໑. ຠຓ຺ຑຄາມວຄ຺ໂຄ

໑-໒. ອນຸພຸທ຺ຘສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ

໑-໒. ຈຕຸກ຺ກນິປາຕສ຺ສ ປຐເມ ອນຸໂພໂຘ ປຸພ຺ພຠາຄິຍໍ ຎາຓໍ, ປຏິເວໂຘ ອນຸໂພເຘນ ອຠິສມໂຍ. ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ມາ ອນຸໂພຘປຸພ຺ພໂກ ປຏິເວໂຘ ອນຸໂພເຘນ ວິນາ ນ ໂຫຕິ. ອນຸໂພໂຘ ຫິ ເອກຈ຺ໂຈ ປຏິເວຘສມ຺ພທ຺ໂຘ, ຕທຸຠຍາຠາວເຫຕຸກຎ຺ຈ ວຏ຺ເຏ ສໍສຣຓໍ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ປາຬິຍໍ ‘‘ອນນຸໂພຘາ…ເປ… ຕຸມ຺ຫາກຎ຺ຈາ’’ຕິ. ປຏິສນ຺ຘິຄ຺ຄຫຓວເສນ ຠວໂຕ ຠວນ຺ຕຣູປຄມນໍ ສນ຺ຘາວນໍ, ອປຣາປຣໍ ຈວນູປປຊ຺ຊນວເສນ ສຎ຺ຈຣຓໍ ສໍສຣຓນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຠວໂຕ’’ຕິອາທິ. ສນ຺ຘາວິຕສໍສຣິຕປທານໍ ກມ຺ມສາຘນຕໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ມຍາ ຈ ຕຸມ຺ເຫຫິ ຈາ’’ຕິ ປຐມວິກປ຺ເປ. ທຸຕິຍວິກປ຺ເປ ປນ ຠາວສາຘນຕໍ ຫທເຍ ກຕ຺ວາ ‘‘ມມຎ຺ເຈວ ຕຸມ຺ຫາກຎ຺ຈາ’’ຕິ ຍຖາຣຸຕວເສເນວ ວຸຕ຺ຕໍ. ທີຆຣຊ຺ຊຸນາ ພທ຺ຘສກຸຓໍ ວິຍ ຣຊ຺ຊຸຫຕ຺ໂຖ ປຸຣິໂສ ເທສນ຺ຕຣໍ ຕຓ຺ຫາຣຊ຺ຊຸນາ ພທ຺ຘໍ ສຕ຺ຕສນ຺ຕານໍ ອຠິສງ຺ຂາໂຣ ຠວນ຺ຕຣໍ ເນຕິ ເອຕາຍາຕິ ຠວເນຕ຺ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ຠວຣຊ຺ຊູ’’ຕິອາທີ.

ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂສ຺ສ ອນ຺ຕກໂຣຕິ ສກລວຏ຺ຏທຸກ຺ຂສ຺ສ ສກສນ຺ຕາເນ ປຣສນ຺ຕາເນ ຈ ວິນາສກໂຣ ອຠາວກໂຣ. ພຸທ຺ຘຈກ຺ຂຸຘມ຺ມຈກ຺ຂຸທິພ຺ພຈກ຺ຂຸມໍສຈກ຺ຂຸສມນ຺ຕຈກ຺ຂຸສງ຺ຂາເຕຫິ ປຎ຺ຈຫິ ຈກ຺ຂູຫິ ຈກ຺ຂຸມາ. ສວາສນານໍ ກິເລສານໍ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ນຕ຺ຕາ ສາຕິສຍໍ ກິເລສປຣິນິພ຺ພາເນນ ປຣິນິພ຺ພຸໂຕ. ທຸຕິຍໍ ອຸຕ຺ຕານເມວ.

ອນຸພຸທ຺ຘສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓-໔. ປຐມຂຕສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ

໓-໔. ຕຕິເຍ ກລິນ຺ຕິ ອປຣາຘໍ. ວິຈິນາຕີຕິ ອາຈິໂນຕິ ປສວຕິ. ເຕນ ຈ ກລິນາ ສຸຂໍ ນ ປຏິລຠຕີຕິ ເຕນ ອປຣາເຘນ ສຸຂໍ ນ ວິນ຺ທຕິ. ນິນ຺ທິຍປ຺ປສໍສາຍ ຫິ ປສໍສິຍນິນ຺ທາຍ ຈ ສມໂກວ ວິປາໂກ. ປສໍສິຍນິນ຺ທາຕິ ຈ ສມ຺ປນ຺ນຄຸຓປຣິຘໍສນວເສນ ປວຕ຺ຕິຍາ ມຫາສາວຊ຺ຊຕາຍ ກຏຸກຕຣວິປາກາ. ນິນ຺ທິຍປ຺ປສໍສາ ປນ ກຖໍ ຕາຍ ສມວິປາກາຕິ ເຈ? ຕສ຺ມິໍ ອວິຊ຺ຊມານຄຸຓສມາໂຣປເນນ ອຕ຺ຕໂນ ປເຣສຎ຺ຈ ມິຈ຺ຉາປຏິປຕ຺ຕິເຫຕຸຠາວໂຕ ປສໍສິເຍນ ຕສ຺ສ ສພ຺ຠາວກຣຓໂຕ ຈ. ໂລເກປິ ຫິ ອສູຣໍ ສູເຣນ ສມໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ຄາຣຍ຺ໂຫ ໂຫຕິ, ປເຄວ ທຸປ຺ປຏິປນ຺ນໍ ສຸປ຺ປຏິປນ຺ເນນ ສມໍ ກໂຣນ຺ໂຕຕິ. ສເກນ ຘເນນາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ສາປເຕຍ຺ເຍນ. ອປ຺ປມຕ຺ຕໂກວ ກລີຕິ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກຕ຺ຕາ ສປ຺ປຏິກາຣຕ຺ຕາ ຈ ອປ຺ປມຕ຺ຕໂກ ອປຣາໂຘ. ອຍໍ…ເປ… ມຫນ຺ຕຕໂຣ ກລິ ກຕູປຈິຕຕ຺ຕາ ສມ຺ປຣາຍິກຕ຺ຕາ ອປ຺ປຏິກາຣຕ຺ຕາ ຈ.

ນິຣພ຺ພຸໂທຕິ ຄຓນາວິເສໂສ ເອໂສຕິ ອາຫ ‘‘ນິຣພ຺ພຸທຄຓນາຍາ’’ຕິ, ສຕສຫສ຺ສໍ ນິຣພ຺ພຸທາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນິຣພ຺ພຸທປຣິມາຓໍ ປນ ວສ຺ສຄຓນາຍ ເອວໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຍເຖວ ຫິ ສຕໍ ສຕສຫສ຺ສານໍ ໂກຏິ ໂຫຕິ, ເອວໍ ສຕໍ ສຕສຫສ຺ສານໍ ໂກຏິໂຍ ປໂກຏິ ນາມ ໂຫຕິ, ສຕໍ ສຕສຫສ຺ສານໍ ປໂກຏິໂຍ ໂກຏິປໂກຏິ, ສຕໍ ສຕສຫສ຺ສໂກຏິປໂກຏິໂຍ ນຫຸຕໍ, ສຕໍ ສຕສຫສ຺ສນຫຸຕານິ ນິນ຺ນຫຸຕໍ, ສຕໍ ສຕສຫສ຺ສນິນ຺ນຫຸຕານິ ເອກໍ ອພ຺ພຸທໍ, ຕໂຕ ວີສຕິຄຸຓິຕໍ ນິຣພ຺ພຸທໍ. ຍໍ ອຣິເຍ ຄຣຫນ຺ໂຕ ນິຣຍໍ ອຸປປຊ຺ຊຕີຕິ ອຣິເຍ ຄຣຫນ຺ໂຕ ຍໍ ນິຣພ຺ພຸທສງ຺ຂາຕໍ ນິຣຍໍ ອຸປປຊ຺ຊຕິ, ນິຣພ຺ພຸໂທຕິ ຈ ປາຏິເຍກ຺ໂກ ນິຣໂຍ ນຕ຺ຖິ, ອວີຈິມ຺ຫິເຍວ ປນ ນິຣພ຺ພຸທຄຓນາຍ ປຈ຺ຈິຕພ຺ພຏ຺ຐານສ຺ເສຕໍ ນາມໍ. ຈຕຸຕ຺ຖໍ ອຸຕ຺ຕານເມວ.

ປຐມຂຕສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕. ອນຸໂສຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໕. ປຎ຺ຈເມ ອນຸໂສຕໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ສໍສາຣໂສຕສ຺ສ ອນຸກູລຠາເວນ ຄຈ຺ຉຕິ. ປຈ຺ຈນີກປຏິປຕ຺ຕິຍາຕິ ສໍສາຣໂສຕສ຺ສ ປຏິກູລວເສນ ປວຕ຺ຕນິພ຺ພິທານຸປສ຺ສນາທິປຏິປຕ຺ຕິຍາ. ຐິຕສຠາໂວຕິ ອຈລປ຺ປສາທາທິສມນ຺ນາຄເມນ ຐິຕສຠາໂວ. ອນາຄາມີ ຫິ ອສ຺ສທ຺ຘິເຍຫິ ກາມຣາຄພ຺ຍາປາເທຫິ ອກມ຺ປນິຍຈິຕ຺ຕຕາຍ ຕມ຺ຫາ ໂລກາ ອນາວຕ຺ຕິຘມ຺ມຕາຍ ຈ ຐິຕສຠາໂວ ນາມ. ໂອຆໍ ຕຣິຕ຺ວາຕິ ກາໂມຆາທິຈຕຸພ຺ພິຘໍ ໂອຆໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ. ປຣຕີຣໍ ຄໂຕຕິ ນິພ຺ພານປາຣໍ ຄໂຕ. ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓຕິ ພາຫິຕປາປຕາຍ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓຕິ ສງ຺ຂໍ ຄໂຕ ຂີຓາສໂວ. ເຕນາຫ ‘‘ເສຏ຺ໂຐ ນິທ຺ໂທໂສ’’ຕິ. ປຎ຺ຈເວຣກມ຺ມນ຺ຕິ ປາຓາຕິປາຕາທິປຎ຺ຈທຸຈ຺ຈຣິຕໍ. ສຫາປິ ທຸກ຺ເຂນ ສຫາປິ ໂທມນສ຺ເສນາຕິ ກິເລສປຣິຍຸຏ຺ຐາເນ ສຕິ ອຸປ຺ປນ຺ເນນ ທຸກ຺ຂໂທມນສ຺ເສນ ສທ຺ຘິມ຺ປິ. ປຣິປຸຓ຺ຓນ຺ຕິ ຕິສ຺ສນ຺ນໍ ສິກ຺ຂານໍ ເອກາຍປິ ອນູນໍ. ປຣິສຸທ຺ຘນ຺ຕິ ນິຣຸປກ຺ກິເລສໍ. ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍນ຺ຕິ ເສຏ຺ຐຈຣິຍໍ. ອິມິນາ ວາເຣນ ໂສຕາປນ຺ນສກທາຄາມິໂນ ກຖິຕາ. ກິໍ ປນ ເຕ ຣຸທນ຺ຕາ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣນ຺ຕີຕິ? ອາມ, ກິເລສໂຣທເນນ ໂຣທນ຺ຕາ ຈຣນ຺ຕິ ນາມ, ສີລສມ຺ປນ຺ໂນ ປຸຖຸຊ຺ຊນຠິກ຺ຂຸ ເອຕ຺ເຖວ ສງ຺ຄຫິໂຕ.

ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິນ຺ຕິ ຜລສມາຘິໍ. ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິນ຺ຕິ ຜລຎາຓໍ. ຉຫາກາເຣຫິ ປາຣຄໂຕຕິ ອຠິຎ຺ຎາປາຣຄູ, ປຣິຎ຺ຎາປາຣຄູ, ຠາວນາປາຣຄູ, ປຫານປາຣຄູ, ສຈ຺ຉິກິຣິຍາປາຣຄູ, ສມາປຕ຺ຕິປາຣຄູຕິ ເອວໍ ຉຫິ ອາກາເຣຫິ ສພ຺ພຘມ຺ມານໍ ປາຣໍ ປຣິໂຍສານໍ ຄໂຕ. ເສສເມຕ຺ຖ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.

ອນຸໂສຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໖. ອປ຺ປສ຺ສຸຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໖. ຉຏ຺ເຐ ອປ຺ປກໍ ສຸຕໍ ໂຫຕີຕິ ນວງ຺ຄສຕ຺ຖຸສາສເນ ກິຎ຺ຈິເທວ ສຸຕໍ ໂຫຕິ. ຕເທວ ນວງ຺ຄສຕ຺ຖຸສາສນໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສຸຕ຺ຕໍ ເຄຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ສຸຕ຺ຕາທີນິ ວິຠຊິຕ຺ວາ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອຸຠໂຕວິຠງ຺ຄນິທ຺ເທສກ຺ຂນ຺ຘກປຣິວາຣາ’’ຕິອາທິມາຫ. ກຖໍ ປນາຍໍ ວິຠາໂຄ ຍຸຊ຺ເຊຍ຺ຍ. ສຄາຖກຎ຺ຫິ ສຸຕ຺ຕໍ ເຄຍ຺ຍໍ, ນິຄ຺ຄາຖກໍ ສຸຕ຺ຕໍ ເວຍ຺ຍາກຣຓໍ. ຕທຸຠຍວິນິມຸຕ຺ຕຎ຺ຈ ສຸຕ຺ຕໍ ອຸທານາທິວິເສສສຎ຺ຎາຣຫິຕໍ ນຕ຺ຖິ, ຍໍ ສຸຕ຺ຕງ຺ຄໍ ສິຍາ. ມງ຺ຄລສຸຕ຺ຕາທີນຎ຺ຈ (ຂຸ. ປາ. ໕.໑ ອາທໂຍ; ສຸ. ນິ. ໒໖໑ ອາທໂຍ) ສຸຕ຺ຕງ຺ຄສງ຺ຄໂຫ ນ ສິຍາ ຄາຖາຠາວໂຕ ຘມ຺ມປທາທີນໍ ວິຍ. ເຄຍ຺ຍງ຺ຄສງ຺ຄໂຫ ວາ ສິຍາ ສຄາຖກຕ຺ຕາ ສຄາຖາວຄ຺ຄສ຺ສ ວິຍ. ຕຖາ ອຸຠໂຕວິຠງ຺ຄາທີສຸ ສຄາຖກປ຺ປເທສານນ຺ຕິ? ວຸຈ຺ຈເຕ –

‘‘ສຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ສາມຎ຺ຎວິຘິ, ວິເສສວິຘໂຍ ປເຣ;

ສນິມິຕ຺ຕາ ນິຣຸຬ຺ຫຕ຺ຕາ, ສຫຕາຎ຺ເຎນ ນາຎ຺ຎໂຕ’’. (ເນຕ຺ຕິ. ອຏ຺ຐ. ສງ຺ຄຫວາຣວຓ຺ຓນາ; ທີ. ນິ. ຏີ. ໑.ປຐມມຫາສງ຺ຄີຕິກຖາວຓ຺ຓນາ; ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ໑.ປຐມມຫາສງ຺ຄີຕິກຖາວຓ຺ຓນາ)

ສພ຺ພສ຺ສປິ ຫິ ພຸທ຺ຘວຈນສ຺ສ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຍໍ ສາມຎ຺ຎວິຘິ. ເຕເນວາຫ ອາຍສ຺ມາ ມຫາກຈ຺ຈາໂນ ເນຕ຺ຕິຍໍ (ເນຕ຺ຕິ. ສງ຺ຄຫວາໂຣ) ‘‘ນວວິຘສຸຕ຺ຕນ຺ຕປຣິເຍຏ຺ຐີ’’ຕິ. ເອຕ຺ຕກໍ ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ສຸຕ຺ຕາຄຕໍ ສຸຕ຺ຕປຣິຍາປນ຺ນໍ (ປາຈິ. ໖໕໕, ໑໒໔໒) ສກວາເທ ປຎ຺ຈ ສຸຕ຺ຕສຕານີຕິ (ຘ. ສ. ອຏ຺ຐ. ນິທານກຖາ; ກຖາ. ອຏ຺ຐ. ນິທານກຖາ) ເອວມາທິ ຈ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ສາຘກໍ. ວິເສສວິຘໂຍ ປເຣ ສນິມິຕ຺ຕາ ຕເທກເທເສສຸ ເຄຍ຺ຍາທໂຍ ວິເສສວິຘໂຍ ເຕນ ເຕນ ນິມິຕ຺ເຕນ ປຕິຏ຺ຐິຕາ. ຕຖາ ຫິ ເຄຍ຺ຍສ຺ສ ສຄາຖກຕ຺ຕໍ ຕພ຺ຠາວນິມິຕ຺ຕໍ. ໂລເກປິ ຫິ ສສິໂລກໍ ສຄາຖກໍ ວາ ຈຸຓ຺ຓິຍຄນ຺ຖໍ ‘‘ເຄຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ຄາຖາວິຣເຫ ປນ ສຕິ ປຸຈ຺ຉໍ ກຕ຺ວາ ວິສ຺ສຊ຺ຊນຠາໂວ ເວຍ຺ຍາກຣຓສ຺ສ ຕພ຺ຠາວນິມິຕ຺ຕໍ. ປຸຈ຺ຉາວິສ຺ສຊ຺ຊນຎ຺ຫິ ‘‘ພ຺ຍາກຣຓ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ພ຺ຍາກຣຓເມວ ເວຍ຺ຍາກຣຓໍ. ເອວໍ ສນ຺ເຕ ສຄາຖກາທີນມ຺ປິ ປຸຈ຺ຉໍ ກຕ຺ວາ ວິສ຺ສຊ຺ຊນວເສນ ປວຕ຺ຕານໍ ເວຍ຺ຍາກຣຓຠາໂວ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ? ນາປຊ຺ຊຕິ ເຄຍ຺ຍາທິສຎ຺ຎານໍ ອໂນກາສຠາວໂຕ, ‘‘ຄາຖາວິຣເຫ ສຕີ’’ຕິ ວິເສສິຕຕ຺ຕາ ຈ. ຕຖາ ຫິ ຘມ຺ມປທາທີສຸ ເກວລໍ ຄາຖາພນ຺ເຘສຸ ສຄາຖກຕ຺ເຕປິ ໂສມນສ຺ສຎາຓມຍິກຄາຖາຍຸຕ຺ເຕສຸ ‘‘ວຸຕ຺ຕໍ ເຫຕ’’ນ຺ຕິອາທີວຈນສມ຺ພນ຺ເຘສຸ ອພ຺ຠຸຕຘມ຺ມປ຺ປຏິສໍຍຸຕ຺ເຕສຸ ຈ ສຸຕ຺ຕວິເສເສສຸ ຍຖາກ຺ກມໍ ຄາຖາອຸທານອິຕິວຸຕ຺ຕກອພ຺ຠຸຕຘມ຺ມສຎ຺ຎາ ປຕິຏ຺ຐິຕາ, ຕຖາ ສຕິປິ ຄາຖາພນ຺ຘຠາເວ ຠຄວໂຕ ອຕີຕາສຸ ຊາຕີສຸ ຈຣິຍານຸຠາວປ຺ປກາສເກສຸ ຊາຕກສຎ຺ຎາ, ສຕິປິ ປຎ຺ຫວິສ຺ສຊ຺ຊນຠາເວ ສຄາຖກຕ຺ເຕ ຈ ເກສຸຈິ ສຸຕ຺ຕນ຺ເຕສຸ ເວທສ຺ສ ລຠາປນໂຕ ເວທລ຺ລສຎ຺ຎາ ປຕິຏ຺ຐິຕາຕິ ເອວໍ ເຕນ ເຕນ ສຄາຖກຕ຺ຕາທິນາ ນິມິຕ຺ເຕນ ເຕສຸ ເຕສຸ ສຸຕ຺ຕວິເສເສສຸ ເຄຍ຺ຍາທິສຎ຺ຎາ ປຕິຏ຺ຐິຕາຕິ ວິເສສວິຘໂຍ ສຸຕ຺ຕງ຺ຄໂຕ ປເຣ ເຄຍ຺ຍາທໂຍ. ຍໍ ປເນຕ຺ຖ ເຄຍ຺ຍງ຺ຄາທິນິມິຕ຺ຕຣຫິຕໍ, ຕໍ ສຸຕ຺ຕງ຺ຄໍ ວິເສສສຎ຺ຎາປຣິຫາເຣນ ສາມຎ຺ຎສຎ຺ຎາຍ ປວຕ຺ຕນໂຕ. ນນຸ ຈ ສຄາຖກໍ ສຸຕ຺ຕໍ ເຄຍ຺ຍໍ, ນິຄ຺ຄາຖກໍ ສຸຕ຺ຕໍ ເວຍ຺ຍາກຣຓນ຺ຕິ ສຸຕ຺ຕງ຺ຄໍ ນ ສມ຺ຠວຕີຕິ ໂຈທນາ ຕທວຕ຺ຖາວາຕິ? ນ ຕທວຕ຺ຖາ ໂສຘິຕຕ຺ຕາ. ໂສຘິຕຎ຺ຫິ ປຸພ຺ເພ ‘‘ຄາຖາວິຣເຫ ສຕິ ປຸຈ຺ຉາວິສ຺ສຊ຺ຊນຠາໂວ ເວຍ຺ຍາກຣຓສ຺ສ ຕພ຺ຠາວນິມິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ.

ຍຎ຺ຈ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ຄາຖາຠາວໂຕ ມງ຺ຄລສຸຕ຺ຕາທີນໍ ສຸຕ຺ຕງ຺ຄສງ຺ຄໂຫ ນ ສິຍາ’’ຕິ, ຕໍ ນ, ນິຣຸຬ຺ຫຕ຺ຕາ. ນິຣຸຬ຺ໂຫ ຫິ ມງ຺ຄລສຸຕ຺ຕາທີນໍ ສຸຕ຺ຕຠາໂວ. ນ ຫິ ຕານິ ຘມ຺ມປທພຸທ຺ຘວໍສາທໂຍ ວິຍ ຄາຖາຠາເວນ ປຎ຺ຎາຕານິ, ອຖ ໂຂ ສຸຕ຺ຕຠາເວເນວ, ເຕເນວ ຫິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ສຸຕ຺ຕນາມກ’’ນ຺ຕິ ນາມຄ຺ຄຫຓໍ ກຕໍ. ຍໍ ປນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສຄາຖກຕ຺ຕາ ເຄຍ຺ຍງ຺ຄສງ຺ຄໂຫ ສິຍາ’’ຕິ, ຕທປິ ນຕ຺ຖິ, ຍສ຺ມາ ສຫຕາຎ຺ເຎນ. ສຫ ຄາຖາຫີຕິ ຫິ ສຄາຖກໍ. ສຫຠາໂວ ນາມ ອຕ຺ຖໂຕ ອຎ຺ເຎນ ໂຫຕິ, ນ ຈ ມງ຺ຄລສຸຕ຺ຕາທີສຸ ຄາຖາວິນິມຸຕ຺ໂຕ ໂກຈິ ສຸຕ຺ຕປ຺ປເທໂສ ອຕ຺ຖິ, ໂຍ ‘‘ສຫ ຄາຖາຫີ’’ຕິ ວຸຈ຺ເຈຍ຺ຍ, ນ ຈ ສມຸທາໂຍ ນາມ ໂກຈິ ອຕ຺ຖິ. ຍທປິ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອຸຠໂຕວິຠງ຺ຄາທີສຸ ສຄາຖກປ຺ປເທສານໍ ເຄຍ຺ຍງ຺ຄສງ຺ຄໂຫ ສິຍາ’’ຕິ, ຕທປິ ນ, ອຎ຺ຎໂຕ. ອຎ຺ຎາ ເອວ ຫິ ຕາ ຄາຖາ ຊາຕກາທິປຣິຍາປນ຺ນຕ຺ຕາ. ອໂຕ ນ ຕາຫິ ອຸຠໂຕວິຠງ຺ຄາທີນໍ ເຄຍ຺ຍງ຺ຄຠາໂວຕິ. ເອວໍ ສຸຕ຺ຕາທີນໍ ອງ຺ຄານໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສງ຺ກຣາຠາໂວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຍເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂໂປ, ວິຕ຺ຖາໂຣ ປນ ສມນ຺ຕປາສາທິກາຍ ວິນຍສໍວຓ຺ຓນາຍ ສາຣຕ຺ຖທີປນິຍາ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ໑.ປຐມມຫາສງ຺ຄີຕິກຖາວຓ຺ຓນາ) ອມ຺ເຫຫິ ປກາສິໂຕ, ອິຈ຺ຉນ຺ເຕຫິ ຕໂຕເຍວ ຄເຫຕພ຺ໂພ.

ນ ອຕ຺ຖມຎ຺ຎາຍ ຘມ຺ມມຎ຺ຎາຍ ຘມ຺ມານຸຘມ຺ມປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ໂຫຕີຕິ ອຏ຺ຐກຖາຎ຺ຈ ປາຬິຎ຺ຈ ຊານິຕ຺ວາ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມສ຺ສ ອນຸຣູປຘມ຺ມໍ ປຸພ຺ພຠາຄປ຺ປຏິປທໍ ປຏິປນ຺ໂນ ນ ໂຫຕີຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເຕເນວາຫ ‘‘ນ ອຕ຺ຖມຎ຺ຎາຍ ຘມ຺ມມຎ຺ຎາຍາຕິ ອຏ຺ຐກຖຎ຺ຈ ປາຬິຎ຺ຈ ຊານິຕ຺ວາ…ເປ… ນ ປຏິປນ຺ໂນ ໂຫຕີ’’ຕິ.

ອປ຺ປສ຺ສຸຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໗. ໂສຠນສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໗. ສຕ຺ຕເມ ປຎ຺ຎາເວຍ຺ຍຕ຺ຕິເຍນາຕິ ສຈ຺ຈສມ຺ປຏິເວຘາທິປຎ຺ຎາເວຍ຺ຍຕ຺ຕິເຍນ. ວິນຍໍ ອຸເປຕາຕິ ຕທງ຺ຄາທິວເສນ ກິເລສານໍ ວິນຍໍ ອຸເປຕາ. ເວສາຣຊ຺ເຊນາຕິ ສາຣຊ຺ຊກຣານໍ ທິຏ຺ຐິວິຈິກິຈ຺ຉາທິປາປຘມ຺ມານໍ ວິຄມນໂຕ ເວສາຣຊ຺ເຊນ, ສາຣຊ຺ຊຣຫິເຕນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕປິຏກວເສນ ພຫຸ ສຸຕໍ ເອເຕສນ຺ຕິ ພຫຸສ຺ສຸຕາ. ຕເມວ ປຣິຍຕ຺ຕິຘມ຺ມໍ ຘາເຣນ຺ຕິ ສຸວຓ຺ຓຠາຊເນ ປກ຺ຂິຕ຺ຕສີຫວສໍ ວິຍ ວິນສ຺ສນ຺ຕໍ ອກຕ຺ວາ ສຸປ຺ປຄຸຓສຸປ຺ປວຕ຺ຕິຠາເວນ ຫທເຍ ຐເປນ຺ຕີຕິ ຘມ຺ມຘຣາ. ເອທິສາ ຈ ອຕ຺ຕນາ ສຸຕສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ອາຘາຣຠູຕາ ນາມ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ສຸຕຘມ຺ມານໍ ອາຘາຣຠູຕາ’’ຕິ.

ໂສຠນສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໘. ເວສາຣຊ຺ຊສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໘. ອຏ຺ຐເມ ພ຺ຍາໂມຫວເສນ ສຣຓປຣິເຍສນໍ ສາຣຊ຺ຊນໍ ສາຣໂທ, ພ຺ຍາໂມຫຠຍໍ. ວິຄໂຕ ສາຣໂທ ເອຕສ຺ສາຕິ ວິສາຣໂທ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ເວສາຣຊ຺ຊໍ. ຕໍ ປນ ຎາຓສມ຺ປທໍ, ປຫານສມ຺ປທໍ, ເທສນາວິເສສສມ຺ປທໍ ເຂມຎ຺ຈ ນິສ຺ສາຍ ປວຕ຺ຕໍ ຈຕຸພ຺ພິຘປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຎາຓໍ. ເຕນາຫ ‘‘ຈຕູສຸ ຐາເນສູ’’ຕິອາທິ. ອຸສຠສ຺ສ ອິທນ຺ຕິ ອາສຠໍ, ເສຏ຺ຐຏ຺ຐານໍ. ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕປຏິຊານນວເສນ ອຠິມຸຂໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ອຏ຺ຐ ວາ ປຣິສາ ອຸປສງ຺ກມນ຺ຕີຕິ ອາສຠາ, ປຸພ຺ພພຸທ຺ຘາ. ອິທໍ ປນາຕິ ພຸທ຺ຘານໍ ຐານໍ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕເມວ ວທຕິ. ຕິຏ຺ຐມາໂນວາຕິ ອວທນ຺ໂຕປິ ຕິຏ຺ຐມາໂນວ ປຏິຊານາຕິ ນາມາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸປຄຈ຺ຉຕີຕິ ອນຸຊານາຕິ.

ອຏ຺ຐສຸ ປຣິສາສູຕິ ‘‘ອຠິຊານາມິ ໂຂ ປນາຫໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ອເນກສຕໍ ຂຕ຺ຕິຍປຣິສໍ ອຸປສງ຺ກມິຕາ…ເປ… ພ຺ຣາຫ຺ມຓປຣິສໍ ຄຫປຕິປຣິສໍ, ສມຓປຣິສໍ, ຈາຕຸມຫາຣາຊິກປຣິສໍ, ຕາວຕິໍສປຣິສໍ, ມາຣປຣິສໍ, ພ຺ຣຫ຺ມປຣິສໍ ອຸປສງ຺ກມິຕາ, ຕຕ຺ຣປິ ມຍາ ສນ຺ນິສິນ຺ນປຸພ຺ພຎ຺ເຈວ ສລ຺ລປິຕປຸພ຺ພຎ຺ຈ ສາກຈ຺ຉາ ຈ ສມາປຊ຺ຊິຕປຸພ຺ພາ. ຕຕ຺ຣ ວຕ ມໍ ‘ຠຍໍ ວາ ສາຣຊ຺ຊໍ ວາ ໂອກ຺ກມິສ຺ສຕີ’ຕິ ນິມິຕ຺ຕເມຕໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ນ ສມນຸປສ຺ສາມີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໑໕໑) ເອວໍ ວຸຕ຺ຕປຣິສາສຸ. ອຠີຕນາທໍ ນທຕີຕິ ປຣໂຕ ທສ຺ສິຕຎາຓໂຍເຄນ ວິສາຣໂທ ອຫນ຺ຕິ ອຠີຕນາທໍ ນທຕິ. ສີຫນາທສຸຕ຺ເຕນາຕິ ຂນ຺ຘວຄ຺ເຄ ອາຄເຕນ ສີຫນາທສຸຕ຺ເຕນ.

‘‘ເທວມນຸສ຺ສານໍ ຈຕຸຈກ຺ກໍ ວຕ຺ຕຕີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໔.໓໑) ສຸຕ຺ຕເສເສນ ສປ຺ປຸຣິສູປນິສ຺ສຍາທິຜລສມ຺ປຕ຺ຕິປວຕ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ, ປຸຣິມສປ຺ປຸຣິສູປນິສ຺ສຍາທິອຸປນິສ຺ສຍາ ປຈ຺ຉິມສປ຺ປຸຣິສູປນິສ຺ສຍາທິສມ຺ປຕ຺ຕິປວຕ຺ຕິ ວາ ວຸຕ຺ຕາ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ຕຕ຺ຖ ຈ ຈກ຺ກສທ຺ທສ຺ສ ຄຫຓໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ວິຈກ຺ກສຓ຺ຐານາ ອສນິ ເອວ ອສນິວິຈກ຺ກໍ. ອຸຣຈກ຺ກາທີສູຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ອາຓາສມູຫາທີສຸປິ ຈກ຺ກສທ຺ທສ຺ສ ປວຕ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ‘‘ສງ຺ຆເຠທໍ ກຣິສ຺ສາມ ຈກ຺ກເຠທ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ປາຣາ. ໔໐໙; ຈູຬວ. ໓໔໓) ຫິ ອາຓາ ‘‘ຈກ຺ກ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ‘‘ເທວຈກ຺ກໍ ອສຸຣຈກ຺ກ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ ສມູໂຫຕິ.

ປຏິເວຘນິຏ຺ຐຕ຺ຕາ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄຎາຓໍ ປຏິເວໂຘຕິ ‘‘ຜລກ຺ຂເຓ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນ ປຏິລທ຺ຘສ຺ສປິ ເທສນາຎາຓສ຺ສ ກິຈ຺ຈນິປ຺ຜຕ຺ຕິ ປຣສ຺ສ ພຸຊ຺ຌນມຕ຺ເຕນ ໂຫຕີຕິ ‘‘ອຎ຺ຎາສິໂກຓ຺ຑຎ຺ຎສ຺ສ ໂສຕາປຕ຺ຕິ…ເປ… ຜລກ຺ຂເຓ ປວຕ຺ຕໍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕໂຕ ປຣໍ ປນ ຍາວ ປຣິນິພ຺ພານາ ເທສນາຎາຓປ຺ປວຕ຺ຕິ ຕສ຺ເສວ ປວຕ຺ຕິຕສ຺ສ ຘມ຺ມຈກ຺ກສ຺ສ ຐານນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ທສ຺ສິຕຘມ຺ເມສູຕິ ວຸຕ຺ຕຘມ຺ເມສຸ. ວຈນມຕ຺ຕເມວ ຫິ ເຕສໍ, ນ ປນ ທສ຺ສນໍ ຕາທິສສ຺ເສວ ຘມ຺ມສ຺ສ ອຠາວໂຕ. ຠຄວໂຕ ເອວ ວາ ‘‘ອິເມ ຘມ຺ມາ ອນຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ’’ຕິ ປຣສ຺ສ ວຈນວເສນ ທສ຺ສິຕຘມ຺ເມສຸ. ‘‘ຘມ຺ມປຏິສມ຺ຠິທາ’’ຕິອາທີສຸ (ວິຠ. ໗໑໘-໗໒໑) ວິຍ ຘມ຺ມ-ສທ຺ໂທ ເຫຕຸປຣິຍາໂຍຕິ ອາຫ ‘‘ສຫຘມ຺ເມນາຕິ ສເຫຕຸນາ’’ຕິ. ເຫຕູຕິ ຈ ອຸປປຕ຺ຕິສາຘນເຫຕຸ ເວທິຕພ຺ໂພ, ນ ກາຣໂກ, ສມ຺ປາປໂກ ວາ. ນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ໂຈທນາຍ ກາຣຓໍ. ຕຕ຺ຖ ໂຈທໂກ ໂຈທນໍ ກໂຣຕີຕິ ກາຣຓໍ, ຘມ຺ໂມ ໂຈທນໍ ກໂຣຕິ ເອເຕນາຕິ ກາຣຓໍ. ເຕນາຫ ‘‘ປຸຄ຺ຄໂລປີ’’ຕິອາທິ. ເຂມນ຺ຕິ ເກນຈິ ອປ຺ປຏິພາຫິຍຠາເວນ ອນຸປທ຺ທຸຕໍ.

ອນ຺ຕຣາໂຍ ເອເຕສໍ ອຕ຺ຖິ, ອນ຺ຕຣາເຍ ວາ ນິຍຸຕ຺ຕາຕິ ອນ຺ຕຣາຍິກາ. ເອວໍຠູຕາ ປນ ເຕ ຍສ຺ມາ ອນ຺ຕຣາຍກຣາ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ອາຫ ‘‘ອນ຺ຕຣາຍໍ ກໂຣນ຺ຕີຕິ ອນ຺ຕຣາຍິກາ’’ຕິ. ອສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ວີຕິກ຺ກເມ ນາຕິສາວຊ຺ຊາຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ວີຕິກ຺ກນ຺ຕາ’’ຕິ. ສຕ຺ຕ ອາປຕ຺ຕິກ຺ຂນ຺ຘາຕິອາທິ ນິທສ຺ສນມຕ຺ຕໍ ອິຕເຣສມ຺ປິ ຈຕຸນ຺ນໍ ‘‘ອນ຺ຕຣາຍິກາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຘມ຺ມານໍ ຕພ຺ຠາເວ ພ຺ຍຠິຈາຣາຠາວໂຕ. ອິຘ ປນ ເມຖຸນຘມ຺ໂມ ອຘິປ຺ເປໂຕຕິ ອິທໍ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ ອຣິຏ຺ຐສິກ຺ຂາປທໍ (ປາຈິ. ໔໑໗) ວິຍ. ຍສ຺ມາ ຕໍຂຓມ຺ປິ ກາມານໍ ອາທີນວໍ ທິສ຺ວາ ວິຣໂຕ ໂຫຕິ ເຈ, ວິເສສໍ ອຘິຄຈ຺ຉຕິ, ນ ກາເມສຸ ອາສຕ຺ໂຕ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເມຖຸນ…ເປ…ອນ຺ຕຣາໂຍ ໂຫຕີ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈີຕິ ນ ເກວລໍ ປພ຺ພຊິຕສ຺ເສວ, ອຖ ໂຂ ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ. ຕຖາ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເມຖຸນມນຸຍຸຕ຺ຕສ຺ສ, ມຸສ຺ສເຕວາປິ ສາສນ’’ນ຺ຕິ (ສຸ. ນິ. ໘໒໐).

ຕສ຺ມິໍ ອນິຍ຺ຍານິກຘມ຺ເມຕິ ຕສ຺ມິໍ ປເຣຫິ ປຣິກປ຺ປິຕອນິຍ຺ຍານິກຘມ຺ມນິມິຕ຺ຕໍ. ນິມິຕ຺ຕຕ຺ເຖ ຫິ ອິທໍ ກມ຺ມສໍໂຍເຄ ຠຸມ຺ມໍ.

ອຸປນິພທ຺ຘາຕິ ວິຣຈິຕາ. ເຕນາຫ ‘‘ອຠິສງ຺ຂຕາ’’ຕິ. ປຸຖຸຠາວນ຺ຕິ ພຫຸຠາວໍ. ປຸຖູຫິ ວາ ສິຕາຕິ ພຫູຫິ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມເຓຫິ ສິຕາ ອຸປນິພທ຺ຘາ.

ເວສາຣຊ຺ຊສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໙. ຕຓ຺ຫຸປ຺ປາທສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໙. ນວເມ ຠວຕິ ເອເຕນ ອາໂຣຄ຺ຍນ຺ຕິ ຠໂວ, ຄິລານປຈ຺ຈໂຍ. ປຣິວຸທ຺ໂຘ ຠໂວ ອຠໂວ. ວຸທ຺ຘິອຕ຺ໂຖ ຫິ ອຍມກາໂຣ ຍຖາ ‘‘ສໍວຣາສໍວໂຣ, ຜລາຜລ’’ນ຺ຕິ ຈ. ສປ຺ປິນວນີຕາທີນີຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ເຕລມຘຸຜາຓິຕາທີນໍ ຄຫຓໍ. ສປ຺ປິນວນີຕາທິຄ຺ຄຫຓຎ຺ເຈຕ຺ຖ ນິທສ຺ສນມຕ຺ຕໍ, ສພ຺ພສ຺ສປິ ຄິລານປຈ຺ຈຍສ຺ສ ສງ຺ຄໂຫ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຠວາຠໂວຕິ ວາ ຂຸທ຺ທໂກ ເຈວ ມຫນ຺ໂຕ ຈ ອຸປປຕ຺ຕິຠໂວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເຕເນວາຫ ‘‘ສມ຺ປຕ຺ຕິຠເວສູ’’ຕິອາທິ. ຠໂວຕິ ວາ ສມ຺ປຕ຺ຕິ, ອຠໂວຕິ ວິປຕ຺ຕິ. ຠໂວຕິ ວຸທ຺ຘິ, ອຠໂວຕິ ຫານິ. ຕໍນິມິຕ຺ຕຎ຺ຈ ຕຓ຺ຫາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຠວາຠວເຫຕຸ ວາ’’ຕິ.

ຕຓ຺ຫາທຸຕິໂຍຕິ ຕຓ຺ຫາສຫາໂຍ. ຕຓ຺ຫາ ຫິ ນິຣຸທກກນ຺ຕາເຣ ມຣີຈິກາຍ ອຸທກສຎ຺ຎາ ວິຍ ປິປາສາຠິຠູຕໍ ຕສິຕໍ ສຕ຺ຕໍ ອສ຺ສາສທສ຺ສນວເສນ ສຫາຍກິຈ຺ຈໍ ກໂຣນ຺ຕີ ຠວາທີສຸ ອນິພ຺ພິນ຺ນໍ ກຕ຺ວາ ປຣິພ຺ຠມາເປຕິ. ຕຖາ ຫິ ຕໍ ປປາຕກໍ ອຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ມຘຸຄ຺ຄຓ຺ຫນກລຸທ຺ທກາ ວິຍ ອເນກາທີນວາກຸເລສຸ ຠເວສຸ ອານິສໍສເມວ ທສ຺ເສນ຺ຕີ ອນຕ຺ຖຊາເລ ສາ ປຣິພ຺ຠມາເປຕິ, ຕສ຺ມາ ຕຓ຺ຫາ ‘‘ປຸຣິສສ຺ສ ທຸຕິຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ນນຸ ຈ ອຎ຺ເຎປິ ກິເລສາທໂຍ ຠວນິພ຺ພຕ຺ຕິປຈ຺ຈຍາຕິ? ສຈ຺ຈເມຕໍ, ນ ປນ ຕຖາ ວິເສສປຈ຺ຈໂຍ, ຍຖາ ຕຓ຺ຫາ. ຕຖາ ຫິ ສາ ກຸສເລຫິ ວິນາ ອກຸສເລຫິ, ກາມາວຈຣາທິກຸສເລຫິ ຈ ວິນາ ຣູປາວຈຣາທິກຸສເລຫິ ຠວນິພ຺ພຕ຺ຕິຍາ ວິເສສປຈ຺ຈໂຍ. ຍໂຕ ສມຸທຍສຈ຺ຈນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ. ອິຕ຺ຖຠາວຎ຺ຎຖາຠາວນ຺ຕິ ອິຕ຺ຖຠາໂວ ຈ ອຎ຺ຎຖາຠາໂວ ຈ ອິຕ຺ຖຠາວຎ຺ຎຖາຠາໂວ, ໂສ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ອິຕ຺ຖຠາວຎ຺ຎຖາຠາໂວ, ສໍສາໂຣ, ຕໍ ອິຕ຺ຖຠາວຎ຺ຎຖາຠາວໍ. ຕຕ຺ຖ ອິຕ຺ຖຠາໂວ ມນຸສ຺ສຕ຺ຕໍ, ອຎ຺ຎຖາຠາໂວ ຕໂຕ ອວສິຏ຺ຐສຕ຺ຕາວາສາ. ອິຕ຺ຖຠາໂວ ວາ ເຕສໍ ເຕສໍ ສຕ຺ຕານໍ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ໂນ ອຕ຺ຕຠາໂວ, ອຎ຺ຎຖາຠາໂວ ອນາຄຕຕ຺ຕຠາໂວ. ເອວຣູໂປ ວາ ອຎ຺ໂຎປິ ອຕ຺ຕຠາໂວ ອິຕ຺ຖຠາໂວ, ນ ເອວຣູໂປ ອຎ຺ຎຖາຠາໂວ. ເຕເນວາຫ ‘‘ອິຕ຺ຖຠາວຎ຺ຎຖາຠາວນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອິຕ຺ຖຠາໂວ ນາມ ອຍໍ ອຕ຺ຕຠາໂວ’’ຕິອາທິ. ສໍສຣຓໍ ສໍສາໂຣ.

‘‘ຂນ຺ຘານຎ຺ຈ ປຏິປາຏິ, ຘາຕຸອາຍຕນານ ຈ;

ອພ຺ໂພຈ຺ຉິນ຺ນໍ ວຕ຺ຕມານາ, ສໍສາໂຣຕິ ປວຸຈ຺ຈຕິ’’. (ວິສຸທ຺ຘິ. ໒.໖໑໙; ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໙໕ ອປສາທນາວຓ຺ຓນາ; ສໍ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໒.໖໐; ອ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໔.໑໙໙; ຘ. ສ. ອຏ຺ຐ. ນິທານກຖາ; ວິຠ. ອຏ຺ຐ. ໒໒໖ ສງ຺ຂາຣປທນິທ຺ເທໂສ; ສຸ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໕໒໓; ອຸທາ. ອຏ຺ຐ. ໓໙; ອິຕິວຸ. ອຏ຺ຐ. ໑໔);

ເຕນາຫ ‘‘ຂນ຺ຘຘາຕຸອາຍຕນານໍ ປຏິປາຏິ’’ນ຺ຕິ, ຂນ຺ຘຘາຕຸອາຍຕນານໍ ເຫຕຸຜລຠາເວນ ອປຣາປຣປ຺ປວຕ຺ຕິນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເອວມາທີນວໍ ຎຕ຺ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ເອຕມາທີນວໍ ຎຕ຺ວາຕິປິ ປຐນ຺ຕິ, ເອຕໍ ສກລວຏ຺ຏທຸກ຺ຂສ຺ສ ສມ຺ຠວໍ ສມຸທຍໍ ຕຓ຺ຫໍ ອາທີນວໍ ຎຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖ ວາ ເອວມາທີນວໍ ຎຕ຺ວາຕິ ເອຕໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ສໍສາຣານຕິວຕ຺ຕນອາທີນວໍ ໂທສໍ ຎຕ຺ວາ. ນິຄ຺ຄຫໂຓຕິ ຈຕຸຣູປາທານສງ຺ຂາຕສ຺ສ ສພ຺ພສ຺ສ ຄຫຓສ຺ສ ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊເນນ ນິຄ຺ຄຫໂຓ, ຂນ຺ຘປຣິນິພ຺ພາເນນ ສງ຺ຂາຣປ຺ປວຕ຺ຕິໂຕ ອປຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາຕິ ເອວໍ ວາ ເອຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ຕຓ຺ຫຸປ຺ປາທສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໐. ໂຍຄສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໐. ທສເມ ໂຍເຊນ຺ຕີຕິ ກມ຺ມໍ ວິປາເກນ ຠວາທິໍ, ຠວນ຺ຕຣາທີຫິ ທຸກ຺ເຂນ ສຕ຺ຕໍ ໂຍເຊນ຺ຕິ ຆເຏນ຺ຕີຕິ ໂຍຄາ. ກາມນຏ຺ເຐນ ກາໂມ ຈ ໂສ ຍຖາວຸຕ຺ເຕນຕ຺ເຖນ ໂຍໂຄ ຈາຕິ ກາມໂຍໂຄ. ຠວໂຍໂຄ ນາມ ຠວຣາໂຄຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຣູປາຣູປຠເວສູ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ປຐໂມ ອຸປປຕ຺ຕິຠເວສຸ ຣາໂຄ, ທຸຕິໂຍ ກມ຺ມຠເວສຸ, ຕຕິໂຍ ຠວທິຏ຺ຐິສຫຄໂຕ ຍຖາ ຣຊ຺ຊນຏ຺ເຐນ ຣາໂຄ, ເອວໍ ຍຸຊ຺ຊນຏ຺ເຐນ ໂຍໂຄຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ຈຕູສຸ ສຈ຺ເຈສຸ ອຎ຺ຎາຓນ຺ຕິ ອິທໍ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕນຍໍ ນິສ຺ສາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຸຕ຺ຕນ຺ຕສໍວຓ຺ຓນາ ເຫສາຕິ, ຕທນ຺ໂຕຄຘຕ຺ຕາ ວາ ປຸພ຺ພນ຺ຕາທີນໍ.

ສມຸທຍນ຺ຕິ ທ຺ເວ ສມຸທຍາ ຂຓິກສມຸທໂຍ ປຈ຺ຈຍສມຸທໂຍ ຈ. ອຸປ຺ປາທກ຺ຂໂຓ ຂຓິກສມຸທໂຍ, ປຈ຺ຈໂຍວ ປຈ຺ຈຍສມຸທໂຍ. ສມຸທຍເຕ ສມຸທຍນໍ ສມຸທໂຍ, ສມຸເທຕິ ເອຕສ຺ມາຕິ ສມຸທໂຍຕິ ເອວໍ ອຸຠິນ຺ນໍ ສມຸທຍານໍ ສທ຺ທຕ຺ຖໂຕປິ ເຠໂທ ເວທິຕພ຺ໂພ. ປຈ຺ຈຍສມຸທຍໍ ປຊານນ຺ໂຕປິ ຠິກ຺ຂຸ ຂຓິກສມຸທຍໍ ປຊານາຕິ, ຂຓິກສມຸທຍໍ ປຊານນ຺ໂຕປິ ປຈ຺ຈຍສມຸທຍໍ ປຊານາຕິ. ປຈ຺ຈຍໂຕ ຫິ ສງ຺ຂາຣານໍ ອຸທຍໍ ປສ຺ສໂຕ ຂຓໂຕ ຈ ເນສໍ ອຸທຍທສ຺ສນໍ ສຸຂໍ ໂຫຕິ, ຂຓໂຕ ຈ ເນສໍ ອຸທຍໍ ປສ຺ສໂຕ ປເຄວ ປຈ຺ຈຍານໍ ສຸຄ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ ປຈ຺ຈຍໂຕ ທສ຺ສນໍ ສຸເຂນ ອິຊ຺ຌຕິ. ອິຘ ປນ ຂຓິກສມຸທຍໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ສມຸທຍນ຺ຕິ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ’’ນ຺ຕິ.

ອຕ຺ຖງ຺ຄໂມປິ ທຸວິໂຘ ອຈ຺ຈນ຺ຕຕ຺ຖງ຺ຄໂມ, ເຠທຕ຺ຖງ຺ຄໂມຕິ. ອຈ຺ຈນ຺ຕຕ຺ຖງ຺ຄໂມ ອປ຺ປວຕ຺ຕິນິໂຣໂຘ, ນິພ຺ພານນ຺ຕິ ເກຈິ. ເຠທຕ຺ຖງ຺ຄໂມ ຂຓິກນິໂຣໂຘ. ຕທຸຠຍໍ ປຸພ຺ພຠາເຄ ອຸຄ຺ຄຫປຣິປຸຈ຺ຉາທິວເສນ ປສ຺ສໂຕ ອຎ຺ຎຕຣທສ຺ສເນນ ອິຕຣທສ຺ສນມ຺ປິ ສິທ຺ຘເມວ ໂຫຕິ. ປຸພ຺ພຠາເຄເຍວ ອາຣມ຺ມຓວເສນ ຂຍໂຕ ວຍໂຕ ສມ຺ມສນາທິກາເລ ເຠທຕ຺ຖງ຺ຄມໍ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ພ຺ຍຕິເຣກວເສນ ອນຸສ຺ສວາທິໂຕ ອຈ຺ຈນ຺ຕຕ຺ຖງ຺ຄມໍ ປສ຺ສຕິ, ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ປນ ອາຣມ຺ມຓໂຕ ອຈ຺ຈນ຺ຕຕ຺ຖງ຺ຄມໍ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ອສມ຺ໂມຫໂຕ ອິຕຣມ຺ປິ ປສ຺ສຕິ. ອິຘ ປນ ເຠທຕ຺ຖງ຺ຄມໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ອຕ຺ຖງ຺ຄມນ຺ຕິ ເຠທ’’ນ຺ຕິ. ກາມານໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິເຠທຄ຺ຄຫເຓເນວ ເຈຕ຺ຖ ຍຖາ ກາມານໍ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ນຕາ ວິຠາວິຕາ, ເອວໍ ກາມວຕ຺ຖຸໂນປີຕິ ອຸຠເຍສມ຺ປິ ອນິຈ຺ຈຕາ ທຸກ຺ຂຕາ ອນຕ຺ຕຕາ ຈ ວິຠາວິຕາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ມຘຸຣຠາວນ຺ຕິ ອິມິນາ ກາມສນ຺ນິສ຺ສິຕໍ ສຸຂໍ ໂສມນສ຺ສໍ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ຍໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິເມ ປຎ຺ຈ ກາມຄຸເຓ ປຏິຈ຺ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ສຸຂໍ ໂສມນສ຺ສໍ, ອຍໍ ກາມານໍ ອສ຺ສາໂທ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໑໖໖) ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອມຘຸຣຠາວນ຺ຕິ ອິມິນາ ປນ ກາມເຫຕຸກໍ ທຸກ຺ຂໍ ໂທມນສ຺ສໍ ທສ຺ເສຕິ.

ຜສ຺ສາຍຕນານນ຺ຕິ ຉທ຺ວາຣິກສ຺ສ ຜສ຺ສສ຺ສ ກາຣຓຠູຕານໍ ຈກ຺ຂາທິອາຍຕນານໍ. ເຕນາຫ ‘‘ຈກ຺ຂາທີນໍ ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ສາທິກາຣຓານ’’ນ຺ຕິ. ປຸນພ຺ຠວກຣຓໍ ປຸໂນຠໂວ ອຸຕ຺ຕຣປທໂລເປນ, ມໂນ-ສທ຺ທສ຺ສ ວິຍ ຈ ປຸຣິມປທສ຺ສ ໂອກາຣນ຺ຕຕາ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ປຸໂນຠໂວ ສີລເມເຕສນ຺ຕິ ໂປໂນຠວິກາ. ອຖ ວາ ສີລຕ຺ເຖນ ອິກສທ຺ເທນ ຄມິຕຕ຺ຖຕ຺ຕາ ກິຣິຍາວາຈກສທ຺ທສ຺ສ ອທສ຺ສນໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ ຍຖາ ອປູປຠກ຺ຂນສີໂລ ອາປູປິໂກ. ອຖ ວາ ປຸນພ຺ຠວໍ ເທນ຺ຕິ, ປຸນພ຺ຠວາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ປຸນປ຺ປຸນພ຺ຠເວ ນິພ຺ພຕ຺ເຕນ຺ຕີຕິ ໂປໂນຠວິກາ. ‘‘ຕທ຺ຘິຕາ’’ຕິ ຫິ ພຫຸວຈນນິທ຺ເທສາ ວິຈິຕ຺ຕຕ຺ຕາ ວາ ຕທ຺ຘິຕານໍ ອຠິຘານລກ຺ຂຓຕ຺ຕາ ວາ ‘‘ປຸນພ຺ຠວໍ ເທນ຺ຕີ’’ຕິອາທີສຸປິ ອຕ຺ເຖສຸ ໂປໂນຠວິກສທ຺ທສິທ຺ຘິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ.

ວິສໍໂຍເຊນ຺ຕິ ປຏິປນ຺ນໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ກາມໂຍຄາທິໂຕ ວິໂຍເຊນ຺ຕີຕິ ວິສໍໂຍຄາ, ອສຸຠຊ຺ຌານາທີນິ ວິສໍໂຍຊນກາຣຓານິ. ເຕນາຫ ‘‘ວິສໍໂຍຄາຕິ ວິສໍໂຍຊນກາຣຓານີ’’ຕິອາທິ.

ໂຍຄສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ຠຓ຺ຑຄາມວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.