໑. ສມາຘິຠາວນາສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໔໑. ປຎ຺ຈມສ຺ສ ປຐເມ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາຣາຍາຕິ ອິມສ຺ມິໍເຍວ ອຕ຺ຕຠາເວ ສຸຂວິຫາຣຕ຺ຖາຍ, ນິກ຺ກິເລສຕາຍ ນິຣາມິເສນ ສຸເຂນ ວິຫຣຓຕ຺ຖາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິມິນາ ຈຕ຺ຕາຣິ ຜລສມາປຕ຺ຕິຊ຺ຌານານິ ຂີຓາສວສ຺ສ ອາສວກ຺ຂຍາຘິຄມໂຕ ອປຣຠາເຄ ອຘິຄຕຣູປາຣູປຊ຺ຌານານິ ຈ ກຖິຕານິ. ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸຎາຓທສ຺ສນປ຺ປຏິລາຠາຍາຕິ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸຎາຓປ຺ປຏິລາຠຕ຺ຖາຍ. ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸຎາຓຎ຺ຫິ ຣູປຄຕສ຺ສ ທິພ຺ພສ຺ສ ອິຕຣສ຺ສ ຈ ທສ຺ສນຏ຺ເຐນ ອິຘ ‘‘ຎາຓທສ຺ສນ’’ນ຺ຕິ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ອາໂລກສຎ຺ຎໍ ມນສິ ກໂຣຕີຕິ ທິວາ ວາ ຣຕ຺ຕິໍ ວາ ສູຣິຍທີປຈນ຺ທມຓິອຸກ຺ກາວິຊ຺ຊຸລຕາທີນໍ ອາໂລໂກ ທິວາ ຣຕ຺ຕິຎ຺ຈ ອຸປລທ຺ໂຘ, ຍຖາລທ຺ຘວເສເນວ ອາໂລກໍ ມນສິ ກໂຣຕິ ຈິຕ຺ເຕ ຐເປຕິ, ຕຖາ ຈ ນໍ ມນສິ ກໂຣຕິ, ຍຖາສ຺ສ ສຸຠາວິຕາໂລກກສິຓສ຺ສ ວິຍ ກສິຓາໂລໂກ ຍຖິຈ຺ຉກໍ ຍາວທິຈ຺ຉກຎ຺ຈ ໂສ ອາໂລໂກ ຣຕ຺ຕິຍໍ ອຸປຕິຏ຺ຐຕິ, ເຍນ ຕຕ຺ຖ ທິວາສຎ຺ຎໍ ຐເປຕິ, ທິວາ ວິຍ ວິຄຕຖິນມິທ຺ໂຘ ໂຫຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ຍຖາ ທິວາ ຕຖາ ຣຕ຺ຕິ’’ນ຺ຕິ.

ຍຖາ ທິວາ ອາໂລກສຎ຺ຎາ ມນສິ ກຕາ, ຕເຖວ ນໍ ຣຕ຺ຕິມ຺ປິ ມນສິ ກໂຣຕີຕິ ຍຖາ ທິວາ ທິຏ຺ໂຐ ອາໂລໂກ, ຕເຖວ ຕໍ ຣຕ຺ຕິໍ ມນສິ ກໂຣຕິ. ທຸຕິຍປເທຕິ ‘‘ຍຖາ ຣຕ຺ຕິໍ ຕຖາ ທິວາ’’ຕິ ອິມສ຺ມິໍ ວາກ຺ເຍ. ເອສ ນໂຍຕິ ອິມິນາ ຍຖາ ຣຕ຺ຕິຍໍ ຈນ຺ທາໂລກາທິ ອາໂລໂກ ທິຏ຺ໂຐ, ເອວເມວ ຣຕ຺ຕິໍ ທິຏ຺ຐາກາເຣເນວ ທິວາ ຕໍ ອາໂລກໍ ມນສິ ກໂຣຕິ ຈິຕ຺ເຕ ຐເປຕີຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ອຕິທິສຕິ. ອິຕິ ວິວເຏນ ເຈຕສາຕິ ເອວໍ ອປິຫິເຕນ ຈິຕ຺ເຕນ, ຖິນມິທ຺ຘາປິຘາເນນ ອປິຫິຕຈິຕ຺ເຕນາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອປຣິໂຍນທ຺ເຘນາຕິ ສມນ຺ຕໂຕ ອນທ຺ເຘນ ອສຎ຺ຉາທິເຕນ. ກິຎ຺ຈາປີຕິອາທິນາ ອຕ຺ຕນາ ວຸຕ຺ຕເມວຕ຺ຖໍ ສມຕ຺ເຖຕິ. ອາໂລກສທິສໍ ກຕໍ ‘‘ຍຖາ ທິວາ ຕຖາ ຣຕ຺ຕິ’’ນ຺ຕິອາທິນາ.

ສຕ຺ຕຏ຺ຐານິກສ຺ສາຕິ ‘‘ອຠິກ຺ກນ຺ເຕ ປຏິກ຺ກນ຺ເຕ ສມ຺ປຊານກາຣີ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິນາ (ທີ. ນິ. ໑.໒໑໔; ໒.໓໗໖; ມ. ນິ. ໑.໑໐໙) ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ສຕ຺ຕຏ຺ຐານິກສ຺ສ ສຕິສມ຺ປຊຎ຺ຎສ຺ສ ອຕ຺ຖາຍ. ປຣິຄ຺ຄຫິຕວຕ຺ຖາຣມ຺ມຓຕາຍາຕິ ວຕ຺ຖຸໂນ ອາຣມ຺ມຓສ຺ສ ຈ ຍາຖາວໂຕ ວິທິຕຠາເວນ. ຍຖາ ຫິ ສປ຺ປໍ ປຣິເຍສນ຺ເຕນ ຕສ຺ສ ອາສເຍ ວິທິເຕ ໂສປິ ວິທິໂຕ ຄຫິໂຕ ເອວ ຈ ໂຫຕິ ມນ຺ຕາຄທພເລນ ຕສ຺ສ ຄຫຓສ຺ສ ສຸກຣຕ຺ຕາ, ເອວໍ ເວທນາຍ ອາສຍຠູເຕ ວຕ຺ຖຸມ຺ຫິ ອາຣມ຺ມເຓ ຈ ວິທິເຕ ອາທິກມ຺ມິກສ຺ສປິ ເວທນາ ວິທິຕາ ຄຫິຕາ ເອວ ໂຫຕິ ສລກ຺ຂຓໂຕ ສາມຎ຺ຎລກ຺ຂຓໂຕ ຈ ຕສ຺ສາ ຄຫຓສ຺ສ ສຸກຣຕ຺ຕາ. ປເຄວ ປຣິຎ຺ຎາຕວຕ຺ຖຸກສ຺ສ ຂີຓາສວສ຺ສ. ຕສ຺ສ ຫິ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓປິ ຐິຕິກ຺ຂເຓປິ ຠງ຺ຄກ຺ຂເຓປິ ເວທນາ ວິທິຕາ ປາກຏາ ໂຫນ຺ຕິ ‘‘ຕາ ເວທນາ ເອວໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ’’ຕິອາທິນາ. ນ ເກວລຎ຺ຈ ເວທນາ ເອວ, ອິຘ ວຸຕ຺ຕາ ສຎ຺ຎາທໂຍປິ ອວຸຕ຺ຕາ ເຈຕນາທໂຍປິ ວິທິຕາວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ ເຈວ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ ຈ ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕິ ຈ. ນິທສ຺ສນມຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ, ຍທິທໍ ປາຬິຍໍ ເວທນາສຎ຺ຎາວິຕກ຺ກຄ຺ຄຫຓໍ. ເຕນ ອນວເສສໂຕ ສພ຺ພຘມ຺ມານມ຺ປິ ອຸປ຺ປາທາທິໂຕ ວິທິຕຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ.

ອປິຈ ເວທນາຍ ອຸປ຺ປາໂທ ວິທິໂຕ ໂຫຕິ, ອຸປຏ຺ຐານໍ ວິທິຕໍ ໂຫຕິ, ອຕ຺ຖງ຺ຄໂມ ວິທິໂຕ ໂຫຕິ. ກຖໍ ເວທນາຍ ອຸປ຺ປາໂທ ວິທິໂຕ ໂຫຕິ? ອວິຊ຺ຊາສມຸທຍາ ເວທນາສມຸທໂຍ, ຕຓ຺ຫາສມຸທຍາ ກມ຺ມສມຸທໂຍ, ຜສ຺ສສມຸທຍາ ເວທນາສມຸທໂຍຕິ ນິພ຺ພຕ຺ຕິລກ຺ຂຓໍ ປສ຺ສນ຺ໂຕປິ ເວທນາກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ສມຸທຍໍ ປສ຺ສຕິ. ເອວໍ ເວທນາຍ ອຸປ຺ປາໂທ ວິທິໂຕ ໂຫຕິ. ກຖໍ ເວທນາຍ ອຸປຏ຺ຐານໍ ວິທິຕໍ ໂຫຕິ? ອນິຈ຺ຈໂຕ ມນສິກໂຣໂຕ ຂຍຕຸປຏ຺ຐານໍ ວິທິຕໍ ໂຫຕິ, ທຸກ຺ຂໂຕ ມນສິກໂຣໂຕ ຠຍຕຸປຏ຺ຐານໍ ວິທິຕໍ ໂຫຕິ, ອນຕ຺ຕໂຕ ມນສິກໂຣໂຕ ສຸຎ຺ຎຕຸປຏ຺ຐານໍ ວິທິຕໍ ໂຫຕິ. ເອວໍ ເວທນາຍ ອຸປຏ຺ຐານໍ ວິທິຕໍ ໂຫຕິ. ອິຕິ ຂຍໂຕ ຠຍໂຕ ສຸຎ຺ຎໂຕ ຊານາຕິ. ກຖໍ ເວທນາຍ ອຕ຺ຖງ຺ຄໂມ ວິທິໂຕ ໂຫຕິ? ອວິຊ຺ຊານິໂຣຘາ ເວທນານິໂຣໂຘ…ເປ… ເອວໍ ເວທນາຍ ອຕ຺ຖງ຺ຄໂມ ວິທິໂຕ ໂຫຕິ. ອິມິນາປິ ນເຍເນຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ອິຕິ ຣູປນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອິຕິສທ຺ໂທ ອນວເສສໂຕ ຣູປສ຺ສ ສຣູປນິທສ຺ສນຕ຺ໂຖຕິ ຕສ຺ສ ອິທໍ ຣູປນ຺ຕິ ເອເຕນ ສາຘາຣຓໂຕ ສຣູປນິທສ຺ສນມາຫ, ເອຕ຺ຕກໍ ຣູປນ຺ຕິ ເອເຕນ ອນວເສສໂຕ, ນ ອິໂຕ ປຣໍ ຣູປໍ ອຕ຺ຖີຕິ ຕພ຺ພິນິມຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຎ຺ຎສ຺ສ ອຠາວໍ. ອິຕິ ເວທນາຕິອາທີສຸປິ ອຍໍ ເວທນາ, ເອຕ຺ຕກາ ເວທນາ, ອິໂຕ ປຣໍ ເວທນາ ນຕ຺ຖິ. ອຍໍ ສຎ຺ຎາ…ເປ… ອິເມ ສງ຺ຂາຣາ…ເປ… ອິທໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ, ເອຕ຺ຕກໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ, ອິໂຕ ປຣໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ນຕ຺ຖີຕິ ເອວມຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພຕິ ອາຫ ‘‘ເວທນາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ’’ຕິ.

ຎາເຓນ ຊານິຕ຺ວາ ປໂຣປຣານິ. ປໂຣປຣານີຕິ ປຣານິ ຈ ໂອປຣານິ ຈ. ອຸຕ຺ຕມາຘມານີຕິ ປຣຕ຺ຕຠາວສກຕ຺ຕຠາວາທີນິ ອຸຕ຺ຕມາຘມານິ. ຈລິຕນ຺ຕິ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິວິປ຺ຜນ຺ທິຕໍ. ອນີໂຆຕິ ຣາຄາທິອີຆຣຫິໂຕ. ອຕາຣິ ໂສຕິ ໂສ ເອວຣູໂປ ອຣຫາ ຊາຕິຊຣໍ ອຕຣິ.

ສມາຘິຠາວນາສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.