄຫນຏ຺ຐາເນສຸ ນິລີຍິສ຺ສນ຺ຕິ. ເອວໍ ຫີນຊຈ຺ເຈຫິ ເຈວ ປາປຠິກ຺ຂູຫິ ຈ ອຸປທ຺ທຸຕານໍ ຊາຕິມນ຺ຕກຸລປຸຕ຺ຕານຎ຺ເຈວ ເປສລຠິກ຺ຂູນຎ຺ຈ ເອຬການໍ ຠເຍນ ຕສວການໍ ປລາຍນກາໂລ ວິຍ ຠວິສ຺ສຕິ. ອຍໍ ໂສຬສມສ຺ສ ວິປາໂກ. ເອວໍ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ອນຕ຺ຖສ຺ສ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕຠູເຕ ໂສຬສ ມຫາສຸປິເນ ປສ຺ສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ໂກສລຣາຊາ ວິຍ ໂສຬສ ສຸປິເນ’’ຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖານຕ຺ຖນິມິຕ຺ຕໍ ສຸປິນໍ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ກມ຺ມານຸຠາເວນ ປສ຺ສຕິ. ໂກສລຣາຊາ ວິຍ ໂລກສ຺ສ ອຕ຺ຖານຕ຺ຖນິມິຕ຺ຕໍ ສຸປິນໍ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ປນ ສພ຺ພສຕ຺ຕສາຘາຣຓກມ຺ມານຸຠາເວນ ປສ຺ສຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.
ກຸທ຺ຘາ ຫິ ເທວຕາຕິ ມຫານາຄວິຫາເຣ ມຫາເຖຣສ຺ສ ກຸທ຺ຘາ ເທວຕາ ວິຍ. ໂຣຫເຓ ກິຣ ມຫານາຄວິຫາເຣ ມຫາເຖໂຣ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ອນປໂລເກຕ຺ວາວ ເອກໍ ນາຄຣຸກ຺ຂໍ ຉິນ຺ທາເປສິ. ຣຸກ຺ເຂ ອຘິວຕ຺ຖາ ເທວຕາ ເຖຣສ຺ສ ກຸທ຺ຘາ ປຐມເມວ ນໍ ສຈ຺ຈສຸປິເນນ ປໂລເຠຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ‘‘ອິໂຕ ເຕ ສຕ຺ຕທິວສມຕ຺ຖເກ ອຸປຏ຺ຐາໂກ ຣາຊາ ມຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ ສຸປິເນ ອາໂຣເຈສິ. ເຖໂຣ ຕໍ ກຖໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຣາໂຊໂຣຘານໍ ອາຈິກ຺ຂິ. ຕາ ເອກປ຺ປຫາເຣເນວ ມຫາວິຣວໍ ວິຣວິໍສຸ. ຣາຊາ ‘‘ກິໍ ເອຕ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ຕາ ‘‘ເອວໍ ເຖເຣນ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ອາໂຣຈຍິໍສຸ. ຣາຊາ ທິວສໍ ຄຓາເປຕ຺ວາ ສຕ຺ຕາເຫ ວີຕິວຕ຺ເຕ ເຖຣສ຺ສ ຫຕ຺ຖປາເທ ຉິນ຺ທາເປສິ. ເອກນ຺ຕໍ ສຈ຺ຈເມວ ໂຫຕີຕິ ຜລສ຺ສ ສຈ຺ຈຠາວໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ, ທສ຺ສນໍ ປນ ວິປລ຺ລຕ຺ຖເມວ. ເຕເນວ ປຫີນວິປລ຺ລາສາ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕຠູຕມ຺ປິ ສຸປິນໍ ນ ປສ຺ສນ຺ຕິ. ທ຺ວີຫິ ຕີຫິປິ ກາຣເຓຫິ ກທາຈິ ສຸປິນໍ ປສ຺ສຕີຕິ ອາຫ ‘‘ສໍສຄ຺ຄເຠທໂຕ’’ຕິ. ‘‘ອເສຂາ ນ ປສ຺ສນ຺ຕິ ປຫີນວິປລ຺ລາສຕ຺ຕາ’’ຕິ ວຈນໂຕ ຈຕຸນ຺ນມ຺ປິ ກາຣຓານໍ ວິປລ຺ລາສາ ເອວ ມູລກາຣຓນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.
ຕນ຺ຕິ ສຸປິນກາເລ ປວຕ຺ຕໍ ຠວງ຺ຄຈິຕ຺ຕໍ. ຣູປນິມິຕ຺ຕາທິອາຣມ຺ມຓນ຺ຕິ ກມ຺ມກມ຺ມນິມິຕ຺ຕຄຕິນິມິຕ຺ຕໂຕ ອຎ຺ຎໍ ຣູປນິມິຕ຺ຕາທິອາຣມ຺ມຓໍ ນ ໂຫຕິ. ອີທິສານີຕິ ປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕ ອນຸຠູຕປຸພ຺ພປຣິກປ຺ປິຕຣູປາທິອາຣມ຺ມຓານິ ເຈວ ຣາຄາທິສມ຺ປຍຸຕ຺ຕານິ ຈ. ສພ຺ໂພຫາຣິກຈິຕ຺ເຕນາຕິ ປກຕິຈິຕ຺ເຕນ.
ທ຺ວີຫິ ອນ຺ເຕຫິ ມຸຕ຺ໂຕຕິ ກຸສລາກຸສລສງ຺ຂາເຕຫິ ທ຺ວີຫິ ອນ຺ເຕຫິ ມຸຕ຺ໂຕ. ອາວຊ຺ຊນຕທາຣມ຺ມຓກ຺ຂເຓຕິ ອິທໍ ຍາວ ຕທາຣມ຺ມຓຸປ຺ປຕ຺ຕິ, ຕາວ ປວຕ຺ຕຈິຕ຺ຕວາຣໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ສຸປິເນເນວ ທິຏ຺ຐໍ ວິຍ ເມ, ສຸຕໍ ວິຍ ເມຕິ ກຖນກາເລ ປນ ອພ຺ຍາກໂຕເຍວ ອາວຊ຺ຊນມຕ຺ຕສ຺ເສວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນໂຕ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ເອວໍ ວທນ຺ເຕຫິ ປຎ຺ຈທ຺ວາເຣ ທຸຕິຍໂມຆວາເຣ ວິຍ ມໂນທ຺ວາເຣປິ ອາວຊ຺ຊນໍ ທ຺ວຕ຺ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຊວນຏ຺ຐາເນ ຐຕ຺ວາ ຠວງ຺ຄໍ ໂອຕຣຕີຕິ ອຘິປ຺ເປຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ ເອກຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓິກສ຺ສ ອາວຊ຺ຊນສ຺ສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຍໍ ‘‘ທິຏ຺ຐໍ ວິຍ ເມ, ສຸຕໍ ວິຍ ເມ’’ຕິ ກປ຺ປນາຍ ອສມ຺ຠວໂຕ. ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ສຸປິນນ຺ເຕປິ ຕທາຣມ຺ມຓວຈນໂຕ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນວເສນ ອຕີຕວເສນ ວາ ສຠາວຘມ຺ມາ ສຸປິນນ຺ເຕ ອາຣມ຺ມຓໍ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ‘‘ຍທິປິ ສຸປິນນ຺ເຕ ວິຠູຕໍ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐິເຕ ຣູປາທິວຕ຺ຖຸມ຺ຫິ ຕທາຣມ຺ມຓໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕຖາປິ ສຸປິນນ຺ເຕ ອຸປຏ຺ຐິຕນິມິຕ຺ຕສ຺ສ ປຣິກປ຺ປວເສນ ຄເຫຕພ຺ພຕາຍ ທຸພ຺ພລຠາວໂຕ ທຸພ຺ພລວຕ຺ຖຸກຕ຺ຕາຕິ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ເກຈິ ປນ ‘‘ກຣຊກາຍສ຺ສ ນິຣຸສ຺ສາຫສນ຺ຕຠາວປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ຕນ຺ນິສ຺ສິຕຫທຍວຕ຺ຖຸ ນ ສຸປ຺ປສນ຺ນໍ ໂຫຕິ, ຕໂຕ ຕນ຺ນິສ຺ສິຕາປິ ຈິຕ຺ຕປ຺ປວຕ຺ຕິ ນ ສຸປ຺ປສນ຺ນາ ອສຸປ຺ປສນ຺ນວຏ຺ຏິນິສ຺ສິຕທີປປ຺ປຠາ ວິຍ, ຕສ຺ມາ ທຸພ຺ພລວຕ຺ຖຸກຕ຺ຕາຕິ ເອຕ຺ຖ ທຸພ຺ພລຫທຍວຕ຺ຖຸກຕ຺ຕາ’’ຕິ ອຕ຺ຖໍ ວທນ຺ຕິ. ວີມໍສິຕ຺ວາ ຍຸຕ຺ຕຕຣໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ.
ສຸປິນນ຺ຕເຈຕນາຕິ ມໂນທ຺ວາຣິກຊວນວເສນ ປວຕ຺ຕາ ສຸປິນນ຺ຕເຈຕນາ. ສຸປິນຎ຺ຫິ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ມໂນທ຺ວາຣິເກເນວ ຊວເນນ ປສ຺ສຕິ, ນ ປຎ຺ຈທ຺ວາຣິເກນ. ປຏິພຸຊ຺ຌນ຺ໂຕ ຈ ມໂນທ຺ວາຣິເກເນວ ປຏິພຸຊ຺ຌຕິ, ນ ປຎ຺ຈທ຺ວາຣິເກນ. ນິທ຺ທາຍນ຺ຕສ຺ສ ຫິ ມຫາວຏ຺ຏິໍ ຊາເລຕ຺ວາ ທີເປ ຈກ຺ຂຸສມີປໍ ອຸປນີເຕ ປຐມໍ ຈກ຺ຂຸທ຺ວາຣິກໍ ອາວຊ຺ຊນໍ ຠວງ຺ຄໍ ນ ອາວຏ຺ເຏຕິ, ມໂນທ຺ວາຣິກເມວ ອາວຏ຺ເຏຕິ. ອຖ ຊວນໍ ຊວິຕ຺ວາ ຠວງ຺ຄໍ ໂອຕຣຕິ. ທຸຕິຍວາເຣ ຈກ຺ຂຸທ຺ວາຣິກອາວຊ຺ຊນໍ ຠວງ຺ຄໍ ອາວຏ຺ເຏຕິ, ຕໂຕ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓາທີນິ ຊວນປຣິໂຍສານານິ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ຕທນນ຺ຕຣໍ ຠວງ຺ຄໍ ປວຕ຺ຕຕິ. ຕຕິຍວາເຣ ມໂນທ຺ວາຣິກອາວຊ຺ຊເນນ ຠວງ຺ເຄ ອາວຏ຺ຏິເຕ ມໂນທ຺ວາຣິກຊວນໍ ຊວຕິ. ເຕນ ຈິຕ຺ເຕນ ‘‘ກິໍ ອຍໍ ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ອາໂລໂກ’’ຕິ ຊານາຕິ. ຕຖາ ນິທ຺ທາຍນ຺ຕສ຺ສ ກຓ຺ຓສມີເປ ຕູຣິເຍສຸ ປຄ຺ຄຫິເຕສຸ, ຆານສມີເປ ສຸຄນ຺ເຘສຸ ວາ ທຸຄ຺ຄນ຺ເຘສຸ ວາ ປຸປ຺ເຜສຸ ອຸປນີເຕສຸ, ມຸເຂ ສປ຺ປິມ຺ຫິ ວາ ຜາຓິເຕ ວາ ປກ຺ຂິຕ຺ເຕ, ປິຏ຺ຐິຍໍ ປາຓິນາ ປຫາເຣ ທິນ຺ເນ ປຐມໍ ໂສຕທ຺ວາຣິກາທີນິ ອາວຊ຺ຊນານິ ຠວງ຺ຄໍ ນ ອາວຏ຺ເຏນ຺ຕິ, ມໂນທ຺ວາຣິກເມວ ອາວຏ຺ເຏຕິ, ອຖ ຊວນໍ ຊວິຕ຺ວາ ຠວງ຺ຄໍ ໂອຕຣຕິ. ທຸຕິຍວາເຣ ໂສຕທ຺ວາຣິກາທີນິ ອາວຊ຺ຊນານິ ຠວງ຺ຄໍ ອາວຏ຺ເຏນ຺ຕິ, ຕໂຕ ໂສຕຆານຊິວ຺ຫາກາຍວິຎ຺ຎາຓາທີນິ ຊວນປຣິໂຍສານານິ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ຕທນນ຺ຕຣໍ ຠວງ຺ຄໍ ວຕ຺ຕຕິ. ຕຕິຍວາເຣ ມໂນທ຺ວາຣິກອາວຊ຺ຊເນນ ຠວງ຺ເຄ ອາວຏ຺ຏິເຕ ມໂນທ຺ວາຣິກຊວນໍ ຊວຕິ, ເຕນ ຈິຕ຺ເຕນ ຎຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ ອຍໍ ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ສທ຺ໂທ, ສງ຺ຂສທ຺ໂທ ເຠຣິສທ຺ໂທ’’ຕິ ວາ ‘‘ກິໍ ອຍໍ ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ຄນ຺ໂຘ, ມູລຄນ຺ໂຘ’’ຕິ ວາ ‘‘ກິໍ ອິທໍ ມຍ຺ຫໍ ມຸຂໍ ປກ຺ຂິຕ຺ຕໍ, ສປ຺ປີຕິ ວາ ຜາຓິຕ’’ນ຺ຕິ ວາ ‘‘ເກນມ຺ຫິ ປິຏ຺ຐິຍໍ ປຫໂຏ, ອຕິພທ຺ໂຘ ເມ ປຫາໂຣ’’ຕິ ວາ ວຕ຺ຕາ ໂຫຕິ. ເອວໍ ມໂນທ຺ວາຣິກຊວເນເນວ ປຏິພຸຊ຺ຌຕິ, ນ ປຎ຺ຈທ຺ວາຣິເກນ. ສຸປິນມ຺ປິ ເຕເນວ ປສ຺ສຕິ, ນ ປຎ຺ຈທ຺ວາຣິເກນ. ເສສເມຕ຺ຖ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.
ມຫາສຸປິນສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.
໗. ວສ຺ສສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ
໑໙໗. ສຕ຺ຕເມ ອຸຕຸສມຸຏ຺ຐານນ຺ຕິ ວສ຺ສິເກ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມາເສ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ. ອກາເລປີຕິ ຈິຕ຺ຕເວສາຂມາເສສຸປິ. ວສ຺ສວລາຫກເທວປຸຕ຺ຕານຎ຺ຫິ ອຕ຺ຕໂນ ຣຕິຍາ ກີຬິຕຸກາມຕາຈິຕ຺ເຕ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ອກາເລປິ ເທໂວ ວສ຺ສຕິ. ຕຕ຺ຣິທໍ ວຕ຺ຖຸ – ເອໂກ ກິຣ ວສ຺ສວລາຫກເທວປຸຕ຺ໂຕ ວາກຣກຸຏກວາສິຂີຓາສວຕ຺ເຖຣສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາສິ. ເຖໂຣ ‘‘ໂກສິ ຕ຺ວ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ວສ຺ສວລາຫກເທວປຸຕ຺ໂຕຕິ. ຕຸມ຺ຫາກໍ ກິຣ ຈິຕ຺ເຕນ ເທໂວ ວສ຺ສຕີຕິ. ອາມ, ຠນ຺ເຕຕິ. ປສ຺ສິຕຸກາມາ ມຍນ຺ຕິ. ເຕມິສ຺ສຖ, ຠນ຺ເຕຕິ. ເມຆສີສໍ ວາ ຄຊ຺ຊິຕໍ ວາ ນ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ກຖໍ ເຕມິສ຺ສາມາຕິ. ຠນ຺ເຕ, ອມ຺ຫາກໍ ຈິຕ຺ເຕນ ເທໂວ ວສ຺ສຕິ, ຕຸມ຺ເຫ ປຓ຺ຓສາລໍ ປວິສຖາຕິ. ‘‘ສາຘຸ, ເທວປຸຕ຺ຕາ’’ຕິ ປາເທ ໂຘວິຕ຺ວາ ປຓ຺ຓສາລໍ ປາວິສິ. ເທວປຸຕ຺ໂຕ ຕສ຺ມິໍ ປວິສນ຺ເຕເຍວ ເອກໍ ຄີຕໍ ຄາຍິຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖໍ ອຸກ຺ຂິປິ, ສມນ຺ຕາ ຕິໂຍຊນຏ຺ຐານໍ ເອກເມຆໍ ອໂຫສິ. ເຖໂຣ ອທ຺ຘຕິນ຺ໂຕ ປຓ຺ຓສາລໍ ປວິຏ຺ໂຐຕິ.
ວສ຺ສສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.
໘-໙. ວາຈາສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ
໑໙໘-໙. ອຏ຺ຐເມ ອງ຺ເຄຫີຕິ ກາຣເຓຫິ. ອງ຺ຄີຍນ຺ຕິ ເຫຕຸຠາເວນ ຎາຍນ຺ຕີຕິ ອງ຺ຄານິ, ກາຣຓານິ. ກາຣຓຕ຺ເຖ ຈ ອງ຺ຄ-ສທ຺ໂທ. ປຎ຺ຈຫີຕິ ເຫຕຸມ຺ຫິ ນິສ຺ສກ຺ກວຈນໍ. ສມນ຺ນາຄຕາຕິ ສມນຸອາຄຕາ ປວຕ຺ຕາ ຍຸຕ຺ຕາ ຈ. ວາຈາຕິ ສມຸລ຺ລປນ-ວາຈາ. ຍາ ‘‘ວາຈາ ຄິຣາ ພ຺ຍປ຺ປໂຖ’’ຕິ (ຘ. ສ. ໖໓໖) ຈ, ‘‘ເນລາ ກຓ຺ຓສຸຂາ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໑.໙) ຈ ອາຄຈ຺ຉຕິ. ຍາ ປນ ‘‘ວາຈາຍ ເຈ ກຕໍ ກມ຺ມ’’ນ຺ຕິ (ຘ. ສ. ອຏ຺ຐ. ໑ ກາຍກມ຺ມທ຺ວາຣ) ເອວໍ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ ຈ, ‘‘ຍາ ຈຕູຫິ ວຈີທຸຈ຺ຈຣິເຕຫິ ອາຣຕິ…ເປ… ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ສມ຺ມາວາຈາ’’ຕິ (ຘ. ສ. ໒໙໙) ເອວໍ ວິຣຕິ ຈ, ‘‘ຜຣຸສວາຈາ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາເສວິຕາ ຠາວິຕາ ພຫຸລີກຕາ ນິຣຍສໍວຕ຺ຕນິກາ ໂຫຕີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໘.໔໐) ເອວໍ ເຈຕນາ ຈ ວາຈາຕິ ອາຄຕາ, ນ ສາ ອິຘ ອຘິປ຺ເປຕາ. ກສ຺ມາ? ອຠາສິຕພ຺ພໂຕ. ‘‘ສຸຠາສິຕາ ໂຫຕິ, ໂນ ທຸພ຺ຠາສິຕາ’’ຕິ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຸຠາສິຕາຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ຠາສິຕາ. ເຕນສ຺ສາ ອຕ຺ຖາວຫຕໍ ທີເປຕິ. ອນວຊ຺ຊາຕິ ຣາຄາທິອວຊ຺ຊຣຫິຕາ. ອິມິນາສ຺ສ ກາຣຓສຸທ຺ຘິໍ ອຄຕິຄມນາທິປ຺ປວຕ຺ຕໂທສາຠາວຎ຺ຈ ທີເປຕິ. ຣາຄໂທສາທິວິມຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ຍໍ ຠາສໂຕ ອນຸໂຣຘວິວຊ຺ຊນໂຕ ອຄຕິຄມນໍ ທຸຣສມຸສ຺ສິຕເມວາຕິ. ອນນຸວຊ຺ຊາຕິ ອນຸວາທວິມຸຕ຺ຕາ. ອິມິນາສ຺ສາ ສພ຺ພາກາຣສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ທີເປຕິ. ສຕິ ຫິ ສພ຺ພາກາຣສມ຺ປຕ຺ຕິຍໍ ອນນຸວຊ຺ຊຕາຕິ. ວິຎ຺ຎູນນ຺ຕິ ປຓ຺ຑິຕານໍ. ເຕນ ນິນ຺ທາປສໍສາສຸ ພາລາ ອປ຺ປມາຓາຕິ ທີເປຕິ.
ອິເມຫິ ໂຂຕິອາທີນິ ຕານິ ອງ຺ຄານິ ປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ຕໍ ວາຈໍ ນິຄເມຕິ. ຍຎ຺ຈ ອຎ຺ເຎ ປຏິຎ຺ຎາທີຫິ ອວຍເວຫິ, ນາມາທີຫິ ປເທຫິ, ລິງ຺ຄວຈນວິຠຕ຺ຕິກາລກາຣກສມ຺ປຕ຺ຕີຫິ ຈ ສມນ຺ນາຄຕໍ ມຸສາວາທາທິວາຈມ຺ປິ ສຸຠາສິຕນ຺ຕິ ມຎ຺ຎນ຺ຕິ, ຕໍ ປຏິເສເຘຕິ. ອວຍວາທິສມນ຺ນາຄຕາປິ ຫິ ຕຖາຣູປີ ວາຈາ ທຸພ຺ຠາສິຕາວ ໂຫຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຈ ປເຣສຎ຺ຈ ອນຕ຺ຖາວຫຕ຺ຕາ. ອິເມຫິ ປນ ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕາ ສເຈປິ ມິລກ຺ຂຸຠາສາປຣິຍາປນ຺ນາ ຆຏເຈຏິກາຄີຕິກປຣິຍາປນ຺ນາປິ ໂຫຕິ, ຕຖາປິ ສຸຠາສິຕາວ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣຫິຕສຸຂາວຫຕ຺ຕາ. ຕຖາ ຫິ ມຄ຺ຄປສ຺ເສ ສສ຺ສໍ ຣກ຺ຂນ຺ຕິຍາ ສີຫຬເຈຏິກາຍ ສີຫຬເກເນວ ຊາຕິຊຣາມຣຓຍຸຕ຺ຕໍ ຄີຕິກໍ ຄາຍນ຺ຕິຍາ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ມຄ຺ຄໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ສຏ຺ຐິມຕ຺ຕາ ວິປສ຺ສກຠິກ຺ຂູ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິໍສຸ.
ຕຖາ ຕິສ຺ໂສ ນາມ ອາຣທ຺ຘວິປສ຺ສໂກ ຠິກ຺ຂຸ ປທຸມສ຺ສຣສມີເປນ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ປທຸມສ຺ສເຣ ປທຸມານິ ຠຎ຺ຊິຕ຺ວາ –
‘‘ປາໂຕວ ຜຸລ຺ລິຕໂກກນທໍ,
ສູຣິຍາໂລເກນ ຠິຊ຺ຊິຍເຕ;
ເອວໍ ມນຸສ຺ສຕ຺ຕໍ ຄຕາ ສຕ຺ຕາ,
ຊຣາຠິເວເຄນ ມທ຺ທີຍນ຺ຕີ’’ຕິ. (ສໍ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑.໒໑໓; ສຸ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໔໕໒ ສຸຠາສິຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ) –
ອິມໍ ຄີຕິໍ ຄາຍນ຺ຕິຍາ ເຈຏິກາຍ ສຸຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ໂຕ.
ພຸທ຺ຘນ຺ຕເຣປິ ອຎ຺ຎຕໂຣ ປຸຣິໂສ ສຕ຺ຕຫິ ປຸຕ຺ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ອຏວິໂຕ ອາຄມ຺ມ ອຎ຺ຎຕຣາຍ ອິຕ຺ຖິຍາ ມຸສເລນ ຕຓ຺ຑຸເລ ໂກຏ຺ເຏນ຺ຕິຍາ –
‘‘ຊຣາຍ ປຣິມທ຺ທິຕໍ ເອຕໍ, ມິລາຕຈມ຺ມນິສ຺ສິຕໍ;
ມຣເຓນ ຠິຊ຺ຊຕິ ເອຕໍ, ມຈ຺ຈຸສ຺ສ ຆາສມາມິສໍ.
‘‘ກິມີນໍ ອາລຍໍ ເອຕໍ, ນານາກຸຓເປນ ປູຣິຕໍ;
ອສຸຈິຠາຊນໍ ເອຕໍ, ຕທລິກ຺ຂນ຺ຘສມໍ ອິທ’’ນ຺ຕິ. (ສໍ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑.໒໑໓; ສຸ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໔໕໒ ສຸຠາສິຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ) –
ອິມໍ ຄີຕໍ ສຸຕ຺ວາ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ໂຕ ສຫ ປຸຕ຺ເຕຫິ ປຈ຺ເຈກໂພຘິໍ ປຕ຺ໂຕ. ເອວໍ ອິເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕາ ວາຈາ ສເຈປິ ມິລກ຺ຂຸຠາສາຍ ປຣິຍາປນ຺ນາ ຆຏເຈຏິກາຄີຕິກປຣິຍາປນ຺ນາ ວາຈາ ໂຫຕິ, ຕຖາປິ ສຸຠາສິຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ສຸຠາສິຕາ ເອວ ອນວຊ຺ຊາ ອນນຸວຊ຺ຊາ ຈ ວິຎ຺ຎູນໍ ອຕ຺ຖຕ຺ຖິການໍ ກຸລປຸຕ຺ຕານໍ ອຕ຺ຖປ຺ປຏິສຣຓານໍ, ໂນ ພ຺ຍຎ຺ຊນປ຺ປຏິສຣຓານນ຺ຕິ. ນວມໍ ອຸຕ຺ຕານເມວ.
ວາຈາສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.
໑໐. ນິສ຺ສາຣຓີຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ
໒໐໐. ທສເມ ນິສ຺ສຣນ຺ຕີຕິ ນິສ຺ສຣຓີຍາຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ທີຆໍ ກຕ຺ວາ ນິທ຺ເທໂສ. ກຕ຺ຕຣິ ເຫສ ອນີຍ-ສທ຺ໂທ ຍຖາ ‘‘ນິຍ຺ຍານິຍາ’’ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ນິສ຺ສຏາ’’ຕິ. ກຸໂຕ ປນ ນິສ຺ສຏາ? ຍຖາສກໍ ປຏິປກ຺ຂໂຕ. ນິຊ຺ຊີວຏ຺ເຐນ ຘາຕຸໂຍຕິ ອາຫ ‘‘ອຕ຺ຕສຸຎ຺ຎສຠາວາ’’ຕິ. ອຕ຺ຖໂຕ ປນ ຘມ຺ມຘາຕຸມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸວິເສໂສ. ຕາທິສສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ກິເລສວເສນ ກາເມສຸ ມນສິກາໂຣ ນຕ຺ຖີຕິ ອາຫ ‘‘ວີມໍສນຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ, ‘‘ເນກ຺ຂມ຺ມນິຍຕໍ ອິທານິ ເມ ຈິຕ຺ຕໍ, ກິໍ ນຸ ໂຂ ກາມວິຕກ຺ໂກປິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕີ’’ຕິ ວີມໍສນ຺ຕສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປກ຺ຂນ຺ທນໍ ນາມ ອນຸປ຺ປເວໂສ. ໂສ ປນ ຕຕ຺ຖ ນຕ຺ຖີຕິ ອາຫ ‘‘ນປ຺ປວິສຕີ’’ຕິ. ປສີທນໍ ນາມ ອຠິຣຸຈິ. ສນ຺ຕິຏ຺ຐນໍ ປຕິຏ຺ຐານໍ. ວິມຸຈ຺ຈນໍ ອຘິມຸຈ຺ຈນນ຺ຕິ. ຕໍ ສພ຺ພໍ ປຏິກ຺ຂິປນ຺ໂຕ ວທຕິ ‘‘ປສາທໍ ນາປຊ຺ຊຕີ’’ຕິອາທິ. ເອວໍຠູຕໍ ປນສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ຕສ຺ສ ກຖໍ ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຍຖາ’’ຕິອາທິ.
ຕນ຺ຕິ ປຐມຊ຺ຌານໍ. ອສ຺ສາຕິ ຠິກ຺ຂຸໂນ. ຈິຕ຺ຕໍ ປກ຺ຂນ຺ທຕີຕິ ປຣິກມ຺ມຈິຕ຺ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ຌານຈິຕ຺ຕໍ ເອກຕ຺ຕວເສນ ເອກຊ຺ຌໍ ກຕ຺ວາ ວທຕິ. ໂຄຈເຣ ຄຕຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອາຣມ຺ມເຓ ເອວ ປວຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ອຫານຠາຄິຍຕ຺ຕາຕິ ຐິຕິຠາຄິຍຕ຺ຕາ. ສຸຏ຺ຐຸ ວິມຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ວິກ຺ຂມ຺ຠນວິມຸຕ຺ຕິຍາ ສມ຺ມເທວ ວິມຸຕ຺ຕໍ. ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຈ ກາຍສ຺ສ ຈ ວິຫນນໂຕ ວິຆາໂຕ. ທຸກ຺ຂໍ ປຣິທຫນໂຕ ປຣິຬາໂຫ. ກາມເວທນໍ ນ ເວທິຍຕິ ອນຸປ຺ປຊ຺ຊນໂຕ. ນິສ຺ສຣນ຺ຕິ ຕໂຕຕິ ນິສ຺ສຣຓໍ. ເກ ນິສ຺ສຣນ຺ຕິ? ກາມາ. ເອວຎ຺ຈ ກາມານນ຺ຕິ ກຕ຺ຕຸສາມິວຈນໍ ສຸຏ຺ຐຸ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ຍທຄ຺ເຄນ ກາມາ ຕໂຕ ນິສ຺ສຏາຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ຕທຄ຺ເຄນ ຌານມ຺ປິ ກາມໂຕ ນິສ຺ສຏນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕໍ ລຠຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ກາເມຫິ ນິສ຺ສຏຕ຺ຕາ’’ຕິ. ເອວໍ ວິກ຺ຂມ຺ຠນວເສນ ກາມນິສ຺ສຣຓໍ ວຕ຺ວາ ອິທານິ ສມຸຈ຺ເຉທວເສນ ອຈ຺ຈນ຺ຕໂຕ ນິສ຺ສຣຓໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ໂຍ ປນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເສສປເທສູຕິ ເສສໂກຏ຺ຐາເສສຸ.
ອຍໍ ປນ ວິເສໂສຕິ ວິເສສໍ ວທນ຺ເຕນ ຕໍ ຌານໍ ປາທກໍ ກຕ຺ວາຕິອາທິໂກ ອວິເສໂສຕິ ກຕ຺ວາ ທຸຕິຍຕຕິຍວາເຣສຸ ສພ຺ພໂສ ອນາມຏ຺ໂຐ, ຈຕຸຕ຺ຖວາເຣ ປນ ອຍມ຺ປິ ວິເສໂສຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຈ຺ຈນ຺ຕນິສ຺ສຣຓຎ຺ເຈຕ຺ຖ ອຣຫຕ຺ຕຜລໍ ໂຍເຊຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍສ຺ມາ ອຣູປຊ຺ຌານໍ ປາທກໍ ກຕ຺ວາ ອຄ຺ຄມຄ຺ຄໍ ອຘິຄນ຺ຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ເຕ ຐິຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ສພ຺ພໂສ ຣູເປຫິ ນິສ຺ສຏໍ ນາມ ໂຫຕິ. ຕສ຺ສ ຫິ ຜລສມາປຕ຺ຕິໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ວີມໍສນຕ຺ຖໍ ຣູປາຠິມຸຂໍ ຈິຕ຺ຕໍ ເປເສນ຺ຕສ຺ສ. ອິທມກ຺ຂາຕນ຺ຕິ ສມຖຍານິການໍ ວເສນ ເຫຏ຺ຐາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ວາຣາ ຄຫິຕາ. ອິທໍ ປນ ສຸກ຺ຂວິປສ຺ສກສ຺ສ ວເສນາຕິ ອາຫ ‘‘ສຸທ຺ຘສງ຺ຂາເຣ’’ຕິອາທິ. ‘‘ປຸນ ສກ຺ກາໂຍ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນນ຺ຕິ ‘‘ອິທານິ ເມ ສກ຺ກາຍປ຺ປພນ຺ໂຘ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ວີມໍສນ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ.
ນິສ຺ສາຣຓີຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.
ພ຺ຣາຫ຺ມຓວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.
ຈຕຸຕ຺ຖປຓ຺ຓາສກໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ.