(໑໗) ໒. ປຏິປທາວຄ຺ໂຄ

໑. ສໍຂິຕ຺ຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໖໑. ທຸຕິຍສ຺ສ ປຐເມ ທຸກ຺ຂາປຏິປທາ ທນ຺ຘາຠິຎ຺ຎາຕິອາທີສຸ ປາຬິຍາ ອາຄຕນເຍນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕຖາ ຫິ –

‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕມາ ທຸກ຺ຂປຏິປທາ ທນ຺ຘາຠິຎ຺ຎາ ປຎ຺ຎາ? ກິຈ຺ເຉນ ກສິເຣນ ສມາຘິໍ ອຸປ຺ປາເທນ຺ຕສ຺ສ ທນ຺ຘໍ ຕໍ ຐານໍ ອຠິຊານນ຺ຕສ຺ສ ຍາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ປຎ຺ຎາ ປຊານນາ…ເປ… ອໂມໂຫ ຘມ຺ມວິຈໂຍ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ, ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ທຸກ຺ຂປຏິປທາ ທນ຺ຘາຠິຎ຺ຎາ ປຎ຺ຎາ. ຕຕ຺ຖ ກຕມາ ທຸກ຺ຂປຏິປທາ ຂິປ຺ປາຠິຎ຺ຎາ ປຎ຺ຎາ? ກິຈ຺ເຉນ ກສິເຣນ ສມາຘິໍ ອຸປ຺ປາເທນ຺ຕສ຺ສ ຂິປ຺ປໍ ຕໍ ຐານໍ ອຠິຊານນ຺ຕສ຺ສ ຍາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ປຎ຺ຎາ ປຊານນາ…ເປ… ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ, ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ທຸກ຺ຂປຏິປທາ ຂິປ຺ປາຠິຎ຺ຎາ ປຎ຺ຎາ. ຕຕ຺ຖ ກຕມາ ສຸຂປຏິປທາ ທນ຺ຘາຠິຎ຺ຎາ ປຎ຺ຎາ? ອກິຈ຺ເຉນ ອກສິເຣນ ສມາຘິໍ ອຸປ຺ປາເທນ຺ຕສ຺ສ ທນ຺ຘໍ ຕໍ ຐານໍ ອຠິຊານນ຺ຕສ຺ສ ຍາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ປຎ຺ຎາ ປຊານນາ…ເປ… ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ, ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ສຸຂປຏິປທາ ທນ຺ຘາຠິຎ຺ຎາ ປຎ຺ຎາ. ຕຕ຺ຖ ກຕມາ ສຸຂປຏິປທາ ຂິປ຺ປາຠິຎ຺ຎາ ປຎ຺ຎາ? ອກິຈ຺ເຉນ ອກສິເຣນ ສມາຘິໍ ອຸປ຺ປາເທນ຺ຕສ຺ສ ຂິປ຺ປໍ ຕໍ ຐານໍ ອຠິຊານນ຺ຕສ຺ສ ຍາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ປຎ຺ຎາ ປຊານນາ…ເປ… ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ, ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ສຸຂປຏິປທາ ຂິປ຺ປາຠິຎ຺ຎາ ປຎ຺ຎາ’’ຕິ (ວິຠ. ໘໐໑) – ອຍເມຕ຺ຖ ປາຬິ.

ຕຕ຺ຖ ກິຈ຺ເຉນ ກສິເຣນ ສມາຘິໍ ອຸປ຺ປາເທນ຺ຕສ຺ສາຕິ ປຸພ຺ພຠາເຄ ອາຄມນກາເລ ກິຈ຺ເຉນ ກສິເຣນ ທຸກ຺ເຂນ ສສງ຺ຂາເຣນ ສປ຺ປໂຍເຄນ ກິເລເສ ວິກ຺ຂມ຺ເຠຕ຺ວາ ໂລກຸຕ຺ຕຣສມາຘິໍ ອຸປ຺ປາເທນ຺ຕສ຺ສ. ທນ຺ຘໍ ຕໍ ຐານໍ ອຠິຊານນ຺ຕສ຺ສາຕິ ວິກ຺ຂມ຺ຠິເຕສຸ ກິເລເສສຸ ວິປສ຺ສນາປຣິວາເສ ຈິຣໍ ວສິຕ຺ວາ ຕໍ ໂລກຸຕ຺ຕຣສມາຘິສງ຺ຂາຕໍ ຐານໍ ທນ຺ຘໍ ສຓິກໍ ອຠິຊານນ຺ຕສ຺ສ ປຏິວິຊ຺ຌນ຺ຕສ຺ສ, ປາປຸຓນ຺ຕສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ຍາ ເອສາ ເອວໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ອຍໍ ກິເລສວິກ຺ຂມ຺ຠນປ຺ປຏິປທາຍ ທຸກ຺ຂຕ຺ຕາ, ວິປສ຺ສນາປຣິວາສປຎ຺ຎາຍ ຈ ທນ຺ຘຕ຺ຕາ ມຄ຺ຄກາເລ ເອກຈິຕ຺ຕກ຺ຂເຓ ອຸປ຺ປນ຺ນາປິ ປຎ຺ຎາ ອາຄມນວເສນ ‘‘ທຸກ຺ຂປຏິປທາ ທນ຺ຘາຠິຎ຺ຎາ ນາມາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຸປຣິ ຕີສຸ ປເທສຸປິ ອິມິນາ ນເຍນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ສໍຂິຕ຺ຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ວິຕ຺ຖາຣສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໖໒. ທຸຕິເຍ ອກຕາຠິນິເວໂສຕິ ອກຕາຘິກາໂຣ. ຣູປານໍ ລກ຺ຂຓາທີຫິ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຄຫຓໍ ຣູປປຣິຄ຺ຄໂຫ. ຕີສຸ ອທ຺ຘາສຸ ກິລມຕີຕິ ປຸພ຺ພນ຺ເຕ ອປຣນ຺ເຕ ປຸພ຺ພນ຺ຕາປຣນ຺ເຕຕິ ເອວໍ ຕີສຸ ປເທເສສຸ ກິລມຕິ. ປຎ຺ຈສຸ ຎາເຓສູຕິ ຣູປປຣິຄ຺ຄຫາທີສຸ ປຎ຺ຈສຸ ຎາເຓສຸ. ນວສຸ ວິປສ຺ສນາຎາເຓສູຕິ ອຸທຍພ຺ພຍາທິນວວິປສ຺ສນາຎາເຓສຸ. ເສສເມຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວ.

ວິຕ຺ຖາຣສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ອສຸຠສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໖໓. ຕຕິເຍ ‘‘ຍຖາ ເອຕໍ, ຕຖາ ອິທ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ນເຍນາຕິ ເອເຕນ –

‘‘ຍຖາ ອິທໍ ຕຖາ ເອຕໍ, ຍຖາ ເອຕໍ ຕຖາ ອິທໍ;

ອຊ຺ຌຕ຺ຕຎ຺ຈ ພຫິທ຺ຘາ ຈ, ກາເຍ ຉນ຺ທໍ ວິຣາຊເຍ’’ຕິ. (ສຸ. ນິ. ໒໐໕); –

ອິມໍ ເທສນານຍໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ຍຖາ ອິທໍ ສວິຎ຺ຎາຓກາສຸຠໍ ອາຍຸອຸສ຺ມາວິຎ຺ຎາຓານໍ ອນປຄມາ ຈຣຕິ ຕິຏ຺ຐຕິ ນິສີທຕິ ສຍຕິ, ຕຖາ ເອຕໍ ເອຕຣຫິ ສຸສາເນ ສຍິຕໍ ອວິຎ຺ຎາຓກມ຺ປິ ປຸພ຺ເພ ເຕສໍ ຘມ຺ມານໍ ອນປຄມາ ອໂຫສິ. ຍຖາ ຈ ເອຕໍ ເອຕຣຫິ ມຕສຣີຣໍ ເຕສໍ ຘມ຺ມານໍ ອປຄມາ ນ ຈຣຕິ ນ ຕິຏ຺ຐຕິ ນ ນິສີທຕິ ນ ເສຍ຺ຍໍ ກປ຺ເປຕິ, ຕຖາ ອິທໍ ສວິຎ຺ຎາຓກມ຺ປິ ເຕສໍ ຘມ຺ມານໍ ອປຄມາ ຠວິສ຺ສຕິ. ຍຖາ ຈ ອິທໍ ສວິຎ຺ຎາຓກໍ ເນຕຣຫິ ສຸສາເນ ມຕໍ ເສຕິ ນ ອຸທ຺ຘຸມາຕກາທິຠາວມຸປຄຕໍ, ຕຖາ ເອຕໍ ເອຕຣຫິ ມຕສຣີຣມ຺ປິ ປຸພ຺ເພ ອໂຫສິ. ຍຖາ ປເນຕໍ ເອຕຣຫິ ອວິຎ຺ຎາຓກາສຸຠໍ ມຕກສຸສາເນ ເສຕິ ອຸທ຺ຘຸມາຕກາທິຠາວຎ຺ຈ ອຸປຄຕໍ, ຕຖາ ອິທໍ ສວິຎ຺ຎາຓກມ຺ປິ ຠວິສ຺ສຕີຕິ. ຕຕ຺ຖ ຍຖາ ອິທໍ ຕຖາ ເອຕນ຺ຕິ ອຕ຺ຕນາ ມຕສຣີຣສ຺ສ ສມານຠາວໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ພາຫິເຣ ໂທສໍ ປຊຫຕິ. ຍຖາ ເອຕໍ ຕຖາ ອິທນ຺ຕິ ມຕສຣີເຣນ ອຕ຺ຕໂນ ສມານຠາວໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິເກ ຣາຄໍ ປຊຫຕິ. ເຍນາກາເຣນ ອຸຠຍໍ ສມໍ ກໂຣຕິ, ຕໍ ສມ຺ປຊານນ຺ໂຕ ອຸຠຍຕ຺ຖ ໂມຫໍ ປຊຫຕິ.

ພຫິທ຺ຘາ ທິຏ຺ຐານນ຺ຕິ ພຫິທ຺ຘາ ສຸສານາທີສຸ ທິຏ຺ຐານໍ ອຸທ຺ຘຸມາຕກາທິທສນ຺ນໍ ອສຸຠານໍ. ‘‘ນວນ຺ນໍ ປາຏິກຸລ຺ຍານໍ ວເສນາ’’ຕິ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ, ນນຸ ອນ຺ຕິມຊີວິກາຠາວໂຕ ປິຓ຺ຑປາຕສ຺ສ ອລາຠລາເຠສຸ ປຣິຕສ຺ສນເຄຘາທິສມຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ຠຕ຺ຕສ຺ສ ສມ຺ມທຊນນໂຕ ກິມິກຸລສໍວທ຺ຘນໂຕຕິ ເອວມາທີຫິປິ ອາກາເຣຫິ ອາຫາເຣປຏິກູລຕາ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕພ຺ພາ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ – ‘‘ອນ຺ຕມິທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຊີວິການໍ ຍທິທໍ ປິຓ຺ໂຑລ຺ຍໍ ອຕິປາໂປຍໍ ໂລກສ຺ມິໍ ຍທິທໍ ປິຓ຺ໂຑລ຺ໂຍ ວິຈຣຕິ ປຕ຺ຕປາຓີຕິ (ສໍ. ນິ. ໓.໘໐; ອິຕິວຸ. ໙໑). ອລທ຺ຘາ ຈ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ປຣິຕສ຺ສຕິ, ລທ຺ຘາ ຈ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ຄຘິໂຕ ມຸຈ຺ຉິໂຕ ອຊ຺ໂຌປນ຺ໂນ ອນາທີນວທສ຺ສາວີ ອນິສ຺ສຣຓປຎ຺ໂຎ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕີຕິ (ອ. ນິ. ໓.໑໒໔). ຠຸຕ຺ໂຕ ຈ ອາຫາໂຣ ກສ຺ສຈິ ກທາຈິ ມຣຓໍ ວາ ມຣຓມຕ຺ຕໍ ວາ ທຸກ຺ຂໍ ອາວຫຕີ’’ຕິ.

ກຏຸກີຏກາທໂຍ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສກຸລປ຺ປເຠທາ ກິມິໂຍ ນໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ຊີວນ຺ຕີຕິ? ວຸຈ຺ຈເຕ – ອນ຺ຕິມຊີວິກາຠາໂວ ຕາວ ຈິຕ຺ຕສໍກິເລສວິໂສຘນຕ຺ຖໍ ກມ຺ມຏ຺ຐານາຠິນິເວສນໂຕ ປເຄວ ມນສິ ກາຕພ຺ໂພ ‘‘ມາຫໍ ຉວາລາຕສທິໂສ ຠເວຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ. ຕຖາ ປິຓ຺ຑປາຕສ຺ສ ອລາຠລາເຠສຸ ປຣິຕສ຺ສນເຄຘາທິສມຸປ຺ປຕ຺ຕິນິວາຣຓໍ ປເຄວ ອນຸຏ຺ຐາຕພ຺ພໍ ສຸປຣິສຸທ຺ຘສີລສ຺ສ ປຏິສງ຺ຂານວໂຕ ຕທຠາວໂຕ. ຠຕ຺ຕສມ຺ມໂທ ອເນກນ຺ຕິໂກ ປຣິໂຠເຄ ອນ຺ໂຕຄໂຘວາຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ກິມິກຸລສໍວທ຺ຘນໍ ປນ ສງ຺ຄເຫຕພ຺ພໍ, ສງ຺ຄຫິຕເມວ ວາ ‘‘ນວນ຺ນໍ ປາຏິກຸລ຺ຍານໍ ວເສນາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ນິຍມສ຺ສ ອກຕຕ຺ຕາ. ອິມິນາ ວາ ນເຍນ ອິຕເຣສມ຺ເປຕ຺ຖ ສງ຺ຄໂຫ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ ຍຖາສມ຺ຠວເມຕ຺ຖ ປຏິກູລຕາປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓສ຺ສ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ.

ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໒໙໔-໒໙໕) ທສຫິ ອາກາເຣຫິ ປຏິກູລຕາ ເວທິຕພ຺ພາ. ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ຄມນໂຕ, ປຣິເຍສນໂຕ, ປຣິໂຠຄໂຕ, ອາສຍໂຕ, ນິຘານໂຕ, ອປຣິປກ຺ກໂຕ, ປຣິປກ຺ກໂຕ, ຜລໂຕ, ນິສ຺ສນ຺ທໂຕ, ສມ຺ມກ຺ຂນໂຕຕິ. ເອວໍ ທສນ຺ນໍ ວເສນ ປາຏິກຸລ຺ຍວຈເນນປິ ອິຘ ‘‘ນວນ຺ນ’’ນ຺ຕິ ວຈນໍ ນ ວິຣຸຊ຺ຌຕິ, ສມ຺ມກ຺ຂນສ຺ສ ປຣິໂຠຄາທີສຸ ລພ຺ຠມານຠາວາ ວິສຸໍ ຕໍ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ນ ວທນ຺ຕິ. ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໓໐໔) ປນ ສມ຺ມກ຺ຂນໍ ປຣິໂຠຄາທີສຸ ລພ຺ຠມານມ຺ປິ ນິສ຺ສນ຺ທວເສນ ວິເສສໂຕ ປຏິກູລນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ສພ຺ພປຈ຺ຉາ ຐປິຕາ.

ອຸກ຺ກຓ຺ຐິຕສຎ຺ຎາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕຕິ ຕີສຸ ຠເວສຸ ອຣຸຈ຺ຈນວເສນ ປວຕ຺ຕາຍ ວິປສ຺ສນາປຎ຺ຎາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ນິພ຺ພິທານຸປສ຺ສນາ ເຫສາ ສຎ຺ຎາສີເສນ ວຸຕ຺ຕາ. ເສສເມຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວ.

ອສຸຠສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔-໖. ປຐມຂມສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ

໑໖໔-໑໖໖. ຈຕຸຕ຺ເຖ ປຘານກຣຓກາເລ ສີຕາທີນິ ນກ຺ຂມຕິ ນ ສຫຕີຕິ ອກ຺ຂມາ. ຂມຕິ ສຫຕິ ອຠິຠວຕີຕິ ຂມາ. ອິນ຺ທ຺ຣິຍທມນໍ ທມາ. ‘‘ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ກາມວິຕກ຺ກໍ ນາຘິວາເສຕີ’’ຕິອາທິນາ (ມ. ນິ. ໑.໒໖; ອ. ນິ. ໔.໑໔; ໖.໕໘) ນເຍນ ວິຕກ຺ກສມນໍ ສມາຕິ ອາຫ ‘‘ອກຸສລວິຕກ຺ການໍ ວູປສມນປຏິປທາ’’ຕິ. ນິທສ຺ສນມຕ຺ຕຎ຺ເຈຕໍ, ສພ຺ເພສມ຺ປິ ກິເລສານໍ ສມນວເສນ ປວຕ຺ຕາ ປຏິປທາ ສມາ. ປຎ຺ຈມຉຏ຺ຐານິ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖາເນວ.

ປຐມຂມສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໗-໘. ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ

໑໖໗-໑໖໘. ສຕ຺ຕມຏ຺ຐເມສຸ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານຕ຺ເຖຣສ຺ສາຕິອາທິນາ ໂມຄ຺ຄລ຺ລານຕ຺ເຖຣສ຺ສ ເຫຏ຺ຐາ ຕິຓ຺ຓໍ ມຄ຺ຄານໍ ສຸຂປຏິປທທນ຺ຘາຠິຎ຺ຎຠາໂວ, ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄສ຺ສ ທຸກ຺ຂປຏິປທຂິປ຺ປາຠິຎ຺ຎຠາໂວ ວຸຕ຺ໂຕ, ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ ປນ ເຫຏ຺ຐິມານໍ ຕິຓ຺ຓໍ ມຄ຺ຄານໍ ສຸຂປຏິປທທນ຺ຘາຠິຎ຺ຎຠາໂວ, ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄສ຺ສ ຈ ສຸຂປຏິປທຂິປ຺ປາຠິຎ຺ຎຠາໂວ ທສ຺ສິໂຕ. ຍໍ ປນ ວຸຕ຺ຕໍ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໒.໘໐໑) ‘‘ພຸທ຺ຘານໍ ປນ ຈຕ຺ຕາໂຣປິ ມຄ຺ຄາ ສຸຂປຏິປທຂິປ຺ປາຠິຎ຺ຎາວ ອເຫສຸໍ, ຕຖາ ຘມ຺ມເສນາປຕິສ຺ສ. ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານຕ຺ເຖຣສ຺ສ ປນ ປຐມມຄ຺ໂຄ ສຸຂປຏິປທຂິປ຺ປາຠິຎ຺ໂຎ ອໂຫສິ, ອຸປຣິ ຕໂຍ ທຸກ຺ຂປຏິປທທນ຺ຘາຠິຎ຺ຎາ’’ຕິ. ຍຎ຺ຈ ວຸຕ຺ຕໍ ອຏ຺ຐສາລິນິຍໍ (ຘ. ສ. ອຏ຺ຐ. ໑໔໗໖) ‘‘ຕຖາຄຕສ຺ສ ຫິ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຈ ຈຕ຺ຕາໂຣປິ ມຄ຺ຄາ ສຸຂປຏິປທຂິປ຺ປາຠິຎ຺ຎາວ ອເຫສຸໍ, ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານຕ຺ເຖຣສ຺ສ ປນ ປຐມມຄ຺ໂຄ ສຸຂປຏິປທຂິປ຺ປາຠິຎ຺ໂຎ ອຸປຣິ ຕໂຍ ທຸກ຺ຂປຏິປທຂິປ຺ປາຠິຎ຺ຎາ’’ຕິ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ນານຸໂລເມຕິ. ອິມາຍ ປາຬິຍາ ອິມາຍ ຈ ອຏ຺ຐກຖາຍ ນ ສເມຕິ, ຕສ຺ມາ ວີມໍສິຕພ຺ພເມຕໍ. ຕໍຕໍຠາຓການໍ ວາ ມເຕນ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຕຖາ ຕຖາ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໙. ສສງ຺ຂາຣສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໖໙. ນວເມ ສສງ຺ຂາເຣນ ທຸກ຺ເຂນ ກສິເຣນ ອຘິມຕ຺ຕປໂຍຄໍ ກຕ຺ວາວ ກິເລສປຣິນິພ຺ພານຘມ຺ໂມຕິ ສສງ຺ຂາຣປຣິນິພ຺ພາຍີ. ອສງ຺ຂາເຣນ ອປ຺ປໂຍເຄນ ອຘິມຕ຺ຕປໂຍຄໍ ອກຕ຺ວາວ ກິເລສປຣິນິພ຺ພານຘມ຺ໂມຕິ ອສງ຺ຂາຣປຣິນິພ຺ພາຍີ. ຘມ຺ມານຸສາຣີ ປຸຄ຺ຄໂລ ຫິ ອາຄມນມ຺ຫິ ກິເລເສ ວິກ຺ຂມ຺ເຠນ຺ໂຕ ອປ຺ປທຸກ຺ເຂນ ອກສິເຣນ ອກິລມນ຺ໂຕວ ວິກ຺ຂມ຺ເຠຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ. ສທ຺ຘານຸສາຣີ ປຸຄ຺ຄໂລ ປນ ທຸກ຺ເຂນ ກສິເຣນ ກິລມນ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ວິກ຺ຂມ຺ເຠຕຸໍ, ຕສ຺ມາ ຘມ຺ມານຸສາຣິສ຺ສ ປຸພ຺ພຠາຄມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ກິເລສຈ຺ເຉທກໍ ຎາຓໍ ອທນ຺ຘໍ ຕິຂິຓໍ ສູຣໍ ຫຸຕ຺ວາ ວຫຕິ. ຍຖາ ນາມ ຕິຂິເຓນ ອສິນາ ກທລິໍ ຉິນ຺ທນ຺ຕສ຺ສ ຉິນ຺ນຏ຺ຐານໍ ມຏ຺ຐໍ ໂຫຕິ, ອຕິສີຆໍ ວຫຕິ, ສທ຺ໂທ ນ ສຸຍ຺ຍຕິ, ພລວວາຍາມກິຈ຺ຈໍ ນ ໂຫຕິ, ເອວຣູປາ ຘມ຺ມານຸສາຣິໂນ ປຸພ຺ພຠາຄຠາວນາ ໂຫຕິ. ສທ຺ຘານຸສາຣິໂນ ປນ ປຸພ຺ພຠາຄກ຺ຂເຓ ກິເລສຈ຺ເຉທກໍ ຎາຓໍ ທນ຺ຘໍ ອຕິຂິຓໍ ອສູຣໍ ຫຸຕ຺ວາ ວຫຕິ. ຍຖາ ນາມ ກຸຓ຺ເຐນ ອສິນາ ກທລິໍ ຉິນ຺ທນ຺ຕສ຺ສ ຉິນ຺ນຏ຺ຐານໍ ນ ມຏ຺ຐໍ ໂຫຕິ, ອຕິສີຆໍ ນ ວຫຕິ, ສທ຺ໂທ ສຸຍ຺ຍຕິ, ພລວວາຍາມກິຈ຺ຈໍ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ ໂຫຕິ, ເອວຣູປາ ສທ຺ຘານຸສາຣິໂນ ປຸພ຺ພຠາຄຠາວນາ ໂຫຕິ. ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ເນສໍ ກິເລສກ຺ຂເຍ ນານຕ຺ຕໍ ນຕ຺ຖິ, ອນວເສສາວ ກິເລສາ ຂີຍນ຺ຕິ.

ສສງ຺ຂາຣສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໐. ຍຸຄນທ຺ຘສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໗໐. ທສເມ ສມຖປຸພ຺ພງ຺ຄມໍ ວິປສ຺ສນໍ ຠາເວຕີຕິ ອິທໍ ສມຖຍານິກສ຺ສ ວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂສ ຫິ ປຐມໍ ອຸປຈາຣສມາຘິໍ ວາ ອປ຺ປນາສມາຘິໍ ວາ ອຸປ຺ປາເທຕິ, ອຍໍ ສມໂຖ. ໂສ ຕຎ຺ຈ ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ເຕ ຈ ຘມ຺ເມ ອນິຈ຺ຈາທີຫິ ວິປສ຺ສຕິ, ອຍໍ ວິປສ຺ສນາ, ອິຕິ ປຐມໍ ສມໂຖ, ປຈ຺ຉາ ວິປສ຺ສນາ. ເຕນ ວຸຈ຺ຈຕິ ‘‘ສມຖປຸພ຺ພງ຺ຄມໍ ວິປສ຺ສນໍ ຠາເວຕີ’’ຕິ. ວິປສ຺ສນາປຸພ຺ພງ຺ຄມໍ ສມຖໍ ຠາເວຕີຕິ ອິທໍ ປນ ວິປສ຺ສນາຍານິກສ຺ສ ວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂສ ຕໍ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣໍ ສມຖໍ ອສມ຺ປາເທຕ຺ວາ ປຎ຺ຈຸປາທານກ຺ຂນ຺ເຘ ອນິຈ຺ຈາທີຫິ ວິປສ຺ສຕິ. ປຐໂມ ໂລກຸຕ຺ຕຣມຄ຺ໂຄ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕີຕິ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ, ໂລກິຍມຄ຺ຄວເສເນວ ວາ ອິມິສ຺ສາ ປາຬິຍາ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ກຖໍ? ມຄ຺ໂຄ ສຎ຺ຊາຍຕິ, ປຸພ຺ພຠາຄິໂຍ ໂລກິຍມຄ຺ໂຄ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ອາເສວຕິ ນິພ຺ພິທານຸປສ຺ສນາວເສນ. ຠາເວຕິ ມຸຈ຺ຈິຕຸກມ຺ຍຕາວເສນ. ພຫຸລີກໂຣຕິ ປຏິສງ຺ຂານຸປສ຺ສນາວເສນ. ອາເສວຕິ ວາ ຠຍຕຸປຏ຺ຐານາທິຎາຓວເສນ. ຠາເວຕິ ມຸຈ຺ຈິຕຸກມ຺ຍຕາທິຎາຓວເສນ. ພຫຸລີກໂຣຕິ ວຸຏ຺ຐານຄາມິນິວິປສ຺ສນາວເສນ. ສໍໂຍຊນານິ ປຫີຍນ຺ຕິ. ອນຸສຍາ ພ຺ຍນ຺ຕີ ໂຫນ຺ຕີຕິ ມຄ຺ຄປ຺ປຏິປາຏິຍາ ປຫີຍນ຺ຕິ ພ຺ຍນ຺ຕີ ໂຫນ຺ຕິ.

ຘມ຺ມຸທ຺ຘຈ຺ຈວິຄ຺ຄຫິຕມານສນ຺ຕິ ໂອຠາສາທີສຸ ອຣິຍຘມ຺ໂມຕິ ປວຕ຺ຕໍ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈໍ ວິກ຺ເຂໂປ ຘມ຺ມຸທ຺ຘຈ຺ຈໍ, ເຕນ ຘມ຺ມຸທ຺ຘຈ຺ເຈນ ວິປສ຺ສນາວີຖິໂຕ ອຸຄ຺ຄມເນນ ວິຣູປໍ ຄຫິຕໍ ປວຕ຺ຕິຍມານໍ ຘມ຺ມຸທ຺ຘຈ຺ຈວິຄ຺ຄຫິຕມານສໍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ຘມ຺ມຸທ຺ຘຈ຺ຈວິຄ຺ຄຫິຕມານສໍ ໂຫຕິ, ອນິຈ຺ຈໂຕ ມນສິ ກໂຣຕິ, ໂອຠາໂສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ໂອຠາໂສ ຘມ຺ໂມຕິ ໂອຠາສໍ ອາວຊ຺ຊຕິ, ຕໂຕ ວິກ຺ເຂໂປ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈໍ, ເຕນ ອຸທ຺ຘຈ຺ເຈນ ວິຄ຺ຄຫິຕມານໂສ ອນິຈ຺ຈໂຕ ອຸປຏ຺ຐານໍ ຍຖາຠູຕໍ ນປ຺ປຊານາຕິ. ທຸກ຺ຂໂຕ…ເປ… ອນຕ຺ຕໂຕ ອຸປຏ຺ຐານໍ ຍຖາຠູຕໍ ນປ຺ປຊານາຕິ. ຕຖາ ອນິຈ຺ຈໂຕ ມນສິກໂຣໂຕ ຎາຓໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ…ເປ… ປີຕິ ປສ຺ສທ຺ຘິ ສຸຂໍ ອຘິໂມກ຺ໂຂ ປຄ຺ຄໂຫ ອຸປຏ຺ຐານໍ ອຸເປກ຺ຂາ ນິກນ຺ຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ນິກນ຺ຕິ ຘມ຺ໂມຕິ ນິກນ຺ຕິໍ ອາວຊ຺ຊຕິ, ຕໂຕ ວິກ຺ເຂໂປ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈໍ, ເຕນ ອຸທ຺ຘຈ຺ເຈນ ວິຄ຺ຄຫິຕມານໂສ ອນິຈ຺ຈໂຕ ອຸປຏ຺ຐານໍ ຍຖາຠູຕໍ ນປ຺ປຊານາຕິ. ທຸກ຺ຂໂຕ…ເປ… ອນຕ຺ຕໂຕ ອຸປຏ຺ຐານໍ ຍຖາຠູຕໍ ນປ຺ປຊານາຕີ’’ຕິ (ປຏິ. ມ. ໒.໖). ເສສເມຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວ.

ຍຸຄນທ຺ຘສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ປຏິປທາວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.