໔. ສຣຠສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໖໕. ຈຕຸຕ຺ເຖ ຄິຊ຺ຌາ ເອຕ຺ຖ ສນ຺ຕີຕິ ຄິຊ຺ຌໍ, ກູຏໍ. ຕໍ ເອຕສ຺ສາຕິ ຄິຊ຺ຌກູໂຏ. ຄິຊ຺ໂຌ ວິຍາຕິ ວາ ຄິຊ຺ຌໍ, ກູຏໍ. ຕໍ ເອຕສ຺ສາຕິ ຄິຊ຺ຌກູໂຏ, ປພ຺ພໂຕ. ຕສ຺ມິໍ ຄິຊ຺ຌກູເຏ. ເຕນາຫ ‘‘ຄິຊ຺ຌາ ວາ’’ຕິອາທິ. ອຈິຣປກ຺ກນ຺ໂຕຕິ ເອຕ຺ຖ ນ ເທສນ຺ຕຣປກ຺ກມນໍ ອຘິປ຺ເປຕໍ, ອຖ ໂຂ ສາສນປກ຺ກມນນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ສາສເນ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ’’ຕິອາທິມາຫ, ເຕເນວ ຫິ ‘‘ອິມສ຺ສາ ຘມ຺ມວິນຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ລພ຺ຠຕີຕິ ລາໂຠ, ຈຕຸນ຺ນໍ ປຈ຺ຈຍານເມຕໍ ອຘິວຈນໍ. ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ກາຕພ຺ໂພ ທາຕພ຺ໂພຕິ ສກ຺ກາໂຣ. ປຈ຺ຈຍາ ເອວ ຫິ ປຓີຕປຓີຕາ ສຸນ຺ທຣສຸນ຺ທຣາ ອຠິສງ຺ຂຣິຕ຺ວາ ກຕາ ສກ຺ກາຣາຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ສກ຺ກາໂຣຕິ ວາ ສຸນ຺ທຣກາໂຣ, ປເຣຫິ ອຕ຺ຕໂນ ຄາຣວກິຣິຍາ ປຸປ຺ຜາທີຫິ ວາ ປູຊາ. ລາໂຠ ຈ ສກ຺ກາໂຣ ຈ ລາຠສກ຺ກາຣາ, ເຕ ນຏ຺ຐາ ປຫີນາ ເອເຕສນ຺ຕິ ນຏ຺ຐລາຠສກ຺ກາຣາ.

ມຫາລາຠສກ຺ກາໂຣ ອຸປ຺ປຊ຺ຊີຕິ ຕທາ ກິຣ ຠຄວໂຕ ມຫາລາຠສກ຺ກາໂຣ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ ຍຖາ ຕໍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອສງ຺ເຂຍ຺ເຍ ປູຣິຕທານປາຣມິສຎ຺ຈຍສ຺ສ. ສພ຺ພທິສາສຸ ຫິ ຍມກມຫາເມໂຆ ວຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ມໂຫໂຆ ວິຍ ສພ຺ພປາຣມິໂຍ ‘‘ເອກສ຺ມິໍ ອຕ຺ຕຠາເວ ວິປາກໍ ທສ຺ສາມາ’’ຕິ ສມ຺ປິຓ຺ຑິຕາ ວິຍ ລາຠສກ຺ກາຣມໂຫຆໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕຍິໍສຸ. ຕໂຕ ຕໂຕ ອນ຺ນປານຍານວຕ຺ຖມາລາຄນ຺ຘວິເລປນາທິຫຕ຺ຖາ ຂຕ຺ຕິຍພ຺ຣາຫ຺ມຓາທໂຍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກຫໍ ພຸທ຺ໂຘ, ກຫໍ ຠຄວາ, ກຫໍ ເທວເທໂວ ນຣາສໂຠ ປຸຣິສສີໂຫ’’ຕິ ຠຄວນ຺ຕໍ ປຣິເຍສນ຺ຕິ, ສກຏສເຕຫິປິ ປຈ຺ຈເຍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ໂອກາສໍ ອລຠມານາ ສມນ຺ຕາ ຄາວຸຕປ຺ປມາຓມ຺ປິ ສກຏຘຸເຣນ ສກຏຘຸຣໍ ອາຫຈ຺ຈ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ ເຈວ ອນຸພນ຺ຘນ຺ຕິ ຈ ອນ຺ຘກວິນ຺ທພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ວິຍ. ຍຖາ ຈ ຠຄວໂຕ, ເອວໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສປິ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ –

‘‘ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠຄວາ ສກ຺ກໂຕ ໂຫຕິ ຄຣຸກໂຕ ມານິໂຕ ປູຊິໂຕ ອປຈິໂຕ ລາຠີ ຈີວຣປິຓ຺ຑປາຕເສນາສນຄິລານປຈ຺ຈຍເຠສຊ຺ຊປຣິກ຺ຂາຣານໍ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆປິ ສກ຺ກໂຕ ໂຫຕິ…ເປ… ປຣິກ຺ຂາຣານ’’ນ຺ຕິ (ອຸທາ. ໓໘).

ຕຖາ –

‘‘ຍາວຕາ ໂຂ ປນ, ຈຸນ຺ທ, ເອຕຣຫິ ສງ຺ໂຆ ວາ ຄໂຓ ວາ ໂລເກ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ, ນາຫໍ, ຈຸນ຺ທ, ອຎ຺ຎໍ ເອກໍ ສງ຺ຆມ຺ປິ ສມນຸປສ຺ສາມິ ເອວໍລາຠຄ຺ຄຍສຄ຺ຄປ຺ປຕ຺ຕໍ ຍຖຣິວາຍໍ, ຈຸນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໓.໑໗໖).

ສ຺ວາຍໍ ຠຄວໂຕ ຈ ສງ຺ຆສ຺ສ ຈ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ລາຠສກ຺ກາໂຣ ເອກໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ທ຺ວິນ຺ນໍ ມຫານທີນໍ ອຸທກໍ ວິຍ ອປ຺ປເມຍ຺ໂຍ ອໂຫສິ, ຠຄວໂຕ ປນ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ຈ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ລາຠສກ຺ກາໂຣ ຘມ຺ມສ຺ສປິ ອຸປ຺ປນ຺ໂນເຍວ. ຘມ຺ມຘຣານຎ຺ຫິ ກໂຕ ສກ຺ກາໂຣ ຘມ຺ມສ຺ສ ກໂຕ ນາມ ໂຫຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຕິຓ຺ຓໍ ຣຕນານໍ ມຫາລາຠສກ຺ກາໂຣ ອຸປ຺ປຊ຺ຊີ’’ຕິ.

ວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ປາຬິຍາ ນິທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຍຖາຫາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ສກ຺ກໂຕຕິ ສກ຺ກາຣປ຺ປຕ຺ໂຕ. ຍສ຺ສ ຫິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຈ຺ຈເຍ ສກ຺ກຕ຺ວາ ສຸອຠິສງ຺ຂເຕ ປຓີຕປຓີເຕ ອຸປເນຕິ, ໂສ ສກ຺ກໂຕ. ຄຣຸກໂຕຕິ ຄຣຸຠາວເຫຕູນໍ ອຸຕ຺ຕມຄຸຓານໍ ມຕ຺ຖກປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອນຎ຺ຎສາຘາຣເຓນ ຄຣຸກາເຣນ ສພ຺ພເທວມນຸສ຺ເສຫິ ປາສາຓຈ຺ຉຕ຺ຕໍ ວິຍ ຄຣຸກໂຕ. ຍສ຺ມິຎ຺ຫິ ຄຣຸຠາວໍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ປຈ຺ຈເຍ ເທນ຺ຕິ, ໂສ ຄຣຸກໂຕ. ມານິໂຕຕິ ສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິຍາ ມານິໂຕ ມເນນ ປິຍາຍິໂຕ. ຕາຍ ຫິ ວິຎ຺ຎູນໍ ມນາປຕາ. ປູຊິໂຕຕິ ມານນາທິປູຊາຍ ເຈວ ຈຕຸປຈ຺ຈຍປູຊາຍ ຈ ປູຊິໂຕ. ຍສ຺ສ ຫິ ສພ຺ພເມຕໍ ປູຊນຎ຺ຈ ກໂຣນ຺ຕິ, ໂສ ປູຊິໂຕ. ອປຈິໂຕຕິ ນີຈວຸຕ຺ຕິກຣເຓນ ອປຈິໂຕ. ສຕ຺ຖາຣຎ຺ຫິ ທິສ຺ວາ ມນຸສ຺ສາ ຫຕ຺ຖິກ຺ຂນ຺ຘາທີຫິ ໂອຕຣນ຺ຕິ, ມຄ຺ຄໍ ເທນ຺ຕິ, ອໍສກູຏໂຕ ສາຏກໍ ອປເນນ຺ຕິ. ອາສນໂຕ ວຸຏ຺ຐຫນ຺ຕິ, ວນ຺ທນ຺ຕີຕິ ເອວໍ ໂສ ເຕຫິ ອປຈິໂຕ ນາມ ໂຫຕິ.

ອວຓ຺ຓໍ ປຕ຺ຖຣິຕ຺ວາຕິ ອວຓ຺ຓໍ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ສໍກິຕ຺ຕນວເສນ ປຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ. ອາວຏ຺ຏນິມາຍນ຺ຕິ ອາວຏ຺ເຏຕ຺ວາ ຄຫຓມາຍໍ. ອາວຏ຺ເຏຕິ ປຸຣິມາກາຣໂຕ ນິວຕ຺ເຕຕິ ອຕ຺ຕໂນ ວເສ ວຕ຺ເຕຕິ ເອຕາຍາຕິ ອາວຏ຺ຏນີ, ມາຍາ, ຕໍ ອາວຏ຺ຏນິມາຍໍ ໂອສາເຣຕ຺ວາ ປຣິຊປ຺ເປຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂກຏິໂຕ ປຏ຺ຐາຍາຕິ ອນ຺ຕິມໂກຏິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ. ຖທ຺ຘກາເຍນ ຜຣຸສວາຈາຍ ຕິຓ຺ຓໍ ຣຕນານໍ ອວຓ຺ຓກຖນໍ ອນຕ຺ຖາວຫຕ຺ຕາ ວິສສິຎ຺ຈນສທິສາ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ວິສໍ ສິຎ຺ຈິຕ຺ວາ’’ຕິ. ອຎ຺ຎາໂຕຕິ ອາຎາໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ຎາໂຕ’’ຕິອາທິ.

ກາຍງ຺ຄນ຺ຕິ ກາຍເມວ ອງ຺ຄໍ, ກາຍສ຺ສ ວາ ອງ຺ຄໍ, ສີສາທິ. ວາຈງ຺ຄນ຺ຕິ ‘‘ໂຫຕຸ, ສາຘູ’’ຕິ ເອວມາທິວາຈາຍ ອວຍວໍ. ເອກເກນາຕິ ອສຫາເຍນ. ອິມສ຺ສ ປນຕ຺ຖສ຺ສາຕິ ‘‘ຈຣິຍໍ ຈຣຓກາເລ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕສ຺ສ. ຍໂຕ ຍໂຕ ຄຣຸ ຘຸຣນ຺ຕິ ຍສ຺ມິໍ ຍສ຺ມິໍ ຐາເນ ຘຸຣໍ ຄຣຸ ຠາຣິກໍ ໂຫຕິ, ອຎ຺ເຎ ພລິພທ຺ທາ ອຸກ຺ຂິປິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ. ຍໂຕ ຄມ຺ຠີຣວຕ຺ຕນີຕິ ວຕ຺ຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ວຕ຺ຕນີ, ທຸມ຺ມຄ຺ຄສ຺ເສຕໍ ນາມໍ, ຍສ຺ມິໍ ຐາເນ ອຸທກຈິກ຺ຂລ຺ລມຫນ຺ຕຕາຍ ວາ ວິສມຈ຺ຉິນ຺ນຕຏຠາເວນ ວາ ມຄ຺ໂຄ ຄມ຺ຠີໂຣ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕທາສ຺ສຸ ກຓ຺ຫໍ ຍຸຎ຺ເຊນ຺ຕີຕິ ອສ຺ສູຕິ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ, ຕທາ ກຓ຺ຫໍ ຍຸຎ຺ເຊນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍທາ ຘຸຣຎ຺ຈ ຄຣຸ ໂຫຕິ ມຄ຺ໂຄ ຈ ຄມ຺ຠີໂຣ, ຕທາ ອຎ຺ເຎ ພລິພທ຺ເທ ອປເນຕ຺ວາ ກຓ຺ຫເມວ ຍຸຎ຺ເຊນ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ສ຺ວາສ຺ສຸ ຕໍ ວຫເຕ ຘຸຣນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖປິ ອສ຺ສູຕິ ນິປາຕມຕ຺ຕເມວ, ໂສ ຕໍ ຘຸຣໍ ວຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເຄຫເວຕນນ຺ຕິ ເຄເຫ ນິວຸຏ຺ຐຠາວເຫຕຸ ທາຕພ຺ພໍ. ກາຬໂກ ນາມ ນາເມນາຕິ ອຎ຺ຊນວຓ຺ໂຓ ກິເຣສ, ເຕນສ຺ສ ‘‘ກາຬໂກ’’ຕິ ນາມໍ ອກໍສຸ. ກາຬກໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຫາຕິ ກາຬໂກ ກິຣ ເອກທິວສໍ ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ມາຕາ ທຸຄ຺ຄຕາ ມໍ ປຸຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ຐເປຕ຺ວາ ທຸກ຺ເຂນ ໂປເສຕິ, ຍໍນູນາຫໍ ຠຕິໍ ກຕ຺ວາ ອິມໍ ທຸຄ຺ຄຕຠາວໂຕ ໂມເຈຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ. ໂສ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຠຕິໍ ອຸປຘາເຣນ຺ໂຕ ວິຈຣຕິ. ອຖ ຕສ຺ມິໍ ທິວເສ ຄາມໂຄຣູເປຫິ ສທ຺ຘິໍ ຕຕ຺ຖ ສມີເປ ຈຣຕິ. ສຕ຺ຖວາຫປຸຕ຺ໂຕປິ ໂຄສຸຕ຺ຕວິຕ຺ຕໂກ, ໂສ ‘‘ອຕ຺ຖິ ນຸ ໂຂ ເອເຕສໍ ຄຸນ຺ນໍ ອນ຺ຕເຣ ສກຏານິ ອຸຕ຺ຕາເຣຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ອຸສຠາຊານີໂຍ’’ຕິ ອຸປຘາຣຍມາໂນ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ອາຊານີໂຍ ສກ຺ຂິສ຺ສຕິ ມຍ຺ຫໍ ສກຏານິ ອຸຕ຺ຕາເຣຕຸ’’ນ຺ຕິ ອຎ຺ຎາສິ. ເຕນ ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອວມາຫ. ໂສ ອຎ຺ເຎສໍ…ເປ… ເຄຫເມວ ອຄມາສີຕິ ຕທາ ກິຣ ຄາມທາຣກາ ‘‘ກິໍ ນາເມຕໍ ກາຬກສ຺ສ ຄເລ’’ຕິ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ໂສ ເຕ ອນຸພນ຺ຘິຕ຺ວາ ທູຣໂຕວ ປລາເປນ຺ໂຕ ມາຕຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄໂຕ. ຕໍ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ສາຍນ຺ຫສມຍນ຺ຕິ ສາຍນ຺ຫກາເລ. ຠຸມ຺ມຕ຺ເຖ ເອຕໍ ອຸປໂຍຄວຈນໍ. ນ ເຫຕ຺ຖ ອຈ຺ຈນ຺ຕສໍໂຍໂຄ ສມ຺ຠວຕິ. ປຏິສລ຺ລານາ ວຸຏ຺ຐິໂຕຕິ ເອຕ຺ຖ ເຕຫິ ເຕຫິ ສທ຺ຘິວິຫາຣິກອນ຺ເຕວາສິກອຸປາສກອຸປາສິກາທິສຕ຺ເຕຫິ ເຈວ ຣູປາຣມ຺ມຓາທິສງ຺ຂາເຣຫິ ຈ ປຏິນິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ອປສກ຺ກິຕ຺ວາ ນິລີຍນໍ ວິເວຈນໍ ກາຍຈິຕ຺ເຕຫິ ຕໂຕ ວິວິຕ຺ຕຕາຍ ປຏິສລ຺ລານໍ ກາຍວິເວໂກ, ຈິຕ຺ຕວິເວໂກ ຈ. ໂຍ ຕໂຕ ທຸວິຘວິເວກໂຕ ວຸຏ຺ຐິໂຕ ຠວງ຺ຄປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີຫິ ສມາຄເມນ ຈ ອເປໂຕ. ໂສ ປຏິສລ຺ລານາ ວຸຏ຺ຐິໂຕ ນາມ ໂຫຕິ. ອຍໍ ປນ ຍສ຺ມາ ປຏິສລ຺ລານານໍ ອຸຕ຺ຕມໂຕ ຜລສມາປຕ຺ຕິໂຕ ວຸຏ຺ຐາສິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ຜລສມາປຕ຺ຕິໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ກາຍສກ຺ຂິໂນ ຠວິສ຺ສາມາຕິ ນາມກາເຍນ ເທສນາສມ຺ປຏິຈ຺ຉນວເສນ ສກ຺ຂິຠູຕາ ຠວິສ຺ສາມ. ນນຸ ຈ ‘‘ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ ນິສີທີ’’ຕິ ອິທໍ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕິຕ຺ຖິຍາ ຫິ ຠຄວໂຕ ປຏິປກ຺ຂາ, ເຕ ກສ຺ມາ ຕສ຺ສ ອາສນໍ ປຎ຺ຎາເປນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຕຖາຄໂຕ ຫີ’’ຕິອາທິ.

ວິຄ຺ຄາຫິກກຖນ຺ຕິ ວິຄ຺ຄາຫສໍວຕ຺ຕນິກໍ ສາຣມ຺ຠກຖໍ. ອາຍາເຈຍ຺ຍາສີຕິ ວຈີເຠທໍ ກຕ຺ວາ ຍາເຈຍ຺ຍາສິ. ປຕ຺ເຖຍ຺ຍາສີຕິ ມນສາ ອາສີເສຍ຺ຍາສິ. ປິເຫຍ຺ຍາສີຕິ ຕສ຺ເສວ ເວວຈນໍ. ນິຕ຺ເຕຊຕໍ ອາປນ຺ໂນຕິ ເຕຊຫານິຍາ ນິຕ຺ເຕຊຠາວໍ ອາປນ຺ໂນ, ນິຕ຺ເຕຊຠູໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕໂຕ ເອວ ຠິກ຺ຂຸອາທໂຍປິ ສມ຺ມຸຂາ ໂອໂລເກຕຸໍ ອສມຕ຺ຖຕາຍ ປຕ຺ຕກ຺ຂນ຺ໂຘ, ປຕິຕກ຺ຂນ຺ໂຘຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ໂອນຕຄີໂວ’’ຕິ. ທສ຺ສິຕຘມ຺ເມສູຕິ ວຸຕ຺ຕຘມ຺ເມສຸ. ວຈນມຕ຺ຕເມວ ຫິ ເຕສໍ, ນ ປນ ທສ຺ສນໍ ຕາທິສສ຺ເສວ ຘມ຺ມສ຺ສ ອຠາວໂຕ. ຠຄວໂຕ ເອວ ວາ ‘‘ອິເມ ຘມ຺ມາ ອນຠິສມ຺ພຸທ຺ຘາ’’ຕິ ປຣສ຺ສ ວຈນວເສນ ທສ຺ສິຕຘມ຺ເມສຸ. ປຏິຈຣິສ຺ສຕີຕິ ປຏິຈ຺ຉາທນວເສ ຈຣິສ຺ສຕິ ປວຕ຺ຕິສ຺ສຕິ, ປຏິຈ຺ຉາທນຕ຺ໂຖ ເອວ ວາ ຈຣຕິ-ສທ຺ໂທ ອເນກຕ຺ຖຕ຺ຕາ ຘາຕູນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ປຏິຈ຺ຉາເທສ຺ສຕີ’’ຕິ. ອຎ຺ເຎນ ວາ ອຎ຺ຎນ຺ຕິ ປນ ປຏິຈ຺ຉາທນາກາຣທສ຺ສນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອຎ຺ເຎນ ວາ ວຈເນນາ’’ຕິອາທິ.

ຕຕ຺ຖ ອຎ຺ຎໍ ວຈນນ຺ຕິ ຍໍ ສມນຸຍຸຎ຺ຊນ຺ເຕນ ຠຄວຕາ ປຣສ຺ສ ໂທສວິຠາວນໍ ວຈນໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ຕໂຕ ອຎ຺ເຎເນວ ວຈເນນ ປຏິຈ຺ຉາເທຕິ. ‘‘ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປນ຺ໂນສີ’’ຕິ ໂຈທເກນ ວຸຕ຺ຕວຈນໍ ວິຍ ‘‘ໂກ ອາປນ຺ໂນ, ກິໍ ອາປນ຺ໂນ, ກິສ຺ມິໍ ອາປນ຺ໂນ, ກໍ ຠຓຖ, ກິໍ ຠຓຖາ’’ຕິອາທິວຈເນນ ອຎ຺ຎໍ ອາຄນ຺ຕຸກກຖໍ ອາຫຣນ຺ໂຕ ‘‘ຕ຺ວໍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປນ຺ໂນສີ’’ຕິ ປຸຏ຺ໂຐ ‘‘ປາຏລິປຸຕ຺ຕໍ ຄໂຕມ຺ຫີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຸນ ‘‘ນ ຕວ ປາຏລິປຸຕ຺ຕຄມນໍ ປຸຈ຺ຉາມ, ອາປຕ຺ຕິໍ ປຸຈ຺ຉາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຕໂຕ ຣາຊຄຫໍ ຄໂຕມ຺ຫິ. ຣາຊຄຫໍ ວາ ຍາຫິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓເຄຫໍ ວາ, ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປນ຺ໂນສີຕິ. ‘‘ຕຕ຺ຖ ເມ ສູກຣມໍສໍ ລທ຺ຘ’’ນ຺ຕິອາທີນິ ວທນ຺ໂຕ ວິຍ ສມນຸຍຸຎ຺ຊເກນ ວຸຕ຺ຕວຈນໂຕ ອຎ຺ຎໍ ອາຄນ຺ຕຸກກຖໍ ອາຫຣນ຺ໂຕ ອປນາເມສ຺ສຕິ, ວິກ຺ເຂປໍ ຄມຍິສ຺ສຕິ. ອປ຺ປຕີຕາ ໂຫນ຺ຕິ ເຕນ ອຕຸຏ຺ຐາ ອໂສມນສ຺ສິກາຕິ ອປຈ຺ຈໂຍ, ໂທມນສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ເນວ ອຕ຺ຕໂນ, ນ ປເຣສໍ ຫິຕໍ ອຠິຣາຘຍຕີຕິ ອນຠິຣທ຺ຘິ, ໂທມນສ຺ສເມວ. ເຕເນວາຫ ‘‘ອປຈ຺ຈເຍນ ໂທມນສ຺ສໍ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ.

ຍສ຺ສ ໂຂ ປນ ເຕ ອຕ຺ຖາຍ ຘມ຺ໂມ ເທສິໂຕຕິ ເອຕ຺ຖ ຘມ຺ມ-ສທ຺ເທນ ຈຕຸສຈ຺ຈຘມ຺ໂມ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ຍສ຺ສ ມຄ຺ຄສ຺ສ ວາ ຜລສ຺ສ ວາ ອຕ຺ຖາຍາ’’ຕິ. ຈຕຸສຈ຺ຈຘມ຺ໂມ ຫິ ມຄ຺ຄຜລາຘິຄມຕ຺ຖາຍ ເທສີຍຕິ. ນ ນິຄ຺ຄຈ຺ຉຕີຕິ ນ ປວຕ຺ເຕຕິ. ນນ຺ຕິ ນໍ ຘມ຺ມໍ. ອິທານິ ‘‘ຍສ຺ສ ໂຂ ປນ ເຕ ອຕ຺ຖາຍ ຘມ຺ໂມ ເທສິໂຕ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ຘມ຺ມ-ສທ຺ເທນ ປຏິປຕ຺ຕິຘມ຺ໂມ ທສ຺ສິໂຕ, ນ ປນ ຈຕຸສຈ຺ຈຘມ຺ໂມຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ອຕ຺ຖວິກປ຺ປໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອຖ ວາ’’ຕິອາທິມາຫ. ປຎ຺ຈ ຘມ຺ມາຕິ ຄມ຺ຠີຣຎາຓຈຣິຍຠູຕານໍ ຂນ຺ຘາທີນໍ ອຸຄ຺ຄຫສວນຘາຣຓປຣິຈຍໂຍນິໂສມນສິກາເຣ ສນ຺ຘາຍາຫ. ຕກ຺ກຣສ຺ສ ສມ຺ມາ ທຸກ຺ຂກ຺ຂຍາຍາຕິ ເອຕ຺ຖ ສມ຺ມາສທ຺ໂທ ອຸຠຍຕ຺ຖາປິ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ ‘‘ສມ຺ມາ ຕກ຺ກຣສ຺ສ ສມ຺ມາ ທຸກ຺ຂກ຺ຂຍາຍາ’’ຕິ. ໂຍ ຫິ ສມ຺ມາ ຘມ຺ມໍ ປຏິປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ເສວ ສມ຺ມາ ທຸກ຺ຂກ຺ຂໂຍ ໂຫຕີຕິ. ໂຍ ປນ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ຕກ຺ກໂຣ, ຕສ຺ສ ນິຍ຺ຍານໍ ອຕ຺ຖໂຕ ຘມ຺ມສ຺ເສວ ນິຍ຺ຍານນ຺ຕິ ຕປ຺ປຏິກ຺ເຂເປນ ‘‘ໂສ ຘມ຺ໂມ…ເປ… ນ ນິຍ຺ຍາຕິ ນ ນິຄ຺ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ອາຫ.

ຍທິ ຕິຣຈ຺ຉານສີຫສ຺ສ ນາໂທ ສພ຺ພຕິຣຈ຺ຉານເອກຈ຺ຈມນຸສ຺ສາມນຸສ຺ສນາທໂຕ ເສຏ຺ຐຕ຺ຕາ ເສຏ຺ຐນາໂທ, ກິມງ຺ຄໍ ປນ ຕຖາຄຕສີຫສ຺ສ ນາໂທຕິ ອາຫ ‘‘ສີຫນາທນ຺ຕິ ເສຏ຺ຐນາທ’’ນ຺ຕິ. ຍທິ ວາ ຕິຣຈ຺ຉານສີຫນາທສ຺ສ ເສຏ຺ຐນາທຕາ ນິພ຺ຠຍຕາຍ ອປ຺ປຏິສຕ຺ຕຸຕາຍ ອິຈ຺ຉິຕາ, ຕຖາຄຕສີຫນາທສ຺ເສວ ອຍມຕ຺ໂຖ ສາຕິສໂຍຕິ ອາຫ ‘‘ອຠີຕນາທໍ ອປ຺ປຏິນາທ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ອຏ຺ຐານເມຕໍ ອນວກາໂສ’’ຕິອາທິນາ (ມ. ນິ. ໓.໑໒໙; ອ. ນິ. ໑.໒໖໘-໒໗໑) ຫິ ໂຍ ອຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ, ຕສ຺ສ ຠູຕຕາຍ ອຍໍ ນາໂທ ເສຏ຺ຐນາໂທ ນາມ ໂຫຕິ ອຸຕ຺ຕມນາໂທ. ຠູຕຕ຺ໂຖ ຫິ ອຸຕ຺ຕມຕ຺ໂຖຕິ. ອິມມຕ຺ຖໍ ປນ ວທນ຺ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ອຎ຺ຎໂຕ ຠຍໍ ວາ ອາສງ຺ກາ ວາ ນຕ຺ຖີຕິ ອຠີຕນາໂທ ນາມ ໂຫຕິ. ອຠູຕຎ຺ຫິ ວທໂຕ ກຸໂຕຈິ ຠຍໍ ວາ ອາສງ຺ກາ ວາ ສິຍາ, ເອວໍ ປນ ວທນ຺ຕໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ໂກຈິ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ປຏິພາຫິຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ນາມ ນຕ຺ຖີຕິ ອຍໍ ນາໂທ ອປ຺ປຏິນາໂທ ນາມ ໂຫຕິ.

ສມນ຺ຕໂຕ ນິຄ຺ຄຓ຺ຫນວເສນ ໂຕທນໍ ວິຊ຺ຌນໍ ສນ຺ນິໂຕທກໍ, ສມ຺ມາ ວາ ນິຕຸທນ຺ຕິ ປີເຬນ຺ຕິ ເອເຕນາຕິ ສນ຺ນິໂຕທກໍ. ວາຈາຍາຕິ ຈ ປຈ຺ຈຕ຺ເຕ ກຣຓວຈນໍ. ເຕນາຫ ‘‘ວຈນປໂຕເທນາ’’ຕິ. ສຎ຺ຊມ຺ຠຣິມກໍສູຕິ ສມນ຺ຕໂຕ ສມ຺ຠຣິຕໍ ອກໍສຸ, ສພ຺ເພ ປຣິພ຺ພາຊກາ ວາຈາໂຕທເນຫິ ຕຸທິໍສູຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ສມ຺ຠຣິຕໍ…ເປ… ວິຊ຺ຌິໍສູ’’ຕິ. ສິງ຺ຄາລກໍເຍວາຕິ ສິງ຺ຄາລເມວ, ‘‘ເສຄາລກໍເຍວາ’’ຕິປິ ປາໂຐ. ຕສ຺ເສວາຕິ ສິງ຺ຄາລຣວສ຺ເສວ. ອຖ ວາ ເຠຣຓ຺ຑກໍເຍວາຕິ ເຠທຓ຺ຑສກຸຓິສທິສໍເຍວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຠທຓ຺ຑໍ ນາມ ເອໂກ ປກ຺ຂີ ທ຺ວິມຸໂຂ, ຕສ຺ສ ກິຣ ສທ຺ໂທ ອຕິວິຍ ວິຣູໂປ ອມນາໂປ. ເຕນາຫ ‘‘ອປິຈ ຠິນ຺ນສ຺ສຣໍ ອມນາປສທ຺ທໍ ນທຕີ’’ຕິ. ເສສເມຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວ.

ສຣຠສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.