໒. ຈຣວຄ຺ໂຄ

໑. ຈຣສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໑. ທຸຕິຍສ຺ສ ປຐເມ ຈຣໂຕຕິ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ, ຈງ຺ກມນ຺ຕສ຺ສ ວາ. ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ກາມວິຕກ຺ໂກ ວາຕິ ວຕ຺ຖຸກາເມສຸ ອວີຕຣາຄຕາຍ ຕາທິເສ ປຈ຺ຈເຍ ກາມປຏິສໍຍຸຕ຺ໂຕ ວາ ວິຕກ຺ໂກ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ເຈ, ຍທິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ພ຺ຍາປາທວິຕກ຺ໂກ ວາ ວິຫິໍສາວິຕກ຺ໂກ ວາຕິ ອາຆາຕວິນເຍ ວິເສເສນ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອທມິຕຕ຺ຕາ ອາຆາຕນິມິຕ຺ເຕ ພ຺ຍາປາທປຏິສໍຍຸຕ຺ໂຕ ວາ ວິຕກ຺ໂກ, ເລຑ຺ຑຸທຓ຺ຑາທີຕິ ປຣຫິໍສນວເສນ ວິຫິໍສາປຏິສໍຍຸຕ຺ໂຕ ວາ ວິຕກ຺ໂກ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ເຈຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕໍ ເຈ ຠິກ຺ຂຸ ອຘິວາເສຕີຕິ ຕໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ກາມວິຕກ຺ກາທິໍ ຍຖາປຈ຺ຈຍໍ ອຕ຺ຕໂນ ຈິຕ຺ເຕ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ‘‘ອິຕິປາຍໍ ວິຕກ຺ໂກ ປາປໂກ, ອິຕິປິ ອກຸສໂລ, ອິຕິປິ ສາວຊ຺ໂຊ, ໂສ ຈ ໂຂ ອຕ຺ຕພ຺ຍາພາຘາຍ ສໍວຕ຺ຕຕີ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາຍ ອຠາວໂຕ ອຘິວາເສຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຈິຕ຺ຕໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ວາເສຕິ. ອຘິວາເສນ຺ໂຕເຍວ ຈ ນປ຺ປຊຫຕິ ຕທງ຺ຄາທິປ຺ປຫານວເສນ ນ ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊຕິ. ຕໂຕ ເອວ ຈ ນ ວິໂນເທຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຈິຕ຺ຕສນ຺ຕານໂຕ ນ ນຸທຕິ ນ ນີຫຣຕິ. ຕຖາ ອວິໂນທນໂຕ ນ ພ຺ຍນ຺ຕີກໂຣຕິ ນ ວິຄຕນ຺ຕໍ ກໂຣຕິ. ອາຕາປີ ປຫິຕຕ຺ໂຕ ຍຖາ ເຕສໍ ອນ຺ໂຕປິ ນາວສິສ຺ສຕິ ອນ຺ຕມໂສ ຠງ຺ຄມຕ຺ຕມ຺ປິ, ເອວໍ ກໂຣຕິ, ອຍໍ ປນ ຕຖາ ນ ກໂຣຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຖາຠູໂຕ ປນ ນ ອນຠາວໍ ຄເມຕິ ອນຸ ອນຸ ອຠາວໍ ນ ຄເມຕິ. ນ ປຊຫຕິ ເຈ, ນ ວິໂນເທຕິ ເຈຕິ ອິຕິອາທິນາ ເຈ-ສທ຺ທໍ ໂຍເຊຕ຺ວາ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ເອວໍຠູໂຕຕິ ເອວໍ ກາມວິຕກ຺ກາທີຫິ ປາປວິຕກ຺ເກຫິ ສມງ຺ຄິຠູໂຕ. ອນາຕາປີຕິ ກິເລສານໍ ອາຕາປຍິກສ຺ສ ວີຣິຍສ຺ສ ອຠາເວນ ອນາຕາປີ. ປາປຸຕ຺ຣາສລກ຺ຂຓສ຺ສ ໂອຕ຺ຕປ຺ປສ຺ສ ອຠາເວນ ອໂນຕ຺ຕາປີ. ສຕຕໍ ສມິຕໍ ສພ຺ພກາລໍ ນິຣນ຺ຕຣໍ. ກຸສີໂຕ ຫີນວີຣິໂຍຕິ ກຸສເລຫິ ຘມ຺ເມຫິ ປຣິຫາປຍິຕ຺ວາ ອກຸສລປກ຺ເຂ ກຸຈ຺ຉິຕໍ ສີທນໂຕ ໂກສຊ຺ຊສມນ຺ນາຄເມນ ຈ ກຸສີໂຕ, ສມ຺ມປ຺ປຘານວີຣິຍາຠາເວນ ຫີນວີຣິໂຍ ວີຣິຍວິຣຫິໂຕຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ ກຖີຍຕິ. ຐິຕສ຺ສາຕິ ຄມນໍ ອຸປຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐໂຕ. ສຍນອິຣິຍາປຖສ຺ສ ວິເສສໂຕ ໂກສຊ຺ຊປກ຺ຂິກຕ຺ຕາ ຍຖາ ຕໍສມງ຺ຄິໂນ ຠາວິຕຕ຺ຕາ ສມ຺ຠວນ຺ຕິ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຊາຄຣສ຺ສາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ສຸກ຺ກປກ຺ເຂ ຕຎ຺ເຈ ຠິກ຺ຂຸ ນາຘິວາເສຕີຕິ ອາຣທ຺ຘວີຣິຍສ຺ສປິ ວິຫຣໂຕ ອນາທິມຕິ ສໍສາເຣ ຈິຣກາລຠາວິຕຕ຺ຕາ ຕຖາຣູປປຈ຺ຈຍສມາໂຍເຄ ສຕິສມ຺ໂມເສນ ວາ ກາມວິຕກ຺ກາທິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ເຈ, ຕໍ ຠິກ຺ຂຸ ອຕ຺ຕໂນ ຈິຕ຺ຕໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ນ ວາເສຕິ, ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ນ ວາເສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອນຘິວາເສນ຺ໂຕ ກິໍ ກໂຣຕິ? ປຊຫຕິ ຉຑ຺ເຑຕິ. ກິໍ ກຈວຣໍ ວິຍ ປິຏເກນາຕິ? ນ, ອປິຈ ໂຂ ຕໍ ວິໂນເທຕິ ນຸທຕິ ນີຫຣຕິ. ກິໍ ພລິພທ຺ທໍ ວິຍ ປໂຕເທນາຕິ? ນ, ອຖ ໂຂ ພ຺ຍນ຺ຕີກໂຣຕິ ວິຄຕນ຺ຕໍ ກໂຣຕິ, ຍຖາ ເຕສໍ ອນ຺ໂຕປິ ນາວສິສ຺ສຕິ ອນ຺ຕມໂສ ຠງ຺ຄມຕ຺ຕມ຺ປິ, ຕຖາ ເຕ ກໂຣຕິ. ກຖໍ ປນ ເຕ ຕຖາ ກໂຣຕິ? ອນຠາວໍ ຄເມຕິ ອນຸ ອນຸ ອຠາວໍ ຄເມຕິ, ວິກ຺ຂມ຺ຠນປ຺ປຫາເນນ ຍຖາ ສຸວິກ຺ຂມ຺ຠິຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕຖາ ເນ ກໂຣຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ເອວໍຠູໂຕຕິອາທີສຸ ເອວໍ ກາມວິຕກ຺ກາທີນໍ ອນຘິວາເສນ ສຸວິສຸທ຺ຘາສໂຍ ສມາໂນ ຕາຍ ຈ ອາສຍສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຕນ຺ນິມິຕ຺ຕາຍ ຈ ປໂຍຄສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ປຣິສຸທ຺ຘສີໂລ ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ຄຸຕ຺ຕທ຺ວາໂຣ ໂຠຊເນ ມຕ຺ຕຎ຺ຎູ ສຕິສມ຺ປຊຎ຺ເຎນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຊາຄຣິຍໍ ອນຸຍຸຕ຺ໂຕ ຕທງ຺ຄາທິວເສນ ກິເລສານໍ ອາຕາປນລກ຺ຂເຓນ ວີຣິເຍນ ສມນ຺ນາຄຕຕ຺ຕາ ອາຕາປີ. ສພ຺ພໂສ ປາປຸຕ຺ຣາເສນ ສມນ຺ນາຄຕຕ຺ຕາ ໂອຕ຺ຕາປີ ສຕຕໍ ຣຕ຺ຕິນ຺ທິວໍ. ສມິຕໍ ນິຣນ຺ຕຣໍ ສມຖວິປສ຺ສນານຸໂຍຄວເສນ ຈຕຸພ຺ພິຘສມ຺ມປ຺ປຘານສິທ຺ຘິຍາ ອາຣທ຺ຘວີຣິໂຍ ປຫິຕຕ຺ໂຕ. ນິພ຺ພານໍ ປຕິ ເປສິຕຈິຕ຺ໂຕຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ ກຖີຍຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຄາຖາສຸ ເຄຫນິສ຺ສິຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ເຄຫວາສີຫິ ອປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕຕ຺ຕາ ເຄຫວາສິສຠາວຕ຺ຕາ ເຄຫຘມ຺ມຕ຺ຕາ ວາ ເຄຫໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ວຕ຺ຖຸກາໂມ. ອຖ ວາ ເຄຫປ຺ປຏິພທ຺ຘຠາວໂຕ, ກິເລສກາມານໍ ນິວາສຏ຺ຐານຠາວໂຕ ວາ ເຄຫາຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ຕໍວຕ຺ຖຸກຕ຺ຕາ ກາມວິຕກ຺ກາທິ ເຄຫນິສ຺ສິຕໍ ນາມ. ກຸມ຺ມຄ຺ຄປຏິປນ຺ໂນຕິ ຍສ຺ມາ ອຣິຍມຄ຺ຄສ຺ສ ອຸປ຺ປຖຠາວໂຕ ອຠິຊ຺ຌາທໂຍ ຕເທກຏ຺ຐຘມ຺ມາ ຈ ກຸມ຺ມຄ຺ໂຄ, ຕສ຺ມາ ກາມວິຕກ຺ກາທິພຫຸໂລ ກຸມ຺ມຄ຺ຄປຏິປນ຺ໂນ. ໂມຫເນຍ຺ເຍສຸ ມຸຈ຺ຉິໂຕຕິ ໂມຫສໍວຕ຺ຕນິເຍສຸ ຣູປາທີສຸ ມຸຈ຺ຉິໂຕ ສມ຺ມຕ຺ໂຕ ອຊ຺ໂຌປນ຺ໂນ. ສມ຺ໂພຘິນ຺ຕິ ອຣິຍມຄ຺ຄຎາຓໍ. ຜຸຏ຺ຐນ຺ຕິ ຜຸສິຕຸໍ ປຕ຺ຕຸໍ ປາໂປ ໂສ ຕາທິໂສ ມິຈ຺ຉາສງ຺ກປ຺ປໂຄຈໂຣ ປຸຄ຺ຄໂລ ອຠພ຺ໂພ, ນ ກທາຈິ ຕໍ ປາປຸຓາຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ວິຕກ຺ກໍ ສມຍິຕ຺ວານາຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ມິຈ຺ຉາວິຕກ຺ກໍ ປຏິສງ຺ຂານຠາວນາພເລນ ວູປສເມຕ຺ວາ. ວິຕກ຺ກູປສເມ ຣໂຕຕິ ນວນ຺ນມ຺ປິ ມຫາວິຕກ຺ການໍ ອຈ຺ຈນ຺ຕູປສມຠູເຕ ອຣຫຕ຺ເຕ, ນິພ຺ພາເນ ເອວ ວາ ອຊ຺ຌາສເຍນ ຣໂຕ ອຠິຣໂຕ. ຠພ຺ໂພ ໂສຕິ ໂສ ຍຖາວຸຕ຺ໂຕ ສມ຺ມາປຏິປຊ຺ຊມາໂນ ປຸຄ຺ຄໂລ ປຸພ຺ພຠາເຄ ສມຖວິປສ຺ສນາພເລນ ສພ຺ພວິຕກ຺ເກ ຍຖາຣຫໍ ຕທງ຺ຄາທິວເສນ ວູປສເມຕ຺ວາ ຐິໂຕ ວິປສ຺ສນໍ ອຸສ຺ສຸກ຺ກາເປຕ຺ວາ ມຄ຺ຄປຏິປາຏິຍາ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄຎາຓສງ຺ຂາຕໍ ນິພ຺ພານສງ຺ຂາຕຎ຺ຈ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ສມ຺ໂພຘິໍ ຜຸຏ຺ຐຸໍ ອຘິຄນ຺ຕຸໍ ຠພ຺ໂພ ອຣຫາ. ເອວເມຕ຺ຖ ປາຬິວຓ຺ຓນາ ເວທິຕພ຺ພາ.

ຈຣສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ສີລສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໒. ທຸຕິເຍ ສມ຺ປນ຺ນສີລາຕິ ເອຕ຺ຖ ຕິວິຘໍ ສມ຺ປນ຺ນໍ ປຣິປຸຓ຺ຓສມງ຺ຄິມຘຸຣວເສນ. ຕຕ຺ຖ –

‘‘ສມ຺ປນ຺ນໍ ສາລິເກທາຣໍ, ສຸວາ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິ ໂກສິຍ;

ປຏິເວເທມິ ເຕ ພ຺ຣຫ຺ເມ, ນ ເນ ວາເຣຕຸມຸສ຺ສເຫ’’ຕິ. (ຊາ. ໑.໑໔.໑) –

ອິທໍ ປຣິປຸຓ຺ຓສມ຺ປນ຺ນໍ ນາມ. ‘‘ອິມິນາ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວເຣນ ອຸເປໂຕ ໂຫຕິ ສມຸເປໂຕ ອຸປາຄໂຕ ສມຸປາຄໂຕ ອຸປປນ຺ໂນ ສມ຺ປນ຺ໂນ ສມນ຺ນາຄໂຕ’’ຕິ (ວິຠ. ໕໑໑) ອິທໍ ສມງ຺ຄິສມ຺ປນ຺ນໍ ນາມ. ‘‘ອິມິສ຺ສາ, ຠນ຺ເຕ, ມຫາປຖວິຍາ ເຫຏ຺ຐິມຕລໍ ສມ຺ປນ຺ນໍ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ຂຸທ຺ທມຘຸໍ ອນີລກໍ, ເອວມສ຺ສາທ’’ນ຺ຕິ (ປາຣາ. ໑໗) ອິທໍ ມຘຸຣສມ຺ປນ຺ນໍ ນາມ. ອິຘ ປຣິປຸຓ຺ຓສມ຺ປນ຺ນວເສນ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ສມ຺ປນ຺ນສີລາຕິ ປຣິປຸຓ຺ຓສີລາ’’ຕິ ອາຫ. ສມງ຺ຄິສມ຺ປນ຺ນວເສນປິ ອຕ຺ໂຖ ຍຸຊ຺ຊຕິເຍວ, ຕສ຺ມາ ສມ຺ປນ຺ນສີລາຕິ ປຣິປຸຓ຺ຓສີລາ ຫຸຕ຺ວາຕິປິ ສີລສມງ຺ຄິໂນ ຫຸຕ຺ວາຕິປິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຕຕ຺ຖ ສີລສ຺ສ ອນວເສສສມາທາເນນ ອຂຓ຺ຑາທິຠາວປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ປຣິປຸຓ຺ຓສີລາ, ສມາທານໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອວິຈ຺ຉິນ຺ທນໂຕ ສີລສມງ຺ຄິໂນ. ສມາທານວໂຕ ຫິ ອຈ຺ຈນ຺ຕວິໂຣຘິຘມ຺ມານຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສີລສມງ຺ຄິຕາ ເວທິຕພ຺ພາ, ເຈຕນາທີນໍ ປນ ສີລນລກ຺ຂຓານໍ ຘມ຺ມານໍ ປວຕ຺ຕິລກ຺ຂເຓນ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ ນຕ຺ຖິ.

ຕຕ຺ຖ ‘‘ປຣິປຸຓ຺ຓສີລາ’’ຕິ ອິມິນາ ອຕ຺ເຖນ ເຂຕ຺ຕໂທສວິຄເມນ ເຂຕ຺ຕປາຣິປູຣີ ວິຍ ສີລໂທສວິຄເມນ ສີລປາຣິປູຣີ ວຸຕ຺ຕາ ໂຫຕິ. ຍຖາ ຫິ ເຂຕ຺ຕໍ ພີຊຂຓ຺ຑໍ, ວປ຺ປຂຓ຺ຑໍ, ອຸທກຂຓ຺ຑໍ, ອູສຂຓ຺ຑນ຺ຕິ ຈຕຸໂທສສມນ຺ນາຄຕໍ ອປຣິປູຣໍ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ພີຊຂຓ຺ຑໍ ນາມ ຍຕ຺ຖ ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ພີຊານິ ຂຓ຺ຑານິ ວາ ປູຕີນິ ວາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕານິ ຍຕ຺ຖ ປຕນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ສສ຺ສໍ ນ ອຸຏ຺ເຐຕິ, ເຂຕ຺ຕໍ ຂຓ຺ຑໍ ໂຫຕິ, ອປຣິປູຣໍ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວປ຺ປຂຓ຺ຑໍ ນາມ ຍຕ຺ຖ ອກຸສໂລ ພີຊານິ ວປນ຺ໂຕ ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ນິປາເຕຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ສພ຺ພຕ຺ຖ ສສ຺ສໍ ນ ອຸຏ຺ເຐຕິ, ເຂຕ຺ຕໍ ຂຓ຺ຑໍ ໂຫຕິ. ອຸທກຂຓ຺ຑໍ ນາມ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ອຸທກໍ ອຕິພຫຸໍ ວາ ໂຫຕິ, ນ ວາ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຣາປິ ຫິ ສສ຺ສານິ ນ ອຸຏ຺ເຐນ຺ຕິ, ເຂຕ຺ຕໍ ຂຓ຺ຑໍ ໂຫຕິ. ອູສຂຓ຺ຑໍ ນາມ ຍຕ຺ຖ ກສ຺ສໂກ ກິສ຺ມິຎ຺ຈິ ປເທເສ ນງ຺ຄເລນ ຠູມິໍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຎ຺ຈ ວາເຣ ກສນ຺ໂຕ ອຕິຄມ຺ຠີຣໍ ກໂຣຕິ, ຕໂຕ ອູສໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຕຕ຺ຣາປິ ຫິ ສສ຺ສໍ ນ ອຸຏ຺ເຐຕິ, ເຂຕ຺ຕໍ ຂຓ຺ຑໍ ໂຫຕິ, ຕາທິສຎ຺ຈ ເຂຕ຺ຕໍ ນ ມຫປ຺ຜລໍ ໂຫຕິ ນ ມຫານິສໍສໍ. ຕຕ຺ຣາປິ ພຫຸມ຺ປິ ວປິຕ຺ວາ ອປ຺ປໍ ລຠຕິ. ອິເມສໍ ປນ ຈຕຸນ຺ນໍ ໂທສານໍ ວິຄມາ ເຂຕ຺ຕໍ ປຣິປຸຓ຺ຓໍ ໂຫຕິ, ຕາທິສຎ຺ຈ ເຂຕ຺ຕໍ ມຫປ຺ຜລໍ ໂຫຕິ ມຫານິສໍສໍ. ເອວເມວ ຂຓ຺ຑໍ, ຉິທ຺ທໍ, ສພລໍ, ກມ຺ມາສນ຺ຕິ ຈຕຸໂທສສມນ຺ນາຄຕໍ ສີລໍ ອປຣິປູຣໍ ໂຫຕິ, ຕາທິສຎ຺ຈ ສີລໍ ນ ມຫປ຺ຜລໍ ໂຫຕິ ນ ມຫານິສໍສໍ. ອິເມສໍ ປນ ຈຕຸນ຺ນໍ ໂທສານໍ ວິຄມາ ສີລໍ ປຣິປຸຓ຺ຓໍ ໂຫຕິ, ຕາທິສຎ຺ຈ ສີລໍ ມຫປ຺ຜລໍ ໂຫຕິ ມຫານິສໍສໍ.

‘‘ສີລສມງ຺ຄິໂນ’’ຕິ ອິມິນາ ປນຕ຺ເຖນ ສີເລນ ສມງ຺ຄິຠູຕາ ສໂມຘານຄຕາ ສມນ຺ນາຄຕາ ຫຸຕ຺ວາ ວິຫຣຖາຕິ ອິທເມວ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ທ຺ວີຫິ ກາຣເຓຫິ ສມ຺ປນ຺ນສີລຕາ ໂຫຕິ ສີລວິປຕ຺ຕິຍາ ອາທີນວທສ຺ສເນນ, ສີລສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຈ ອານິສໍສທສ຺ສເນນ. ຕທຸຠຍມ຺ປິ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໑໔) ວິຕ຺ຖາຣິຕໍ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ສມ຺ປນ຺ນສີລາຕິ ເອຕ຺ຕາວຕາ ຈ ກິຣ ຠຄວາ ຈຕຸປາຣິສຸທ຺ຘິສີລໍ ອຸທ຺ທິສິຕ຺ວາ ‘ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສໍວຸຕາ’ຕິ ອິມິນາ ຕຕ຺ຖ ເຊຏ຺ຐກສີລໍ ວິຕ຺ຖາເຣຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕີ’’ຕິ ທິວາວິຫາຣວາສີ ສຸມຕ຺ເຖໂຣ ອາຫ. ອນ຺ເຕວາສິໂກ ປນສ຺ສ ເຕປິຏກຈູຬນາຄຕ຺ເຖໂຣ ອາຫ – ‘‘ອຸຠຍຕ຺ຖາປິ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວໂຣ ຠຄວຕາ ວຸຕ຺ໂຕ, ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວໂຣເຍວ ຫິ ສີລໍ, ອິຕຣານິ ປນ ຕີຓິ ສີລນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕຏ຺ຐານໍ ນາມ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕໍ ອນນຸຊານນ຺ໂຕ ອາຫ – ‘‘ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວໂຣ ນາມ ຉທ຺ວາຣຣກ຺ຂາມຕ຺ຕກເມວ, ອາຊີວປາຣິສຸທ຺ຘິ ຘມ຺ເມນ ສເມນ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປຕ຺ຕິມຕ຺ຕກໍ, ປຈ຺ຈຍນິສ຺ສິຕໍ ປຏິລທ຺ຘປຈ຺ຈເຍ ອິທມຕ຺ຖນ຺ຕິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊນມຕ຺ຕກໍ. ນິປ຺ປຣິຍາເຍນ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວໂຣວ ສີລໍ. ຍສ຺ສ ໂສ ຠິນ຺ໂນ, ອຍໍ ຉິນ຺ນສີໂສ ວິຍ ປຸຣິໂສ ຫຕ຺ຖປາເທ, ເສສານິ ຣກ຺ຂິສ຺ສຕີຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ. ຍສ຺ສ ປນ ໂສ ອໂຣໂຄ, ອຍໍ ອຈ຺ຉິນ຺ນສີໂສ ວິຍ ປຸຣິໂສ ຊີວິຕໍ, ເສສານິ ປຸນ ປາກຕິການິ ກຕ຺ວາ ຣກ຺ຂິຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ. ຕສ຺ມາ ‘ສມ຺ປນ຺ນສີລາ’ຕິ ອິມິນາ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣໍ ອຸທ຺ທິສິຕ຺ວາ ‘ສມ຺ປນ຺ນປາຕິໂມກ຺ຂາ’ຕິ ຕສ຺ເສວ ເວວຈນໍ ວຕ຺ວາ ຕໍ ວິຕ຺ຖາເຣຕ຺ວາ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສໍວຸຕາ’ຕິອາທິມາຫາ’’ຕິ.

ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສີເລນ ສໍວຸຕາຕິ ໂຍ ນໍ ປາຕິ ຣກ຺ຂຕິ, ຕໍ ໂມກ຺ເຂຕິ ໂມເຈຕິ ອາປາຍິກາທີຫິ ທຸກ຺ເຂຫີຕິ ປາຕິໂມກ຺ຂນ຺ຕິ ລທ຺ຘນາເມນ ສິກ຺ຂາປທສີເລນ ປິຫິຕກາຍວຈີທ຺ວາຣາ. ເອວໍຠູຕາ ຈ ເຕນ ອຸເປຕາ ສມນ຺ນາຄຕາ ນາມ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອຸເປຕາ ຫຸຕ຺ວາ’’ຕິ. ອາຈາເຣນ ຈ ໂຄຈເຣນ ຈ ສມ຺ປນ຺ນາຕິ ກາຍິກວາຈສິກອວີຕິກ຺ກມສງ຺ຂາເຕນ ອາຈາເຣນ, ນ-ເວສິຍໂຄຈຣຕາທິສງ຺ຂາເຕນ ໂຄຈເຣນ ຈ ສມ຺ປນ຺ນາ, ສມ຺ປນ຺ນອາຈາຣໂຄຈຣາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຓຸປ຺ປມາເຓສູຕິ ອຕິປຣິຕ຺ຕເກສຸ ອນາປຕ຺ຕິຄມນີເຍສຸ. ທຸກ຺ກຏທຸພ຺ຠາສິຕມຕ຺ເຕສູຕິ ອປເຣ. ໂທເສສູຕິ ຄາຣຍ຺ເຫສຸ ອກຸສລຘມ຺ເມສຸ. ຠຍໂຕ ທສ຺ສນສີລາຕິ ປຣມາຓຸມຕ຺ຕມ຺ປິ ວຊ຺ຊໍ ສິເນຣຸປ຺ປມາຓໍ ວິຍ ກຕ຺ວາ ຠາຍນສີລາ. ສພ຺ພສິກ຺ຂາໂກຏ຺ຐາເສສູຕິ ມູລປຎ຺ຎຕ຺ຕິອນຸປຎ຺ຎຕ຺ຕິສພ຺ພຕ຺ຖປຎ຺ຎຕ຺ຕິປເທສປຎ຺ຎຕ຺ຕິອາທິເຠເທສຸ. ຕໍ ຕໍ ສມາທາຕພ຺ພໍ ສມາທາຍາຕິ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ສິກ຺ຂາໂກຏ຺ຐາເສສຸ ມູລປຎ຺ຎຕ຺ຕິອາທິເຠເທສຸ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ ປູຣິຕພ຺ພໍ ກາຍິກໍ ວາຈສິກໍ ວາ ສີລໍ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ສມ຺ມາ ອາທາຍ, ສມ຺ມເທວ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ສພ຺ພໂສ ຈ ອາທິຍິຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອຸທຍໍ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ປຎ຺ຈວີສຕິ ລກ຺ຂຓານິ ປສ຺ສຕີຕິ ‘‘ອວິຊ຺ຊາສມຸທຍາ ຣູປສມຸທໂຍຕິ ປຈ຺ຈຍສມຸທຍຏ຺ເຐນ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ອຸທຍໍ ປສ຺ສຕິ. ຕຓ຺ຫາສມຸທຍາ…ເປ… ກມ຺ມສມຸທຍາ…ເປ… ອາຫາຣສມຸທຍາ ຣູປສມຸທໂຍຕິ ປຈ຺ຈຍສມຸທຍຏ຺ເຐນ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ອຸທຍໍ ປສ຺ສຕິ. ນິພ຺ພຕ຺ຕິລກ຺ຂຓໍ ປສ຺ສນ຺ໂຕປິ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ອຸທຍໍ ປສ຺ສຕິ. ຣູປກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ອຸທຍໍ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ອິມານິ ປຎ຺ຈ ລກ຺ຂຓານິ ປສ຺ສຕິ. ຕຖາ ອວິຊ຺ຊາສມຸທຍາ ເວທນາສມຸທໂຍຕິ ປຈ຺ຈຍສມຸທຍຏ຺ເຐນ ເວທນາກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ອຸທຍໍ ປສ຺ສຕິ. ຕຓ຺ຫາສມຸທຍາ…ເປ… ກມ຺ມສມຸທຍາ…ເປ… ຜສ຺ສສມຸທຍາ ເວທນາສມຸທໂຍຕິ ປຈ຺ຈຍສມຸທຍຏ຺ເຐນ ເວທນາກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ອຸທຍໍ ປສ຺ສຕິ. ນິພ຺ພຕ຺ຕິລກ຺ຂຓໍ ປສ຺ສນ຺ໂຕປິ ເວທນາກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ອຸທຍໍ ປສ຺ສຕິ. ເວທນາກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ອຸທຍໍ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ອິມານິ ປຎ຺ຈ ລກ຺ຂຓານິ ປສ຺ສຕີ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ເອເກກສ຺ມິໍ ຂນ຺ເຘ ປຎ຺ຈ ປຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕານິ ປຎ຺ຈວີສຕິ ອຸທຍລກ຺ຂຓານິ ປສ຺ສຕິ.

ວຍໍ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ປຎ຺ຈວີສຕິ ລກ຺ຂຓານິ ປສ຺ສຕີຕິ ‘‘ອວິຊ຺ຊານິໂຣຘາ ຣູປນິໂຣໂຘຕິ ປຈ຺ຈຍນິໂຣຘຏ຺ເຐນ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ວຍໍ ປສ຺ສຕິ. ຕຓ຺ຫານິໂຣຘາ…ເປ… ກມ຺ມນິໂຣຘາ…ເປ… ອາຫາຣນິໂຣຘາ ຣູປນິໂຣໂຘຕິ ປຈ຺ຈຍນິໂຣຘຏ຺ເຐນ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ວຍໍ ປສ຺ສຕິ. ວິປຣິຓາມລກ຺ຂຓໍ ປສ຺ສນ຺ໂຕປິ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ວຍໍ ປສ຺ສຕິ. ຣູປກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ວຍໍ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ອິມານິ ປຎ຺ຈ ລກ຺ຂຓານິ ປສ຺ສຕິ. ອວິຊ຺ຊານິໂຣຘາ…ເປ… ຕຓ຺ຫານິໂຣຘາ…ເປ… ຜສ຺ສນິໂຣຘາ ເວທນານິໂຣໂຘຕິ ປຈ຺ຈຍນິໂຣຘຏ຺ເຐນ ເວທນາກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ວຍໍ ປສ຺ສຕິ. ວິປຣິຓາມລກ຺ຂຓໍ ປສ຺ສນ຺ໂຕປິ ເວທນາກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ວຍໍ ປສ຺ສຕີ. ເວທນາກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ວຍໍ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ອິມານິ ປຎ຺ຈ ລກ຺ຂຓານິ ປສ຺ສຕິ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ເອເກກສ຺ມິໍ ຂນ຺ເຘ ປຎ຺ຈ ປຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕານິ ປຎ຺ຈວີສຕິ ວຍລກ຺ຂຓານິ ປສ຺ສຕິ. ເປສິຕຕ຺ໂຕຕິ ນິພ຺ພານໍ ປຕິ ເປສິຕຈິຕ຺ໂຕ. ກຖຍນ຺ຕີຕິ ຕຖາວິຘໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ພຸທ຺ຘາທໂຍ ອຣິຍາ ອາຈິກ຺ຂນ຺ຕິ.

ຍຕໍ ຈເຣຕິ ວາຍມມາໂນ ຈເຣຍ຺ຍ, ຈງ຺ກມນາທິວເສນ ຄມນໍ ກປ຺ເປນ຺ໂຕປິ ‘‘ອນຸປ຺ປນ຺ນານໍ ປາປການໍ ອກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ອນຸປ຺ປາທາຍ ຉນ຺ທໍ ຊເນຕິ ວາຍມຕີ’’ຕິອາທິນາ (ວິຠ. ໔໓໒) ນເຍນ ວຸຕ຺ຕປ຺ປຘານວີຣິຍໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ຆເຏນ຺ໂຕ ວາຍມນ຺ໂຕ ຍຖາ ອກຸສລຘມ຺ມາ ປຫີຍນ຺ຕິ, ກຸສລຘມ຺ມາ ຠາວນາປາຣິປູຣິໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເອວໍ ຄມນໍ ກປ຺ເປຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອສ ນໂຍ ເສເສສຸປິ. ຍຕເມນໍ ປສາຣເຍຕິ ເອຕໍ ປສາເຣຕພ຺ພໍ ຫຕ຺ຖປາທາທິໍ ຍຕໍ ຍຕມາໂນ ຍຖາວຸຕ຺ຕວີຣິຍສມງ຺ຄີ ຫຸຕ຺ວາ ປສາເຣຍ຺ຍ, ສພ຺ພຕ຺ຖ ປຘານໍ ນ ຊເຫຍ຺ຍາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ອິທານິ ຍຖາ ປຏິປຊ຺ຊນ຺ໂຕ ຍຕໍ ຍຕນ຺ໂຕ ນາມ ໂຫຕິ, ຕໍ ປຏິປທໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຸທ຺ຘ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອຸທ຺ຘນ຺ຕິ ອຸປຣິ. ຕິຣິຍນ຺ຕິ ປຣິໂຕ, ປຸຣຕ຺ຖິມທິສາທິວເສນ ສມນ຺ຕໂຕ ທິສາຠາເຄສູຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອປາຈີນນ຺ຕິ ເຫຏ຺ຐາ. ຍາວຕາ ຊຄໂຕ ຄຕີຕິ ຍຕ຺ຕກາ ສຕ຺ຕສງ຺ຂາຣເຠທສ຺ສ ໂລກສ຺ສ ປວຕ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ສພ຺ພຕ຺ຖາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ອນວເສສຕາ ສມ຺ມສນຎາຓສ຺ສ ວິສຍໍ ສງ຺ຄເຫຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕິ. ສມເວກ຺ຂິຕາຕິ ສມາ ເຫຕຸນາ ຎາເຍນ ອເວກ຺ຂິຕາ, ອນິຈ຺ຈາທິວເສນ ວິປສ຺ສິຕາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຘມ຺ມານນ຺ຕິ ສຕ຺ຕສຸຎ຺ຎານໍ. ຂນ຺ຘານນ຺ຕິ ຣູປາທີນໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຂນ຺ຘານໍ. ອຸທຍພ຺ພຍນ຺ຕິ ອຸທຍຎ຺ຈ ວຍຎ຺ຈ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ອຸປຣິ ຕິຣິຍໍ ອໂຘຕິ ຕິຘາ ສງ຺ຄຫິເຕ ສພ຺ພສ຺ມິໍ ໂລເກ ອຕີຕາທິເຠທຠິນ຺ນານໍ ປຎ຺ຈຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘສງ຺ຂາຕານໍ ສພ຺ເພສໍ ຣູປາຣູປຘມ຺ມານໍ ອນິຈ຺ຈາທິສມ຺ມສນາຘິຄເຕນ ອຸທຍພ຺ພຍຎາເຓນ ປຎ຺ຈວີສຕິຍາ ອາກາເຣຫິ ອຸທຍໍ, ປຎ຺ຈວີສຕິຍາ ອາກາເຣຫິ ວຍໍ ສມເວກ຺ຂິຕາ ສມນຸປສ຺ສິຕາ ຠເວຍ຺ຍາຕິ.

ເຈໂຕສມຖສາມີຈິນ຺ຕິ ຈິຕ຺ຕສໍກິເລສານໍ ອຈ຺ຈນ຺ຕວູປສມນໂຕ ເຈໂຕສມຖສງ຺ຂາຕສ຺ສ ອຣິຍມຄ຺ຄສ຺ສ ອນຸຈ຺ຉວິກໍ ປຏິປທາຎາຓທສ຺ສນວິສຸທ຺ຘິໍ. ສິກ຺ຂມານນ຺ຕິ ປຏິປຊ຺ຊມານໍ ຠາເວນ຺ຕໍ ຎາຓປຣມ຺ປຣາ ນິພ຺ພຕ຺ເຕນ຺ຕໍ. ສທາຕິ ສພ຺ພກາລໍ ຣຕ຺ຕິຎ຺ເຈວ ທິວາ ຈ. ສຕນ຺ຕິ ຈຕຸສມ຺ປຊຎ຺ຎສມນ຺ນາຄຕາຍ ສຕິຍາ ສໂຕກາຣີ. ເອວມ຺ເປຕ຺ຖ ຄາຖາວຓ຺ຓນາ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ເສສເມຕ຺ຖ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.

ສີລສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ປຘານສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໓. ຕຕິເຍ ອຸຕ຺ຕມວີຣິຍານີຕິ ເສຏ຺ຐວີຣິຍານິ ວິສິຏ຺ຐສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ສາຘນໂຕ. ມາໂຣ ຘິຍ຺ຍຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ມາຣເຘຍ຺ຍໍ, ກິເລສມາຣສ຺ສ ປວຕ຺ຕິຏ຺ຐານຠູຕໍ, ຕໍ ເຕຠູມກວຏ຺ຏນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ເຕຠູມກວຏ຺ຏສງ຺ຂາຕໍ ມາຣເຘຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ. ຊາຕິມຣຓໂຕ ຊາຕໍ ຠຍໍ ຊາຕິມຣຓຠຍໍ, ຊາຕິມຣຓເມວ ວາ ຠຍເຫຕຸໂຕ ຠຍນ຺ຕິ ຊາຕິມຣຓຠຍໍ. ເຕນາຫ ‘‘ຊາຕິຎ຺ຈ ມຣຓຎ຺ຈ…ເປ… ຠຍສ຺ສາ’’ຕິ ເສສໍ ອຸຕ຺ຕານເມວ.

ປຘານສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ສໍວຣສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໔. ຈຕຸຕ຺ເຖ ສໍວຣາທີນໍ ສາຘນວເສນ ປທຫຕິ ເອເຕຫີຕິ ປຘານານິ. ສໍວຣນ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປນ຺ນວີຣິຍນ຺ຕິ ຍຖາ ອຠິຊ຺ຌາທໂຍ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ເອວໍ ສຕິຍາ ອຸປຏ຺ຐາເນ ຈກ຺ຂາທີນໍ ປິທຫເນ ອນລສສ຺ສ ອຸປ຺ປນ຺ນວີຣິຍໍ. ປຊຫນ຺ຕສ຺ສາຕິ ວິໂນເທນ຺ຕສ຺ສ. ອຸປ຺ປນ຺ນວີຣິຍນ຺ຕິ ຕສ຺ເສວ ປຫານສ຺ສ ສາຘນວເສນ ປວຕ຺ຕວີຣິຍໍ. ຠາເວນ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປນ຺ນວີຣິຍນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ສມາຘິນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ສມາຘິ ເອວ. ປຸຣິມຸປ຺ປນ຺ນສມາຘິ ຫິ ປຣໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກສມາຘິສ຺ສ ກາຣຓໍ ໂຫຕີຕິ ‘‘ສມາຘິນິມິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອຸປຘິວິເວກຕ຺ຕາຕິ ຂນ຺ຘູປຘິອາທິອຸປຘີຫິ ວິວິຕ຺ຕຕ຺ຕາ ວິນິສ຺ສຏຕ຺ຕາ. ຕໍ ອາຄມ຺ມາຕິ ຕໍ ນິພ຺ພານໍ ມຄ຺ເຄນ ອຘິຄມເຫຕຸ. ຣາຄາທໂຍ ວິຣຊ຺ຊນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ, ເອເຕນາຕິ ວິຣາໂຄ. ເອວໍ ນິໂຣໂຘປິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຍສ຺ມາ ອິຘ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄມິສ຺ສກວເສນ ອິຈ຺ຉິຕາ, ຕສ຺ມາ ‘‘ອາຣມ຺ມຓວເສນ ວາ ອຘິຄນ຺ຕພ຺ພວເສນ ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອຘິຄນ຺ຕພ຺ພວເສນາຕິ ຕນ຺ນິນ຺ນຕາວເສນ. ໂວສ຺ສຄ຺ຄປຣິຓາມິນ຺ຕິ ໂວສ຺ສຄ຺ຄວເສນ ປຣິຓາມິຕໍ ປຣິຈ຺ຈຊນວເສນ ເຈວ ປກ຺ຂນ຺ທນວເສນ ຈ ປຣິຓາມນສີລໍ. ເຕນາຫ ‘‘ທ຺ເວ ໂວສ຺ສຄ຺ຄາ’’ຕິອາທິ. ຂນ຺ຘານໍ ປຣິຈ຺ຈຊນໍ ນາມ ຕປ຺ປຏິພທ຺ຘກິເລສປ຺ປຫານວເສນາຕິ ເຍນາກາເຣນ ວິປສ຺ສນາ ກິເລເສ ປຊຫຕິ, ເຕເນວາກາເຣນ ຕນ຺ນິມິຕ຺ຕກ຺ຂນ຺ເຘ ຈ ປຊຫຕີຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕໍ ອຣຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ວິປສ຺ສນາ…ເປ… ປຣິຈ຺ຈຊຕີ’’ຕິ. ຍສ຺ມາ ວິປສ຺ສນາ ວຸຏ຺ຐານຄາມິນິຠາວໍ ປາປຸຓນ຺ຕີ ນິນ຺ນໂປຓປພ຺ຠາຣຠາເວນ ເອກໍສໂຕ ນິພ຺ພານໍ ປກ຺ຂນ຺ທຕີຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕໍ ລຠຕິ, ມຄ຺ໂຄ ຈ ສມຸຈ຺ເຉທວເສນ ກິເລເສ ຂນ຺ເຘ ຈ ຣາຄໍ ປຣິຈ຺ຈຊຕິ, ຕສ຺ມາ ຍຖາກ຺ກມໍ ວິປສ຺ສນາມຄ຺ຄານໍ ວເສນ ປກ຺ຂນ຺ທນປຣິຈ຺ຈາຄໂວສ຺ສຄ຺ຄາ ເວທິຕພ຺ພາ. ໂວສຄ຺ຄຕ຺ຖາຍາຕິ ປຣິຈ຺ຈາຄໂວສ຺ສຄ຺ຄຕ຺ຖາຍ ເຈວ ປກ຺ຂນ຺ທນໂວສ຺ສຄ຺ຄຕ຺ຖາຍ ຈ. ປຣິຓມຕີຕິ ປຣິຈ຺ຈຊຕິ. ຕໍ ປນ ປຣິຓາມນໍ ວຸຏ຺ຐານຄາມິນິຠາວປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ເຈວ ອຣິຍມຄ຺ຄຠາວປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຈ ອິຈ຺ຉິຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ວິປສ຺ສນາຠາວຎ຺ຈ ມຄ຺ຄຠາວຎ຺ຈ ປາປຸຓາຕີ’’ຕິ. ເສສປເທສູຕິ ‘‘ຘມ຺ມວິຈຍສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄໍ ຠາເວຕີ’’ຕິອາທີສຸ ເສສສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄໂກຏ຺ຐາເສສຸ.

ຠທ຺ທກນ຺ຕິ ອຠທ຺ທການໍ ນີວຣຓາທິປາປຘມ຺ມານໍ ວິກ຺ຂມ຺ຠເນນ ຣາຄວິຄມເນນ ເອກນ຺ຕຫິຕຕ຺ຕາ ທຸລ຺ລຠຕ຺ຕາ ຈ ຠທ຺ທກໍ ສຸນ຺ທຣໍ. ນ ຫິ ອຎ຺ຎໍ ສມາຘິນິມິຕ຺ຕໍ ເອວໍ ທຸລ຺ລຠໍ ຣາຄສ຺ສ ອຸຊຸວິປຈ຺ຈນີກຠູຕໍ ອຕ຺ຖິ. ອນຸຣກ຺ຂຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ອນຸຣກ຺ຂນາ ນາມ ອຘິຄຕສມາຘິໂຕ ຍຖາ ປຣິຫານິ ນ ໂຫຕິ, ເອວໍ ປຏິປຕ຺ຕິສາສນ-ຕປ຺ປຏິປກ຺ຂວິຄມເນນາຕິ ອາຫ ‘‘ສມາຘີ’’ຕິອາທິ. ອຏ຺ຐິກສຎ຺ຎາທິກາຕິ ອຏ຺ຐິກຊ຺ຌານາທິກາ. ສຎ຺ຎາສີເສນ ຫິ ຌານໍ ວທຕິ. ເສສເມຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວ.

ສໍວຣສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕. ປຎ຺ຎຕ຺ຕິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໕. ປຎ຺ຈເມ ອຕ຺ຕຠາໂວ ເອເຕສໍ ອຕ຺ຖີຕິ ອຕ຺ຕຠາວິໂນ, ເຕສໍ ອຕ຺ຕຠາວີນໍ. ເຕນາຫ ‘‘ອຕ຺ຕຠາວວນ຺ຕານ’’ນ຺ຕິ. ຍາວ ຉຕ຺ຕິໍສາຍ ອິນ຺ທານໍ ອາຍຸປ຺ປມາຓໍ, ຕາວ ປຓີເຕ ກາເມ ປຣິຠຸຎ຺ຊີຕິ ມນ຺ຘາຕຸຣາຊາ ກິຣ ເອກທິວສໍ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິຓາຍກຣຕນໍ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ອຕ຺ຖິ ນຸ ໂຂ ມນຸສ຺ສໂລກໂຕ ຣມຓີຍຕຣໍ ຐານ’’ນ຺ຕິ. ກສ຺ມາ ເທວ ເອວໍ ຠຓສິ, ກິໍ ນ ປສ຺ສສິ ຈນ຺ທິມສູຣິຍານໍ ອານຸຠາວໍ, ນນຸ ເອເຕສໍ ຐານໍ ອິໂຕ ຣມຓີຍຕຣນ຺ຕິ? ຣາຊາ ຈກ຺ກຣຕນໍ ປຸຣກ຺ຂຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ອຄມາສິ.

ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຫາຣາຊາໂນ ‘‘ມນ຺ຘາຕຸມຫາຣາຊາ ອາຄໂຕ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ຕາວມຫິທ຺ຘິໂກ ມຫາຣາຊາ ນ ສກ຺ກາ ຍຸທ຺ເຘນ ປຏິພາຫິຕຸ’’ນ຺ຕິ ສກຣຊ຺ຊໍ ນິຍ຺ຍາເຕສຸໍ. ໂສ ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຸນ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ອຕ຺ຖິ ນຸ ໂຂ ອິໂຕ ຣມຓີຍຕຣໍ ຐານ’’ນ຺ຕິ. ອຖສ຺ສ ຕາວຕິໍສຠວນໍ ກຖຍິໍສຸ. ‘‘ຕາວຕິໍສຠວນໍ, ເທວ, ຣມຓີຍໍ, ຕຕ຺ຖ ສກ຺ກສ຺ສ ເທວຣຎ຺ໂຎ ອິເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຫາຣາຊາໂນ ປາຣິຈາຣິກາ ໂທວາຣິກຠູມິຍໍ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ. ສກ຺ໂກ ເທວຣາຊາ ມຫິທ຺ຘິໂກ ມຫານຸຠາໂວ. ຕສ຺ສິມານິ ອຸປໂຠຄຏ຺ຐານານິ – ໂຍຊນສຫສ຺ສຸພ຺ເພໂຘ ເວຊຍນ຺ຕປາສາໂທ, ປຎ຺ຈໂຍຊນສຕຸພ຺ເພຘາ ສຸຘມ຺ມເທວສຠາ, ທິຍຑ຺ຒໂຍຊນສຕິໂກ ເວຊຍນ຺ຕຣໂຖ, ຕຖາ ເອຣາວໂຓ ຫຕ຺ຖີ, ທິພ຺ພຣຸກ຺ຂສຫສ຺ສປ຺ປຏິມຓ຺ຑິຕໍ ນນ຺ທນວນໍ, ຈິຕ຺ຕລຕາວນໍ, ຜາຣຸສກວນໍ, ໂຍຊນສຕຸພ຺ເພໂຘ ປາຣິຈ຺ຉຕ຺ຕໂກ ໂກວິຬາໂຣ, ຕສ຺ສ ເຫຏ຺ຐາ ສຏ຺ຐິໂຍຊນາຍາມາ ປຎ຺ຎາສໂຍຊນວິຕ຺ຖາຣາ ປຎ຺ຈທສໂຍຊນຸພ຺ເພຘາ ຊຍສຸມນປຸປ຺ຜວຓ຺ຓາ ປຓ຺ຑຸກມ຺ພລສິລາ, ຍສ຺ສາ ມຸທຸຕາຍ ສກ຺ກສ຺ສ ນິສີທໂຕ ອຸປຑ຺ຒກາໂຍ ອນຸປ຺ປວິສຕີ’’ຕິ.

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ຣາຊາ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕຸກາໂມ ຈກ຺ກຣຕນໍ ອພ຺ຠຸກ຺ກິຣິ. ຕໍ ອາກາເສ ອຸຏ຺ຐຫິ ສທ຺ຘິໍ ຈຕຸຣງ຺ຄິນິຍາ ເສນາຍ. ອຖ ທ຺ວິນ຺ນໍ ເທວໂລການໍ ເວມຊ຺ຌໂຕ ຈກ຺ກຣຕນໍ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ປຖວິຍາ ອາສນ຺ເນ ຐາເນ ອຏ຺ຐາສິ ສທ຺ຘິໍ ປຣິຓາຍກຣຕນປ຺ປມຸຂາຍ ຈຕຸຣງ຺ຄິນິຍາ ເສນາຍ. ຣາຊາ ເອກໂກວ ອຕ຺ຕໂນ ອານຸຠາເວນ ຕາວຕິໍສຠວນໍ ອຄມາສິ. ສກ຺ໂກ ‘‘ມນ຺ຘາຕາ ອາຄໂຕ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄມນໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ສ຺ວາຄຕໍ, ມຫາຣາຊ, ສກໍ, ເຕ ມຫາຣາຊ, ອນຸສາສ ມຫາຣາຊາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ສທ຺ຘິໍ ນາຏເກຫິ ຣຊ຺ຊໍ ທ຺ເວ ຠາເຄ ກຕ຺ວາ ເອກໍ ຠາຄມທາສິ. ຣຎ຺ໂຎ ຕາວຕິໍສຠວເນ ປຕິຏ຺ຐິຕມຕ຺ຕສ຺ເສວ ມນຸສ຺ສຄນ຺ຘສຣີຣນິສ຺ສນ຺ທາທິມນຸສ຺ສຠາໂວ ວິຄຈ຺ຉິ, ເທວໂລເກ ປວຕ຺ຕິວິປາກທາຍິໂນ ອປຣປຣິຍາຍເວທນີຍສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ກໂຕກາສຕ຺ຕາ ສພ຺ພທາ ໂສຬສວສ຺ສຸທ຺ເທສິກຕາມາລາມິລາຍນາທິເທວຠາໂວ ປາຕຸຣໂຫສິ. ຕສ຺ສ ສກ຺ເກນ ສທ຺ຘິໍ ປຓ຺ຑຸກມ຺ພລສິລາຍ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ອກ຺ຂິນິມິສນມຕ຺ເຕນ ນານຕ຺ຕໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ. ຕໍ ອສລ຺ລກ຺ເຂນ຺ຕາ ເທວາ ສກ຺ກສ຺ສ ຈ ຕສ຺ສ ຈ ນານຕ຺ເຕ ມຸຍ຺ຫນ຺ຕິ. ໂສ ຕຕ຺ຖ ທິພ຺ພສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອນຸຠວມາໂນ ຕທາ ມນຸສ຺ສານໍ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍາຍຸກຕາຍ ຍາວ ຉຕ຺ຕິໍສ ສກ຺ກາ ອຸປປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຈຸຕາ, ຕາວ ສກ຺ກຣຊ຺ຊໍ ກາເຣຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ ເມ ອິມິນາ ອຸປຑ຺ຒຣຊ຺ເຊນາ’’ຕິ ອຕິຕ຺ໂຕ ກາເມຫິ ຕໂຕ ຈວິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອຸຍ຺ຍາເນ ປຕິໂຕ ມນຸສ຺ສໂລເກ ອຸຕຸກກ຺ຂຬຕາຍ ວາຕາຕເປນ ຜຸສິຕຄຕ຺ໂຕ ກາລມກາສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເທວໂລເກ ປນ ຍາວ ຉຕ຺ຕິໍສາຍ ອິນ຺ທານໍ ອາຍຸປ຺ປມາຓໍ, ຕາວ ປຓີເຕ ກາເມ ປຣິຠຸຎ຺ຊີ’’ຕິ.

ປຎ຺ຎຕ຺ຕິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໖. ໂສຂຸມ຺ມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໖. ຉຏ຺ເຐ ສຸຂຸມລກ຺ຂຓປ຺ປຏິວິຊ຺ຌນການີຕິ ອນິຈ຺ຈາທິສຸຂຸມລກ຺ຂຓານໍ ປຏິວິຊ຺ຌນການິ. ສຸຂຸມລກ຺ຂຓປຣິຄ຺ຄາຫກຎາເຓນາຕິ ສຸຂຸມລກ຺ຂຓປຣິຄ຺ຄາຫເກນ ຎາເຓນ. ປຣໂຕ ຊານິຕ຺ວາຕິ ອວສວຕ຺ຕເນນ ອຎ຺ຎໂຕ ຊານິຕ຺ວາ. ສງ຺ຂາຣາ ຫິ ‘‘ມາ ຠິຊ຺ຊິໍສູ’’ຕິ ອິຈ຺ຉິຕາປິ ຠິຊ຺ຊນ຺ເຕວ, ຕສ຺ມາ ເຕ ອວສວຕ຺ຕິຕາຍ ປເຣ ນາມ. ສາ ຈ ເນສໍ ປຣຕາ ອນິຈ຺ຈທສ຺ສເນ ປາກຏາ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອິມິນາ ຫິ ປເທນ ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນາ ກຖິຕາ’’ຕິ. ເສສໍ ອຸຕ຺ຕານເມວ.

ໂສຂຸມ຺ມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໗-໑໐. ປຐມອຄຕິສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ

໑໗-໒໐. ສຕ຺ຕເມ ຉນ຺ທາຄຕິນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ສນ຺ຘິວເສນ ສຣໂລໂປຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ຉນ຺ເທນ ອຄຕິ’’ນ຺ຕິ. ຉນ຺ທາຕິ ເຫຕຸມ຺ຫິ ນິສ຺ສກ຺ກວຈນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຉນ຺ເທນາ’’ຕິ, ເປເມນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຉນ຺ທສທ຺ໂທ ເຫຕ຺ຖ ຕຓ຺ຫາປຣິຍາໂຍ, ອກຸສລຈ຺ຉນ຺ທປຣິຍາໂຍ ວາ. ເສເສສູຕິ ‘‘ໂທສາຄຕິໍ ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິອາທີສຸ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ໂຍ ‘‘ອຍໍ ເມ ມິຕ຺ໂຕຕິ ວາ, ສນ຺ທິຏ຺ໂຐຕິ ວາ, ຎາຕໂກຕິ ວາ, ລຎ຺ຈໍ ວາ ປນ ເມ ເທຕີ’’ຕິ ຉນ຺ທວເສນ ອສ຺ສາມິກໍ ສາມິກໍ ກໂຣຕິ, ອຍໍ ຉນ຺ເທນ ອກຕ຺ຕພ຺ພໍ ກໂຣຕິ ນາມ. ໂຍ ‘‘ອຍໍ ເມ ເວຣີ’’ຕິ ຈິຣກາລານຸພທ຺ຘເວຣວເສນ ວາ, ຕງ຺ຂຓຸປ຺ປນ຺ນໂກຘວເສນ ວາ ສາມິກໍ ອສ຺ສາມິກໍ ກໂຣຕິ, ອຍໍ ໂທເສນ ອກຕ຺ຕພ຺ພໍ ກໂຣຕິ ນາມ. ໂຍ ປນ ມນ຺ທຕ຺ຕາ ໂມມູຫຕ຺ຕາ ຍໍ ວາ ຕໍ ວາ ອຍຸຕ຺ຕໍ ອກາຣຓໍ ວຕ຺ວາ ອສ຺ສາມິກໍ ສາມິກໍ ກໂຣຕິ, ອຍໍ ໂມເຫນ ອກຕ຺ຕພ຺ພໍ ກໂຣຕິ ນາມ. ໂຍ ປນ ‘‘ອຍໍ ຣາຊວລ຺ລໂຠຕິ ວາ ວິສເມ ໂຈຣາທິເກ ວິສມານິ ວາ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕາທີນິ ສມາທາຍ ວຕ຺ຕເນນ ວິສມນິສ຺ສິໂຕ ວາ, ອນຕ຺ຖມ຺ປິ ເມ ກເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ ຠີໂຕ ອສ຺ສາມິກໍ ສາມິກໍ ກໂຣຕິ, ອຍໍ ຠເຍນ ອກຕ຺ຕພ຺ພໍ ກໂຣຕິ ນາມ.

ໂຍ ປນ ກິຎ຺ຈິ ຠາເຊນ຺ໂຕ ‘‘ອຍໍ ເມ ສນ຺ທິຏ຺ໂຐ ວາ ສມ຺ຠຕ຺ໂຕ ວາ’’ຕິ ເປມວເສນ ອຕິເຣກໍ ເທຕິ, ‘‘ອຍໍ ເມ ເວຣີ’’ຕິ ໂທສວເສນ ອູນກໍ ເທຕິ, ໂຍ ມຸຍ຺ຫນ຺ໂຕ ທິນ຺ນາທິນ຺ນໍ ອຊານມາໂນ ກສ຺ສຈິ ອູນໍ, ກສ຺ສຈິ ອຘິກໍ ເທຕິ, ‘‘ອຍໍ ອິມສ຺ມິໍ ອທີຍມາເນ ມຍ຺ຫໍ ອນຕ຺ຖມ຺ປິ ກເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ ສີໂຕ ກສ຺ສຈິ ອຕິເຣກໍ ເທຕິ, ໂສ ຈຕຸພ຺ພິໂຘປິ ຍຖານຸກ຺ກເມນ ຉນ຺ທາຄຕິອາທີນິ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອກຕ຺ຕພ຺ພໍ ກໂຣຕິ ນາມ.

ນິຫີຍຕິ ຕສ຺ສ ຍໂສຕິ ຕສ຺ສ ອຄຕິຄາມິໂນ ກິຕ຺ຕິຍໂສປິ ປຣິວາຣຍໂສປິ ນິຫີຍຕິ ປຣິຫາຍຕິ. ຍສ຺ສຕິ ເຕນ ກິຕ຺ຕີຍຕີຕິ ຫິ ຍໂສ, ກິຕ຺ຕິ ຖຸຕິໂຆໂສ. ຍສ຺ສຕິ ເຕນ ປຸເຣຈຣານຸຈຣຠາເວນ ປຣິວາຣຍຕີຕິ ຍໂສ, ປຣິວາໂຣ. ອຏ຺ຐມນວມທສມານິ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖາເນວ.

ຈຣວຄ຺ໂຄ ທຸຕິໂຍ.