໔. ນິທານສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓໔. ຈຕຸຕ຺ເຖ ປິຓ຺ຑກຣຓຕ຺ຖາຍາຕິ ອາຍູຫນວເສນ ຣາສິກຣຓຕ຺ຖາຍ. ອຠິນ຺ນານີຕິ ເອກເທເສນປິ ອຂຓ຺ຑິຕານິ. ຠິນ຺ນກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຫິ ພີຊໍ ພີຊກິຈ຺ຈາຍ ນ ອຸປກປ຺ປຕິ. ອປູຕີນີຕິ ອຸທກເຕມເນນ ປູຕິຠາວໍ ນ ອຸປຄຕານິ. ປູຕິພີຊຎ຺ຫິ ພີຊຕ຺ຖາຍ ນ ອຸປກປ຺ປຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ປູຕິຠາເວນ ອພີຊຕ຺ຕໍ ອປ຺ປຕ຺ຕານີ’’ຕິ. ນ ວາເຕນ ນ ຈ ອາຕເປນ ຫຕານີຕິ ວາເຕນ ຈ ອາຕເປນ ຈ ນ ຫຕານິ, ນິໂຣຊຕໍ ນ ປາປິຕານິ. ນິໂຣຊຎ຺ຫິ ກສຏພີຊໍ ພີຊຕ຺ຖາຍ ນ ອຸປກປ຺ປຕິ. ສາຣາທານີຕິ ຕຓ຺ຑຸລສາຣສ຺ສ ອາທານໂຕ ສາຣາທານິ. ນິສ຺ສາຣຎ຺ຫິ ພີຊໍ ພີຊຕ຺ຖາຍ ນ ອຸປກປ຺ປຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ຄຫິຕສາຣານີ’’ຕິ, ປຕິຏ຺ຐິຕສາຣານີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສນ຺ນິຈຍຠາເວນ ສຸຂໍ ສຍິຕານີຕິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມາເສ ໂກຏ຺ຐປກ຺ຂິຕ຺ຕນິຍາເມເນວ ສຸຂສຍິຕານິ.

ກມ຺ມວິຠຕ຺ຕີຕິ ກມ຺ມວິຠາໂຄ. ທິຏ຺ຐຘມ຺ໂມ ວຸຈ຺ຈຕິ ປຈ຺ຈກ຺ຂຠູໂຕ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ໂນ ອຕ຺ຕຠາໂວ, ຕຕ຺ຖ ເວທິຕພ຺ພຜລໍ ກມ຺ມໍ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມເວທນີຍໍ. ປຈ຺ຈຸປນ຺ນຠວໂຕ ອນນ຺ຕຣໍ ເວທິຕພ຺ພຜລໍ ກມ຺ມໍ ອຸປປຊ຺ຊເວທນີຍໍ. ອປຣປຣິຍາຍເວທນີຍນ຺ຕິ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມານນ຺ຕຣຠວໂຕ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ອຕ຺ຕຠາວປຣິຍາເຍ ອຕ຺ຕຠາວປຣິວຕ຺ເຕ ເວທິຕພ຺ພຜລໍ ກມ຺ມໍ. ປຏິປກ຺ເຂຫິ ອນຠິຠູຕຕາຍ ປຈ຺ຈຍວິເສເສນ ປຏິລທ຺ຘວິເສສຕາຍ ຈ ພລວຠາວປ຺ປຕ຺ຕາ ຕາທິສສ຺ສ ປຸພ຺ພາຠິສງ຺ຂາຣສ຺ສ ວເສນ ສາຕິສຍາ ຫຸຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕາ ປຐມຊວນເຈຕນາ ຕສ຺ມິໍເຍວ ອຕ຺ຕຠາເວ ຜລທາຍິນີ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມເວທນີຍກມ຺ມໍ ນາມ. ສາ ຫິ ວຸຕ຺ຕາກາເຣນ ພລວຕີ ຊວນສນ຺ຕາເນ ຄຸຓວິເສສຍຸຕ຺ເຕສຸ ອຸປກາຣານຸປກາຣວສປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ອາເສວນາລາເຠນ ອປ຺ປວິປາກຕາຍ ຈ ປຐມຊວນເຈຕນາ ອິຕຣທ຺ວຍໍ ວິຍ ປວຕ຺ຕສນ຺ຕານຸປຣມາເປກ຺ຂໍ ໂອກາສລາຠາເປກ຺ຂຎ຺ຈ ກມ຺ມໍ ນ ໂຫຕີຕິ ອິເຘວ ປຸປ຺ຜມຕ຺ຕໍ ວິຍ ປວຕ຺ຕິວິປາກມຕ຺ຕໍ ຜລໍ ເທຕິ. ຕຖາ ອສກ຺ໂກນ຺ຕນ຺ຕິ ກມ຺ມສ຺ສ ວິປາກທານໍ ນາມ ອຸປຘິປ຺ປໂຍຄາທິປຈ຺ຈຍນ຺ຕຣສມວາເຍເນວ ໂຫຕີຕິ ຕທຠາວໂຕ ຕສ຺ມິໍເຍວ ອຕ຺ຕຠາເວ ວິປາກໍ ທາຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕໍ. ອໂຫສິກມ຺ມນ຺ຕິ ອໂຫສິ ເອວ ກມ຺ມໍ, ນ ຕສ຺ສ ວິປາໂກ ອໂຫສິ ອຕ຺ຖິ ຠວິສ຺ສຕິ ຈາຕິ ເອວໍ ເວທິຕພ຺ພໍ ກມ຺ມໍ.

ອຕ຺ຖສາຘິກາຕິ ທານາທິປາຓາຕິປາຕາທິອຕ຺ຖສ຺ສ ນິປ຺ຜາທິກາ. ກາ ປນ ສາຕິ ອາຫ ‘‘ສຕ຺ຕມຊວນເຈຕນາ’’ຕິ. ສາ ຫິ ສນ຺ນິຏ຺ຐາປກເຈຕນາ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ປຏິລທ຺ຘວິເສສາ ປຸຣິມຊວນເຈຕນາຫິ ລທ຺ຘາເສວນາ ຈ ສມານາ ອນນ຺ຕຣຕ຺ຕຠາເວ ວິປາກທາຍິນີ ອຸປປຊ຺ຊເວທນີຍກມ຺ມໍ ນາມ. ປຸຣິມອຸປມາຍເຍວາຕິ ມິຄລຸທ຺ທໂກປມາຍເຍວ.

ສຕິ ສໍສາຣປ຺ປວຕ຺ຕິຍາຕິ ອິມິນາ ອສຕິ ສໍສາຣປ຺ປວຕ຺ຕິຍໍ ອໂຫສິກມ຺ມປກ຺ເຂ ຕິຏ຺ຐຕິ ວິປຈ຺ຈໂນກາສສ຺ສ ອຠາວໂຕຕິ ທີເປຕິ. ຍໍ ຄຣຸກນ຺ຕິ ຍໍ ອກຸສລໍ ມຫາສາວຊ຺ຊໍ, ກຸສລຎ຺ຈ ມຫານຸຠາວໍ ກມ຺ມໍ. ກຸສລໍ ວາ ຫິ ໂຫຕຸ ອກຸສລໍ ວາ, ຍໍ ຄຣຸກໍ ມາຕຸຆາຕາທິກມ຺ມໍ ວາ ມຫຄ຺ຄຕກມ຺ມໍ ວາ, ຕເທວ ປຐມໍ ວິປຈ຺ຈຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ກຸສລາກຸສເລສຸ ປນາ’’ຕິອາທິ. ຍໍ ພຫຸລນ຺ຕິ ຍໍ ພຫຸລໍ ອຠິຓ຺ຫໂສ ກຕໍ ສມາເສວິຕໍ. ເຕນາຫ ‘‘ກຸສລາກຸສເລສຸ ປນ ຍໍ ພຫຸລໍ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິ. ຍທາສນ຺ນໍ ນາມ ມຣຓກາເລ ອນຸສ຺ສຣິຕໍ ກມ຺ມໍ, ອາສນ຺ນກາເລ ກເຕ ປນ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ ນຕ຺ຖີຕິ ອາຫ ‘‘ຍໍ ປນ ກຸສລາກຸສເລສຸ ອາສນ຺ນມຣເຓ’’ຕິອາທິ. ອນຸສ຺ສຣິຕຸນ຺ຕິ ປຣິພ຺ຍຕ຺ຕຠາເວນ ອນຸສ຺ສຣິຕຸໍ.

ເຕສໍ ອຠາເວຕິ ເຕສໍ ຍໍຄຣຸກາທີນໍ ຕິຓ຺ຓໍ ກມ຺ມານໍ ອຠາເວ. ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ວິປາກໍ ເທຕີຕິ ປຏິສນ຺ຘິຊນກວເສນ ວິປາກໍ ເທຕິ. ປຏິສນ຺ຘິຊນກວເສນ ຫິ ຄຣຸກາທິກມ຺ມຈຕຸກ຺ກໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຄຣຸກໍ ສພ຺ພປຐມໍ ວິປຈ຺ຈຕິ, ຄຣຸເກ ອສຕິ ພຫຸລີກຕໍ, ຕສ຺ມິໍ ອສຕິ ຍທາສນ຺ນໍ, ຕສ຺ມິໍ ອສຕິ ‘‘ກຏຕ຺ຕາ ວາ ປນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ປຸຣິມຊາຕີສຸ ກຕກມ຺ມໍ ວິປຈ຺ຈຕິ. ພຫຸລາສນ຺ນປຸພ຺ພກເຕສຸ ຈ ພລາພລໍ ຊານິຕພ຺ພໍ. ປາປໂຕ ປາປນ຺ຕຣໍ ກລ຺ຍາຓຎ຺ຈ, ກລ຺ຍາຓໂຕ ກລ຺ຍາຓນ຺ຕຣໍ ປາປຎ຺ຈ ພຫຸລີກຕໍ. ຕໂຕ ມຫໂຕວ ປຸພ຺ພກຕາທິ ອປ຺ປຎ຺ຈ ພຫຸລານຸສ຺ສຣເຓນ ວິປ຺ປຏິສາຣາທິຊນນໂຕ, ປຏິປກ຺ຂສ຺ສ ອປຣິປຸຓ຺ຓຕາຍ ອາຣທ຺ຘວິປາກສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ກມ຺ມເສສສ຺ສ ວາ ອປຣປຣິຍາຍເວທນີຍສ຺ສ ອປຣິກ຺ຂີຓຕາຍ ສນ຺ຕຕິຍາ ປຣິຓາມວິເສສໂຕຕິ ເຕຫິ ເຕຫິ ກາຣເຓຫິ ອາຍູຫິຕຜລໍ ປຐມໍ ວິປຈ຺ຈຕິ. ມຫານາຣທກສ຺ສປຊາຕເກ (ຊາ. ໒.໒໒.໑໑໕໓ ອາທໂຍ) ວິເທຫຣຎ຺ໂຎ ເສນາປຕິ ອລາໂຕ, ພີຊໂກ ທາໂສ, ຣາຊກຎ຺ຎາ ຣຸຈາ ຈ ເອຕ຺ຖ ນິທສ຺ສນໍ. ຕຖາ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ຠຄວຕາ –

‘‘ຕຕ຺ຣານນ຺ທ, ຍ຺ວາຍໍ ປຸຄ຺ຄໂລ ອິຘ ປາຓາຕິປາຕີ…ເປ… ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິ. ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ອປາຍໍ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ວິນິປາຕໍ ນິຣຍໍ ອຸປປຊ຺ຊຕິ, ປຸພ຺ເພ ວາສ຺ສ ຕໍ ກຕໍ ໂຫຕິ ປາປກມ຺ມໍ ທຸກ຺ຂເວທນີຍໍ, ປຈ຺ຉາ ວາສ຺ສ ຕໍ ກຕໍ ໂຫຕິ ປາປກມ຺ມໍ ທຸກ຺ຂເວທນີຍໍ, ມຣຓກາເລ ວາສ຺ສ ໂຫຕິ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິ ສມຕ຺ຕາ ສມາທິນ຺ນາ, ເຕນ ໂສ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ອປາຍໍ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ວິນິປາຕໍ ນິຣຍໍ ອຸປປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ –

ອາທິ. ສພ຺ພໍ ມຫາກມ຺ມວິຠງ຺ຄສຸຕ຺ຕໍ (ມ. ນິ. ໓.໓໐໓) ວິຕ຺ຖາເຣຕພ຺ພໍ. ກິໍ ພຫຸນາ. ຍໍ ຕໍ ຕຖາຄຕສ຺ສ ມຫາກມ຺ມວິຠງ຺ຄຎາຓໍ, ຕສ຺ເສວາຍໍ ວິສໂຍ, ຍທິທໍ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ເຕນ ເຕນ ກາຣເຓນ ປຸພ຺ພາປຣວິປາກຕາ ສມຕ຺ຖີຍຕິ.

ອິທານິ ຊນກາທິກມ຺ມຈຕຸກ຺ກໍ ວິຠຊນ຺ໂຕ ‘‘ຊນກໍ ນາມາ’’ຕິອາທິມາຫ. ປວຕ຺ຕິໍ ນ ຊເນຕີຕິ ປວຕ຺ຕິວິປາກໍ ນ ຊເນຕິ. ປຐມນເຍ ຊນກກມ຺ມສ຺ສ ປຏິສນ຺ຘິວິປາກມຕ຺ຕສ຺ເສວ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຕສ຺ສ ປວຕ຺ຕິວິປາກທາຍກຕ຺ຕມ຺ປິ ອນຸຊານນ຺ໂຕ ‘‘ອປໂຣ ນໂຍ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ປຏິສນ຺ຘິທານາທິວເສນ ວິປາກສນ຺ຕານສ຺ສ ນິພ຺ພຕ຺ຕກໍ ຊນກໍ. ສຸຂທຸກ຺ຂສນ຺ຕານສ຺ສ ນາມຣູປປ຺ປພນ຺ຘສ຺ສ ວາ ຈິຣຕຣໍ ປວຕ຺ຕິເຫຕຸຠູຕໍ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠກໍ. ເຕນາຫ ‘‘ສຸຂທຸກ຺ຂໍ ອຸປຕ຺ຖມ຺ເຠຕິ, ອທ຺ຘານໍ ປວຕ຺ເຕຕີ’’ຕິ. ອຸປປີຬກໍ ສຸຂທຸກ຺ຂປ຺ປພນ຺ເຘ ປວຕ຺ຕມາເນ ສຓິກໍ ສຓິກໍ ຫາເປຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ສຸຂທຸກ຺ຂໍ ປີເຬຕິ ພາເຘຕິ, ອທ຺ຘານໍ ປວຕ຺ຕິຕຸໍ ນ ເທຕີ’’ຕິ.

ວາຕກາຬໂກ ມຫລ຺ລໂກ ໂຈເຣ ຆາເຕຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕີຕິ ໂສ ກິຣ ມຫລ຺ລກກາເລ ເອກປ຺ປຫາເຣນ ສີສໍ ຉິນ຺ທິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ທ຺ເວ ຕໂຍ ວາເຣ ປຫຣນ຺ໂຕ ມນຸສ຺ເສ ກິລເມຕິ, ຕສ຺ມາ ເຕ ເອວມາຫໍສຸ. ອນຸໂລມິກໍ ຂນ຺ຕິໍ ປຏິລຠິຕ຺ວາຕິ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄສ຺ສ ໂອຣໂຕ ອນຸໂລມິກໍ ຂນ຺ຕິໍ ລຠິຕ຺ວາ. ຕຣຸຓວຈ຺ຉາຍ ຄາວິຍາ ມທ຺ທິຕ຺ວາ ຊີວິຕກ຺ຂຍໍ ປາປິໂຕຕິ ເອກາ ກິຣ ຍກ຺ຂິນີ ເຘນຸເວເສນ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອຸເຣ ປຫຣິຕ຺ວາ ມາເຣສິ, ຕໍ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ນຄເຣ ຠໂວ ນາຄຣິໂຍ.

ຆາເຕຕ຺ວາຕິ ອຸປຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ. ກມ຺ມສ຺ສ ອຸປຈ຺ຉິນ຺ທນໍ ນາມ ຕສ຺ສ ວິປາກປ຺ປຏິພາຫນເມວາຕິ ອາຫ ‘‘ຕສ຺ສ ວິປາກໍ ປຏິພາຫິຕ຺ວາ’’ຕິ. ຕຎ຺ຈ ອຕ຺ຕໂນ ວິປາກຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ໂອກາສກຣຓນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ວິປາກສ຺ສ ໂອກາສໍ ກໂຣຕີ’’ຕິ. ວິປຈ຺ຈນາຍ ກໂຕກາສໍ ກມ຺ມໍ ວິປກ຺ກມ຺ເມວ ນາມ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ເອວໍ ປນ ກມ຺ເມນ ກເຕ ໂອກາເສ ຕໍ ວິປາກໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ນາມ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ. ອຸປປີຬກໍ ອຎ຺ຎສ຺ສ ວິປາກໍ ອຸປຈ຺ຉິນ຺ທຕິ, ນ ສຍໍ ອຕ຺ຕໂນ ວິປາກໍ ເທຕິ. ອຸປຆາຕກໍ ປນ ທຸພ຺ພລກມ຺ມໍ ອຸປຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ວິປາກໍ ອຸປ຺ປາເທຕີຕິ ອຍເມເຕສໍ ວິເສໂສ. ກິຎ຺ຈິ ພຫ຺ວາພາຘຕາທິປຈ຺ຈຍູປສນ຺ນິປາເຕນ ວິປາກສ຺ສ ວິພາຘກໍ ອຸປປີຬກໍ, ຕຖາ ວິປາກສ຺ເສວ ອຸປຈ຺ເຉທກໍ. ອຸປຆາຕກກມ຺ມໍ ປນ ອຸປຆາເຕຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ວິປາກສ຺ສ ໂອກາສກຣເຓນ ວິປຈ຺ຈເນ ສຕິ ຊນກເມວ ສິຍາ. ຊນກາທິຠາໂວ ນາມ ວິປາກໍ ປຕິ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ, ນ ກມ຺ມໍ ປຕີຕິ ວິປາກສ຺ເສວ ອຸປຆາຕກຕາ ຍຸຕ຺ຕາ ວິຍ ທິສ຺ສຕິ, ວີມໍສິຕພ຺ພໍ.

ອປໂຣ ນໂຍ – ຍສ຺ມິໍ ກມ຺ເມ ກເຕ ປຏິສນ຺ຘິຍໍ ປວຕ຺ເຕ ຈ ວິປາກກຏຕ຺ຕາຣູປານໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ໂຫຕິ, ຕໍ ຊນກໍ. ຍສ຺ມິໍ ປນ ກເຕ ອຎ຺ເຎນ ຊນິຕສ຺ສ ອິຏ຺ຐສ຺ສ ວາ ອນິຏ຺ຐສ຺ສ ວາ ຜລສ຺ສ ວິພາຘກວິຈ຺ເຉທກປຈ຺ຈຍານຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອຸປພ຺ຣູຫນປຈ຺ຈຍຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຊນກສາມຕ຺ຖິຍານຸຣູປໍ ປຣິສຸທ຺ຘິຈິຣຕຣປ຺ປພນ຺ຘາ ໂຫຕິ, ຕໍ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠກໍ. ຊນເກນ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕໍ ກຸສລຜລໍ ວາ ອກຸສລຜລໍ ວາ ເຍນ ປຈ຺ຈນີກຠູເຕນ ໂຣຄຘາຕຸວິສມຕາທິນິມິຕ຺ຕຕາຍ ວິພາຘຍຕິ, ຕໍ ອຸປປີຬກໍ. ເຍນ ປນ ກມ຺ມຸນາ ຊນກສາມຕ຺ຖິຍວເສນ ຈິຣຕຣປ຺ປພນ຺ຘາຣຫມ຺ປິ ສມານໍ ຜລໍ ວິຈ຺ເຉທກປຈ຺ຈຍຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອຸປຫຎ຺ຎຕິ ວິຈ຺ຉິຊ຺ຊຕິ, ຕໍ ອຸປຆາຕກນ຺ຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ສາໂຣ.

ຕຕ຺ຖ ເກຈິ ທຸຕິຍສ຺ສ ກຸສລຠາວໍ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕມາຄຕສ຺ສ ອປ຺ປາພາຘທີຆາຍຸກຕາສໍວຕ຺ຕນວເສນ, ປຈ຺ຉິມານໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ອກຸສລຠາວໍ ພຫ຺ວາພາຘອປ຺ປາຍຸກຕາສໍວຕ຺ຕນວເສນ ວຓ຺ເຓນ຺ຕິ. ຕຖາ ຈ ວຸຕ຺ຕໍ ມຊ຺ຌິມນິກາເຍ ຈູຬກມ຺ມວິຠງ຺ຄສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍໍ (ມ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໓.໒໙໐) –

‘‘ຈຕ຺ຕາຣິ ຫິ ກມ຺ມານິ – ອຸປປີຬກໍ, ອຸປຈ຺ເຉທກໍ, ຊນກໍ, ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠກນ຺ຕິ. ພລວກມ຺ເມນ ຫິ ນິພ຺ພຕ຺ຕໍ ປວຕ຺ເຕ ອຸປປີຬກໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອຕ຺ຖໂຕ ເອວໍ ວທຕິ ນາມ ‘ສຈາຫໍ ປຐມຕຣໍ ຊາເນຍ຺ຍໍ, ນ ເຕ ອິຘ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕຸໍ ທເທຍ຺ຍໍ, ຈຕູສຸເຍວ ຕໍ ອປາເຍສຸ ນິພ຺ພຕ຺ຕາເປຍ຺ຍໍ. ໂຫຕຸ, ຕ຺ວໍ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ນິພ຺ພຕ຺ຕ, ອຫໍ ອຸປປີຬກກມ຺ມໍ ນາມ ຕໍ ປີເຬຕ຺ວາ ນິໂຣຊໍ ນິຍູສໍ ກສຏໍ ກຣິສ຺ສາມີ’ຕິ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຕໍ ຕາທິສໍ ກໂຣຕິ. ກິໍ ກໂຣຕິ? ປຣິສ຺ສຍໍ ອຸປເນຕິ, ໂຠເຄ ວິນາເສຕິ.

‘‘ຕຕ຺ຖ ທາຣກສ຺ສ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ມາຕຸ ອສ຺ສາໂທ ວາ ສຸຂໍ ວາ ນ ໂຫຕິ, ມາຕາປິຕູນໍ ປີຬາວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ເອວໍ ປຣິສ຺ສຍໍ ອຸປເນຕິ. ທາຣກສ຺ສ ປນ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິມ຺ຫິ ນິພ຺ພຕ຺ຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ເຄເຫ ໂຠຄາ ອຸທກໍ ປຕ຺ວາ ໂລຓໍ ວິຍ ຣາຊາທີນໍ ວເສນ ນສ຺ສນ຺ຕິ, ກຸມ຺ຠໂທຫນເຘນຸໂຍ ຂີຣໍ ນ ເທນ຺ຕິ, ສູຣຕາ ໂຄຓາ ຈຓ຺ຑາ ໂຫນ຺ຕິ, ກາຓາ ໂຫນ຺ຕິ, ຂຎ຺ຊາ ໂຫນ຺ຕິ, ໂຄມຓ຺ຑເລ ໂຣໂຄ ປຕຕິ, ທາສາທໂຍ ວຈນໍ ນ ກໂຣນ຺ຕິ, ວາປິຕໍ ສສ຺ສໍ ນ ຊາຍຕິ, ເຄຫຄຕໍ ເຄເຫ, ອຣຎ຺ຎຄຕໍ ອຣຎ຺ເຎ ນສ຺ສຕິ, ອນຸປຸພ຺ເພນ ຆາສຈ຺ຉາທນມຕ຺ຕໍ ທຸລ຺ລຠໍ ໂຫຕິ, ຄພ຺ຠປຣິຫາໂຣ ນ ໂຫຕິ, ວິຊາຕກາເລ ມາຕຸ ຖຎ຺ຎໍ ຉິຊ຺ຊຕິ, ທາຣໂກ ປຣິຫາຣໍ ອລຠນ຺ໂຕ ປີຬິໂຕ ນິໂຣໂຊ ນິຍູໂສ ກສໂຏ ໂຫຕິ. ອິທໍ ອຸປປີຬກກມ຺ມໍ ນາມ.

‘‘ທີຆາຍຸກກມ຺ເມນ ປນ ນິພ຺ພຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປຈ຺ເຉທກກມ຺ມໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອາຍຸໍ ຉິນ຺ທຕິ. ຍຖາ ຫິ ປຸຣິໂສ ອຏ຺ຐຸສຠຄມນໍ ກຕ຺ວາ ສຣໍ ຂິເປຍ຺ຍ, ຕມຎ຺ໂຎ ຘນຸໂຕ ມຸຕ຺ຕມຕ຺ຕໍ ມຸຄ຺ຄເຣນ ປຫຣິຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ປາເຕຍ຺ຍ, ເອວໍ ທີຆາຍຸກກມ຺ເມນ ນິພ຺ພຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປຈ຺ເຉທກກມ຺ມໍ ອາຍຸໍ ຉິນ຺ທຕິ. ກິໍ ກໂຣຕິ? ໂຈຣານໍ ອຏວິໍ ປເວເສຕິ, ວາຬມຈ຺ໂຉທກໍ ໂອຕາເຣຕິ, ອຎ຺ຎຕຣໍ ວາ ປນ ສປຣິສ຺ສຍຐານໍ ອຸປເນຕິ. ອິທໍ ອຸປຈ຺ເຉທກກມ຺ມໍ ນາມ. ‘ອຸປຆາຕກ’ນ຺ຕິປິ ເອຕສ຺ເສວ ນາມໍ. ປຏິສນ຺ຘິນິພ຺ພຕ຺ຕກໍ ປນ ກມ຺ມໍ ຊນກກມ຺ມໍ ນາມ. ອປ຺ປໂຠຄກຸລາທີສຸ ນິພ຺ພຕ຺ຕສ຺ສ ໂຠຄສມ຺ປທາທິກຣເຓນ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠກກມ຺ມໍ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠກກມ຺ມໍ ນາມ.

‘‘ປຣິຕ຺ຕກມ຺ເມນປິ ນິພ຺ພຕ຺ຕໍ ເອຕໍ ປວຕ຺ເຕ ປາຓາຕິປາຕາທິວິຣຕິກມ຺ມໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອຕ຺ຖໂຕ ເອວໍ ວທຕິ ນາມ ‘ສຈາຫໍ ປຐມຕຣໍ ຊາເນຍ຺ຍໍ, ນ ເຕ ອິຘ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕຸໍ ທເທຍ຺ຍໍ, ເທວໂລເກເຍວ ຕໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕາເປຍ຺ຍໍ, ໂຫຕຸ, ຕ຺ວໍ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ນິພ຺ພຕ຺ຕ, ອຫໍ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠກກມ຺ມໍ ນາມ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠໍ ເຕ ກຣິສ຺ສາມີ’ຕິ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠໍ ກໂຣຕິ. ກິໍ ກໂຣຕິ? ປຣິສ຺ສຍໍ ນາເສຕິ, ໂຠເຄ ອຸປ຺ປາເທຕິ.

‘‘ຕຕ຺ຖ ທາຣກສ຺ສ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ມາຕາປິຕູນໍ ສຸຂເມວ ສາຕເມວ ໂຫຕິ. ເຍປິ ປກຕິຍາ ມນຸສ຺ສາມນຸສ຺ສປຣິສ຺ສຍາ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕ ສພ຺ເພ ອປຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ເອວໍ ປຣິສ຺ສຍໍ ນາເສຕິ. ທາຣກສ຺ສ ປນ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິມ຺ຫິ ນິພ຺ພຕ຺ຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ເຄເຫ ໂຠຄານໍ ປມາຓໍ ນ ໂຫຕິ, ນິຘິກຸມ຺ຠິໂຍ ປຸຣໂຕປິ ປຈ຺ຉໂຕປິ ເຄຫໍ ປຣິວຏ຺ຏມານາ ປວິສນ຺ຕິ. ມາຕາປິຕໂຣ ປເຣຫິ ຐປິຕຘນສ຺ສປິ ສມ຺ມຸຂີຠາວໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເຘນຸໂຍ ພຫຸຂີຣາ ໂຫນ຺ຕິ, ໂຄຓາ ສຸຂສີລາ ໂຫນ຺ຕິ, ວປ຺ປຏ຺ຐາເນ ສສ຺ສານິ ສມ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ວຑ຺ຒິຍາ ວາ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ, ຕາວກາລິກໍ ວາ ທິນ຺ນໍ ຘນໍ ອໂຈທິຕາ ສຍເມວ ອາຫຣິຕ຺ວາ ເທນ຺ຕິ, ທາສາທໂຍ ສຸພ຺ພຈາ ໂຫນ຺ຕິ, ກມ຺ມນ຺ຕາ ນ ປຣິຫາຍນ຺ຕິ, ທາຣໂກ ຄພ຺ຠໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປຣິຫາຣໍ ລຠຕິ, ໂກມາຣິກເວຊ຺ຊາ ສນ຺ນິຫິຕາວ ໂຫນ຺ຕິ. ຄຫປຕິກຸເລ ຊາໂຕ ເສຏ຺ຐິຏ຺ຐານໍ, ອມຈ຺ຈກຸລາທີສຸ ຊາໂຕ ເສນາປຕິຏ຺ຐານາທີນິ ລຠຕິ. ເອວໍ ໂຠເຄ ອຸປ຺ປາເທຕິ. ໂສ ອປຣິສ຺ສໂຍ ສໂຠໂຄ ຈິຣໍ ຊີວຕິ. ອິທໍ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠກກມ຺ມໍ ນາມ. ອິເມສຸ ຈຕູສຸ ປຸຣິມານິ ທ຺ເວ ອກຸສລາເນວ, ຊນກໍ ກຸສລມ຺ປິ ອກຸສລມ຺ປິ, ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠກໍ ກຸສລເມວາ’’ຕິ.

ເອຕ຺ຖ ວິພາຘູປຆາຕາ ນາມ ກຸສລວິປາກມ຺ຫິ ນ ຍຸຕ຺ຕາຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ‘‘ທ຺ເວ ອກຸສລາເນວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເທວທຕ຺ຕາທີນໍ ປນ ນາຄາທີນໍ ອິໂຕ ອນຸປ຺ປທິນ຺ນຍາປນກເປຕານຎ຺ຈ ນຣກາທີສຸ ອກຸສລວິປາກູປຕ຺ຖມ຺ຠນູປປີຬນູປຆາຕການິ ສນ຺ຕີຕິ ຈຕຸນ຺ນມ຺ປິ ກຸສລາກຸສລຠາໂວ ນ ວິຣຸຊ຺ຌຕິ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ຍາ ພຫູສຸ ອານນ຺ຕຣິເຍສຸ ກເຕສຸ ເອເກນ ຄຫິຕປ຺ປຏິສນ຺ຘິກສ຺ສ ອິຕເຣສໍ ຕສ຺ສ ອນຸພລປ຺ປທາຍິຕາ ວຸຕ຺ຕາ, ສາປິ ສມຕ຺ຖິຕາ ໂຫຕິ.

ສຸຕ຺ຕນ຺ຕປຣິຍາເຍນ ເອກາທສ ກມ຺ມານິ ວິຠຊິຕ຺ວາ ອິທານິ ອຠິຘມ຺ມປຣິຍາປນ຺ນໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອຕ຺ເຖກຈ຺ຈານິ ປາປການິ ກມ຺ມສມາທານານີ’’ຕິອາທິນາ ວິຠງ຺ຄປາຬິໍ (ວິຠ. ໘໑໐) ທສ຺ເສຕິ. ຕຕ຺ຖ ຄຕິສມ຺ປຕ຺ຕິປຏິພາຬ຺ຫານີຕິ ຄຕິສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ປຏິພາຫິຕານິ ນິວາຣິຕານິ ປຏິເສຘິຕານິ. ເສສປເທສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຕຕ຺ຖ ຈ ຄຕິສມ຺ປຕ຺ຕີຕິ ສມ຺ປນ຺ນຄຕິ ເທວໂລໂກ ຈ ມນຸສ຺ສໂລໂກ ຈ. ຄຕິວິປຕ຺ຕີຕິ ວິປນ຺ນຄຕິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອປາຍາ. ອຸປຘິສມ຺ປຕ຺ຕີຕິ ອຕ຺ຕຠາວສມິທ຺ຘິ. ອຸປຘິວິປຕ຺ຕີຕິ ຫີນອຕ຺ຕຠາວຕາ. ກາລສມ຺ປຕ຺ຕີຕິ ສຸຣາຊສຸມນຸສ຺ສກາລສງ຺ຂາໂຕ ສມ຺ປນ຺ນກາໂລ. ກາລວິປຕ຺ຕີຕິ ທຸຣາຊທຸມ຺ມນຸສ຺ສກາລສງ຺ຂາໂຕ ວິປນ຺ນກາໂລ. ປໂຍຄສມ຺ປຕ຺ຕີຕິ ສມ຺ມາປໂຍໂຄ. ປໂຍຄວິປຕ຺ຕີຕິ ມິຈ຺ຉາປໂຍໂຄ.

ອິທານິ ຍຖາວຸຕ຺ຕປາຬິຍາ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຕຕ຺ຖາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອນິຏ຺ຐາຣມ຺ມຓານຸຠວນາຣເຫ ກມ຺ເມ ວິຊ຺ຊມາເນເຍວາຕິ ອິມິນາ ອນິຏ຺ຐາຣມ຺ມຓານຸຠວນນິມ຺ມິຕ຺ຕກສ຺ສ ປາປກມ຺ມສ຺ສ ສພ຺ຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ຕໍ ກມ຺ມນ຺ຕິ ຕໍ ປາປກໍ ກມ຺ມໍ. ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ຫິ ອນິຏ຺ຐາຣມ຺ມຓານຸຠວນນິມິຕ຺ຕໍ ພຫຸປາປກມ຺ມໍ ວິຊ຺ຊມານມ຺ປິ ຄຕິວິປຕ຺ຕິຍໍ ຐິຕສ຺ເສວ ວິປຈ຺ຈຕິ. ຍທິ ປນ ໂສ ເອເກນ ກລ຺ຍາຓກມ຺ເມນ ຄຕິສມ຺ປຕ຺ຕິຍໍ ເທເວສຸ ວາ ມນຸສ຺ເສສຸ ວາ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຍ຺ຍ, ຕາທິເສ ຐາເນ ອກຸສລສ຺ສ ວາໂຣ ນຕ຺ຖິ, ເອກນ຺ຕໍ ກຸສລສ຺ເສວາຕິ ຕໍ ກມ຺ມໍ ຄຕິສມ຺ປຕ຺ຕິປຏິພາຬ຺ຫໍ ນ ວິປຈ຺ຈຕິ. ປຕິພາຫິຕໍ ຫຸຕ຺ວາຕິ ພາຘິຕໍ ຫຸຕ຺ວາ. ອຕ຺ຕຠາວສມິທ຺ຘິຍນ຺ຕິ ສຣີຣສມ຺ປຕ຺ຕິຍໍ. ກິລິຏ຺ຐກມ຺ມສ຺ສາຕິ ຫຕ຺ຖິເມຓ຺ຑອສ຺ສພນ຺ຘກໂຄປາລກາທິກມ຺ມສ຺ສ. ປລາຍິຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕກາເລຕິ ຫຕ຺ຖິອາທິປຈ຺ຈຕ຺ຖິກສມາຄມກາເລ. ລຎ຺ຊໍ ເທຕີຕິ ເອວໍ ເມ ພາຘຕໍ ປເຣສໍ ວເສ ນ ໂຫຕີຕິ ເທຕິ. ໂຈຣິກຍຸຕ຺ຕກາເລຕິ ປກ຺ຂພລາທີນໍ ລພ຺ຠມານກາເລ. ອນ຺ຕຣກປ຺ເປຕິ ປຣິໂຍສານປ຺ປຕ຺ເຕ ອນ຺ຕຣກປ຺ເປ.

ອຠິຘມ຺ມນເຍນ ໂສຬສ ກມ຺ມານິ ວິຠຊິຕ຺ວາ ປຏິສມ຺ຠິທາມຄ຺ຄປຣິຍາເຍນ (ປຏິ. ມ. ໑.໒໓໔-໒໓໕) ທ຺ວາທສ ກມ຺ມານິ ວິຠຊິຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອປຣານິປີ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອຕີຕຠເວສຸ ກຕສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ອຕີຕຠເວສຸເຍວ ວິປກ຺ກວິປາກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ອໂຫສິ ກມ຺ມໍ ອໂຫສິ ກມ຺ມວິປາໂກ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຍໍ ກມ຺ມໍ ອຕີເຕ ອາຍູຫິຕ’’ນ຺ຕິອາທິ. ວິປາກວາຣນ຺ຕິ ວິປຈ຺ຈນາວສຣໍ ວິປາກວາຣໍ. ‘‘ວິປາກວາຣໍ ລຠຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ວຸຕ຺ຕເມວຕ຺ຖໍ ‘‘ປຏິສນ຺ຘິໍ ຊເນສີ’’ຕິອາທິນາ ວິຠາເວຕິ. ຕຕ຺ຖ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຊເນສີຕິ ອິມິນາ ຈ ປຏິສນ຺ຘິທາຍກສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ປວຕ຺ຕິວິປາກທາຍິຕາປິ ວຸຕ຺ຕາ ໂຫຕິ. ປວຕ຺ຕິວິປາກສ຺ເສວ ປນ ທາຍກໍ ຣູປຊນກສີເສນ ວທຕິ. ຕສ຺ເສວ ອຕີຕສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມເວທນີຍສ຺ສ ອຸປປຊ຺ຊເວທນີຍສ຺ສ ຈ ປຈ຺ຈຍເວກລ຺ເລນ ອຕີຕຠເວສຸເຍວ ອວິປກ຺ກວິປາກຎ຺ຈ, ອຕີເຕເຍວ ປຣິນິພ຺ພຸຕສ຺ສ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມເວທນີຍອຸປປຊ຺ຊເວທນີຍອປຣປຣິຍາຍເວທນີຍສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ອວິປກ຺ກວິປາກຎ຺ຈ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ອໂຫສິ ກມ຺ມໍ ນາໂຫສິ ກມ຺ມວິປາໂກ’’ຕິປິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຍໍ ປນ ວິປາກວາຣໍ ນ ລຠີ’’ຕິອາທິ.

ອຕີຕສ຺ເສວ ກມ຺ມສ຺ສ ອວິປກ຺ກວິປາກສ຺ສ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນຠເວ ປຈ຺ຈຍສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ວິປຈ຺ຈມານໍ ວິປາກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ອໂຫສິ ກມ຺ມໍ ອຕ຺ຖິ ກມ຺ມວິປາໂກ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຍໍ ປນ ອຕີເຕ ອາຍູຫິຕ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ອຕີຕສ຺ເສວ ກມ຺ມສ຺ສ ອຕິກ຺ກນ຺ຕວິປາກກາລສ຺ສ ຈ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນຠເວ ປຣິນິພ຺ພາຍນ຺ຕສ຺ສ ຈ ອວິປຈ຺ຈມານວິປາກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ອໂຫສິ ກມ຺ມໍ ນຕ຺ຖິ ກມ຺ມວິປາໂກ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອລທ຺ຘວິປາກວາຣ’’ນ຺ຕິອາທິ. ອຕີຕສ຺ເສວ ກມ຺ມສ຺ສ ວິປາກາຣຫສ຺ສ ອວິປກ຺ກວິປາກສ຺ສ ອນາຄຕຠເວ ປຈ຺ຈຍສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ວິປຈ຺ຈິຕພ຺ພໍ ວິປາກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ອໂຫສິ ກມ຺ມໍ ຠວິສ຺ສຕິ ກມ຺ມວິປາໂກ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຍໍ ປນ ອຕີເຕ ອາຍູຫິຕ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ອຕີຕສ຺ເສວ ກມ຺ມສ຺ສ ອຕິກ຺ກນ຺ຕວິປາກກາລສ຺ສ ຈ ອນາຄຕຠເວ ປຣິນິພ຺ພາຍິຕພ຺ພສ຺ສ ອວິປຈ຺ຈິຕພ຺ພວິປາກຎ຺ຈ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ອໂຫສິ ກມ຺ມໍ ນ ຠວິສ຺ສຕິ ກມ຺ມວິປາໂກ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຍໍ ອນາຄເຕ ວິປາກວາຣໍ ນ ລຠິສ຺ສຕີ’’ຕິອາທິ. ເອວໍ ຕາວ ອຕີຕກມ຺ມໍ ອຕີຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນານາຄຕວິປາກາວິປາກວເສນ ຉຘາ ທສ຺ສິຕໍ.

ອິທານິ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນຠເວ ກຕສ຺ສ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມເວທນີຍສ຺ສ ອິເຘວ ວິປຈ຺ຈມານໍ ວິປາກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ອຕ຺ຖິ ກມ຺ມໍ ອຕ຺ຖິ ກມ຺ມວິປາໂກ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຍໍ ປນ ເອຕຣຫິ ອາຍູຫິຕ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຍໍ ປນ ເອຕຣຫິ ວິປາກວາຣໍ ນ ລຠຕີຕິອາທິນາ ຕສ຺ເສວ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ປຈ຺ຈຍເວກລ຺ເລນ ອິຘ ອວິປຈ຺ຈມານຎ຺ຈ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ປຣິນິພ຺ພາຍນ຺ຕສ຺ສ ອິຘ ອວິປຈ຺ຈມານຎ຺ຈ ວິປາກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ອຕ຺ຖິ ກມ຺ມໍ ນຕ຺ຖິ ກມ຺ມວິປາໂກ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນສ຺ເສວ ກມ຺ມສ຺ສ ອຸປປຊ຺ຊເວທນີຍສ຺ສ ອປຣປຣິຍາຍເວທນີຍສ຺ສ ຈ ອນາຄຕຠເວ ວິປຈ຺ຈິຕພ຺ພວິປາກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ອຕ຺ຖິ ກມ຺ມໍ ຠວິສ຺ສຕິ ກມ຺ມວິປາໂກ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຍໍ ປນ ເອຕຣຫິ ອາຍູຫິຕໍ ອນາຄເຕ ວິປາກວາຣໍ ລຠິສ຺ສຕີ’’ຕິອາທິ. ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນສ຺ເສວ ກມ຺ມສ຺ສ ອຸປປຊ຺ຊເວທນີຍສ຺ສ ປຈ຺ຈຍເວກລ຺ເລນ ອນາຄຕຠເວ ອວິປຈ຺ຈິຕພ຺ພຎ຺ຈ ອນາຄຕຠເວ ປຣິນິພ຺ພາຍິຕພ຺ພສ຺ສ ອປຣປຣິຍາຍເວທນີຍສ຺ສ ອວິປຈ຺ຈິຕພ຺ພຎ຺ຈ ວິປາກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ອຕ຺ຖິ ກມ຺ມໍ ນ ຠວິສ຺ສຕິ ກມ຺ມວິປາໂກ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຍໍ ປນ ວິປາກວາຣໍ ນ ລຠິສ຺ສຕີ’’ຕິອາທິ.

ເອວຎ຺ຈ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນກມ຺ມໍ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນານາຄຕວິປາກາວິປາກວເສນ ຈຕຸຘາ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ອນາຄຕຠເວ ກຕສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ອນາຄເຕ ວິປຈ຺ຈິຕພ຺ພວິປາກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ຠວິສ຺ສຕິ ກມ຺ມໍ ຠວິສ຺ສຕິ ກມ຺ມວິປາໂກ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຍໍ ປນານາຄເຕ ອາຍູຫິສ຺ສຕີ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕສ຺ເສວ ອນາຄຕສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ປຈ຺ຈຍເວກລ຺ເລນ ອວິປຈ຺ຈິຕພ຺ພຎ຺ຈ ອນາຄຕຠເວ ປຣິນິພ຺ພາຍິຕພ຺ພສ຺ສ ອວິປຈ຺ຈິຕພ຺ພຎ຺ຈ ວິປາກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ຠວິສ຺ສຕິ ກມ຺ມໍ ນ ຠວິສ຺ສຕິ ກມ຺ມວິປາໂກ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຍໍ ປນ ວິປາກວາຣໍ ນ ລຠິສ຺ສຕີ’’ຕິອາທິ. ເອວໍ ອນາຄຕກມ຺ມໍ ອນາຄຕວິປາກາວິປາກວເສນ ທ຺ວິຘາ ທສ຺ສິຕໍ. ເອວນ຺ຕິອາທິນາ ຍຖາວຸຕ຺ຕທ຺ວາທສກມ຺ມານິ ນິຄເມຕິ.

ອິທານິ ສພ຺ເພສຸ ຍຖາວຸຕ຺ຕປ຺ປເຠເທສຸ ກມ຺ເມສຸ ຍານິ ອຠິຘມ຺ມນເຍນ ວິຠຕ຺ຕານິ ໂສຬສ ກມ຺ມານິ, ຍານິ ຈ ປຏິສມ຺ຠິທາມຄ຺ຄປຣິຍາເຍນ ວິຠຕ຺ຕານິ ທ຺ວາທສ ກມ຺ມານິ, ຕານິ ສພ຺ພານິ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕິກປຣິຍາເຍນ ວິຠຕ຺ເຕສຸ ເອກາທສວິເຘສຸເຍວ ກມ຺ເມສຸ ອນ຺ໂຕຄຘານິ, ຕານິ ຈ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມເວທນີຍອຸປປຊ຺ຊເວທນີຍອປຣປຣິຍາຍເວທນີເຍສຸ ຕີສຸເຍວ ອນ຺ໂຕຄຘານີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອິຕິ ອິມານິ ເຈວາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອຕ຺ຕໂນ ຐານາ ໂອສກ຺ກິຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຍຖາວຸຕ຺ຕທ຺ວາທສໂສຬສປ຺ປເຠທສງ຺ຂາຕຏ຺ຐານໂຕ ປຣິຫາເປຕ຺ວາ, ຕໍ ຕໍ ປເຠທໍ ຫິຕ຺ວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເອກາທສ ກມ຺ມານິເຍວ ຠວນ຺ຕີຕິ ຕໍສຠາວານໍເຍວ ກມ຺ມານໍ ທ຺ວາທສຘາ ໂສຬສຘາ ຈ ວິຠຊິຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ເອວມາຫ. ຍສ຺ມາ ເອກາທສຘາ ວຸຕ຺ຕກມ຺ມານິ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມເວທນີຍານິ ວາ ສິຍຸໍ ອຸປປຊ຺ຊເວທນີຍານິ ວາ ອປຣປຣິຍາຍເວທນີຍານິ ວາ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຕີຓິເຍວ ກມ຺ມານິ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ.

ເຕສໍ ສງ຺ກມນໍ ນຕ຺ຖີຕິ ເຕສໍ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມເວທນີຍາທີນໍ ສງ຺ກມນໍ ນຕ຺ຖິ, ສງ຺ກມນໍ ອຸປປຊ຺ຊເວທນີຍາທິຠາວາປຕ຺ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ຍຖາຐາເນເຍວ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕີ’’ຕິ, ອຕ຺ຕໂນ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມເວທນີຍາທິຏ຺ຐາເນເຍວ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທິຏ຺ຐຘມ຺ມເວທນີຍເມວ ຫິ ປຐມຊວນເຈຕນາ, ອຸປປຊ຺ຊເວທນີຍເມວ ສຕ຺ຕມຊວນເຈຕນາ, ມຊ຺ເຌ ປຎ຺ຈ ອປຣປຣິຍາຍເວທນີຍເມວາຕິ ນຕ຺ຖິ ເຕສໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສງ຺ຄໂຫ, ຕສ຺ມາ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມເວທນີຍາທິສຠາເວເຍວ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ. ເຕເນວ ຠຄວຕາ – ‘‘ທິຏ຺ເຐ ວາ ຘມ຺ເມ, ອຸປປຊ຺ຊ ວາ, ອປເຣ ວາ ປຣິຍາເຍ’’ຕິ ຕໂຍ ວິກປ຺ປາ ທສ຺ສິຕາ. ເຕເນວາຫ ‘‘ທິຏ຺ຐຘມ຺ມເວທນີຍໍ ກມ຺ມ’’ນ຺ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ທິຏ຺ເຐ ວາ ຘມ຺ເມ’’ຕິ ສຕ຺ຖາ ນ ວເທຍ຺ຍາຕິ ອສຕິ ນິຍາເມ ນ ວເທຍ຺ຍ. ຍສ຺ມາ ປນ ເຕສໍ ສງ຺ກມນໍ ນຕ຺ຖິ, ນິຍຕສຠາວາ ຫິ ຕານິ, ຕສ຺ມາ ສຕ຺ຖາ ‘‘ທິຏ຺ເຐ ວາ ຘມ຺ເມ’’ຕິອາທິມໂວຈ.

ສຸກ຺ກປກ຺ເຂຕິ ‘‘ອໂລໂຠ ນິທານໍ ກມ຺ມານໍ ສມຸທຍາຍາ’’ຕິອາທິນາ ອາຄເຕ ກຸສລປກ຺ເຂ. ນິຣຸທ຺ເຘຕິ ອຣິຍມຄ຺ຄາຘິຄເມນ ອນຸປ຺ປາທນິໂຣເຘນ ນິຣຸທ຺ເຘ. ຕາລວຕ຺ຖຸ ວິຍ ກຕນ຺ຕິ ຍຖາ ຕາເລ ຉິນ຺ເນ ຐິຕຏ຺ຐາເນ ກິຎ຺ຈິ ນ ໂຫຕິ, ເອວໍ ກມ຺ເມ ປຫີເນ ກິຎ຺ຈິ ນ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕາລວຕ຺ຖູຕິ ວາ ມຕ຺ຖກຈ຺ຉິນ຺ໂນ ຕາໂລ ວຸຕ຺ໂຕ ປຕ຺ຕຜລມກຸລສູຈິອາທີນໍ ອຠາວໂຕ. ຕໂຕ ເອວ ໂສ ອວິຣຸຬ຺ຫິຘມ຺ໂມ. ເອວໍ ປຫີນກມ຺ໂມ ສຕ຺ຕສນ຺ຕາໂນ. ເຕນາຫ ‘‘ມຕ຺ຖກຈ຺ຉິນ຺ນຕາໂລ ວິຍາ’’ຕິ. ອນຸອຠາວໍ ກຕໍ ປຈ຺ຉໂຕ ຘມ຺ມປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ອຠາວໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ຍຖາ’’ຕິອາທິ. ອປ຺ປວຕ຺ຕິກຕກາໂລ ວິຍາຕິ ພີຊານໍ ສພ຺ພໂສ ອປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ກຕກາໂລ ວິຍ. ຉິນ຺ນມູລການນ຺ຕິ ກິເລສມູລສ຺ສ ສພ຺ພໂສ ຉິນ຺ນຕ຺ຕາ ຉິນ຺ນມູລການໍ. ກິເລສາ ຫິ ຂນ຺ຘານໍ ມູລານິ.

ເວທນີຍນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອຎ຺ຎໍ ວຕ຺ຖຸ ນຕ຺ຖີຕິ ອຎ຺ຎໍ ອຘິຏ຺ຐານໍ ນຕ຺ຖິ. ສຸຄຕິສຎ຺ຎິຕາປິ ເຫຏ຺ຐິມນ຺ເຕນ ສງ຺ຂາຣທຸກ຺ຂໂຕ ອນປຄຕຕ຺ຕາ ທຸຄ຺ຄຕິໂຍ ເອວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສພ຺ພາ ທຸຄ຺ຄຕິໂຍ’’ຕິ, ເອວໍ ວາ ເອຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ໂລໂຠ ເອຕສ຺ສ ກາຣຓຠູໂຕ ອຕ຺ຖີຕິ ໂລຠໍ, ໂລຠນິມິຕ຺ຕໍ ກມ຺ມໍ. ຕຖາ ໂທສນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ. ເຕນາຫ ‘‘ໂລຠໂທສສີເສນ ໂລຠຊຎ຺ຈ ໂທສຊຎ຺ຈ ກມ຺ມເມວ ນິທ຺ທິຏ຺ຐ’’ນ຺ຕິ. ວຏ຺ຏວິວຏ຺ຏນ຺ຕິ ວຏ຺ຏຎ຺ຈ ວິວຏ຺ຏຎ຺ຈ.

ນິທານສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.