(໖) ໑. ພ຺ຣາຫ຺ມຓວຄ຺ໂຄ

໑. ປຐມທ຺ເວພ຺ຣາຫ຺ມຓສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໕໒. ພ຺ຣາຫ຺ມຓວຄ຺ຄສ຺ສ ປຐເມ ຊຣາຊິຓ຺ຓາຕິ ຊຣາວເສນ ຊິຓ຺ຓາ, ນ ພ຺ຍາຘິອາທີນໍ ວເສນ ຊິຓ຺ຓສທິສຕ຺ຕາ ຊິຓ຺ຓາ. ວໂຍວຸທ຺ຘາຕິ ວຍໂສ ວຸທ຺ຘິປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ວຸທ຺ຘາ, ນ ສີລາທິວຸທ຺ຘິຍາ. ຊາຕິມຫລ຺ລກາຕິ ຊາຕິຍາ ມຫນ຺ຕຕາຍ ຈິຣຣຕ຺ຕຎ຺ຎຸຕາຍ ຊາຕິມຫລ຺ລກາ. ຕໂຍ ອທ຺ເຘ ອຕິກ຺ກນ຺ຕາຕິ ປຐໂມ, ມຊ຺ຌິໂມ, ປຈ຺ຉິໂມຕິ ຕໂຍ ອທ຺ເຘ ອຕີຕາ. ຕຕິຍໍ ວຍໍ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕາຕິ ຕໂຕ ເອວ ປຈ຺ຉິມໍ ວຍໍ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕາ. ອກຕຠຍປຣິຕ຺ຕາຓາຕິ ເອຕ຺ຖ ຠຍປຣິຕ຺ຕາຓນ຺ຕິ ທຸຄ຺ຄຕິຠຍໂຕ ປຣິຕ຺ຕາຍກໍ ປຸຎ຺ຎໍ, ຕໍ ອກຕໍ ເອເຕຫີຕິ ອກຕຠຍປຣິຕ຺ຕາຓາ. ປຕິຏ຺ຐາກມ຺ມນ຺ຕິ ສຸຄຕິສງ຺ຂາຕປ຺ປຕິຏ຺ຐາວຫໍ ກມ຺ມໍ. ອຸປສໍຫຣີຍຕີຕິ ສມ຺ປາປີຍຕິ. ‘‘ອຸປນີຍຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ກິໍ ເກນ ອຸປນີຍຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອຍຎ຺ຫິ ຊາຕິຍາ ຊຣໍ ອຸປນີຍຕີ’’ຕິອາທິ. ອຍນ຺ຕິ ໂລໂກ. ຊາໂຕ ນ ຊາຕຠາເວເນວ ຕິຏ຺ຐຕິ, ອຖ ໂຂ ຕໂຕ ປຣໍ ຊຣໍ ປາປີຍຕິ, ຊຣາຍ ພ຺ຍາຘິໍ ປາປີຍຕິ. ເອວໍ ປຣໂຕ ປຣໍ ທຸກ຺ຂເມວ ອຸປນີຍຕິ.

ຕາຍນຏ຺ເຐນາຕິ ຣກ຺ຂນຏ຺ເຐນ. ນິລີຍນຏ຺ເຐນາຕິ ນິລີນຏ຺ຐານຠາເວນ. ປຕິຏ຺ຐານຏ຺ເຐນາຕິ ປຕິຏ຺ຐານຠາເວນ. ອວສ຺ສຍນຏ຺ເຐນາຕິ ອວສ຺ສຍິຕພ຺ພຠາເວນ. ອຸຕ຺ຕມຄຕິວເສນາຕິ ປຣມຄຕິຠາເວນ.

ປຐມທ຺ເວພ຺ຣາຫ຺ມຓສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ທຸຕິຍທ຺ເວພ຺ຣາຫ຺ມຓສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໕໓. ທຸຕິເຍ ຠຊິຕພ຺ພຏ຺ເຐນ ປເຣສໍ ຠາຊິຕພ຺ພຏ຺ເຐນ ຠາຊນໍ, ຠຓ຺ຑກໍ.

ທຸຕິຍທ຺ເວພ຺ຣາຫ຺ມຓສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓-໔. ອຎ຺ຎຕຣພ຺ຣາຫ຺ມຓສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ

໕໔-໕໕. ຕຕິເຍ ເຍສໍ ຣາຄາທີນໍ ອປ຺ປຫາເນນ ປຸຣິສສ຺ສ ອຕ຺ຕພ຺ຍາພາຘາທີນໍ ສມ຺ຠໂວ, ປຫາເນນ ອສມ຺ຠໂວຕິ ເອວໍ ຣາຄາທີນໍ ປຫາຍໂກ ອຣິຍຘມ຺ໂມ ມຫານຸຠາວຕາຍ ມຫານິສໍສຕາຍ ຈ ສາມໍ ປສ຺ສິຕພ຺ໂພຕິ ສນ຺ທິຏ຺ຐິໂກ. ອິມິນາ ນເຍນ ເສເສສຸ ປເທສຸປິ ຍຖາຣຫໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ. ສທ຺ທຕ຺ໂຖ ປນ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ຄສໍວຓ຺ຓນາສຸ (ວິສຸທ຺ຘິ. ມຫາຏີ. ໑.໑໔໗) ວຸຕ຺ຕນເຍນ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຈຕຸຕ຺ຖໍ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວ.

ອຎ຺ຎຕຣພ຺ຣາຫ຺ມຓສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕. ນິພ຺ພຸຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໕໖. ປຎ຺ຈເມ ນ ກາລນ຺ຕເຣ ປຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ຍທາ ສຈ຺ຈປ຺ປຏິເວໂຘ, ຕທາ ເອວ ລທ຺ຘພ຺ພຕ຺ຕາ ນ ກາລນ຺ຕເຣ ປຕ຺ຕພ຺ພໍ. ມຄ຺ຄຎາເຓນ ອຸປເນຕພ຺ພຕ຺ຕາ ອຸປເນຍ຺ຍໍ. ອຸປເນຍ຺ຍເມວ ໂອປເນຍ຺ຍິກນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ອຸປຄນ຺ຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ.

ນິພ຺ພຸຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໖. ປໂລກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໕໗. ຉຏ຺ເຐ ອາຈຣິຍປາຈຣິຍານນ຺ຕິ ອາຈຣິຍານມ຺ປິ ອາຈຣິຍານໍ. ນິຣນ຺ຕຣຜຸໂຏ ເນຣຍິກສຕ຺ເຕຫິ ນິຣຍຄາມິກມ຺ມສ຺ສ ກາຣການໍ ພຫຸຠາວາ. ອຸຠຍມ຺ເປຕນ຺ຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ອຕ຺ຖທ຺ວຍໍ. ຆນນິວາສຕນ຺ຕິ ຄາມານໍ ຆນສນ຺ນິວາສຕໍ. ເອກນ຺ເຕເນວ ອຘມ຺ໂມຕິ ອໂຍນິໂສມນສິກາຣເຫຕຸກຕ຺ຕາ ອນຕ຺ຖເຫຕຸຕາຍ ຈ ນິຍເມເນວ ອຘມ຺ໂມ. ນ ອຘມ຺ມຣາໂຄຕິ ອຘິປ຺ເປໂຕຕິ ປຣປຣິກ຺ຂາເຣສຸ ຣາໂຄ ວິຍ ນ ມຫາສາວຊ຺ໂຊຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຖາ ຫິ ສກສກປຣິກ຺ຂາຣວິສໂຍ ຣາໂຄ ວິສມໂລໂຠ ວິຍ ນ ເອກນ຺ຕໂຕ ອປາຍຸປ຺ປຕ຺ຕິຊນໂກ. ປຣປຣິກ຺ຂາເຣສຸ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານສ຺ສ ມຫາສາວຊ຺ຊຕາຍ ອຘມ຺ມຣາຄຕາ. ໂລຠສ຺ສ ສມກາໂລ ນາມ ນຕ຺ຖິ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕາທີນໍ ວິຍ ອໂຍນິໂສມນສິກາຣສມຸຏ຺ຐານຕ຺ຕາ. ເອສາຕິ ເອໂສ ປາປຘມ຺ໂມ. ສມໂລໂຠ ວິສມລກ຺ຂຓາຠາວໂຕ. ຕຖາ ຫິ ຕໍສມຸຏ຺ຐາໂນ ປໂຍໂຄ ມິຈ຺ຉາຈາໂຣຕິ ນ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອວຕ຺ຖຸປຏິເສວນສງ຺ຂາເຕນາຕິ ຍໍ ໂລກິຍສາຘຸສມນຸຎ຺ຎາຕໍ ຣາຄສ຺ສ ວຕ຺ຖຸຏ຺ຐານໍ, ຕໂຕ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ປຏິເສວນສງ຺ຂາເຕນ.

ວິວິຘສສ຺ສານນ຺ຕິ ສາລິວີຫິອາທິນານປ຺ປກາຣສສ຺ສານໍ. ທຸສ຺ສສ຺ສນ຺ຕິ ປຈ຺ຈຍທູເສນ ທູສິຕໍ ສສ຺ສໍ. ສມ຺ປຊ຺ຊມາເນຕິ ນິປ຺ຜຊ຺ຊນໂຕ ປເຄວ ຄພ຺ຠປຣິວຸທ຺ຘິກາເລ. ປາຓກາຕິ ສລຠາທິປາຓກາ. ປຕນ຺ຕີຕິ ສສ຺ສານໍ ມຕ຺ຖເກ ປຕນ຺ຕິ. ສລາກາມຕ຺ຕເມວ ສມ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ວຑ຺ຒິຕ຺ວາ ຄພ຺ຠໍ ຄເຫຕຸໍ ອສມຕ຺ຖໍ ສມ຺ປຊ຺ຊຕິ. ເຕຕິ ວາຬອມນຸສ຺ສາ. ລທ຺ໂຘກາສາຕິ ຍກ຺ຂາຘິປຕີຫິ ອນຸຎ຺ຎາຕຕ຺ຕາ ລທ຺ໂຘກາສາ.

ປໂລກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໗. ວຈ຺ຉໂຄຕ຺ຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໕໘. ສຕ຺ຕເມ ມຫາວິປາກນ຺ຕິ ອຸຬາຣຜລໍ ພຫຸວິປາກໍ. ຘມ຺ໂມ ນາມ ກຖິຕກຖາ ‘‘ອຕ຺ຖໍ ທຫຕິ ວິທຫຕີ’’ຕິ ກຕ຺ວາ. ອນຸຘມ຺ໂມ ນາມ ປຏິກຖນໍ ‘‘ຕໍ ອນຸຄໂຕ ຘມ຺ໂມ’’ຕິ ກຕ຺ວາ. ສຫ ຘມ຺ເມນາຕິ ສຫຘມ຺ໂມ, ໂສ ເອວ ສຫຘມ຺ມິໂກ. ຘມ຺ມສທ຺ໂທ ເຈຕ຺ຖ ກາຣຓປຣິຍາໂຍຕິ ອາຫ ‘‘ສກາຣໂຓ’’ຕິ. ວາທສ຺ສາຕິ ວຈນສ຺ສ. ອນຸປາໂຕ ອນຸປຈ຺ຉາ ປວຕ຺ຕິ.

ປຣິປນ຺ເຖ ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ປາຣິປນ຺ຖິໂກ. ປນ຺ເຖ ຐຕ຺ວາ ປເຣສໍ ສາປເຕຍ຺ຍໍ ຉິນ຺ທນໂຕ ປນ຺ຖທູຫນໂຈໂຣ. ຍທິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຎາຓໍ, ກຖໍ ຕໍ ອເສກ຺ຂນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອເສກ຺ຂສ຺ສ ປວຕ຺ຕຕ຺ຕາ’’ຕິ. ອິຕຣານີຕິ ສີລກ຺ຂນ຺ຘາທີນິ. ສຍມ຺ປີຕິ ປິ-ສທ຺ໂທ ‘‘ອເສກ຺ຂສ຺ສ ປວຕ຺ຕາ ຈາ’’ຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ສມ຺ປິຓ຺ເຑຕິ.

ນິພ຺ພິເສວໂນຕິ ວິເສວນຣຫິໂຕ ວິຄຕວິໂລມຠາໂວ. ນ ອຸປປຣິກ຺ຂນ຺ຕີຕິ ນ ວິຈາເຣນ຺ຕິ. ຊາຕິໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິໍ ຍາຕິ ອຸປຄຈ຺ຉຕີຕິ ຊາຕິໂຍ, ຊາໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ກຸລຊາເຕ’’ຕິ.

ເກວລີຕິ ເກວລວາ, ປາຣິປູຣິມາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ປຣິປຸຓ຺ຓຠາເວນ ຍຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ. ເອຕໍ ເກວລີຕິ ປທໍ. ອຠິຎ຺ຎາປາຣນ຺ຕິ ອຠິຊານສ຺ສ ປາຣໍ. ປຣິຍນ຺ຕໍ ຄຕຕ຺ຕາ ປາຣຄູ. ເອສ ນໂຍ ເສສປເທສຸປິ. ເຂຕ຺ຕວິນິຈ຺ຉຍສວເນນາຕິ ‘‘ອິເມຫິ ສີລາທິຄຸຓສມ຺ປນ຺ນາ ສເທວເກ ໂລເກ ປຸຎ຺ຎສ຺ສ ເຂຕ຺ຕໍ, ຕທຎ຺ໂຎ ນ ເຂຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ເຂຕ຺ຕວິນິຈ຺ຉຍສວເນນ ຣຫິຕາ.

ວຈ຺ຉໂຄຕ຺ຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໘. ຕິກຓ຺ຓສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໕໙. ອຏ຺ຐເມ ທຸຣາສທາຕິ ທຸຣຸປສງ຺ກມນາ. ຄຣຫາ ມຸຈ຺ຈິສ຺ສຕີຕິ ມຍິ ເອວໍ ກເຖນ຺ເຕ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ກິຎ຺ຈິ ກເຖສ຺ສຕິ, ເອວໍ ເມ ວຈນມຕ຺ຕມ຺ປິ ນ ລທ຺ຘນ຺ຕິ ອຍໍ ຄຣຫາ ມຸຈ຺ຈິສ຺ສຕີຕິ. ປຓ຺ຑິຕາຕິ ປຓ຺ຑິຈ຺ເຈນ ສມນ຺ນາຄຕາ. ຘີຣາຕິ ຘິຕິສມ຺ປນ຺ນາ. ພ຺ຍຕ຺ຕາຕິ ປຣວາທມທ຺ທນສມຕ຺ເຖນ ເວຍ຺ຍຕ຺ຕິເຍນ ສມນ຺ນາຄຕາ. ພຫຸສ຺ສຸຕາຕິ ພາຫຸສຈ຺ຈວນ຺ໂຕ. ວາທິໂນຕິ ວາທິມຄ຺ຄກຸສລາ. ສມ຺ມຕາຕິ ພຫຸໂນ ຊນສ຺ສ ສາຘຸສມ຺ມຕາ. ປຓ຺ຑິຕາທິອາກາຣປຣິຈ຺ເຉທນ຺ຕິ ເຕສໍ ເຕວິຊ຺ຊານໍ ປຓ຺ຑິຕາກາຣາທິອາກາຣປຣິຈ຺ເຉທໍ. ອາກາຣສທ຺ໂທ ກາຣຓປຣິຍາໂຍ, ປຣິຈ຺ເຉທສທ຺ໂທ ປຣິມາຓຕ຺ໂຖຕິ ອາຫ ‘‘ເອຕ຺ຕເກນ ກາຣເຓນາ’’ຕິ.

ຍຖາຕິ ເຍນາກາເຣນ, ເຍນ ກາຣເຓນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ຍຖາຕິ ກາຣຓວຈນ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ທ຺ວີຫິປິ ປກ຺ເຂຫີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເຕ ປກ຺ເຂ ສຣູປໂຕ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ມາຕິໂຕ ຈ ປິຕິໂຕ ຈາ’’ຕິ ອາຫ. ເຕສໍ ປກ຺ຂານໍ ວເສນສ຺ສ ສຸຊາຕຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຍສ຺ສ ມາຕາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຊນກຊນິກາຠາເວນ ວິນາປິ ໂລເກ ມາຕາປິຕຸສມຎ຺ຎາ ທິສ຺ສຕິ, ອິຘ ປນ ສາ ໂອຣສປຸຕ຺ຕວເສເນວ ອິຈ຺ຉິຕາຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສໍສຸທ຺ຘຄຫຓິໂກ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຄພ຺ຠໍ ຄຓ຺ຫາຕິ ຘາເຣຕີຕິ ຄຫຓີ, ຄພ຺ຠາສຍສຎ຺ຎິໂຕ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິປ຺ປເທໂສ. ຍຖາຠຸຕ຺ຕສ຺ສ ອາຫາຣສ຺ສ ວິປາຈນວເສນ ຄຓ຺ຫນໂຕ ອຉຑ຺ຑນໂຕ ຄຫຓີ, ກມ຺ມຊເຕໂຊຘາຕຸ.

ປິຕາ ຈ ມາຕາ ຈ ປິຕໂຣ, ປິຕູນໍ ປິຕໂຣ ປິຕາມຫາ, ເຕສໍ ຍຸໂຄ ປິຕາມຫຍຸໂຄ, ຕສ຺ມາ ‘‘ຍາວ ສຕ຺ຕມາ ປິຕາມຫຍຸຄາ ປິຕາມຫທ຺ວນ຺ທາ’’ຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ທ຺ວນ຺ທໍ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ຍຸຄນ຺ຕິ ອາຍຸປ຺ປມາຓໍ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍຸຄ-ສທ຺ທສ຺ສ ຈ ອຕ຺ຖກຖາ ທສ຺ສິຕາ ‘‘ປິຕາມໂຫເຍວ ປິຕາມຫຍຸຄ’’ນ຺ຕິ. ປຸພ຺ພປຸຣິສາຕິ ປຸຣິສຄ຺ຄຫຓຎ຺ເຈຕ຺ຖ ອຸກ຺ກຏ຺ຐນິທ຺ເທສວເສນ ກຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເອວຎ຺ຫິ ‘‘ມາຕິໂຕ’’ຕິ ປາຬິວຈນໍ ສມຕ຺ຖິຕໍ ໂຫຕິ. ອກ຺ຂິຕ຺ໂຕຕິ ອກ຺ເຂໂປ. ອນວກ຺ຂິຕ຺ໂຕຕິ ສທ຺ຘຖາລິປາກາທີສຸ ອນວກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ນ ຉຑ຺ຑິໂຕ. ຊາຕິວາເທນາຕິ ເຫຕຸມ຺ຫິ ກຣຓວຈນນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເກນ ກາຣເຓນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ອຸຠໂຕ…ເປ… ປິຕາມຫຍຸຄາ’’ຕິ ເອເຕນ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ໂຍນິໂທສາຠາໂວ ທສ຺ສິໂຕ ສໍສຸທ຺ຘຄຫຓິກຕາກິຕ຺ຕນໂຕ. ‘‘ອກ຺ຂິຕ຺ໂຕ’’ຕິ ອິມິນາ ກິຣິຍາປຣາຘາຠາໂວ. ສໍສຸທ຺ຘຊາຕິກາປິ ຫິ ສຕ຺ຕາ ກິຣິຍາປຣາເຘນ ເຂປໍ ປາປຸຓນ຺ຕິ. ‘‘ອນຸປກ຺ກຸຏ຺ໂຐ’’ຕິ ອິມິນາ ອຍຸຕ຺ຕສໍສຄ຺ຄາຠາໂວ. ອຍຸຕ຺ຕສໍສຄ຺ຄຎ຺ຫິ ປຏິຈ຺ຈ ສຕ຺ຕາ ສຸທ຺ຘຊາຕິກາ ກິຣິຍາປຣາຘຣຫິຕາປິ ອກ຺ໂກສໍ ລຠນ຺ຕິ.

ຕນ຺ຕິ ຄຣຫາວຈນໍ. ມນ຺ເຕ ປຣິວຕ຺ເຕຕີຕິ ເວເທ ສຊ຺ຌາຍຕິ, ປຣິຍາປຸຓາຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມນ຺ເຕ ຘາເຣຕີຕິ ຍຖາອຘີເຕ ມນ຺ເຕ ອສມ຺ມຸຏ຺ເຐ ກຕ຺ວາ ຫທເຍ ຐເປຕິ.

ໂອຏ຺ຐປຫຕກຣຓວເສນາຕິ ອຕ຺ຖາວຘາຣຓວເສນ. ສນິຆຓ຺ຑຸເກຏຸຠານນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ວຈນີຍວາຈກຠາເວນ ອຕ຺ຖໍ ສທ຺ທຎ຺ຈ ຂຓ຺ຑຕິ ຠິນ຺ທຕິ ວິຠຊ຺ຊ ທສ຺ເສຕີຕິ ນິຂຓ຺ຑຸ, ໂສ ເອວ ອິຘ ຂ-ກາຣສ຺ສ ຆ-ກາຣໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ນິຆຓ຺ຑູ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ກິຏຕິ ຄເມຕິ ກິຣິຍາທິວິຠາຄໍ, ຕໍ ວາ ອນວເສສປຣິຍາທານໂຕ ຄເມນ຺ໂຕ ປູເຣຕີຕິ ເກຏຸຠໍ. ເວວຈນປ຺ປກາສກນ຺ຕິ ປຣິຍາຍສທ຺ທທີປກໍ, ເອເກກສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ອເນກປຣິຍາຍວຈນວິຠາວກນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນິທສ຺ສນມຕ຺ຕຎ຺ເຈຕໍ ອເນເກສມ຺ປິ ອຕ຺ຖານໍ ເອກສທ຺ທວຈນີຍຕາວິຠາວນວເສນປິ ຕສ຺ສ ຄນ຺ຖສ຺ສ ປວຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ວຈີເຠທາທິລກ຺ຂຓາ ກິຣິຍາ ກປ຺ປີຍຕິ ວິກປ຺ປີຍຕິ ເອເຕນາຕິ ກິຣິຍາກປ຺ໂປ, ໂສ ປນ ວຓ຺ຓປທສມ຺ພນ຺ຘປທຕ຺ຖາທິວິຠາຄໂຕ ພຫຸກປ຺ໂປຕິ ອາຫ ‘‘ກິຣິຍາກປ຺ປວິກປ຺ໂປ’’ຕິ. ອິທຎ຺ຈ ມູລກິຣິຍາກປ຺ປຄນ຺ຖໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂສ ຫິ ມຫາວິສໂຍ ສຕສຫສ຺ສປຣິມາໂຓ ນມາຈຣິຍາທິປ຺ປກຣຓໍ. ຐານກຣຓາທິວິຠາຄໂຕ ນິພ຺ພຈນວິຠາຄໂຕ ຈ ອກ຺ຂຣາ ປເຠທີຍນ຺ຕິ ເອເຕຫີຕິ ອກ຺ຂຣປ຺ປເຠທາ, ສິກ຺ຂານິຣຸຕ຺ຕິໂຍ. ເອເຕສນ຺ຕິ ຈຕຸນ຺ນໍ ເວທານໍ.

ປທນ຺ຕິ ຈຕຸພ຺ພິຘໍ, ປຎ຺ຈວິຘໍ ວາ ປທໍ, ຕໍ ປທໍ ກາຍຕີຕິ ປທໂກ, ເຕເຍວ ວາ ເວເທ ປທໂສ ກາຍຕີຕິ ປທໂກ. ຕທວເສສນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາວເສສໍ ວາກ຺ຍໍ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ສທ຺ທພ຺ຍາກຣຓໍ ວຕ຺ວາ ປຸນ ‘‘ພ຺ຍາກຣຓ’’ນ຺ຕິ ອຕ຺ຖພ຺ຍາກຣຓມາຫ. ຕໍ ຕໍ ສທ຺ທໍ ຕທຕ຺ຖຎ຺ຈ ພ຺ຍາກໂຣຕິ ພ຺ຍາຈິກ຺ຂຕິ ເອເຕນາຕິ ພ຺ຍາກຣຓໍ, ສທ຺ທສຕ຺ຖໍ. ອາຍຕິໍ ຫິຕໍ ເຕນ ໂລໂກ ນ ຍຕຕິ ນ ອີຫຕີຕິ ໂລກາຍຕໍ. ຕຎ຺ຫິ ຄນ຺ຖໍ ນິສ຺ສາຍ ສຕ຺ຕາ ປຸຎ຺ຎກິຣິຍາຍ ຈິຕ຺ຕມ຺ປິ ນ ອຸປ຺ປາເທນ຺ຕິ.

ອສີຕິ ມຫາສາວກາຕິ ອຎ຺ຎາສິໂກຓ຺ຑຎ຺ໂຎ, ວປ຺ໂປ, ຠທ຺ທິໂຍ, ມຫານາໂມ, ອສ຺ສຊິ, ນາຬໂກ, ຍໂສ, ວິມໂລ, ສຸພາຫຸ, ປຸຓ຺ຓຊິ, ຄວມ຺ປຕິ, ອຸຣຸເວລກສ຺ສໂປ, ນທີກສ຺ສໂປ, ຄຍາກສ຺ສໂປ, ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ, ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ, ມຫາກສ຺ສໂປ, ມຫາກຈ຺ຈາໂນ, ມຫາໂກຏ຺ຐິໂກ, ມຫາກປ຺ປິໂນ, ມຫາຈຸນ຺ໂທ, ອນຸຣຸທ຺ໂຘ, ກງ຺ຂາເຣວໂຕ, ອານນ຺ໂທ, ນນ຺ທໂກ, ຠຄຸ, ນນ຺ທິໂຍ, ກິມິໂລ, ຠທ຺ທິໂຍ, ຣາຫຸໂລ, ສີວລິ, ອຸປາລິ, ທພ຺ໂພ, ອຸປເສໂນ, ຂທິຣວນິຍເຣວໂຕ, ປຸຓ຺ໂຓ ມນ຺ຕານິປຸຕ຺ໂຕ, ປຸຓ຺ໂຓ ສຸນາປຣນ຺ຕໂກ, ໂສໂຓ ກຸຏິກຓ຺ໂຓ, ໂສໂຓ ໂກຬິວິໂສ, ຣາໂຘ, ສຸຠູຕິ, ອງ຺ຄຸລິມາໂລ, ວກ຺ກລິ, ກາຬຸທາຍີ, ມຫາອຸທາຍີ, ປິລິນ຺ທວຈ຺ໂຉ, ໂສຠິໂຕ, ກຸມາຣກສ຺ສໂປ, ຣຏ຺ຐປາໂລ, ວງ຺ຄີໂສ, ສຠິໂຍ, ເສໂລ, ອຸປວາໂຓ, ເມຆິໂຍ, ສາຄໂຕ, ນາຄິໂຕ, ລກຸຓ຺ຑກຠທ຺ທິໂຍ, ປິຓ຺ໂຑໂລ ຠາຣທ຺ວາໂຊ, ມຫາປນ຺ຖໂກ, ຈູຬປນ຺ຖໂກ, ພາກຸໂລ, ກຸຓ຺ຑຘາໂນ, ທາຣຸຈີຣິໂຍ, ຍໂສໂຊ, ອຊິໂຕ, ຕິສ຺ສເມຕ຺ເຕຍ຺ໂຍ, ປຸຓ຺ຓໂກ, ເມຕ຺ຕຄຸ, ໂຘຕໂກ, ອຸປສີໂວ, ນນ຺ໂທ, ເຫມໂກ, ໂຕເທຍ຺ໂຍ, ກປ຺ໂປ, ຊຕຸກຓ຺ຓີ, ຠທ຺ຣາວຸໂຘ, ອຸທໂຍ, ໂປສໂລ, ໂມຆຣາຊາ, ປິງ຺ຄິໂຍຕິ ເອເຕ ອສີຕິ ມຫາສາວກາ ນາມ.

ກສ຺ມາ ປເນເຕ ເອວ ເຖຣາ ‘‘ມຫາສາວກາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕີຕິ? ອຠິນີຫາຣສ຺ສ ມຫນ຺ຕຠາວໂຕ. ຕຖາ ຫິ ທ຺ເວ ອຄ຺ຄສາວກາປິ ມຫາສາວເກສຸ ອນ຺ໂຕຄຘາ. ເຕ ຫິ ສາວກປາຣມິຎາຓສ຺ສ ມຕ຺ຖກປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສາວເກສຸ ອຄ຺ຄຘມ຺ມາຘິຄເມນ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐິຕາປິ ອຠິນີຫາຣມຫນ຺ຕຕາສາມຎ຺ເຎນ ‘‘ມຫາສາວກາ’’ຕິປິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ອິຕເຣ ປນ ປກຕິສາວເກຫິ ສາຕິສຍໍ ມຫາຠິນີຫາຣາ. ຕຖາ ຫິ ເຕ ປທຸມຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ກຕປຓິຘານາ, ຕໂຕ ເອວ ສາຕິສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາສມາປຕ຺ຕີສຸ ວສິໂນ ປຠິນ຺ນປ຺ປຏິສມ຺ຠິທາ ຈ. ກາມໍ ສພ຺ເພປິ ອຣຫນ຺ໂຕ ສີລວິສຸທ຺ຘິອາທິເກ ສມ຺ປາເທຕ຺ວາ ຈຕູສຸ ສຕິປຏ຺ຐາເນສຸ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕຈິຕ຺ຕາ ສຕ຺ຕ ໂພຊ຺ຌງ຺ເຄ ຍຖາຠູຕໍ ຠາເວຕ຺ວາ ມຄ຺ຄປ຺ປຏິປາຏິຍາ ອນວເສສໂຕ ກິເລເສ ເຂເປຕ຺ວາ ອຄ຺ຄຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫນ຺ຕິ, ຕຖາປິ ຍຖາ ສທ຺ຘາວິມຸຕ຺ຕໂຕ ທິຏ຺ຐິປ຺ປຕ຺ຕສ຺ສ, ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕໂຕ ຈ ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ຕສ຺ສ ປຸພ຺ພຠາຄຠາວນາວິເສສສິທ຺ໂຘ ມຄ຺ຄຠາວນາວິເສໂສ, ເອວໍ ອຠິນີຫາຣມຫນ຺ຕຕ຺ຕປຸພ຺ພໂຍຄມຫນ຺ຕຕ຺ຕາ ຫິ ສສນ຺ຕາເນ ສາຕິສຍສ຺ສ ຄຸຓວິເສສສ຺ສ ນິປ຺ຜາທິຕຕ຺ຕາ ສີລາທີຫິ ຄຸເຓຫິ ມຫນ຺ຕາ ສາວກາຕິ ມຫາສາວກາ. ເຕສຸເຍວ ປນ ເຍ ໂພຘິປກ຺ຂິຍຘມ຺ເມສຸ ປາໂມກ຺ຂຠາເວນ ຘຸຣຠູຕານໍ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິສງ຺ກປ຺ປາທີນໍ ສາຕິສຍໍ ກິຈ຺ຈານຸຠາວນິປ຺ຜຕ຺ຕິຍາ ກາຣຓຠູຕາຍ ຕຊ຺ຊາຠິນີຫາຣາຠິນີຫຏາຍ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ນິຣນ຺ຕຣໍ ຈິຣກາລສມ຺ຠາວິຕາຍ ສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິຍາ ຍຖາກ຺ກມໍ ປຎ຺ຎາຍ ສມາຘິສ຺ມິຎ຺ຈ ອຸກ຺ກຏ຺ຐປາຣມິປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສວິເສສໍ ສພ຺ພຄຸເຓຫິ ອຄ຺ຄຠາເວ ຐິຕາ, ເຕ ສາຣິປຸຕ຺ຕໂມຄ຺ຄລ຺ລານາ. ອິຕເຣ ອຏ຺ຐສຕ຺ຕຕິ ເຖຣາ ສາວກປາຣມິຍາ ມຕ຺ຖເກ ສພ຺ພສາວການໍ ອຄ຺ຄຠາເວນ ອຏ຺ຐິຕຕ຺ຕາ ‘‘ມຫາສາວກາ’’ອິຈ຺ເຈວ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ປກຕິສາວກາ ປນ ອຠິນີຫາຣມຫນ຺ຕຕ຺ຕາຠາວໂຕ ປຸພ຺ພໂຍຄມຫນ຺ຕຕ຺ຕາຠາວໂຕ ຈ ‘‘ສຕ຺ຖຸສາວກາ’’ອິຈ຺ເຈວ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ເຕ ປນ ອຄ຺ຄສາວກາ ວິຍ ມຫາສາວກາ ວິຍ ຈ ນ ປຣິມິຕາ, ອຖ ໂຂ ອເນກສຕາ ອເນກສຫສ຺ສາ.

ວຍຕີຕິ ວໂຍ, ອາທິມຊ຺ຌປຣິໂຍສາເນສຸ ກຕ຺ຖຈິ ອປຣິກິລມນ຺ໂຕ ອວິຕ຺ຖາຍນ຺ໂຕ ເຕ ຄນ຺ເຖ ສນ຺ຕາເນຕິ ປເຓຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທ຺ເວ ປຏິເສຘາ ປກຕິໍ ຄເມນ຺ຕີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອວໂຍ ນ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ອວຍໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອວໂຍ ນາມ…ເປ… ນ ສກ຺ໂກຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອິຘາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ. ເອຕນ຺ຕິ ‘‘ວິວິຈ຺ເຈວ ກາເມຫີ’’ຕິອາທິວຈນໍ. ຕຕິຍວິຊ຺ຊາຘິຄມາຍ ປຏິປຕ຺ຕິກ຺ກໂມ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໗໐) ສາຕິສຍໍ ວິຕ຺ຖາຣິໂຕ, ຕຖາ ອິຘ ອວຕ຺ຕຸກາມຕາຍ ຠຍເຠຣວສຸຕ຺ຕາທີສຸ (ມ. ນິ. ໑.໓໔ ອາທໂຍ) ວິຍ ສງ຺ເຂປໂຕ ຈ ວຕ຺ຕຸກາມຕາຍ ‘‘ທ຺ວິນ຺ນໍ ວິຊ຺ຊານ’’ມິຈ຺ເຈວ ວຸຕ຺ຕໍ.

ວິຊ຺ຊາຕິ ປຸພ຺ເພນິວາສປ຺ປຏິຈ຺ຉາທກສ຺ສ ໂມຫກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ວິຊ຺ຊນຏ຺ເຐນປິ ວິຊ຺ຊາ. ໂມໂຫ ປຏິຈ຺ຉາທກຏ຺ເຐນ ຕໂມຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ ຕໂມ ວິຍາຕິ ກຕ຺ວາ. ກາຕພ຺ພໂຕ ກຣຓໍ, ໂອຠາໂສວ ກຣຓໍ ໂອຠາສກຣຓໍ, ອຕ຺ຕໂນ ປຈ຺ຈເຍຫິ ໂອຠາສຠາເວນ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕພ຺ພຏ຺ເຐນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຍໍ ອຕ຺ໂຖຕິ ອຍເມວ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ໂຖ. ປສໍສາວຈນນ຺ຕິ ຕສ຺ເສວ ອຕ຺ຖສ຺ສ ໂຖມນາວຈນໍ ປຏິປກ຺ຂວິຘມນປວຕ຺ຕິວິເສສານໍ ໂພຘນໂຕ. ໂຍຊນາຕິ ປສໍສາວເສນ ວຸຕ຺ຕປທານໍ ອຕ຺ຖທສ຺ສນວເສນ ວຸຕ຺ຕປທສ຺ສ ຈ ໂຍຊນາ. ອວິຊ຺ຊາ ວິຫຕາຕິ ເອເຕນ ວິຊ຺ຊນຏ຺ເຐນ ວິຊ຺ຊາຕິ ອຍມ຺ປິ ອຕ຺ໂຖ ທີປິໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຍສ຺ມາ ວິຊ຺ຊາ ອຸປ຺ປນ຺ນາຕິ ເອເຕນ ວິຊ຺ຊາປຏິປກ຺ຂາ ອວິຊ຺ຊາ, ປຏິປກ຺ຂຕາ ຈສ຺ສາ ປຫາຕພ຺ພຠາເວນ ວິຊ຺ຊາຍ ຈ ປຫາຍກຠາເວນາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອິຕຣສ຺ມິມ຺ປິ ປທທ຺ວເຍຕິ ‘‘ຕໂມ ວິຫໂຕ, ອາໂລໂກ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ’’ຕິ ປທທ຺ວເຍປິ. ເອເສວ ນໂຍຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕໂຍຊນໍ ອຕິທິສຕິ. ຕຕ຺ຖາຍໍ ໂຍຊນາ – ເອວໍ ອຘິຄຕວິຊ຺ຊສ຺ສ ຕໂມ ວິຫໂຕ ວິທ຺ຘສ຺ໂຕ. ກສ຺ມາ? ຍສ຺ມາ ອາໂລໂກ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ຎາຓາໂລໂກ ປາຕຸຠູໂຕຕິ. ເປສິຕຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ຍຖາຘິປ຺ເປຕຕ຺ຖສິທ຺ຘິປ຺ປຕ຺ຕິໍ ວິສ຺ສຏ຺ຐຈິຕ຺ຕສ຺ສ, ປຐມວິຊ຺ຊາຘິຄມາຍ ເປສິຕຈິຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ວິປສ຺ສນາປາທກນ຺ຕິ ອິມິນາ ຕສ຺ສ ຌານຈິຕ຺ຕສ຺ສ ນິພ຺ເພຘຠາຄິຍຕມາຫ. ວິປສ຺ສນາ ຕິວິຘາ ວິປສ຺ສກປຸຄ຺ຄລເຠເທນ. ມຫາໂພຘິສຕ຺ຕານຎ຺ຫິ ປຈ຺ເຈກໂພຘິສຕ຺ຕານຎ຺ຈ ວິປສ຺ສນາ ຈິນ຺ຕາມຍຎາຓສໍວຑ຺ຒິຕຕ຺ຕາ ສຍມ຺ຠຸຎາຓຠູຕາ, ອິຕເຣສໍ ສຸຕມຍຎາຓສໍວຑ຺ຒິຕຕ຺ຕາ ປໂຣປເທສສມ຺ຠູຕາ. ສາ ‘‘ຐເປຕ຺ວາ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນໍ ອວເສສຣູປາຣູປຊ຺ຌານານໍ ອຎ຺ຎຕຣໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍາ’’ຕິອາທິນາ ອເນກຘາ ອຣູປມຸຂວເສນ ຈຕຸຘາຕຸວວຕ຺ຖາເນ ວຸຕ຺ຕານໍ ເຕສໍ ເຕສໍ ຘາຕຸປຣິຄ຺ຄຫມຸຂານໍ ອຎ຺ຎຕຣມຸຂວເສນ ຈ ອເນກຘາວ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໓໐໖) ນານານຍໂຕ ວິຠາວິຕາ. ມຫາໂພຘິສຕ຺ຕານໍ ປນ ຈຕຸວີສຕິໂກຏິສຕສຫສ຺ສມຸເຂນ ປເຠທຄມນໂຕ ນານານຍໍ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓສນ຺ນິສ຺ສຍສ຺ສ ອຣິຍມຄ຺ຄຎາຓສ຺ສ ອຘິຏ຺ຐານຠູຕໍ ປຸພ຺ພຠາຄຎາຓຄພ຺ຠໍ ຄຓ຺ຫາເປນ຺ຕໍ ປຣິປາກໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ປຣມຄມ຺ຠີຣໍ ສຓ຺ຫສຸຂຸມຕຣໍ ອນຎ຺ຎສາຘາຣຓໍ ວິປສ຺ສນາຎາຓໍ ໂຫຕິ, ຍໍ ອຏ຺ຐກຖາສຸ ‘‘ມຫາວຊິຣຎາຓ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຍສ຺ສ ຈ ປວຕ຺ຕິວິຠາເຄນ ຈຕຸວີສຕິໂກຏິສຕສຫສ຺ສປ຺ປເຠທສ຺ສ ປາທກຠາເວນ ສມາປຊ຺ຊິຍມານາ ຈຕຸວີສຕິໂກຏິສຕສຫສ຺ສສງ຺ຂາ ເທວສິກໍ ສຕ຺ຖຸ ວຬຎ຺ຊນກສມາປຕ຺ຕິໂຍ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ສ຺ວາຍໍ ພຸທ຺ຘານໍ ວິປສ຺ສນາຈາໂຣ ປຣມຕ຺ຖມຎ຺ຊູສາຍໍ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ຄສໍວຓ຺ຓນາຍໍ (ວິສຸທ຺ຘິ. ມຫາຏີ. ໑.໑໔໔) ທສ຺ສິໂຕ, ອຕ຺ຖິເກຫິ ຕໂຕ ຄເຫຕພ຺ໂພຕິ. ອິຘ ປນ ສາວການໍ ວິປສ຺ສນາຈາຣໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ວິປສ຺ສນາປາທກ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ກາມໍ ເຫຏ຺ຐິມມຄ຺ຄຎາຓານິປິ ອາສວານໍ ເຂປນຎາຓານິ ເອວ, ອນວເສສໂຕ ປນ ເຕສໍ ເຂປນໍ ອຄ຺ຄມຄ຺ຄຎາເຓເນວາຕິ ອາຫ ‘‘ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄຎາຓຕ຺ຖາຍາ’’ຕິ. ອາສວວິນາສນໂຕຕິ ອາສວານໍ ນິສ຺ເສສໍ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ທນໂຕ. ອາສວານໍ ຂເຍ ຎາຓໍ ອາສວກ຺ຂຍຎາຓນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຕຕ຺ຣ ເຈຕໍ ຎາຓ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ຂເຍ’’ຕິ ອາຘາເຣ ຠຸມ຺ມໍ, ນ ວິສເຍຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຕຕ຺ຖ ປຣິຍາປນ຺ນຕ຺ຕາ’’ຕິ ອາຫ. ອຠິນີຫຣຕີຕິ ອຠິມຸຂໍ ນີຫຣຕິ, ຍຖາ ມຄ຺ຄາຠິສມໂຍ ໂຫຕິ, ສວນໍ ຕທຠິມຸຂໍ ປວຕ຺ເຕຕິ. ອິທໍ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ອຣິຍສຈ຺ຈສ຺ສ ຕທາ ຠິກ຺ຂຸນາ ປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕ ຄຫິຕຠາວທສ຺ສນໍ. ເອຕ຺ຕກໍ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ປຣິຈ຺ຉິຊ຺ຊ ຄຫິຕຠາວທສ຺ສນໍ. ນ ອິໂຕ ຠິຍ຺ໂຍຕິ ຕສ຺ສ ອນວເສສໂຕ ຄຫິຕຠາວທສ຺ສນໍ. ເຕນາຫ ‘‘ສພ຺ພມ຺ປິ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິອາທິ. ສຣສລກ຺ຂຓປຏິເວເຘນາຕິ ສຠາວສງ຺ຂາຕສ຺ສ ລກ຺ຂຓສ຺ສ ອສມ຺ໂມຫໂຕ ປຏິວິຊ຺ຌເນນ. ອສມ຺ໂມຫປຏິເວໂຘຕິ ຈ ຍຖາ ຕສ຺ມິໍ ຎາເຓ ປວຕ຺ເຕ ປຈ຺ຉາ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈສ຺ສ ສຣູປາທິປຣິຈ຺ເຉເທ ສມ຺ໂມໂຫ ນ ໂຫຕິ, ຕຖາ ປວຕ຺ຕິ. ເຕເນວາຫ ‘‘ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕີ’’ຕິ. ທຸກ຺ຂໍ ສມຸເທຕິ ເອຕສ຺ມາຕິ ທຸກ຺ຂສມຸທໂຍ. ຍໍ ຐານໍ ປຕ຺ວາຕິ ຍໍ ນິພ຺ພານໍ ມຄ຺ຄສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈຍຏ຺ເຐນ ກາຣຓຠູຕໍ ອາຄມ຺ມ. ປຕ຺ວາຕິ ຈ ຕທຸຠຍວໂຕ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ປວຕ຺ຕິຍາຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຕ຺ວາຕິ ວາ ປາປຸຓນເຫຕຸ. ອປ຺ປວຕ຺ຕິນ຺ຕິ ອປ຺ປວຕ຺ຕິນິມິຕ຺ຕໍ. ເຕ ວາ ນ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ອປ຺ປວຕ຺ຕິ, ນິພ຺ພານໍ. ຕສ຺ສາຕິ ທຸກ຺ຂນິໂຣຘສ຺ສ. ສມ຺ປາປກນ຺ຕິ ສຈ຺ຉິກິຣິຍາວເສນ ສມ຺ມເທວ ປາປກໍ.

ກິເລສວເສນາຕິ ອາສວສງ຺ຂາຕກິເລສວເສນ. ຍສ຺ມາ ອາສວານໍ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈປຣິຍາໂຍ ຕປ຺ປຣິຍາປນ຺ນຕ຺ຕາ ເສສສຈ຺ຈານຎ຺ຈ ຕໍສມຸທຍາທິປຣິຍາໂຍ ອຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປຣິຍາຍໂຕ’’ຕິ. ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ສຈ຺ຈານີຕິ ໂຍຊນາ. ອາສວານຎ຺ເຈຕ຺ຖ ຄຫຓໍ ‘‘ອາສວານໍ ຂຍຎາຓາຍາ’’ຕິ ອາຣທ຺ຘຕ຺ຕາ. ຕຖາ ຫິ ‘‘ກາມາສວາປິ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິອາທິນາ ອາສວວິມຸຕ຺ຕິສີເສເນວ ສພ຺ພກິເລສວິມຸຕ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ‘‘ອິທໍ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕີ’’ຕິອາທິນາ ມິສ຺ສກມຄ຺ໂຄ ອິຘ ກຖິໂຕຕິ ‘‘ສຫ ວິປສ຺ສນາຍ ໂກຏິປ຺ປຕ຺ຕໍ ມຄ຺ຄໍ ກເຖສີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຊານໂຕ ປສ຺ສໂຕຕິ ອິມິນາ ປຣິຎ຺ຎາສຈ຺ຉິກິຣິຍາຠາວນາຠິສມຍາ ວຸຕ຺ຕາ. ວິມຸຈ຺ຈຕີຕິ ອິມິນາ ປຫານາຠິສມໂຍ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ອິມິນາ ມຄ຺ຄກ຺ຂຓໍ ທສ຺ເສຕີ’’ຕິ. ຊານໂຕ ປສ຺ສໂຕຕິ ວາ ເຫຕຸນິທ຺ເທໂສ. ຍໍ ຊານນເຫຕຸ ກາມາສວາປິ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຈ຺ຈຕີຕິ ໂຍຊນາ. ຘມ຺ມານຎ຺ຫິ ສມານກາລິການມ຺ປິ ປຈ຺ຈຍປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນຕາ ສຫຊາຕໂກຏິຍາ ລພ຺ຠຕິ. ຠວາສວຄ຺ຄຫເຓເນວ ເອຕ຺ຖ ຠວຣາຄສ຺ສ ວິຍ ຠວທິຏ຺ຐິຍາປິ ສມວໂຣໂຘຕິ ທິຏ຺ຐາສວສ຺ສປິ ສງ຺ຄໂຫ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ຂີຓາ ຊາຕີຕິອາທີຫິ ປເທຫິ. ຕສ຺ສາຕິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຎາຓສ຺ສ. ຠູມິນ຺ຕິ ປວຕ຺ຕິຏ຺ຐານໍ. ເຍນາຘິປ຺ປາເຍນ ‘‘ກຕມາ ປນສ຺ສາ’’ຕິອາທິນາ ໂຈທນາ ກຕາ, ຕໍ ວິວຣນ຺ໂຕ ‘‘ນ ຕາວສ຺ສາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ນ ຕາວສ຺ສ ອຕີຕາ ຊາຕິ ຂີຓາ ມຄ຺ຄຠາວນາຍາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຕຕ຺ຖ ກາຣຓມາຫ ‘‘ປຸພ຺ເພວ ຂີຓຕ຺ຕາ’’ຕິ. ນ ອນາຄຕາ ອສ຺ສ ຊາຕິ ຂີຓາຕິ ໂຍຊນາ. ນ ອນາຄຕາຕິ ຈ ອນາຄຕຠາວສາມຎ຺ຎໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເລເສນ ໂຈເທຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ອນາຄເຕ ວາຍາມາຠາວໂຕ’’ຕິ. ອນາຄຕວິເສໂສ ປເນຕ຺ຖ ອຘິປ຺ເປໂຕ, ຕສ຺ສ ເຂປເນ ວາຍາໂມ ລພ຺ຠເຕວ. ເຕນາຫ ‘‘ຍາ ປນ ມຄ຺ຄສ຺ສາ’’ຕິອາທິ. ເອກຈຕຸປຎ຺ຈໂວກາຣຠເວສູຕິ ຠວຕ຺ຕຍຄ຺ຄຫຓໍ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ອນວເສສໂຕ ຊາຕິຍາ ຂີຓຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ. ຕນ຺ຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ຊາຕິໍ. ໂສຕິ ຂີຓາສໂວ ຠິກ຺ຂຸ.

ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວາໂສ ນາມ ອິຘ ມຄ຺ຄພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍສ຺ສ ນິພ຺ພຕ຺ຕນເມວາຕິ ອາຫ ‘‘ປຣິວຸຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ. ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິຍາ ຈຕູສຸ ສຈ຺ເຈສຸ ປຣິຎ຺ຎາທິກິຈ຺ຈສາຘນວເສນ ປວຕ຺ຕມານາຍ ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ປາທີນມ຺ປິ ທຸກ຺ຂສຈ຺ເຈ ປຣິຎ຺ຎາຠິສມຍານຸຄຸຓາ ປວຕ຺ຕິ, ອິຕເຣສຸ ຈ ສຈ຺ເຈສຸ ເນສໍ ປຫານາຠິສມຍາທິວເສນ ປວຕ຺ຕິ ປາກຏາ ເອວ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຈຕູສຸ ສຈ຺ເຈສຸ ຈຕູຫິ ມຄ຺ເຄຫິ ປຣິຎ຺ຎາປຫານສຈ຺ຉິກິຣິຍາຠາວນາຠິສມຍວເສນາ’’ຕິ. ປຸຖຸຊ຺ຊນກລ຺ຍາຓກາທໂຍຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ສຕ຺ຕເສຂໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ.

ອິຕ຺ຖຕ຺ຕາຍາຕິ ອິເມ ປກາຣາ ອິຕ຺ຖໍ, ຕພ຺ຠາໂວ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕໍ, ຕທຕ຺ຖນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເຕ ປນ ປກາຣາ ອຣິຍມຄ຺ຄພ຺ຍາປາຣຠູຕາ ປຣິຎ຺ຎາທໂຍ ອິຘາຘິປ຺ເປຕາຕິ ອາຫ ‘‘ເອວໍໂສຬສວິຘກິຈ຺ຈຠາວາຍາ’’ຕິ. ເຕ ຫິ ມຄ຺ຄໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂໂຕ ມຄ຺ຄານຸຠາເວນ ປາກຏາ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕິ, ປຣິຎ຺ຎາທີສຸ ຈ ປຫານເມວ ປຘານໍ ຕທຕ຺ຖຕ຺ຕາ ອິຕເຣສນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ກິເລສກ຺ຂຍາຍ ວາ’’ຕິ. ປຫີນກິເລສປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓວເສນ ວາ ເອຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ທຸຕິຍວິກປ຺ເປ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕາຍາຕິ ນິສ຺ສກ຺ເກ ສມ຺ປທານວຈນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອິຕ຺ຖຠາວໂຕ’’ຕິ. ອປຣນ຺ຕິ ອນາຄຕໍ. ອິເມ ປນ ຈຣິມກຕ຺ຕຠາວສງ຺ຂາຕາ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາ. ປຣິຎ຺ຎາຕາ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕີຕິ ເອເຕນ ເຕສໍ ອປ຺ປຕິຏ຺ຐຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ອປຣິຎ຺ຎາມູລກາ ຫິ ປຕິຏ຺ຐາ. ຍຖາຫ ‘‘ກພຬີກາເຣ ເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາຫາເຣ ອຕ຺ຖິ ຣາໂຄ, ອຕ຺ຖິ ນນ຺ທີ, ອຕ຺ຖິ ຕຓ຺ຫາ, ປຕິຏ຺ຐິຕໍ ຕຕ຺ຖ ວິຎ຺ຎາຓໍ ວິຣຸຬ຺ຫ’’ນ຺ຕິອາທິ (ສໍ. ນິ. ໒.໖໔; ກຖາ. ໒໙໖; ມຫານິ. ໗). ເຕເນວາຫ – ‘‘ຉິນ຺ນມູລກາ ຣຸກ຺ຂາ ວິຍາ’’ຕິອາທິ.

ຍສ຺ສາຕິ ປຸຖຸຊ຺ຊນສ຺ສ. ຕສ຺ສ ຫິ ສີລໍ ກທາຈິ ວຑ຺ຒຕິ, ກທາຈິ ຫາຍຕິ. ເສກ຺ຂາປິ ປນ ສີເລສຸ ປຣິປູຣກາຣິໂນວ, ອເສກ຺ເຂສຸ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ ນຕ຺ຖິ. ເຕນາຫ ‘‘ຂີຓາສວສ຺ສາ’’ຕິອາທິ. ວສິປ຺ປຕ຺ຕນ຺ຕິ ວສີຠາວປ຺ປຕ຺ຕໍ. ສຸຏ຺ຐຸ ສມາຫິຕນ຺ຕິ ອຄ຺ຄຜລສມາຘິນາ ສມ຺ມເທວ ສມາຫິຕໍ. ຘິຕິສມ຺ປນ຺ນນ຺ຕິ ອຄ຺ຄຜລຘິຕິຍາ ສມນ຺ນາຄຕໍ. ມຈ຺ຈຸໍ ຊຫິຕ຺ວາ ຐິຕນ຺ຕິ ອາຍຕິໍ ປຸນພ຺ຠວາຠາວໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ. ກຖໍ ປຸນພ຺ຠວາຠາໂວຕິ ອາຫ ‘‘ສພ຺ເພ ປາປຘມ຺ເມ ປຊຫິຕ຺ວາ ຐິຕ’’ນ຺ຕິ. ສພ຺ພສ຺ສປິ ເຎຍ຺ຍຘມ຺ມສ຺ສ ຈຕຸສຈ຺ຈນ຺ໂຕຄຘຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ພຸທ຺ຘນ຺ຕິ ຈຕຸສຈ຺ຈພຸທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ. ພຸທ຺ຘສາວກາຕິ ສາວກພຸທ຺ຘາ ນມສ຺ສນ຺ຕິ, ປເຄວ ອິຕຣາ ປຊາ. ອິຕຣາ ຫິ ປຊາ ສາວເກປິ ນມສ຺ສນ຺ຕິ. ອິຕິ ເອຕ຺ຕເກນ ຐາເນນ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ວເສນ ຄາຖານໍ ອຕ຺ຖໍ ວຕ຺ວາ ອິທານິ ສາວກສ຺ສປິ ວເສນ ອຕ຺ຖໍ ໂຍເຊຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຖ ວາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສາວໂກປິ ໂຄຕໂມ ມຸຂນິພ຺ພຕ຺ເຕນ ສມ຺ປຕ຺ເຕນ ສມ຺ພນ຺ເຘນ, ຍໂຕ ສພ຺ເພປິ ອຣິຍສາວກາ ຠຄວໂຕ ໂອຣສປຸຕ຺ຕາຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕີຕິ.

ນິວຸສ຺ສຕີຕິ ນິວາໂສ, ນິວຸຕ຺ໂຖ ຂນ຺ຘສນ຺ຕາໂນຕິ ອາຫ ‘‘ນິວຸຕ຺ຖກ຺ຂນ຺ຘປຣມ຺ປຣ’’ນ຺ຕິ. ອເວຕິ, ອເວທີຕິ ປາຐທ຺ວເຍນປິ ປຸພ຺ເພນິວາສຎາຓສ຺ສ ກິຈ຺ຈສິທ຺ຘິໍເຍວ ທສ຺ເສຕິ. ເອກຕ຺ຕກາຍເອກຕ຺ຕສຎ຺ຎິຠາວສາມຎ຺ຎໂຕ ເວຫປ຺ຜລາປິ ເອຕ຺ເຖວ ສງ຺ຄຫໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ‘‘ຉ ກາມາວຈເຣ, ນວ ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ’’ອິຈ຺ເຈວ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິຕເຣ ປນ ອປຈຸຣຠາວໂຕ ນ ວຸຕ຺ຕາ. ເອກຈ຺ຈານໍ ອວິສຍຠາວໂຕ ຈ ອວຈນໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຊາຕິ ຂີຍຕິ ເອເຕນາຕິ ຊາຕິກ຺ຂໂຍ, ອຣຫຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ໂຕ’’ຕິ. ‘‘ອຠິຎ຺ຎາຍາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ຍກາຣໂລເປນ ‘‘ອຠິຎ຺ຎາ’’ຕິ ນິທ຺ເທໂສ ກໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ຊານິຕ຺ວາ’’ຕິ. ກິຈ຺ຈໂວສາເນນາຕິ ຈຕູຫິ ມຄ຺ເຄຫິ ກຕ຺ຕພ຺ພສ຺ສ ໂສຬສວິຘສ຺ສ ກິຈ຺ຈສ຺ສ ປຣິໂຍສາເນນ. ໂວສິໂຕຕິ ປຣິໂຍສິໂຕ, ນິຏ຺ຐິໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂມເນຍ຺ເຍນ ສມນ຺ນາຄໂຕຕິ ກາຍໂມເນຍ຺ຍາທີຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ລປິຕໍ ລປຕີຕິ ລປິຕລາປໂນ. ອຕ຺ຕປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕ ຎຕ຺ວາຕິ ອິມິນາ ເຕສໍ ວິຊ຺ຊານໍ ປຏິລທ຺ຘຠາວໍ ທີເປຕິ.

ຕິກຓ຺ຓສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໙. ຊາຓຸສ຺ໂສຓິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໖໐. ນວເມ ເທຍ຺ຍຘມ຺ມສ຺ເສຕໍ ນາມນ຺ຕິ ຍາຄໍ ກໂຣນ຺ເຕນ ທາຕພ຺ພເທຍ຺ຍຘມ຺ມໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ ຕທຎ຺ຎສ຺ສ ປາຬິຍໍ ເທຍ຺ຍຘມ຺ມຄ຺ຄຫເຓເນວ ຄຫິຕຕ຺ຕາ. ມຕກຠຕ຺ຕນ຺ຕິ ມຕເກ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ທາຕພ຺ພຠຕ຺ຕໍ, ປິຕຸປິຓ຺ຑນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ວຣປຸຣິສານນ຺ຕິ ວິສິຏ຺ຐປຸຣິສານໍ, ອຸຕ຺ຕມປຸຣິສານນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສພ຺ພເມຕໍ ທານນ຺ຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕເຠທໍ ຍຎ຺ຎສທ຺ຘາທິທານໍ.

ຊາຓຸສ຺ໂສຓິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໐. ສງ຺ຄາຣວສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໖໑. ທສເມ ຊິຓ຺ຓານໍ ຫຕ຺ຖິສາລາທີນໍ ປຏິສງ຺ຂຣຓໍ ປຸນ ປາກຕິກກຣຓໍ ຊິຓ຺ຓປຏິສງ຺ຂຣຓໍ, ຕສ຺ສ ກາຣໂກ ຊິຓ຺ຓປຏິສງ຺ຂຣຓກາຣໂກ. ພາຫິຣສມເຍຕິ ສຕ຺ຖຸສາສນໂຕ ພາຫິເຣ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍສມເຍ. ສພ຺ພຈຕຸກ຺ເກນາຕິອາທີສຸ ສພ຺ເພສຸ ທ຺ວິປທຈຕຸປ຺ປທາທິເຠເທສຸ ປາເຓສຸ ເອເກກສ຺ມິໍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປາເຓ ວຘິຕ຺ວາ ຍຊິຕພ຺ພໍ ຍຎ຺ຎໍ ສພ຺ພຈຕຸກ຺ກໍ ນາມ. ເສເສສຸປິ ອິມິນາ ນເຍນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຍສ຺ສ ວາ ຕສ຺ສ ວາຕິ ນິສ຺ສກ຺ເກ ສາມິວຈນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຍສ຺ມາ ວາ ຕສ຺ມາ ວາ’’ຕິ. ເອວມສ຺ສາຍນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອສ຺ສູຕິ ນິປາຕມຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ອຍ’’ນ຺ຕິ.

ວຑ຺ເຒນ຺ໂຕຕິ ປຏ຺ຐເປນ຺ໂຕ. ມຄ຺ຄພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍສ຺ສ ໂອຄຘໍ ມູລໍ ປຕິຏ຺ຐາຠູຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິໂຍຄຘໍ. ເຕນາຫ ‘‘ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄສງ຺ຂາຕສ຺ສາ’’ຕິອາທິ. ອຸກ຺ກຏ຺ຐນິທ຺ເທເສນ ເຈຕ຺ຖ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄສ຺ເສວ ຄຫຓໍ ກຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອຸຕ຺ຕມໍ ປຕິຏ຺ຐາຠູຕໍ ອາຣມ຺ມຓູປນິສ຺ສຍຠາເວນ.

ອປ຺ເປຫິ ເວຍ຺ຍາວຈ຺ຈກຣາທີຫິ ອຕ຺ໂຖ ເອຕິສ຺ສາຕິ ອປ຺ປຏ຺ຐາ ຕ຺ຖ-ກາຣສ຺ສ ຏ຺ຐ-ກາຣໍ ກຕ຺ວາ. ເຕນາຫ ‘‘ຍຕ຺ຖ ພຫູ’’ຕິອາທິ. ຍຕ຺ຖາຕິ ຍສ຺ສໍ ປຏິປທາຍໍ. ອປ຺ໂປ ສມາຣມ຺ໂຠ ເອຕສ຺ສາຕິ ອປ຺ປສມາຣມ຺ໂຠ. ປາສໍສາຕິ ປສໍສາຣຫາ. ເອຕໍ ເຍວ ກຖາເປສ຺ສາມີຕິ ເອເຕເນວ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓນ ກຖາເປສ຺ສາມິ.

ໂສປ຺ເປນາຕິ ນິທ຺ທາຍ. ປມາເທນາຕິ ຊາຄຣິຍາທີສຸ ອນນຸຍຸຎ຺ຊນໂຕ ສຕິວິປ຺ປວາສລກ຺ຂເຓນ ປມາເທນ. ປຈ຺ຈນີກປຏິຫຣຓວເສນາຕິ ປຏິປກ຺ຂາປນຍນວເສນ. ຕຖາ ຫິ ຠຄວໂຕ ຈ ສາສນສ຺ສ ຈ ປຏິປກ຺ຂາ ຕິຕ຺ຖິຍາ, ເຕສໍ ຫຣຓໂຕ ປຏິຫາຣິຍໍ. ເຕ ຫິ ທິຏ຺ຐິຫຣຓວເສນ ທິຏ຺ຐິປ຺ປກາສເນ ອສມຕ຺ຖຠາເວນ ຈ ອິທ຺ຘິອາເທສນານຸສາສນີຫິ ຫຣິຕາ ອປນີຕາ ໂຫນ຺ຕີຕິ. ‘‘ປຏີ’’ຕິ ວາ ອຍໍ ສທ຺ໂທ ‘‘ປຈ຺ຉາ’’ຕິ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ໂພເຘຕິ ‘‘ຕສ຺ມິໍ ປຏິປວິຏ຺ຐສ຺ມິໍ, ອຎ຺ໂຎ ອາຄຎ຺ຉິ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ’’ຕິອາທີສຸ (ສຸ. ນິ. ໙໘໕; ຈູຬນິ. ວຕ຺ຖຸຄາຖາ ໔) ວິຍ, ຕສ຺ມາ ສມາຫິເຕ ຈິຕ຺ເຕ ວິຄຕູປກ຺ກິເລເສ ກຕກິຈ຺ເຈນ ປຈ຺ຉາ ຫຣິຕພ຺ພໍ ປວຕ຺ເຕຕພ຺ພນ຺ຕິ ປຏິຫາຣິຍໍ, ອຕ຺ຕໂນ ວາ ອຸປກ຺ກິເລເສສຸ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານມຄ຺ເຄຫິ ຫຣິເຕສຸ ປຈ຺ຉາຫຣຓໍ ປຏິຫາຣິຍໍ, ອິທ຺ຘິອາເທສນານຸສາສນິໂຍ ຈ ວິຄຕູປກ຺ກິເລເສນ ກຕກິຈ຺ເຈນ ຈ ສຕ຺ຕຫິຕຕ຺ຖໍ ປຸນ ປວຕ຺ເຕຕພ຺ພາ, ຫຣິເຕສຸ ຈ ອຕ຺ຕໂນ ອຸປກ຺ກິເລເສສຸ ປຣສຕ຺ຕານໍ ອຸປກ຺ກິເລສຫຣຓານິ ໂຫນ຺ຕີຕິ ປຏິຫາຣິຍານິ ຠວນ຺ຕິ, ປຏິຫາຣິຍເມວ ປາຏິຫາຣິຍໍ. ປຏິຫາຣິເຍ ວາ ອິທ຺ຘິອາເທສນານຸສາສນິສມຸທາເຍ ຠວໍ ເອເກກໍ ປາຏິຫາຣິຍນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ປຏິຫາຣິຍໍ ວາ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານໍ ມຄ຺ໂຄ ຈ ປຏິປກ຺ຂຫຣຓໂຕ, ຕຕ຺ຖ ຊາຕໍ ນິມິຕ຺ຕຠູເຕ, ຕໂຕ ວາ ອາຄຕນ຺ຕິ ປາຏິຫາຣິຍໍ.

ອາຄຕນິມິຕ຺ເຕນາຕິ ອາຄຕາກາຣສລ຺ລກ຺ຂຓວເສນ. ເອສ ນໂຍ ເສເສສຸປິ. ເອໂກ ຣາຊາຕິ ທກ຺ຂິຓມຘຸຣາຘິປຕິ ເອໂກ ປຓ຺ຑຸຣາຊາ. ເອວມ຺ປິ ເຕ ມໂນຕິ ອິມິນາ ອາກາເຣນ ຕວ ມໂນ ປວຕ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນ ປກາເຣນ ປວຕ຺ໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ໂສມນສ຺ສິໂຕ ວາ’’ຕິອາທິ. ສາມຎ຺ຎໂຊຕນາ ວິເສເສ ອວຕິຏ຺ຐຕີຕິ ອຘິປ຺ປາເຍເນວໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ເອວໍ ຕວ ມໂນ’’ຕິ ອິທຎ຺ຈ ມນໂສ ໂສມນສ຺ສິຕຕາທິມຕ຺ຕທສ຺ສນໍ, ນ ປນ ເຍນ ໂສ ໂສມນສ຺ສິໂຕ ວາ ໂທມນສ຺ສິໂຕ ວາ, ຕໍທສ຺ສນໍ. ໂສມນສ຺ສຄ຺ຄຫເຓນ ເຈຕ຺ຖ ຕເທກຏ຺ຐາ ຣາຄາທໂຍ ສທ຺ຘາທໂຍ ຈ ທສ຺ສິຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ໂທມນສ຺ສຄ຺ຄຫເຓນ ໂທສາທໂຍ. ທຸຕິຍນ຺ຕິ ‘‘ອິຕ຺ຖມ຺ປິ ເຕ ມໂນ’’ຕິ ປທໍ. ອິຕິປີຕິ ເອຕ຺ຖ ອິຕິ-ສທ຺ໂທ ນິທສ຺ສນຕ຺ໂຖ ‘‘ອຕ຺ຖີຕິ ໂຂ, ກຈ຺ຈານ, ອຍເມໂກ ອນ຺ໂຕ’’ຕິອາທີສຸ (ສໍ. ນິ. ໒.໑໕; ໓.໙໐) ວິຍ. ເຕນາຫ ‘‘ອິມຎ຺ຈ ອິມຎ຺ຈ ອຕ຺ຖໍ ຈິນ຺ຕຍມານ’’ນ຺ຕິ. ປິ-ສທ຺ໂທ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖສມ຺ປິຓ຺ຑນຕ຺ໂຖ.

ກເຖນ຺ຕານໍ ສຸຕ຺ວາຕິ ກເຖນ຺ຕານໍ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ. ຕສ຺ສ ວເສນາຕິ ຕສ຺ສ ວິຕກ຺ກິຕສ຺ສ ວເສນ. ອຏ຺ຏກາຣເກນາຕິ ວິນິຈ຺ຉຍກາຣເກນ.

ນ ອຣິຍານນ຺ຕິ ອຣິຍານໍ ມຄ຺ຄຜລຈິຕ຺ຕໍ ນ ຊານາຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຎ຺ຫິ ເຕນ ອນຘິຄຕຕ຺ຕາ ເຈໂຕປຣິຍຎາເຓນປິ ນ ສກ຺ກາ ວິຎ຺ຎາຕຸໍ, ອຎ຺ຎໍ ປນ ຈິຕ຺ຕໍ ຊານາຕິເຍວ. ເຫຏ຺ຐິໂມ ອຸປຣິມສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ຊານາຕີຕິອາທີນິປິ ມຄ຺ຄຜລຈິຕ຺ຕເມວ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕານີຕິ ເວທິຕພ຺ພານິ. ໂສຕາປນ຺ນາທໂຍປິ ຫິ ອຕ຺ຕນາ ອຘິຄຕເມວ ມຄ຺ຄຜລໍ ປເຣຫິ ອຸປ຺ປາທິຕໍ ສມ຺ມາ ເຈໂຕປຣິຍຎາເຓນ ຊານິຕຸໍ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ, ນ ອຕ຺ຕນາ ອນຘິຄຕໍ. ສພ຺ເພປິ ອຣິຍາ ອຕ຺ຕໂນ ຜລໍ ສມາປຊ຺ຊນ຺ຕິ ອຘິຄຕຕ຺ຕາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ເອເຕສຸ ຈາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຍທິ ອຣິຍາ ອຕ຺ຕນາ ອຘິຄຕຜລໍ ສມາປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ອຸປຣິມາປິ ເຫຏ຺ຐິມໍ ຜລໍ ສມາປຊ຺ຊນ຺ຕິ ອຘິຄຕຕ຺ຕາ ໂລກິຍສມາປຕ຺ຕິໂຍ ວິຍາຕິ ກສ຺ສຈິ ອາສງ຺ກາ ສິຍາ, ຕນ຺ນິວຕ຺ຕນຕ຺ຖມາຫ ‘‘ອຸປຣິໂມ ເຫຏ຺ຐິມໍ ນ ສມາປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ.

ອຸປຣິໂມຕິ ສກທາຄາມິອາທິອຣິຍປຸຄ຺ຄໂລ. ເຫຏ຺ຐິມນ຺ຕິ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລາທິໍ. ນ ສມາປຊ຺ຊຕີຕິ ສຕິປິ ອຘິຄຕຕ຺ເຕ ນ ສມາປຊ຺ຊຕິ. ກສ຺ມາຕິ ເຈ? ກາຣຓມາຫ ‘‘ເຕສຎ຺ຫີ’’ຕິອາທິ, ເຕສໍ ສກທາຄາມິອາທີນໍ ເຫຏ຺ຐິມາ ເຫຏ຺ຐິມາ ຜລສມາປຕ຺ຕິ ເຕສຸ ເຕສຸເຍວ ເຫຏ຺ຐິເມສຸ ອຣິຍປຸຄ຺ຄເລສຸ ປວຕ຺ຕຕິ, ນ ອຸປຣິເມສູຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິມິນາ ເຫຏ຺ຐິມໍ ຜລຈິຕ຺ຕໍ ອຸປຣິມສ຺ສ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ກສ຺ມາຕິ ເຈ? ປຸຄ຺ຄລນ຺ຕຣຠາວູປຄມເນນ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘຕ຺ຕາ. ເອເຕນ ອຸປຣິໂມ ອຣິໂຍ ເຫຏ຺ຐິມໍ ຜລສມາປຕ຺ຕິໍ ສມາປຊ຺ຊຕິ ອຕ຺ຕນາ ອຘິຄຕຕ຺ຕາ ຍຖາ ຕໍ ໂລກິຍສມາປຕ຺ຕິນ຺ຕິ ເອວໍ ປວຕ຺ໂຕ ເຫຕຸ ພ຺ຍຠິຈາຣິໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ນ ຫິ ໂລກິຍຊ຺ຌາເນສຸ ປຸຄ຺ຄລນ຺ຕຣຠາວູປຄມນໍ ນາມ ອຕ຺ຖິ ວິເສສາຠາວໂຕ, ອິຘ ປນ ອສມຸຄ຺ຆາຏິຕກມ຺ມກິເລສນິໂຣຘເນນ ປຸຖຸຊ຺ຊເນຫິ ວິຍ ໂສຕາປນ຺ນສ຺ສ ໂສຕາປນ຺ນາທີຫິ ສກທາຄາມິອາທີນໍ ປຸຄ຺ຄລນ຺ຕຣຠາວູປຄມນໍ ອຕ຺ຖິ. ຍໂຕ ເຫຏ຺ຐິມາ ເຫຏ຺ຐິມາ ຜລຘມ຺ມາ ອຸປຣູປຣິມຄ຺ຄຘມ຺ເມຫິ ນິວຕ຺ຕິຕາ ປຏິປກ຺ເຂຫິ ວິຍ ອຠິຠູຕາ ອປ຺ປວຕ຺ຕິຘມ຺ມຕໍເຍວ ອາປນ຺ນາ. ເຕເນວ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘຕ຺ຕາ’’ຕິ.

ອປິຈ ກຸສລກິຣິຍປ຺ປວຕ຺ຕິ ນາມ ອຎ຺ຎາ, ວິປາກປ຺ປວຕ຺ຕິ ຈ ອຎ຺ຎາຕິ ອນນ຺ຕຣຜລຕ຺ຕາ ຈ ໂລກຸຕ຺ຕຣກຸສລານໍ ເຫຏ຺ຐິມໂຕ ອຸປຣິໂມ ຠວນ຺ຕຣຄໂຕ ວິຍ ໂຫຕິ. ຕໍຕໍຜລວເສເນວ ຫິ ອຣິຍານໍ ໂສຕາປນ຺ນາທິນາມລາໂຠ. ເຕ ສເຈ ອຎ຺ຎຜລສມງ຺ຄິໂນປິ ໂຫນ຺ຕິ, ໂສຕາປນ຺ນາທິນາມມ຺ປິ ເຕສໍ ອວວຕ຺ຖິຕໍ ສິຍາ. ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ວາ ອຣິຍສ຺ສ ຕໍ ຕໍ ຜລໍ ສທິສນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ ນ ອຸປຣິມສ຺ສ ເຫຏ຺ຐິມຜລສມງ຺ຄິຕາຍ ເລໂສປິ ສມ຺ຠວຕິ, ກຸໂຕ ຕສ຺ສາ ສມາປຊ຺ຊນນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເຫຏ຺ຐິມາ ຈ ໂສຕາປນ຺ນາທໂຍ ອຸປຣິມໍ ສກທາຄາມິຜລາທິໍ ນ ສມາປຊ຺ຊນ຺ຕິ ອນຘິຄຕຕ຺ຕາ. ນ ຫິ ອນຘິຄຕໍ ສມາປຕ຺ຕິໍ ສມາປຊ຺ຊິຕຸໍ ສກ຺ກາ, ຕສ຺ມາ ສພ຺ເພປິ ອຣິຍາ ອຕ຺ຕໂນເຍວ ຜລໍ ສມາປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ນິຏ຺ຐເມຕ຺ຖ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ.

ປວຕ຺ເຕນ຺ຕາຕິ ປວຕ຺ຕກາ ຫຸຕ຺ວາ, ປວຕ຺ຕນວເສນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວນ຺ຕິ ຍຖານຸສິຏ຺ຐາຍ ອນຸສາສນິຍາ ວິຘິວເສນ ປຏິເສຘວເສນ ຈ ປວຕ຺ຕິຕາກາຣປຣາມສນໍ. ສາ ຈ ສມ຺ມາວິຕກ຺ກາ ນາມ ມິຈ຺ຉາວິຕກ຺ການຎ຺ຈ ປວຕ຺ຕິອາກາຣທສ຺ສນວເສນ ປວຕ຺ຕຕິ. ຕຕ຺ຖ ອານິສໍສສ຺ສ ອາທີນວສ຺ສ ຈ ວິຠາວນຕ຺ຖໍ ອນິຈ຺ຈສຎ຺ຎເມວ, ນ ນິຈ຺ຈສຎ຺ຎນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຏິໂຍຄິນິວຕ຺ຕນຕ຺ຖຎ຺ຫິ ເອວ-ກາຣຄ຺ຄຫຓໍ. ອິຘາປິ ເອວສທ຺ທຄ຺ຄຫຓສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ປໂຍຊນຎ຺ຈ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອິທໍ-ຄຫເຓປິ ເອເສວ ນໂຍ. ປຎ຺ຈກາມຄຸຓຣາຄນ຺ຕິ ນິທສ຺ສນມຕ຺ຕໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ ຕທຎ຺ຎຣາຄສ຺ສ ໂທສາທີນຎ຺ຈ ປຫານສ຺ສ ອິຈ຺ຉິຕຕ຺ຕາ ຕປ຺ປຫານສ຺ສ ຈ ຕທຎ຺ຎຣາຄາທິເຂປສ຺ສ ອຸປາຍຠາວໂຕ. ຕຖາ ວຸຕ຺ຕໍ ທຸຏ຺ຐໂລຫິຕວິໂມຈນສ຺ສ ປຸພ຺ພທຸຏ຺ຐມໍສເຂປນູປາຍຕາ ວິຍ. ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມເມວາຕິ ອວຘາຣຓໍ ປຏິກ຺ເຂປຠາວໂຕ ສາວຊ຺ຊຘມ຺ມນິວຕ຺ຕນປຣໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ, ຕສ຺ສ ອຘິຄມູປາຍານິສໍສຠູຕານໍ ຕທຎ຺ເຎສໍ ອນວຊ຺ຊຘມ຺ມານໍ ນານນ຺ຕຣິຍຠາວໂຕ.

ຈິນ຺ຕາມຓິກວິຊ຺ຊາສຣິກ຺ຂກຕນ຺ຕິ ອິມິນາ ‘‘ຈິນ຺ຕາມຓີ’’ຕິ ເອວໍ ລທ຺ຘນາມາ ໂລເກ ເອກາ ວິຊ຺ຊາ ອຕ຺ຖິ, ຍາຍ ປເຣສໍ ຈິຕ຺ຕໍ ວິຊານນ຺ຕີຕິ ທີເປຕິ. ‘‘ຕສ຺ສາ ກິຣ ວິຊ຺ຊາຍ ສາຘໂກ ປຸຄ຺ຄໂລ ຕາທິເສ ເທສກາເລ ມນ຺ຕໍ ປຣິຊປ຺ປິຕ຺ວາ ຍສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ຊານິຕຸກາໂມ, ຕສ຺ສ ທິຏ຺ຐຫຕ຺ຖາທິວິເສສສຎ຺ຊານນມຸເຂນ ຈິຕ຺ຕາຈາຣໍ ອນຸມິນນ຺ໂຕ ກເຖຕີ’’ຕິ ເກຈິ. ອປເຣ ‘‘ວາຈໍ ນິຈ຺ຉຣາເປຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ອກ຺ຂຣສລ຺ລກ຺ຂຓວເສນາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ.

ອິທຎ຺ຈ ປນ ສພ຺ພນ຺ຕິ ‘‘ຠວໍ ໂຄຕໂມ ອເນກວິຫິຕໍ ອິທ຺ຘິວິຘໍ ປຈ຺ຈນຸໂຠຕີ’’ຕິອາທິນຍປ຺ປວຕ຺ຕໍ ສພ຺ພມ຺ປິ.

ສງ຺ຄາຣວສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ພ຺ຣາຫ຺ມຓວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.