໔. ເທວທູຕວຄ຺ໂຄ

໑. ສພ຺ຣຫ຺ມກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓໑. ຈຕຸຕ຺ຖສ຺ສ ປຐເມ ສພ຺ຣຫ຺ມການີຕິ ສເສຏ຺ຐການິ. ເຍສນ຺ຕິ ເຍສໍ ກຸລານໍ. ປຸຕ຺ຕານນ຺ຕິ ປຸຕ຺ເຕຫິ. ປູຊິຕສທ຺ທໂຍເຄນ ຫິ ອິທໍ ກຣຓຕ຺ເຖ ສາມິວຈນໍ. ເຕນາຕິ ອາຫາຣາທິນາ. ປຏິຊຄ຺ຄິຕາ ໂຄປິຕາຕິ ຍຖາກາລໍ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ທາຕພ຺ພສ຺ສ ທາເນນ ເວຍ຺ຍາວຈ຺ຈສ຺ສ ຈ ກຣເຓນ ປຏິຊຄ຺ຄິຕາ ເຈວ ອຸປ຺ປນ຺ນານຕ຺ຖປ຺ປຫຣເຓນ ໂຄປິຕາ ຈ ໂຫນ຺ຕິ. ເຕສນ຺ຕິ ມາຕາປິຕູນໍ. ພ຺ຣຫ຺ມາທິຠາວສາຘນຕ຺ຖນ຺ຕິ ເຕສໍ ຄຸຓານໍ ອຕ຺ຖິຕາຍ ໂລເກ ພ຺ຣຫ຺ມາ ນາມ ວຸຈ຺ຈຕິ, ອາຈຣິໂຍ ນາມ ວຸຈ຺ຈຕິ, ອາຫຸເນຍ຺ໂຍ ນາມ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເຕ ມາຕາປິຕູນໍ ປຸຕ຺ຕກໍ ປຏິລຠນ຺ຕີຕິ ທສ຺ສນວເສນ ເນສໍ ພ຺ຣຫ຺ມາທິຠາວສາຘນຕ຺ຖໍ ‘‘ພຫຸກາຣາ’’ຕິ, ວຕ຺ວາ ຕໍ ເຕສໍ ພຫຸກາຣຕໍ ນານາກາຣໂຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອາປາທກາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ມາຕາປິຕໂຣ ຫິ ປຸຕ຺ຕານໍ ຊີວິຕສ຺ສ ອາປາທກາ, ສຣີຣສ຺ສ ໂປສກາ, ອາຈາຣສມາຈາຣານໍ ສິກ຺ຂາປກາ ສກລສ຺ສປິ ອິມສ຺ສ ໂລກສ຺ສ ທສ຺ເສຕາໂຣ. ເຕນາຫ ‘‘ປຸຕ຺ຕານໍ ຫີ’’ຕິອາທິ. ອິຏ຺ຐາຣມ຺ມຓໍ ຕາວ ເຕ ທສ຺ເສນ຺ຕຸ, ອນິຏ຺ຐາຣມ຺ມຓໍ ກຖນ຺ຕິ? ຕມ຺ປິ ທສ຺ເສຕພ຺ພເມວ ວຊ຺ຊນີຍຠາວຊານາປນຕ຺ຖໍ.

ອວິຊຫິຕາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ຕາສໍ ຠາວນາຍ ພ຺ຣຫ຺ມານໍ ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ອຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ ອວິຊຫິຕາ ໂຫນ຺ຕິ ຠາວນາ. ໂລຠນີຍວຍສ຺ມິໍ ປຐມໂຍພ຺ພເນ ອຕິວິຍ ມຸທຸຠາວປ຺ປຕ຺ຕທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ສຕວິຫຕຄ຺ຄຫຓໍ. ປາຏິເຍກ຺ກນ຺ຕິ ວິສຸໍ. ອິມິນາ ກາຣເຓນາຕິ ອິມິນາ ຍຖາວຸຕ຺ເຕນ ປຸຕ຺ເຕສຸ ປວຕ຺ຕິເຕຫິ ອຕິກ຺ກເມນ ເມຕ຺ຕາທິສມຸປ຺ປຕ຺ຕິສງ຺ຂາເຕນ ກາຣເຓນ.

ຖຣຸສິປ຺ປນ຺ຕິ ອສິສຕ຺ຕິກຸນ຺ຕກລາປາທິອາຍຸຘສິປ຺ປໍ. ມຸທ຺ທາຄຓນາຕິ ອງ຺ຄຸລິສໍໂກຈນາທິນາ ຫຕ຺ຖມຸທ຺ທາຍ ຄຓນາ. ອາທິສທ຺ເທນ ປາຓາທີນໍ ສງ຺ຄໂຫ. ປຈ຺ຉາຈຣິຍາ ນາມ ມາຕາປິຕູນໍ ສນ຺ຕິເກ ອຸຄ຺ຄຫິຕຄຫຏ຺ຐວຕ຺ຕສ຺ເສວ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ຍຖາສກໍ ຫຕ຺ຖາຈຣິຍາທີນໍ ສິປ຺ປຄ຺ຄາຫາປນນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ ສພ຺ພປຐມໍ ອາຈຣິຍາ ນາມາຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ອານີຍ ຫຸຕໍ ອາຫຸຕໍ. ປກາເຣຫິ ຫຸຕໍ ປາຫຸຕໍ. ອຠິສງ຺ຂຕນ຺ຕິ ຕສ຺ເສວ ເວວຈນໍ.

ນໂມ ກເຣຍ຺ຍາຕິ ສາຍໍ ປາຕໍ ອຸປຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ອິທໍ ມຍ຺ຫໍ ອຸຕ຺ຕມປຸຎ຺ຎກ຺ເຂຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ນມກ຺ກາຣໍ ກເຣຍ຺ຍ. ຕາຍ ນໍ ປາຣິຈຣິຍາຍາຕິ ເອຕ຺ຖ ນນ຺ຕິ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ, ຍຖາວຸຕ຺ຕປຣິຈຣເຓນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖ ວາ ປາຣິຈຣິຍາຍາຕິ ຠຣຓກິຈ຺ຈກຣຓກຸລວໍສປ຺ປຕິຏ຺ຐານາປນາທິນາ ປຎ຺ຈວິຘອຸປຏ຺ຐາເນນ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ປຎ຺ຈຫິ ໂຂ, ຄຫປຕິປຸຕ຺ຕ, ຐາເນຫິ ປຸຕ຺ເຕນ ປຸຣຕ຺ຖິມາ ທິສາ ມາຕາປິຕໂຣ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາຕພ຺ພາ – ‘ຠໂຕ ເນສໍ ຠຣິສ຺ສາມິ, ກິຈ຺ຈໍ ເນສໍ ກຣິສ຺ສາມິ, ກຸລວໍສໍ ຐເປສ຺ສາມິ, ທາຍຊ຺ຊໍ ປຏິປຊ຺ຊາມິ, ອຖ ວາ ປນ ເປຕານໍ ກາລກຕານໍ ທກ຺ຂິຓໍ ອນຸປ຺ປທສ຺ສາມີ’ຕິ. ອິເມຫິ ໂຂ, ຄຫປຕິປຸຕ຺ຕ, ປຎ຺ຈຫິ ຐາເນຫິ ປຸຕ຺ເຕນ ປຸຣຕ຺ຖິມາ ທິສາ ມາຕາປິຕໂຣ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິຕາ ປຎ຺ຈຫິ ຐາເນຫິ ປຸຕ຺ຕໍ ອນຸກມ຺ປນ຺ຕິ, ປາປາ ນິວາເຣນ຺ຕິ, ກລ຺ຍາເຓ ນິເວເສນ຺ຕິ, ສິປ຺ປໍ ສິກ຺ຂາເປນ຺ຕິ, ປຕິຣູເປນ ທາເຣນ ສໍໂຍເຊນ຺ຕິ, ສມເຍ ທາຍຊ຺ຊໍ ນິຍ຺ຍາເທນ຺ຕີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໓.໒໖໗).

ອປິຈ ໂຍ ມາຕາປິຕໂຣ ຕີສຸ ວຕ຺ຖູສຸ ອຠິປ຺ປສນ຺ເນ ກຕ຺ວາ ສີເລສຸ ວາ ປຕິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍ ວາ ນິໂຍເຊຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐຫຕິ, ອຍໍ ມາຕາປິຕູປຏ຺ຐາການໍ ອຄ຺ໂຄຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ສາ ປນາຍໍ ປາຣິຈຣິຍາ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຸຠຍໂລກຫິຕສຸຂາວຫາຕິ ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອິເຘວ ນໍ ປສໍສນ຺ຕິ, ເປຈ຺ຈ ສຄ຺ເຄ ປໂມທຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປສໍສນ຺ຕີຕິ ‘‘ອຍໍ ປຸຄ຺ຄໂລ ມຕ຺ເຕຍ຺ໂຍ ເປຕ຺ເຕຍ຺ໂຍ ສຄ຺ຄສໍວຕ຺ຕນິຍໍ ປຏິປທໍ ປູເຣຕີ’’ຕິ ອິເຘວ ນໍ ປສໍສນ຺ຕິ. ອາໂມທຕິ ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ໂມທປ຺ປຕ຺ຕິຍາ. ປໂມທຕິ ນານປ຺ປກາຣໂມທສມ຺ປວຕ຺ຕິຍາ.

ສພ຺ຣຫ຺ມກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ອານນ຺ທສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓໒. ທຸຕິເຍ ຕຖາຊາຕິໂກຕິ ຕຖາສຠາໂວ. ຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕາລາໂຠຕິ ຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕາຍ ອຘິຄໂມ. ຣູປເມວ ກິເລສຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ກາຣຓຠາວໂຕ ຣູປນິມິຕ຺ຕໍ. ເອສ ນໂຍ ເສເສສຸປິ. ສສ຺ສຕາທິນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ສສ຺ສຕຸຈ຺ເຉທຠາວນິມິຕ຺ຕໍ. ປຸຄ຺ຄລນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຸຄ຺ຄລາຠິນິເວສນນິມິຕ຺ຕໍ. ຘມ຺ມນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ຘມ຺ມາຣມ຺ມຓສງ຺ຂາຕໍ ນິມິຕ຺ຕໍ. ‘‘ສິຍາ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ເຖເຣນ ປຸຏ຺ໂຐ ຠຄວາ ‘‘ສິຍາ’’ຕິ ອໂວຈ ໂລກຸຕ຺ຕຣສມາຘິປ຺ປຏິລາຠໍ ສນ຺ຘາຍ. ໂສ ຫິ ນິພ຺ພານໍ ສນ຺ຕໍ ປຓີຕນ຺ຕິ ຈ ປສ຺ສຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ອິຘານນ຺ທາ’’ຕິອາທິ.

ນິພ຺ພານໍ ສນ຺ຕນ຺ຕິ ສມາປຕ຺ຕິໍ ອປ຺ເປຕ຺ວາຕິ ນິພ຺ພານໍ ສນ຺ຕນ຺ຕິ ອາຠຸຊິຕ຺ວາ ຜລສມາປຕ຺ຕິໍ ອປ຺ເປຕ຺ວາ. ທິວສມ຺ປີຕິອາທິນາ ອສງ຺ຂຕາຍ ຘາຕຸຍາ ອຈ຺ຈນ຺ຕສນ຺ຕປຓີຕາທິຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ອຏ຺ຐວິເຘຕິ ‘‘ສນ຺ຕໍ ປຓີຕໍ ສພ຺ພສງ຺ຂາຣສມໂຖ ສພ຺ພູປຘິປຏິນິສ຺ສຄ຺ໂຄ ຕຓ຺ຫາກ຺ຂໂຍ ວິຣາໂຄ ນິໂຣໂຘ ນິພ຺ພານ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ອຏ຺ຐວິເຘ ອາໂຠຄສຎ຺ຎິເຕ ສມນ຺ນາຫາເຣ. ນິທ຺ຘາຣເຓ ເຈຕໍ ຠຸມ຺ມໍ. ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ…ເປ… ລພ຺ຠນ຺ເຕວາຕິ ‘‘ອິຘານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ເອວໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ອາຄເຕ ອິມສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ຕປ຺ປເທເສ ເອໂກປິ ອາໂຠຄສມນ຺ນາຫາໂຣ ເຈປິ ສພ຺ເພ ອຏ຺ຐປິ ອາໂຠຄສມນ຺ນາຫາຣາ ລພ຺ຠນ຺ເຕວ ສມນ຺ນາຫຣຕໍ ອຕ຺ຖາວຫຕ຺ຕາ.

ຎາເຓນ ຊານິຕ຺ວາຕິ ວິປສ຺ສນາຎາຓສຫິເຕນ ມຄ຺ຄຎາເຓນ ຊານິຕ຺ວາ. ປຣານິ ຈ ໂອປຣານິ ຈ ຈກ຺ຂາທີນິ ອາຍຕນານິ. ສນ຺ຕຕາຍາຕິ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິຕາຍ. ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕາທິຘູມວິຣຫິໂຕຕິ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕາທິ ເອວ ສນ຺ຕາປນຏ຺ເຐນ ຘູໂມ, ເຕນ ວິຣຫິໂຕ. ອນີໂຆຕິ ອປາໂປ. ຊາຕິຊຣາຄຫເຓເນວ ພ຺ຍາຘິມຣຓມ຺ປິ ຄຫິຕເມວາຕິ ຕພ຺ຠາວຠາວໂຕຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອານນ຺ທສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ສາຣິປຸຕ຺ຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓໓. ຕຕິເຍ, ‘‘ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ມຍາ ສໍຂິຕ຺ເຕນ ເທສິຕໍ ຘມ຺ມໍ ຕາທິເສນປິ ນ ສຸກຣໍ ວິຎ຺ຎາຕຸ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ອຘິປ຺ປາເຍເນວ ວທນ຺ໂຕ ເຖຣສ຺ສ ຎາຓໍ ສພ຺ພມຕິກ຺ກມໍ. ອຎ຺ຎາຕາໂຣ ຈ ທຸລ຺ລຠາຕິ ຫິ ອິມິນາ ສາມຎ຺ຎວຈເນນ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣມ຺ປິ ອນ຺ໂຕຄຘໍ ກຕ຺ວາ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ເຕນປິ ອຕ຺ຕໂນ ເທສນາຍ ທຸປ຺ປຏິວິທ຺ຘຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ.

ສມ຺ມາຕິ ເຫຕຸນາ ກາຣເຓນ. ເຕນາຫ ‘‘ອຸປາເຍນາ’’ຕິອາທິ. ມານາຠິສມຍາຕິ ມານສ຺ສ ທສ຺ສນາຠິສມຍາ. ປຫານາຠິສມໂຍຕິ ຈ ທສ຺ສນາຠິສມໂຍຕິ ຈ ປຣິຎ຺ຎາຠິສມໂຍ ວຸຕ຺ໂຕ. ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ໂຄ ຫິ ປຣິຎ຺ຎາກິຈ຺ຈສິທ຺ຘິຍາ ກິຈ຺ຈວເສນ ມານໍ ປສ຺ສຕິ, ອສມ຺ໂມຫປ຺ປຏິເວຘວເສນາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ອຍມສ຺ສ ທສ຺ສນາຠິສມໂຍ. ເຕນ ທິຏ຺ໂຐ ປນ ປຫານາຠິສມໂຍ ຈ. ທສ຺ສນາຠິສມເຍນ ຫິ ປຣິຎ຺ຎາຠິສມຍເມວ ປຫີຍຕິ. ທິຏ຺ຐວິເສນ ທິຏ຺ຐສຕ຺ຕານໍ ຊີວິຕໍ ວິຍ ອຍມສ຺ສ ປຫານາຠິສມໂຍ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ປຫານາຠິສມຍສ຺ສ ທສ຺ສນາຠິສມຍນານນ຺ຕຣິຍກຕ຺ຕາ ‘‘ປຫານາຠິສມເຍນ’’ອິຈ຺ເຈວ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຫານາຠິສມເຍ ຫິ ຄຫິເຕ ທສ຺ສນາຠິສມໂຍ ຄຫິໂຕວ ໂຫຕິ.

ອນ຺ຕມກາສິ ທຸກ຺ຂສ຺ສາຕິ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄນ ມານສ຺ສ ປຫີນຕ຺ຕາ ເຍ ອິເມ ‘‘ກາຍພນ຺ຘນສ຺ສ ອນ຺ໂຕ ຊີຣຕິ (ຈູຬວ. ໒໗໘), ຫຣິຕນ຺ຕໍ ວາ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໓໐໔) ເອວໍ ວຸຕ຺ຕອນ຺ຕິມມຣິຍາທນ຺ໂຕ ຈ ‘‘ອນ຺ຕມິທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຊີວິການ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໓.໘໐; ອິຕິວຸ. ໙໑) ເອວໍ ວຸຕ຺ຕລາມກນ຺ໂຕ ຈ ‘‘ສກ຺ກາໂຍ ເອໂກ ອນ຺ໂຕ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໓.໑໐໓) ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໂກຏ຺ຐາສນ຺ໂຕ ຈ ‘‘ເອເສວນ຺ໂຕ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ສປຈ຺ຈຍສງ຺ຂຍາ’’ຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໂກຏ຺ຐາສນ຺ໂຕ ຈາຕິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອນ຺ຕາ, ເຕສຸ ສພ຺ພສ຺ເສວ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂສ຺ສ ອທຸໍ ຈຕຸຕ຺ຖໂກຏິສງ຺ຂາຕໍ ອນ຺ຕມກາສິ, ປຣິຈ຺ເຉທໍ ປຣິວຏຸມໍ ອກາສິ, ອນ຺ຕິມສມຸທຍມຕ຺ຕາວເສສໍ ທຸກ຺ຂມກາສີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂສ຺ສ ອນ຺ຕມກາສີ’’ຕິ.

ນນຸ ຈ ‘‘ປຫານ’’ນ຺ຕິ ອິມສ຺ສ ນິທ຺ເທເສ ນິພ຺ພານໍ ອາຄຕໍ? ອິຘ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິປ຺ປຫານສງ຺ຂາຕໍ ອຣຫຕ຺ຕຜລໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ນິທ຺ເທເສນາຍໍ ວຓ຺ຓນາ ວິຣຸຊ຺ຌຕີຕິ ອາຫ ‘‘ນິທ຺ເທເສ ປນາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ຕານິ ປທານິ ອາຄຕານີຕິ ຕສ຺ມິໍ ນິທ຺ເທເສ ‘‘ປຫານໍ ວູປສມໍ ປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄ’’ນ຺ຕິອາທີນິ (ຈູຬນິ. ໗໕ ອຸທຍມາຓວປຸຈ຺ຉານິທ຺ເທໂສ) ປທານິ ອາຄຕານິ.

ຘມ຺ມຕກ຺ກປຸເຣຊວນ຺ຕິ ອິມິນາ ຕສ຺ມິໍ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານວິໂມກ຺ເຂ ຐຕ຺ວາ ຌານງ຺ຄານິ ວິປສ຺ສິຕ຺ວາ ອຘິຄຕໍ ອຣຫຕ຺ຕວິໂມກ຺ຂໍ ວທຕິ. ອຣຫຕ຺ຕວິໂມກ຺ຂສ຺ສ ຫິ ມຄ຺ຄສມ຺ປຍຸຕ຺ຕສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ປສງ຺ຂາໂຕ ຘມ຺ມຕກ຺ໂກ ປຸເຣຊໂວ ໂຫຕິ.

ສາຣິປຸຕ຺ຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ນິທານສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓໔. ຈຕຸຕ຺ເຖ ປິຓ຺ຑກຣຓຕ຺ຖາຍາຕິ ອາຍູຫນວເສນ ຣາສິກຣຓຕ຺ຖາຍ. ອຠິນ຺ນານີຕິ ເອກເທເສນປິ ອຂຓ຺ຑິຕານິ. ຠິນ຺ນກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຫິ ພີຊໍ ພີຊກິຈ຺ຈາຍ ນ ອຸປກປ຺ປຕິ. ອປູຕີນີຕິ ອຸທກເຕມເນນ ປູຕິຠາວໍ ນ ອຸປຄຕານິ. ປູຕິພີຊຎ຺ຫິ ພີຊຕ຺ຖາຍ ນ ອຸປກປ຺ປຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ປູຕິຠາເວນ ອພີຊຕ຺ຕໍ ອປ຺ປຕ຺ຕານີ’’ຕິ. ນ ວາເຕນ ນ ຈ ອາຕເປນ ຫຕານີຕິ ວາເຕນ ຈ ອາຕເປນ ຈ ນ ຫຕານິ, ນິໂຣຊຕໍ ນ ປາປິຕານິ. ນິໂຣຊຎ຺ຫິ ກສຏພີຊໍ ພີຊຕ຺ຖາຍ ນ ອຸປກປ຺ປຕິ. ສາຣາທານີຕິ ຕຓ຺ຑຸລສາຣສ຺ສ ອາທານໂຕ ສາຣາທານິ. ນິສ຺ສາຣຎ຺ຫິ ພີຊໍ ພີຊຕ຺ຖາຍ ນ ອຸປກປ຺ປຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ຄຫິຕສາຣານີ’’ຕິ, ປຕິຏ຺ຐິຕສາຣານີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສນ຺ນິຈຍຠາເວນ ສຸຂໍ ສຍິຕານີຕິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມາເສ ໂກຏ຺ຐປກ຺ຂິຕ຺ຕນິຍາເມເນວ ສຸຂສຍິຕານິ.

ກມ຺ມວິຠຕ຺ຕີຕິ ກມ຺ມວິຠາໂຄ. ທິຏ຺ຐຘມ຺ໂມ ວຸຈ຺ຈຕິ ປຈ຺ຈກ຺ຂຠູໂຕ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ໂນ ອຕ຺ຕຠາໂວ, ຕຕ຺ຖ ເວທິຕພ຺ພຜລໍ ກມ຺ມໍ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມເວທນີຍໍ. ປຈ຺ຈຸປນ຺ນຠວໂຕ ອນນ຺ຕຣໍ ເວທິຕພ຺ພຜລໍ ກມ຺ມໍ ອຸປປຊ຺ຊເວທນີຍໍ. ອປຣປຣິຍາຍເວທນີຍນ຺ຕິ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມານນ຺ຕຣຠວໂຕ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ອຕ຺ຕຠາວປຣິຍາເຍ ອຕ຺ຕຠາວປຣິວຕ຺ເຕ ເວທິຕພ຺ພຜລໍ ກມ຺ມໍ. ປຏິປກ຺ເຂຫິ ອນຠິຠູຕຕາຍ ປຈ຺ຈຍວິເສເສນ ປຏິລທ຺ຘວິເສສຕາຍ ຈ ພລວຠາວປ຺ປຕ຺ຕາ ຕາທິສສ຺ສ ປຸພ຺ພາຠິສງ຺ຂາຣສ຺ສ ວເສນ ສາຕິສຍາ ຫຸຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕາ ປຐມຊວນເຈຕນາ ຕສ຺ມິໍເຍວ ອຕ຺ຕຠາເວ ຜລທາຍິນີ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມເວທນີຍກມ຺ມໍ ນາມ. ສາ ຫິ ວຸຕ຺ຕາກາເຣນ ພລວຕີ ຊວນສນ຺ຕາເນ ຄຸຓວິເສສຍຸຕ຺ເຕສຸ ອຸປກາຣານຸປກາຣວສປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ອາເສວນາລາເຠນ ອປ຺ປວິປາກຕາຍ ຈ ປຐມຊວນເຈຕນາ ອິຕຣທ຺ວຍໍ ວິຍ ປວຕ຺ຕສນ຺ຕານຸປຣມາເປກ຺ຂໍ ໂອກາສລາຠາເປກ຺ຂຎ຺ຈ ກມ຺ມໍ ນ ໂຫຕີຕິ ອິເຘວ ປຸປ຺ຜມຕ຺ຕໍ ວິຍ ປວຕ຺ຕິວິປາກມຕ຺ຕໍ ຜລໍ ເທຕິ. ຕຖາ ອສກ຺ໂກນ຺ຕນ຺ຕິ ກມ຺ມສ຺ສ ວິປາກທານໍ ນາມ ອຸປຘິປ຺ປໂຍຄາທິປຈ຺ຈຍນ຺ຕຣສມວາເຍເນວ ໂຫຕີຕິ ຕທຠາວໂຕ ຕສ຺ມິໍເຍວ ອຕ຺ຕຠາເວ ວິປາກໍ ທາຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕໍ. ອໂຫສິກມ຺ມນ຺ຕິ ອໂຫສິ ເອວ ກມ຺ມໍ, ນ ຕສ຺ສ ວິປາໂກ ອໂຫສິ ອຕ຺ຖິ ຠວິສ຺ສຕິ ຈາຕິ ເອວໍ ເວທິຕພ຺ພໍ ກມ຺ມໍ.

ອຕ຺ຖສາຘິກາຕິ ທານາທິປາຓາຕິປາຕາທິອຕ຺ຖສ຺ສ ນິປ຺ຜາທິກາ. ກາ ປນ ສາຕິ ອາຫ ‘‘ສຕ຺ຕມຊວນເຈຕນາ’’ຕິ. ສາ ຫິ ສນ຺ນິຏ຺ຐາປກເຈຕນາ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ປຏິລທ຺ຘວິເສສາ ປຸຣິມຊວນເຈຕນາຫິ ລທ຺ຘາເສວນາ ຈ ສມານາ ອນນ຺ຕຣຕ຺ຕຠາເວ ວິປາກທາຍິນີ ອຸປປຊ຺ຊເວທນີຍກມ຺ມໍ ນາມ. ປຸຣິມອຸປມາຍເຍວາຕິ ມິຄລຸທ຺ທໂກປມາຍເຍວ.

ສຕິ ສໍສາຣປ຺ປວຕ຺ຕິຍາຕິ ອິມິນາ ອສຕິ ສໍສາຣປ຺ປວຕ຺ຕິຍໍ ອໂຫສິກມ຺ມປກ຺ເຂ ຕິຏ຺ຐຕິ ວິປຈ຺ຈໂນກາສສ຺ສ ອຠາວໂຕຕິ ທີເປຕິ. ຍໍ ຄຣຸກນ຺ຕິ ຍໍ ອກຸສລໍ ມຫາສາວຊ຺ຊໍ, ກຸສລຎ຺ຈ ມຫານຸຠາວໍ ກມ຺ມໍ. ກຸສລໍ ວາ ຫິ ໂຫຕຸ ອກຸສລໍ ວາ, ຍໍ ຄຣຸກໍ ມາຕຸຆາຕາທິກມ຺ມໍ ວາ ມຫຄ຺ຄຕກມ຺ມໍ ວາ, ຕເທວ ປຐມໍ ວິປຈ຺ຈຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ກຸສລາກຸສເລສຸ ປນາ’’ຕິອາທິ. ຍໍ ພຫຸລນ຺ຕິ ຍໍ ພຫຸລໍ ອຠິຓ຺ຫໂສ ກຕໍ ສມາເສວິຕໍ. ເຕນາຫ ‘‘ກຸສລາກຸສເລສຸ ປນ ຍໍ ພຫຸລໍ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິ. ຍທາສນ຺ນໍ ນາມ ມຣຓກາເລ ອນຸສ຺ສຣິຕໍ ກມ຺ມໍ, ອາສນ຺ນກາເລ ກເຕ ປນ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ ນຕ຺ຖີຕິ ອາຫ ‘‘ຍໍ ປນ ກຸສລາກຸສເລສຸ ອາສນ຺ນມຣເຓ’’ຕິອາທິ. ອນຸສ຺ສຣິຕຸນ຺ຕິ ປຣິພ຺ຍຕ຺ຕຠາເວນ ອນຸສ຺ສຣິຕຸໍ.

ເຕສໍ ອຠາເວຕິ ເຕສໍ ຍໍຄຣຸກາທີນໍ ຕິຓ຺ຓໍ ກມ຺ມານໍ ອຠາເວ. ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ວິປາກໍ ເທຕີຕິ ປຏິສນ຺ຘິຊນກວເສນ ວິປາກໍ ເທຕິ. ປຏິສນ຺ຘິຊນກວເສນ ຫິ ຄຣຸກາທິກມ຺ມຈຕຸກ຺ກໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຄຣຸກໍ ສພ຺ພປຐມໍ ວິປຈ຺ຈຕິ, ຄຣຸເກ ອສຕິ ພຫຸລີກຕໍ, ຕສ຺ມິໍ ອສຕິ ຍທາສນ຺ນໍ, ຕສ຺ມິໍ ອສຕິ ‘‘ກຏຕ຺ຕາ ວາ ປນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ປຸຣິມຊາຕີສຸ ກຕກມ຺ມໍ ວິປຈ຺ຈຕິ. ພຫຸລາສນ຺ນປຸພ຺ພກເຕສຸ ຈ ພລາພລໍ ຊານິຕພ຺ພໍ. ປາປໂຕ ປາປນ຺ຕຣໍ ກລ຺ຍາຓຎ຺ຈ, ກລ຺ຍາຓໂຕ ກລ຺ຍາຓນ຺ຕຣໍ ປາປຎ຺ຈ ພຫຸລີກຕໍ. ຕໂຕ ມຫໂຕວ ປຸພ຺ພກຕາທິ ອປ຺ປຎ຺ຈ ພຫຸລານຸສ຺ສຣເຓນ ວິປ຺ປຏິສາຣາທິຊນນໂຕ, ປຏິປກ຺ຂສ຺ສ ອປຣິປຸຓ຺ຓຕາຍ ອາຣທ຺ຘວິປາກສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ກມ຺ມເສສສ຺ສ ວາ ອປຣປຣິຍາຍເວທນີຍສ຺ສ ອປຣິກ຺ຂີຓຕາຍ ສນ຺ຕຕິຍາ ປຣິຓາມວິເສສໂຕຕິ ເຕຫິ ເຕຫິ ກາຣເຓຫິ ອາຍູຫິຕຜລໍ ປຐມໍ ວິປຈ຺ຈຕິ. ມຫານາຣທກສ຺ສປຊາຕເກ (ຊາ. ໒.໒໒.໑໑໕໓ ອາທໂຍ) ວິເທຫຣຎ຺ໂຎ ເສນາປຕິ ອລາໂຕ, ພີຊໂກ ທາໂສ, ຣາຊກຎ຺ຎາ ຣຸຈາ ຈ ເອຕ຺ຖ ນິທສ຺ສນໍ. ຕຖາ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ຠຄວຕາ –

‘‘ຕຕ຺ຣານນ຺ທ, ຍ຺ວາຍໍ ປຸຄ຺ຄໂລ ອິຘ ປາຓາຕິປາຕີ…ເປ… ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິ. ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ອປາຍໍ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ວິນິປາຕໍ ນິຣຍໍ ອຸປປຊ຺ຊຕິ, ປຸພ຺ເພ ວາສ຺ສ ຕໍ ກຕໍ ໂຫຕິ ປາປກມ຺ມໍ ທຸກ຺ຂເວທນີຍໍ, ປຈ຺ຉາ ວາສ຺ສ ຕໍ ກຕໍ ໂຫຕິ ປາປກມ຺ມໍ ທຸກ຺ຂເວທນີຍໍ, ມຣຓກາເລ ວາສ຺ສ ໂຫຕິ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິ ສມຕ຺ຕາ ສມາທິນ຺ນາ, ເຕນ ໂສ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ອປາຍໍ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ວິນິປາຕໍ ນິຣຍໍ ອຸປປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ –

ອາທິ. ສພ຺ພໍ ມຫາກມ຺ມວິຠງ຺ຄສຸຕ຺ຕໍ (ມ. ນິ. ໓.໓໐໓) ວິຕ຺ຖາເຣຕພ຺ພໍ. ກິໍ ພຫຸນາ. ຍໍ ຕໍ ຕຖາຄຕສ຺ສ ມຫາກມ຺ມວິຠງ຺ຄຎາຓໍ, ຕສ຺ເສວາຍໍ ວິສໂຍ, ຍທິທໍ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ເຕນ ເຕນ ກາຣເຓນ ປຸພ຺ພາປຣວິປາກຕາ ສມຕ຺ຖີຍຕິ.

ອິທານິ ຊນກາທິກມ຺ມຈຕຸກ຺ກໍ ວິຠຊນ຺ໂຕ ‘‘ຊນກໍ ນາມາ’’ຕິອາທິມາຫ. ປວຕ຺ຕິໍ ນ ຊເນຕີຕິ ປວຕ຺ຕິວິປາກໍ ນ ຊເນຕິ. ປຐມນເຍ ຊນກກມ຺ມສ຺ສ ປຏິສນ຺ຘິວິປາກມຕ຺ຕສ຺ເສວ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຕສ຺ສ ປວຕ຺ຕິວິປາກທາຍກຕ຺ຕມ຺ປິ ອນຸຊານນ຺ໂຕ ‘‘ອປໂຣ ນໂຍ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ປຏິສນ຺ຘິທານາທິວເສນ ວິປາກສນ຺ຕານສ຺ສ ນິພ຺ພຕ຺ຕກໍ ຊນກໍ. ສຸຂທຸກ຺ຂສນ຺ຕານສ຺ສ ນາມຣູປປ຺ປພນ຺ຘສ຺ສ ວາ ຈິຣຕຣໍ ປວຕ຺ຕິເຫຕຸຠູຕໍ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠກໍ. ເຕນາຫ ‘‘ສຸຂທຸກ຺ຂໍ ອຸປຕ຺ຖມ຺ເຠຕິ, ອທ຺ຘານໍ ປວຕ຺ເຕຕີ’’ຕິ. ອຸປປີຬກໍ ສຸຂທຸກ຺ຂປ຺ປພນ຺ເຘ ປວຕ຺ຕມາເນ ສຓິກໍ ສຓິກໍ ຫາເປຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ສຸຂທຸກ຺ຂໍ ປີເຬຕິ ພາເຘຕິ, ອທ຺ຘານໍ ປວຕ຺ຕິຕຸໍ ນ ເທຕີ’’ຕິ.

ວາຕກາຬໂກ ມຫລ຺ລໂກ ໂຈເຣ ຆາເຕຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕີຕິ ໂສ ກິຣ ມຫລ຺ລກກາເລ ເອກປ຺ປຫາເຣນ ສີສໍ ຉິນ຺ທິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ທ຺ເວ ຕໂຍ ວາເຣ ປຫຣນ຺ໂຕ ມນຸສ຺ເສ ກິລເມຕິ, ຕສ຺ມາ ເຕ ເອວມາຫໍສຸ. ອນຸໂລມິກໍ ຂນ຺ຕິໍ ປຏິລຠິຕ຺ວາຕິ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄສ຺ສ ໂອຣໂຕ ອນຸໂລມິກໍ ຂນ຺ຕິໍ ລຠິຕ຺ວາ. ຕຣຸຓວຈ຺ຉາຍ ຄາວິຍາ ມທ຺ທິຕ຺ວາ ຊີວິຕກ຺ຂຍໍ ປາປິໂຕຕິ ເອກາ ກິຣ ຍກ຺ຂິນີ ເຘນຸເວເສນ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອຸເຣ ປຫຣິຕ຺ວາ ມາເຣສິ, ຕໍ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ນຄເຣ ຠໂວ ນາຄຣິໂຍ.

ຆາເຕຕ຺ວາຕິ ອຸປຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ. ກມ຺ມສ຺ສ ອຸປຈ຺ຉິນ຺ທນໍ ນາມ ຕສ຺ສ ວິປາກປ຺ປຏິພາຫນເມວາຕິ ອາຫ ‘‘ຕສ຺ສ ວິປາກໍ ປຏິພາຫິຕ຺ວາ’’ຕິ. ຕຎ຺ຈ ອຕ຺ຕໂນ ວິປາກຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ໂອກາສກຣຓນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ວິປາກສ຺ສ ໂອກາສໍ ກໂຣຕີ’’ຕິ. ວິປຈ຺ຈນາຍ ກໂຕກາສໍ ກມ຺ມໍ ວິປກ຺ກມ຺ເມວ ນາມ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ເອວໍ ປນ ກມ຺ເມນ ກເຕ ໂອກາເສ ຕໍ ວິປາກໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ນາມ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ. ອຸປປີຬກໍ ອຎ຺ຎສ຺ສ ວິປາກໍ ອຸປຈ຺ຉິນ຺ທຕິ, ນ ສຍໍ ອຕ຺ຕໂນ ວິປາກໍ ເທຕິ. ອຸປຆາຕກໍ ປນ ທຸພ຺ພລກມ຺ມໍ ອຸປຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ວິປາກໍ ອຸປ຺ປາເທຕີຕິ ອຍເມເຕສໍ ວິເສໂສ. ກິຎ຺ຈິ ພຫ຺ວາພາຘຕາທິປຈ຺ຈຍູປສນ຺ນິປາເຕນ ວິປາກສ຺ສ ວິພາຘກໍ ອຸປປີຬກໍ, ຕຖາ ວິປາກສ຺ເສວ ອຸປຈ຺ເຉທກໍ. ອຸປຆາຕກກມ຺ມໍ ປນ ອຸປຆາເຕຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ວິປາກສ຺ສ ໂອກາສກຣເຓນ ວິປຈ຺ຈເນ ສຕິ ຊນກເມວ ສິຍາ. ຊນກາທິຠາໂວ ນາມ ວິປາກໍ ປຕິ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ, ນ ກມ຺ມໍ ປຕີຕິ ວິປາກສ຺ເສວ ອຸປຆາຕກຕາ ຍຸຕ຺ຕາ ວິຍ ທິສ຺ສຕິ, ວີມໍສິຕພ຺ພໍ.

ອປໂຣ ນໂຍ – ຍສ຺ມິໍ ກມ຺ເມ ກເຕ ປຏິສນ຺ຘິຍໍ ປວຕ຺ເຕ ຈ ວິປາກກຏຕ຺ຕາຣູປານໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ໂຫຕິ, ຕໍ ຊນກໍ. ຍສ຺ມິໍ ປນ ກເຕ ອຎ຺ເຎນ ຊນິຕສ຺ສ ອິຏ຺ຐສ຺ສ ວາ ອນິຏ຺ຐສ຺ສ ວາ ຜລສ຺ສ ວິພາຘກວິຈ຺ເຉທກປຈ຺ຈຍານຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອຸປພ຺ຣູຫນປຈ຺ຈຍຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຊນກສາມຕ຺ຖິຍານຸຣູປໍ ປຣິສຸທ຺ຘິຈິຣຕຣປ຺ປພນ຺ຘາ ໂຫຕິ, ຕໍ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠກໍ. ຊນເກນ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕໍ ກຸສລຜລໍ ວາ ອກຸສລຜລໍ ວາ ເຍນ ປຈ຺ຈນີກຠູເຕນ ໂຣຄຘາຕຸວິສມຕາທິນິມິຕ຺ຕຕາຍ ວິພາຘຍຕິ, ຕໍ ອຸປປີຬກໍ. ເຍນ ປນ ກມ຺ມຸນາ ຊນກສາມຕ຺ຖິຍວເສນ ຈິຣຕຣປ຺ປພນ຺ຘາຣຫມ຺ປິ ສມານໍ ຜລໍ ວິຈ຺ເຉທກປຈ຺ຈຍຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອຸປຫຎ຺ຎຕິ ວິຈ຺ຉິຊ຺ຊຕິ, ຕໍ ອຸປຆາຕກນ຺ຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ສາໂຣ.

ຕຕ຺ຖ ເກຈິ ທຸຕິຍສ຺ສ ກຸສລຠາວໍ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕມາຄຕສ຺ສ ອປ຺ປາພາຘທີຆາຍຸກຕາສໍວຕ຺ຕນວເສນ, ປຈ຺ຉິມານໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ອກຸສລຠາວໍ ພຫ຺ວາພາຘອປ຺ປາຍຸກຕາສໍວຕ຺ຕນວເສນ ວຓ຺ເຓນ຺ຕິ. ຕຖາ ຈ ວຸຕ຺ຕໍ ມຊ຺ຌິມນິກາເຍ ຈູຬກມ຺ມວິຠງ຺ຄສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍໍ (ມ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໓.໒໙໐) –

‘‘ຈຕ຺ຕາຣິ ຫິ ກມ຺ມານິ – ອຸປປີຬກໍ, ອຸປຈ຺ເຉທກໍ, ຊນກໍ, ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠກນ຺ຕິ. ພລວກມ຺ເມນ ຫິ ນິພ຺ພຕ຺ຕໍ ປວຕ຺ເຕ ອຸປປີຬກໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອຕ຺ຖໂຕ ເອວໍ ວທຕິ ນາມ ‘ສຈາຫໍ ປຐມຕຣໍ ຊາເນຍ຺ຍໍ, ນ ເຕ ອິຘ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕຸໍ ທເທຍ຺ຍໍ, ຈຕູສຸເຍວ ຕໍ ອປາເຍສຸ ນິພ຺ພຕ຺ຕາເປຍ຺ຍໍ. ໂຫຕຸ, ຕ຺ວໍ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ນິພ຺ພຕ຺ຕ, ອຫໍ ອຸປປີຬກກມ຺ມໍ ນາມ ຕໍ ປີເຬຕ຺ວາ ນິໂຣຊໍ ນິຍູສໍ ກສຏໍ ກຣິສ຺ສາມີ’ຕິ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຕໍ ຕາທິສໍ ກໂຣຕິ. ກິໍ ກໂຣຕິ? ປຣິສ຺ສຍໍ ອຸປເນຕິ, ໂຠເຄ ວິນາເສຕິ.

‘‘ຕຕ຺ຖ ທາຣກສ຺ສ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ມາຕຸ ອສ຺ສາໂທ ວາ ສຸຂໍ ວາ ນ ໂຫຕິ, ມາຕາປິຕູນໍ ປີຬາວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ເອວໍ ປຣິສ຺ສຍໍ ອຸປເນຕິ. ທາຣກສ຺ສ ປນ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິມ຺ຫິ ນິພ຺ພຕ຺ຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ເຄເຫ ໂຠຄາ ອຸທກໍ ປຕ຺ວາ ໂລຓໍ ວິຍ ຣາຊາທີນໍ ວເສນ ນສ຺ສນ຺ຕິ, ກຸມ຺ຠໂທຫນເຘນຸໂຍ ຂີຣໍ ນ ເທນ຺ຕິ, ສູຣຕາ ໂຄຓາ ຈຓ຺ຑາ ໂຫນ຺ຕິ, ກາຓາ ໂຫນ຺ຕິ, ຂຎ຺ຊາ ໂຫນ຺ຕິ, ໂຄມຓ຺ຑເລ ໂຣໂຄ ປຕຕິ, ທາສາທໂຍ ວຈນໍ ນ ກໂຣນ຺ຕິ, ວາປິຕໍ ສສ຺ສໍ ນ ຊາຍຕິ, ເຄຫຄຕໍ ເຄເຫ, ອຣຎ຺ຎຄຕໍ ອຣຎ຺ເຎ ນສ຺ສຕິ, ອນຸປຸພ຺ເພນ ຆາສຈ຺ຉາທນມຕ຺ຕໍ ທຸລ຺ລຠໍ ໂຫຕິ, ຄພ຺ຠປຣິຫາໂຣ ນ ໂຫຕິ, ວິຊາຕກາເລ ມາຕຸ ຖຎ຺ຎໍ ຉິຊ຺ຊຕິ, ທາຣໂກ ປຣິຫາຣໍ ອລຠນ຺ໂຕ ປີຬິໂຕ ນິໂຣໂຊ ນິຍູໂສ ກສໂຏ ໂຫຕິ. ອິທໍ ອຸປປີຬກກມ຺ມໍ ນາມ.

‘‘ທີຆາຍຸກກມ຺ເມນ ປນ ນິພ຺ພຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປຈ຺ເຉທກກມ຺ມໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອາຍຸໍ ຉິນ຺ທຕິ. ຍຖາ ຫິ ປຸຣິໂສ ອຏ຺ຐຸສຠຄມນໍ ກຕ຺ວາ ສຣໍ ຂິເປຍ຺ຍ, ຕມຎ຺ໂຎ ຘນຸໂຕ ມຸຕ຺ຕມຕ຺ຕໍ ມຸຄ຺ຄເຣນ ປຫຣິຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ປາເຕຍ຺ຍ, ເອວໍ ທີຆາຍຸກກມ຺ເມນ ນິພ຺ພຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປຈ຺ເຉທກກມ຺ມໍ ອາຍຸໍ ຉິນ຺ທຕິ. ກິໍ ກໂຣຕິ? ໂຈຣານໍ ອຏວິໍ ປເວເສຕິ, ວາຬມຈ຺ໂຉທກໍ ໂອຕາເຣຕິ, ອຎ຺ຎຕຣໍ ວາ ປນ ສປຣິສ຺ສຍຐານໍ ອຸປເນຕິ. ອິທໍ ອຸປຈ຺ເຉທກກມ຺ມໍ ນາມ. ‘ອຸປຆາຕກ’ນ຺ຕິປິ ເອຕສ຺ເສວ ນາມໍ. ປຏິສນ຺ຘິນິພ຺ພຕ຺ຕກໍ ປນ ກມ຺ມໍ ຊນກກມ຺ມໍ ນາມ. ອປ຺ປໂຠຄກຸລາທີສຸ ນິພ຺ພຕ຺ຕສ຺ສ ໂຠຄສມ຺ປທາທິກຣເຓນ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠກກມ຺ມໍ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠກກມ຺ມໍ ນາມ.

‘‘ປຣິຕ຺ຕກມ຺ເມນປິ ນິພ຺ພຕ຺ຕໍ ເອຕໍ ປວຕ຺ເຕ ປາຓາຕິປາຕາທິວິຣຕິກມ຺ມໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອຕ຺ຖໂຕ ເອວໍ ວທຕິ ນາມ ‘ສຈາຫໍ ປຐມຕຣໍ ຊາເນຍ຺ຍໍ, ນ ເຕ ອິຘ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕຸໍ ທເທຍ຺ຍໍ, ເທວໂລເກເຍວ ຕໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕາເປຍ຺ຍໍ, ໂຫຕຸ, ຕ຺ວໍ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ນິພ຺ພຕ຺ຕ, ອຫໍ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠກກມ຺ມໍ ນາມ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠໍ ເຕ ກຣິສ຺ສາມີ’ຕິ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠໍ ກໂຣຕິ. ກິໍ ກໂຣຕິ? ປຣິສ຺ສຍໍ ນາເສຕິ, ໂຠເຄ ອຸປ຺ປາເທຕິ.

‘‘ຕຕ຺ຖ ທາຣກສ຺ສ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ມາຕາປິຕູນໍ ສຸຂເມວ ສາຕເມວ ໂຫຕິ. ເຍປິ ປກຕິຍາ ມນຸສ຺ສາມນຸສ຺ສປຣິສ຺ສຍາ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕ ສພ຺ເພ ອປຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ເອວໍ ປຣິສ຺ສຍໍ ນາເສຕິ. ທາຣກສ຺ສ ປນ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິມ຺ຫິ ນິພ຺ພຕ຺ຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ເຄເຫ ໂຠຄານໍ ປມາຓໍ ນ ໂຫຕິ, ນິຘິກຸມ຺ຠິໂຍ ປຸຣໂຕປິ ປຈ຺ຉໂຕປິ ເຄຫໍ ປຣິວຏ຺ຏມານາ ປວິສນ຺ຕິ. ມາຕາປິຕໂຣ ປເຣຫິ ຐປິຕຘນສ຺ສປິ ສມ຺ມຸຂີຠາວໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເຘນຸໂຍ ພຫຸຂີຣາ ໂຫນ຺ຕິ, ໂຄຓາ ສຸຂສີລາ ໂຫນ຺ຕິ, ວປ຺ປຏ຺ຐາເນ ສສ຺ສານິ ສມ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ວຑ຺ຒິຍາ ວາ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ, ຕາວກາລິກໍ ວາ ທິນ຺ນໍ ຘນໍ ອໂຈທິຕາ ສຍເມວ ອາຫຣິຕ຺ວາ ເທນ຺ຕິ, ທາສາທໂຍ ສຸພ຺ພຈາ ໂຫນ຺ຕິ, ກມ຺ມນ຺ຕາ ນ ປຣິຫາຍນ຺ຕິ, ທາຣໂກ ຄພ຺ຠໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປຣິຫາຣໍ ລຠຕິ, ໂກມາຣິກເວຊ຺ຊາ ສນ຺ນິຫິຕາວ ໂຫນ຺ຕິ. ຄຫປຕິກຸເລ ຊາໂຕ ເສຏ຺ຐິຏ຺ຐານໍ, ອມຈ຺ຈກຸລາທີສຸ ຊາໂຕ ເສນາປຕິຏ຺ຐານາທີນິ ລຠຕິ. ເອວໍ ໂຠເຄ ອຸປ຺ປາເທຕິ. ໂສ ອປຣິສ຺ສໂຍ ສໂຠໂຄ ຈິຣໍ ຊີວຕິ. ອິທໍ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠກກມ຺ມໍ ນາມ. ອິເມສຸ ຈຕູສຸ ປຸຣິມານິ ທ຺ເວ ອກຸສລາເນວ, ຊນກໍ ກຸສລມ຺ປິ ອກຸສລມ຺ປິ, ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠກໍ ກຸສລເມວາ’’ຕິ.

ເອຕ຺ຖ ວິພາຘູປຆາຕາ ນາມ ກຸສລວິປາກມ຺ຫິ ນ ຍຸຕ຺ຕາຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ‘‘ທ຺ເວ ອກຸສລາເນວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເທວທຕ຺ຕາທີນໍ ປນ ນາຄາທີນໍ ອິໂຕ ອນຸປ຺ປທິນ຺ນຍາປນກເປຕານຎ຺ຈ ນຣກາທີສຸ ອກຸສລວິປາກູປຕ຺ຖມ຺ຠນູປປີຬນູປຆາຕການິ ສນ຺ຕີຕິ ຈຕຸນ຺ນມ຺ປິ ກຸສລາກຸສລຠາໂວ ນ ວິຣຸຊ຺ຌຕິ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ຍາ ພຫູສຸ ອານນ຺ຕຣິເຍສຸ ກເຕສຸ ເອເກນ ຄຫິຕປ຺ປຏິສນ຺ຘິກສ຺ສ ອິຕເຣສໍ ຕສ຺ສ ອນຸພລປ຺ປທາຍິຕາ ວຸຕ຺ຕາ, ສາປິ ສມຕ຺ຖິຕາ ໂຫຕິ.

ສຸຕ຺ຕນ຺ຕປຣິຍາເຍນ ເອກາທສ ກມ຺ມານິ ວິຠຊິຕ຺ວາ ອິທານິ ອຠິຘມ຺ມປຣິຍາປນ຺ນໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອຕ຺ເຖກຈ຺ຈານິ ປາປການິ ກມ຺ມສມາທານານີ’’ຕິອາທິນາ ວິຠງ຺ຄປາຬິໍ (ວິຠ. ໘໑໐) ທສ຺ເສຕິ. ຕຕ຺ຖ ຄຕິສມ຺ປຕ຺ຕິປຏິພາຬ຺ຫານີຕິ ຄຕິສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ປຏິພາຫິຕານິ ນິວາຣິຕານິ ປຏິເສຘິຕານິ. ເສສປເທສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຕຕ຺ຖ ຈ ຄຕິສມ຺ປຕ຺ຕີຕິ ສມ຺ປນ຺ນຄຕິ ເທວໂລໂກ ຈ ມນຸສ຺ສໂລໂກ ຈ. ຄຕິວິປຕ຺ຕີຕິ ວິປນ຺ນຄຕິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອປາຍາ. ອຸປຘິສມ຺ປຕ຺ຕີຕິ ອຕ຺ຕຠາວສມິທ຺ຘິ. ອຸປຘິວິປຕ຺ຕີຕິ ຫີນອຕ຺ຕຠາວຕາ. ກາລສມ຺ປຕ຺ຕີຕິ ສຸຣາຊສຸມນຸສ຺ສກາລສງ຺ຂາໂຕ ສມ຺ປນ຺ນກາໂລ. ກາລວິປຕ຺ຕີຕິ ທຸຣາຊທຸມ຺ມນຸສ຺ສກາລສງ຺ຂາໂຕ ວິປນ຺ນກາໂລ. ປໂຍຄສມ຺ປຕ຺ຕີຕິ ສມ຺ມາປໂຍໂຄ. ປໂຍຄວິປຕ຺ຕີຕິ ມິຈ຺ຉາປໂຍໂຄ.

ອິທານິ ຍຖາວຸຕ຺ຕປາຬິຍາ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຕຕ຺ຖາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອນິຏ຺ຐາຣມ຺ມຓານຸຠວນາຣເຫ ກມ຺ເມ ວິຊ຺ຊມາເນເຍວາຕິ ອິມິນາ ອນິຏ຺ຐາຣມ຺ມຓານຸຠວນນິມ຺ມິຕ຺ຕກສ຺ສ ປາປກມ຺ມສ຺ສ ສພ຺ຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ຕໍ ກມ຺ມນ຺ຕິ ຕໍ ປາປກໍ ກມ຺ມໍ. ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ຫິ ອນິຏ຺ຐາຣມ຺ມຓານຸຠວນນິມິຕ຺ຕໍ ພຫຸປາປກມ຺ມໍ ວິຊ຺ຊມານມ຺ປິ ຄຕິວິປຕ຺ຕິຍໍ ຐິຕສ຺ເສວ ວິປຈ຺ຈຕິ. ຍທິ ປນ ໂສ ເອເກນ ກລ຺ຍາຓກມ຺ເມນ ຄຕິສມ຺ປຕ຺ຕິຍໍ ເທເວສຸ ວາ ມນຸສ຺ເສສຸ ວາ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຍ຺ຍ, ຕາທິເສ ຐາເນ ອກຸສລສ຺ສ ວາໂຣ ນຕ຺ຖິ, ເອກນ຺ຕໍ ກຸສລສ຺ເສວາຕິ ຕໍ ກມ຺ມໍ ຄຕິສມ຺ປຕ຺ຕິປຏິພາຬ຺ຫໍ ນ ວິປຈ຺ຈຕິ. ປຕິພາຫິຕໍ ຫຸຕ຺ວາຕິ ພາຘິຕໍ ຫຸຕ຺ວາ. ອຕ຺ຕຠາວສມິທ຺ຘິຍນ຺ຕິ ສຣີຣສມ຺ປຕ຺ຕິຍໍ. ກິລິຏ຺ຐກມ຺ມສ຺ສາຕິ ຫຕ຺ຖິເມຓ຺ຑອສ຺ສພນ຺ຘກໂຄປາລກາທິກມ຺ມສ຺ສ. ປລາຍິຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕກາເລຕິ ຫຕ຺ຖິອາທິປຈ຺ຈຕ຺ຖິກສມາຄມກາເລ. ລຎ຺ຊໍ ເທຕີຕິ ເອວໍ ເມ ພາຘຕໍ ປເຣສໍ ວເສ ນ ໂຫຕີຕິ ເທຕິ. ໂຈຣິກຍຸຕ຺ຕກາເລຕິ ປກ຺ຂພລາທີນໍ ລພ຺ຠມານກາເລ. ອນ຺ຕຣກປ຺ເປຕິ ປຣິໂຍສານປ຺ປຕ຺ເຕ ອນ຺ຕຣກປ຺ເປ.

ອຠິຘມ຺ມນເຍນ ໂສຬສ ກມ຺ມານິ ວິຠຊິຕ຺ວາ ປຏິສມ຺ຠິທາມຄ຺ຄປຣິຍາເຍນ (ປຏິ. ມ. ໑.໒໓໔-໒໓໕) ທ຺ວາທສ ກມ຺ມານິ ວິຠຊິຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອປຣານິປີ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອຕີຕຠເວສຸ ກຕສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ອຕີຕຠເວສຸເຍວ ວິປກ຺ກວິປາກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ອໂຫສິ ກມ຺ມໍ ອໂຫສິ ກມ຺ມວິປາໂກ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຍໍ ກມ຺ມໍ ອຕີເຕ ອາຍູຫິຕ’’ນ຺ຕິອາທິ. ວິປາກວາຣນ຺ຕິ ວິປຈ຺ຈນາວສຣໍ ວິປາກວາຣໍ. ‘‘ວິປາກວາຣໍ ລຠຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ວຸຕ຺ຕເມວຕ຺ຖໍ ‘‘ປຏິສນ຺ຘິໍ ຊເນສີ’’ຕິອາທິນາ ວິຠາເວຕິ. ຕຕ຺ຖ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຊເນສີຕິ ອິມິນາ ຈ ປຏິສນ຺ຘິທາຍກສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ປວຕ຺ຕິວິປາກທາຍິຕາປິ ວຸຕ຺ຕາ ໂຫຕິ. ປວຕ຺ຕິວິປາກສ຺ເສວ ປນ ທາຍກໍ ຣູປຊນກສີເສນ ວທຕິ. ຕສ຺ເສວ ອຕີຕສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມເວທນີຍສ຺ສ ອຸປປຊ຺ຊເວທນີຍສ຺ສ ຈ ປຈ຺ຈຍເວກລ຺ເລນ ອຕີຕຠເວສຸເຍວ ອວິປກ຺ກວິປາກຎ຺ຈ, ອຕີເຕເຍວ ປຣິນິພ຺ພຸຕສ຺ສ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມເວທນີຍອຸປປຊ຺ຊເວທນີຍອປຣປຣິຍາຍເວທນີຍສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ອວິປກ຺ກວິປາກຎ຺ຈ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ອໂຫສິ ກມ຺ມໍ ນາໂຫສິ ກມ຺ມວິປາໂກ’’ຕິປິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຍໍ ປນ ວິປາກວາຣໍ ນ ລຠີ’’ຕິອາທິ.

ອຕີຕສ຺ເສວ ກມ຺ມສ຺ສ ອວິປກ຺ກວິປາກສ຺ສ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນຠເວ ປຈ຺ຈຍສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ວິປຈ຺ຈມານໍ ວິປາກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ອໂຫສິ ກມ຺ມໍ ອຕ຺ຖິ ກມ຺ມວິປາໂກ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຍໍ ປນ ອຕີເຕ ອາຍູຫິຕ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ອຕີຕສ຺ເສວ ກມ຺ມສ຺ສ ອຕິກ຺ກນ຺ຕວິປາກກາລສ຺ສ ຈ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນຠເວ ປຣິນິພ຺ພາຍນ຺ຕສ຺ສ ຈ ອວິປຈ຺ຈມານວິປາກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ອໂຫສິ ກມ຺ມໍ ນຕ຺ຖິ ກມ຺ມວິປາໂກ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອລທ຺ຘວິປາກວາຣ’’ນ຺ຕິອາທິ. ອຕີຕສ຺ເສວ ກມ຺ມສ຺ສ ວິປາກາຣຫສ຺ສ ອວິປກ຺ກວິປາກສ຺ສ ອນາຄຕຠເວ ປຈ຺ຈຍສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ວິປຈ຺ຈິຕພ຺ພໍ ວິປາກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ອໂຫສິ ກມ຺ມໍ ຠວິສ຺ສຕິ ກມ຺ມວິປາໂກ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຍໍ ປນ ອຕີເຕ ອາຍູຫິຕ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ອຕີຕສ຺ເສວ ກມ຺ມສ຺ສ ອຕິກ຺ກນ຺ຕວິປາກກາລສ຺ສ ຈ ອນາຄຕຠເວ ປຣິນິພ຺ພາຍິຕພ຺ພສ຺ສ ອວິປຈ຺ຈິຕພ຺ພວິປາກຎ຺ຈ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ອໂຫສິ ກມ຺ມໍ ນ ຠວິສ຺ສຕິ ກມ຺ມວິປາໂກ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຍໍ ອນາຄເຕ ວິປາກວາຣໍ ນ ລຠິສ຺ສຕີ’’ຕິອາທິ. ເອວໍ ຕາວ ອຕີຕກມ຺ມໍ ອຕີຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນານາຄຕວິປາກາວິປາກວເສນ ຉຘາ ທສ຺ສິຕໍ.

ອິທານິ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນຠເວ ກຕສ຺ສ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມເວທນີຍສ຺ສ ອິເຘວ ວິປຈ຺ຈມານໍ ວິປາກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ອຕ຺ຖິ ກມ຺ມໍ ອຕ຺ຖິ ກມ຺ມວິປາໂກ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຍໍ ປນ ເອຕຣຫິ ອາຍູຫິຕ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຍໍ ປນ ເອຕຣຫິ ວິປາກວາຣໍ ນ ລຠຕີຕິອາທິນາ ຕສ຺ເສວ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ປຈ຺ຈຍເວກລ຺ເລນ ອິຘ ອວິປຈ຺ຈມານຎ຺ຈ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ປຣິນິພ຺ພາຍນ຺ຕສ຺ສ ອິຘ ອວິປຈ຺ຈມານຎ຺ຈ ວິປາກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ອຕ຺ຖິ ກມ຺ມໍ ນຕ຺ຖິ ກມ຺ມວິປາໂກ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນສ຺ເສວ ກມ຺ມສ຺ສ ອຸປປຊ຺ຊເວທນີຍສ຺ສ ອປຣປຣິຍາຍເວທນີຍສ຺ສ ຈ ອນາຄຕຠເວ ວິປຈ຺ຈິຕພ຺ພວິປາກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ອຕ຺ຖິ ກມ຺ມໍ ຠວິສ຺ສຕິ ກມ຺ມວິປາໂກ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຍໍ ປນ ເອຕຣຫິ ອາຍູຫິຕໍ ອນາຄເຕ ວິປາກວາຣໍ ລຠິສ຺ສຕີ’’ຕິອາທິ. ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນສ຺ເສວ ກມ຺ມສ຺ສ ອຸປປຊ຺ຊເວທນີຍສ຺ສ ປຈ຺ຈຍເວກລ຺ເລນ ອນາຄຕຠເວ ອວິປຈ຺ຈິຕພ຺ພຎ຺ຈ ອນາຄຕຠເວ ປຣິນິພ຺ພາຍິຕພ຺ພສ຺ສ ອປຣປຣິຍາຍເວທນີຍສ຺ສ ອວິປຈ຺ຈິຕພ຺ພຎ຺ຈ ວິປາກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ອຕ຺ຖິ ກມ຺ມໍ ນ ຠວິສ຺ສຕິ ກມ຺ມວິປາໂກ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຍໍ ປນ ວິປາກວາຣໍ ນ ລຠິສ຺ສຕີ’’ຕິອາທິ.

ເອວຎ຺ຈ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນກມ຺ມໍ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນານາຄຕວິປາກາວິປາກວເສນ ຈຕຸຘາ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ອນາຄຕຠເວ ກຕສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ອນາຄເຕ ວິປຈ຺ຈິຕພ຺ພວິປາກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ຠວິສ຺ສຕິ ກມ຺ມໍ ຠວິສ຺ສຕິ ກມ຺ມວິປາໂກ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຍໍ ປນານາຄເຕ ອາຍູຫິສ຺ສຕີ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕສ຺ເສວ ອນາຄຕສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ປຈ຺ຈຍເວກລ຺ເລນ ອວິປຈ຺ຈິຕພ຺ພຎ຺ຈ ອນາຄຕຠເວ ປຣິນິພ຺ພາຍິຕພ຺ພສ຺ສ ອວິປຈ຺ຈິຕພ຺ພຎ຺ຈ ວິປາກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ຠວິສ຺ສຕິ ກມ຺ມໍ ນ ຠວິສ຺ສຕິ ກມ຺ມວິປາໂກ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຍໍ ປນ ວິປາກວາຣໍ ນ ລຠິສ຺ສຕີ’’ຕິອາທິ. ເອວໍ ອນາຄຕກມ຺ມໍ ອນາຄຕວິປາກາວິປາກວເສນ ທ຺ວິຘາ ທສ຺ສິຕໍ. ເອວນ຺ຕິອາທິນາ ຍຖາວຸຕ຺ຕທ຺ວາທສກມ຺ມານິ ນິຄເມຕິ.

ອິທານິ ສພ຺ເພສຸ ຍຖາວຸຕ຺ຕປ຺ປເຠເທສຸ ກມ຺ເມສຸ ຍານິ ອຠິຘມ຺ມນເຍນ ວິຠຕ຺ຕານິ ໂສຬສ ກມ຺ມານິ, ຍານິ ຈ ປຏິສມ຺ຠິທາມຄ຺ຄປຣິຍາເຍນ ວິຠຕ຺ຕານິ ທ຺ວາທສ ກມ຺ມານິ, ຕານິ ສພ຺ພານິ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕິກປຣິຍາເຍນ ວິຠຕ຺ເຕສຸ ເອກາທສວິເຘສຸເຍວ ກມ຺ເມສຸ ອນ຺ໂຕຄຘານິ, ຕານິ ຈ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມເວທນີຍອຸປປຊ຺ຊເວທນີຍອປຣປຣິຍາຍເວທນີເຍສຸ ຕີສຸເຍວ ອນ຺ໂຕຄຘານີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອິຕິ ອິມານິ ເຈວາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອຕ຺ຕໂນ ຐານາ ໂອສກ຺ກິຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຍຖາວຸຕ຺ຕທ຺ວາທສໂສຬສປ຺ປເຠທສງ຺ຂາຕຏ຺ຐານໂຕ ປຣິຫາເປຕ຺ວາ, ຕໍ ຕໍ ປເຠທໍ ຫິຕ຺ວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເອກາທສ ກມ຺ມານິເຍວ ຠວນ຺ຕີຕິ ຕໍສຠາວານໍເຍວ ກມ຺ມານໍ ທ຺ວາທສຘາ ໂສຬສຘາ ຈ ວິຠຊິຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ເອວມາຫ. ຍສ຺ມາ ເອກາທສຘາ ວຸຕ຺ຕກມ຺ມານິ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມເວທນີຍານິ ວາ ສິຍຸໍ ອຸປປຊ຺ຊເວທນີຍານິ ວາ ອປຣປຣິຍາຍເວທນີຍານິ ວາ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຕີຓິເຍວ ກມ຺ມານິ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ.

ເຕສໍ ສງ຺ກມນໍ ນຕ຺ຖີຕິ ເຕສໍ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມເວທນີຍາທີນໍ ສງ຺ກມນໍ ນຕ຺ຖິ, ສງ຺ກມນໍ ອຸປປຊ຺ຊເວທນີຍາທິຠາວາປຕ຺ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ຍຖາຐາເນເຍວ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕີ’’ຕິ, ອຕ຺ຕໂນ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມເວທນີຍາທິຏ຺ຐາເນເຍວ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທິຏ຺ຐຘມ຺ມເວທນີຍເມວ ຫິ ປຐມຊວນເຈຕນາ, ອຸປປຊ຺ຊເວທນີຍເມວ ສຕ຺ຕມຊວນເຈຕນາ, ມຊ຺ເຌ ປຎ຺ຈ ອປຣປຣິຍາຍເວທນີຍເມວາຕິ ນຕ຺ຖິ ເຕສໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສງ຺ຄໂຫ, ຕສ຺ມາ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມເວທນີຍາທິສຠາເວເຍວ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ. ເຕເນວ ຠຄວຕາ – ‘‘ທິຏ຺ເຐ ວາ ຘມ຺ເມ, ອຸປປຊ຺ຊ ວາ, ອປເຣ ວາ ປຣິຍາເຍ’’ຕິ ຕໂຍ ວິກປ຺ປາ ທສ຺ສິຕາ. ເຕເນວາຫ ‘‘ທິຏ຺ຐຘມ຺ມເວທນີຍໍ ກມ຺ມ’’ນ຺ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ທິຏ຺ເຐ ວາ ຘມ຺ເມ’’ຕິ ສຕ຺ຖາ ນ ວເທຍ຺ຍາຕິ ອສຕິ ນິຍາເມ ນ ວເທຍ຺ຍ. ຍສ຺ມາ ປນ ເຕສໍ ສງ຺ກມນໍ ນຕ຺ຖິ, ນິຍຕສຠາວາ ຫິ ຕານິ, ຕສ຺ມາ ສຕ຺ຖາ ‘‘ທິຏ຺ເຐ ວາ ຘມ຺ເມ’’ຕິອາທິມໂວຈ.

ສຸກ຺ກປກ຺ເຂຕິ ‘‘ອໂລໂຠ ນິທານໍ ກມ຺ມານໍ ສມຸທຍາຍາ’’ຕິອາທິນາ ອາຄເຕ ກຸສລປກ຺ເຂ. ນິຣຸທ຺ເຘຕິ ອຣິຍມຄ຺ຄາຘິຄເມນ ອນຸປ຺ປາທນິໂຣເຘນ ນິຣຸທ຺ເຘ. ຕາລວຕ຺ຖຸ ວິຍ ກຕນ຺ຕິ ຍຖາ ຕາເລ ຉິນ຺ເນ ຐິຕຏ຺ຐາເນ ກິຎ຺ຈິ ນ ໂຫຕິ, ເອວໍ ກມ຺ເມ ປຫີເນ ກິຎ຺ຈິ ນ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕາລວຕ຺ຖູຕິ ວາ ມຕ຺ຖກຈ຺ຉິນ຺ໂນ ຕາໂລ ວຸຕ຺ໂຕ ປຕ຺ຕຜລມກຸລສູຈິອາທີນໍ ອຠາວໂຕ. ຕໂຕ ເອວ ໂສ ອວິຣຸຬ຺ຫິຘມ຺ໂມ. ເອວໍ ປຫີນກມ຺ໂມ ສຕ຺ຕສນ຺ຕາໂນ. ເຕນາຫ ‘‘ມຕ຺ຖກຈ຺ຉິນ຺ນຕາໂລ ວິຍາ’’ຕິ. ອນຸອຠາວໍ ກຕໍ ປຈ຺ຉໂຕ ຘມ຺ມປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ອຠາວໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ຍຖາ’’ຕິອາທິ. ອປ຺ປວຕ຺ຕິກຕກາໂລ ວິຍາຕິ ພີຊານໍ ສພ຺ພໂສ ອປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ກຕກາໂລ ວິຍ. ຉິນ຺ນມູລການນ຺ຕິ ກິເລສມູລສ຺ສ ສພ຺ພໂສ ຉິນ຺ນຕ຺ຕາ ຉິນ຺ນມູລການໍ. ກິເລສາ ຫິ ຂນ຺ຘານໍ ມູລານິ.

ເວທນີຍນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອຎ຺ຎໍ ວຕ຺ຖຸ ນຕ຺ຖີຕິ ອຎ຺ຎໍ ອຘິຏ຺ຐານໍ ນຕ຺ຖິ. ສຸຄຕິສຎ຺ຎິຕາປິ ເຫຏ຺ຐິມນ຺ເຕນ ສງ຺ຂາຣທຸກ຺ຂໂຕ ອນປຄຕຕ຺ຕາ ທຸຄ຺ຄຕິໂຍ ເອວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສພ຺ພາ ທຸຄ຺ຄຕິໂຍ’’ຕິ, ເອວໍ ວາ ເອຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ໂລໂຠ ເອຕສ຺ສ ກາຣຓຠູໂຕ ອຕ຺ຖີຕິ ໂລຠໍ, ໂລຠນິມິຕ຺ຕໍ ກມ຺ມໍ. ຕຖາ ໂທສນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ. ເຕນາຫ ‘‘ໂລຠໂທສສີເສນ ໂລຠຊຎ຺ຈ ໂທສຊຎ຺ຈ ກມ຺ມເມວ ນິທ຺ທິຏ຺ຐ’’ນ຺ຕິ. ວຏ຺ຏວິວຏ຺ຏນ຺ຕິ ວຏ຺ຏຎ຺ຈ ວິວຏ຺ຏຎ຺ຈ.

ນິທານສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕. ຫຕ຺ຖກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓໕. ປຎ຺ຈເມ ອາຬວິຍນ຺ຕິ ອາຬວິຣຏ຺ເຐ, ນ ອາຬວິນຄເຣ. ເຕນາຫ ‘‘ອາຬວິຍນ຺ຕິ ອາຬວິຣຏ຺ເຐ’’ຕິ. ອຖາຕິ ອວິຈ຺ເຉທຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ. ຕຕ຺ຖ ຠຄວໂຕ ນິສຊ຺ຊາຍ ອວິຈ຺ຉິນ຺ນາຍ ເອວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ເອວ’’ນ຺ຕິອາທິ. ຫຕ຺ຖໂຕ ຫຕ຺ຖໍ ຄຕຕ຺ຕາຕິ ອາຬວກສ຺ສ ຍກ຺ຂສ຺ສ ຫຕ຺ຖໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ຫຕ຺ຖໍ, ຕໂຕ ຣາຊປຸຣິສານໍ ຫຕ຺ຖໍ ຄຕຕ຺ຕາ.

ມາຆສ຺ສາຕິ ມາຆມາສສ຺ສ. ເອວໍ ຜຄ຺ຄຸນສ຺ສາຕິ ເອຕ຺ຖາປິ. ຂຸຣນ຺ຕເຣຫິ ກທ຺ທໂມ ອຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ກທ຺ທໂມ ຂຸຣນ຺ຕເຣຫິ ອຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຕິ. ຈຕູຫິ ທິສາຫິ ວາຍນ຺ໂຕ ວາໂຕ ເວຣມ຺ໂຠຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ ເວຣມ຺ຠວາຕສທິສຕ຺ຕາ.

ປຎ຺ຈທ຺ວາຣກາຍນ຺ຕິ ປຎ຺ຈທ຺ວາຣານຸສາເຣນ ປວຕ຺ຕໍ ວິຎ຺ຎາຓກາຍໍ. ໂຂຠຍມານາຕິ ກິເລສໂຂຠວເສນ ໂຂຠຍມານາ ຈິຕ຺ຕໍ ສງ຺ໂຂຠໍ ກໂຣນ຺ຕາ. ເຈຕສິກາຕິ ມໂນທ຺ວາຣິກຈິຕ຺ຕສນ຺ນິສ຺ສິຕາ. ເຕນາຫ ‘‘ມໂນທ຺ວາຣໍ ໂຂຠຍມານາ’’ຕິ. ໂສ ຣາໂຄຕິ ຕໍສທິໂສ ຣາໂຄ. ຠວຕິ ຫິ ຕໍສທິເສ ຕພ຺ໂພຫາໂຣ ຍຖາ ‘‘ສາ ເອວ ຕິຕ຺ຕິຣິກາ, ຕານິ ເອວ ໂອສຘານີ’’ຕິ. ຍາທິໂສ ຫິ ເອກສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກຣາໂຄ, ຕາທິໂສ ເອວ ຕໂຕ ອຎ຺ຎສ຺ສ ຣາຄຠາວສາມຎ຺ຎໂຕ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຕຖາຣູໂປ ຣາໂຄ’’ຕິອາທິ. ອິຈ຺ຉິຕາລາເຠນ ຣຊນີເຍສຸ ວາ ນິຣຸທ຺ເຘສຸ ວຕ຺ຖູສຸ ໂທມນສ຺ສຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ໂທສປຣິຬາຫານໍ ສມ຺ຠໂວ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ນ ລິມ຺ປຕິ ອນຸປລິຕ຺ຕຈິຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ສີຕິຠູໂຕ ນິພ຺ພຸຕສພ຺ພປຣິຬາຫຕ຺ຕາ. ອາສຕ຺ຕິໂຍ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ ຕຓ຺ຫາໂຍ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ອາສຎ຺ຊນຏ຺ເຐນ. ທຣຖນ຺ຕິ ປຣິຬາຫຊາຕໍ. ເຈຕໂສຕິ ສາມິວຈນໍ.

ຫຕ຺ຖກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໖. ເທວທູຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓໖. ຉຏ຺ເຐ ເທວທູຕານີຕິ ລິງ຺ຄວິປລ຺ລາສໍ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ເທວທູຕາ’’ຕິ, ອຸຠຍລິງ຺ຄໍ ວາ ເອຕໍ ປທໍ, ຕສ຺ມາ ນປຸໍສກລິງ຺ຄວເສນ ປາຬິຍໍ ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ປຸລ຺ລິງ຺ຄວເສນ ອຕ຺ຖທສ຺ສນໍ ກຕໍ. ເທໂວຕິ ມຈ຺ຈູຕິ ອຠິຠວນຏ຺ເຐນ ສຕ຺ຕານໍ ອຕ຺ຕໂນ ວເສ ວຕ຺ຕາປນໂຕ ມຈ຺ຈຸຣາຊາ ‘‘ເທໂວ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຍຖາ ຫິ ເທໂວ ປກຕິສຕ຺ເຕ ອຠິຠວຕິ, ເອວໍ ມຈ຺ຈຸ ສພ຺ພສຕ຺ເຕ ອຠິຠວຕິ, ຕສ຺ມາ ເທໂວ ວິຍາຕິ ເທໂວ. ‘‘ຕສ຺ສ ທູຕາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິທານິສ຺ສ ທູເຕ ເຕສໍ ທູຕຠາວຎ຺ຈ ວິຠາເວຕຸໍ ‘‘ຊິຓ຺ຓພ຺ຍາຘິມຕາ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນ ໂຈທນຕ຺ເຖນ ເທວສ຺ສ ທູຕາ ວິຍາຕິ ເທວທູຕາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ອຫໍ ອສຸກໍ ປມທ຺ທິຕຸໍ ອາຄມິສ຺ສາມິ, ຕຸວໍ ຕສ຺ສ ເກເສ ຄເຫຕ຺ວາ ມາ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຫີ’’ຕິ ມຈ຺ຈຸເທວສ຺ສ ອາຓາກຣາ ທູຕາ ວິຍາຕິ ຫິ ທູຕາຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ.

ອິທານິ ສທ຺ຘາຕພ຺ພຏ຺ເຐນ ເທວາ ວິຍ ທູຕາຕິ ເທວທູຕາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ເທວາ ວິຍ ທູຕາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອລງ຺ກຕປ຺ປຏິຍຕ຺ຕາຍາຕິ ອິທໍ ອຕ຺ຕໂນ ທິພ຺ພານຸຠາວໍ ອາວິກຕ຺ວາ ຐິຕາຍາຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເທວຕາຍ ພ຺ຍາກຣຓສທິສເມວ ໂຫຕິ ນ ຈິຣສ຺ເສວ ຊຣາພ຺ຍາຘິມຣຓສ຺ສ ສມ຺ຠວໂຕ. ວິສຸທ຺ຘິເທວານນ຺ຕິ ຂີຓາສວພ຺ຣຫ຺ມານໍ. ເຕ ຫິ ຈຣິມຠເວ ໂພຘິສຕ຺ຕານໍ ຊິຓ຺ຓາທິເຠທໍ ທສ຺ເສນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ອນ຺ຕິມຠວິກໂພຘິສຕ຺ຕານໍ ວິສຸທ຺ຘິເທເວຫິ ອຸປຏ຺ຐາປິຕຠາວໍ ອຸປາທາຍ ຕທຎ຺ເຎສມ຺ປິ ເຕຫິ ອນຸປຏ຺ຐາປິຕານມ຺ປິ ຕຖາ ໂວຫຣິຕພ຺ພຕາ ປຣິຍາຍສິທ຺ຘາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ທິສ຺ວາວາຕິ ວິສຸທ຺ຘິເທເວຫິ ທສ຺ສິເຕ ທິສ຺ວາວ. ຕໂຕເຍວ ຫິ ເຕ ວິສຸທ຺ຘິເທວານໍ ທູຕາ ວຸຕ຺ຕາ.

ກສ຺ມາ ອາຣທ຺ຘນ຺ຕິ ເກວລໍ ເທວທູເຕ ເອວ ສຣູປໂຕ ອທສ຺ເສຕ຺ວາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເທວານໍ ທູຕານໍ ທສ຺ສນູປາຍຕ຺ຕາ ຕຖາ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ເທວທູຕາ…ເປ… ສມນຸຍຸຎ຺ຊຕີ’’ຕິ ອາຫ. ຕຕ຺ຖ ເທວທູຕາ…ເປ… ທສ຺ສນຕ຺ຖນ຺ຕິ ເທວທູຕານໍ ອນຸຍຸຎ຺ຊນຏ຺ຐານູປຄສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ.

ເອກຈ຺ເຈ ເຖຣາຕິ ອນ຺ຘກາທິເກ ວິຎ຺ຎາຓວາທິໂນ ຈ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ເນຣຍິເກ ນິຣເຍ ປາເລນ຺ຕິ ຕໂຕ ນິຄ຺ຄນ຺ຕຸໍ ອປ຺ປທານວເສນ ຣກ຺ຂນ຺ຕີຕິ ນິຣຍປາລາ. ອຖ ວາ ນິຣຍປາລຕາຍ ເນຣຍິການໍ ນິຣຍທຸກ຺ເຂນ ປຣິໂຍນທ຺ຘາຍ ອລໍ ສມຕ຺ຖາຕິ ນິຣຍປາລາ. ຕນ຺ຕິ ‘‘ນຕ຺ຖິ ນິຣຍປາລາ’’ຕິ ວຈນໍ. ປຏິເສຘິຕເມວາຕິ ‘‘ອຕ຺ຖິ ນິຣເຍສຸ ນິຣຍປາລາ ອຕ຺ຖິ ຈ ກາຣຓິກາ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ອຠິຘມ຺ເມ (ກຖາ. ໘໖໖) ປຏິເສຘິຕເມວ. ຍທິ ນິຣຍປາລາ ນາມ ນ ສິຍຸໍ, ກມ຺ມກາຣຓາປິ ນ ຠເວຍ຺ຍ. ສຕິ ຫິ ກາຣຓິເກ ກມ຺ມກາຣຓາຍ ຠວິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເຕນາຫ ‘‘ຍຖາ ຫີ’’ຕິອາທິ. ເອຕ຺ຖາຫ – ‘‘ກິໍ ປເນເຕ ນິຣຍປາລາ ເນຣຍິກາ, ອຸທາຫຸ ອເນຣຍິກາ’’ຕິ. ກິຎ຺ເຈຕ຺ຖ – ຍທິ ຕາວ ເນຣຍິກາ ນິຣຍສໍວຕ຺ຕນິເຍນ ກມ຺ເມນ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ, ສຍມ຺ປິ ນິຣຍທຸກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈນຸຠເວຍ຺ຍຸໍ, ຕຖາ ສຕິ ອຎ຺ເຎສໍ ເນຣຍິການໍ ຆາຕນາຍ ອສມຕ຺ຖາ ສິຍຸໍ, ‘‘ອິເມ ເນຣຍິກາ ອິເມ ນິຣຍປາລາ’’ຕິ ວວຕ຺ຖານຎ຺ຈ ນ ສິຍາ. ເຍ ຈ ເຍ ຆາເຕນ຺ຕິ, ເຕຫິ ສມານຣູປພລປ຺ປມາເຓຫິ ອິຕເຣສໍ ຠຍສນ຺ຕາສາ ນ ສິຍຸໍ. ອຖ ອເນຣຍິກາ, ເນສໍ ຕຕ຺ຖ ກຖໍ ສມ຺ຠໂວຕິ? ວຸຈ຺ຈເຕ – ອເນຣຍິກາ ນິຣຍປາລາ ອນິຣຍຄຕິສໍວຕ຺ຕນິຍກມ຺ມນິພ຺ພຕ຺ຕິໂຕ. ນິຣຍູປປຕ຺ຕິສໍວຕ຺ຕນິຍກມ຺ມໂຕ ຫິ ອຎ຺ເຎເນວ ກມ຺ມຸນາ ເຕ ນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕິ ຣກ຺ຂສຊາຕິກຕ຺ຕາ. ຕຖາ ຫິ ວທນ຺ຕິ ສພ຺ພຕ຺ຖິວາທິໂນ –

‘‘ໂກຘາ ກຸຣູຣກມ຺ມນ຺ຕາ, ປາປາຠິຣຸຈິໂນ ຕຖາ;

ທຸກ຺ຂິເຕສຸ ຈ ນນ຺ທນ຺ຕິ, ຊາຍນ຺ຕິ ຍມຣກ຺ຂສາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຍເທເກ ວທນ຺ຕິ ‘‘ຍາຕນາທຸກ຺ຂໍ ປຏິສໍເວເທຍ຺ຍຸໍ, ອຖ ວາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ຆາເຕຍ຺ຍຸ’’ນ຺ຕິອາທິ, ຕຍິທໍ ອສາຣໍ ນິຣຍປາລານໍ ເນຣຍິກຠາວສ຺ເສວ ອຠາວໂຕ. ຍທິປິ ອເນຣຍິກາ ນິຣຍປາລາ, ອໂຍມຍາຍ ປນ ອາທິຕ຺ຕາຍ ສມ຺ປຊ຺ຊລິຕາຍ ສໂຊຕິຠູຕາຍ ນິຣຍຠູມິຍາ ປຣິກ຺ກມມານາ ກຖໍ ທາຫທຸກ຺ຂໍ ນານຸຠວນ຺ຕີຕິ? ກມ຺ມານຸຠາວໂຕ. ຍຖາ ຫິ ອິທ຺ຘິມນ຺ໂຕ ເຈໂຕວສິປ຺ປຕ຺ຕາ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານາທໂຍ ເນຣຍິເກ ອນຸກມ຺ປນ຺ຕາ ອິທ຺ຘິພເລນ ນິຣຍຠູມິໍ ອຸປຄຕາ ທາຫທຸກ຺ເຂນ ນ ພາຘີຍນ຺ຕິ, ເອວໍ ສມ຺ປທມິທໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ອິທ຺ຘິວິສຍສ຺ສ ອຈິນ຺ເຕຍ຺ຍຠາວໂຕຕິ ເຈ? ອິທມ຺ປິ ຕໍສມານໍ ກມ຺ມວິປາກສ຺ສ ອຈິນ຺ເຕຍ຺ຍຠາວໂຕ. ຕຖາຣູເປນ ຫິ ກມ຺ມຸນາ ເຕ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ ຍຖາ ນິຣຍທຸກ຺ເຂນ ອພາຘິຕາ ເອວ ຫຸຕ຺ວາ ເນຣຍິເກ ຆາເຕນ຺ຕິ, ນ ເຈຕ຺ຕເກນ ພາຫິຣວິສຍາຠາໂວ ຍຸຊ຺ຊຕິ ອິຏ຺ຐານິຏ຺ຐຕາຍ ປຈ຺ເຈກໍ ທ຺ວາຣປຸຣິເສສຸປິ ວິຠຕ຺ຕສຠາວຕ຺ຕາ. ຕຖາ ຫິ ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ທ຺ວາຣສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ຈ ອິຏ຺ຐໍ ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ອນິຏ຺ຐໍ, ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ຈ ອນິຏ຺ຐໍ ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ອິຏ຺ຐໍ ໂຫຕິ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ຍເທເກ ວທນ຺ຕິ ‘‘ນຕ຺ຖິ ກມ຺ມວເສນ ເຕຊສາ ປຣູປຕາປນ’’ນ຺ຕິອາທິ, ຕທປາຫຕໍ ໂຫຕິ. ຍໍ ປນ ວທນ຺ຕິ ‘‘ອເນຣຍິການໍ ເຕສໍ ກຖໍ ຕຕ຺ຖ ສມ຺ຠໂວ’’ຕິ ນິຣເຍ ເນຣຍິການໍ ຍາຕນາສພ຺ຠາວຠາວໂຕ. ເນຣຍິກສຕ຺ຕຍາຕນາໂຍຄ຺ຄຎ຺ຫິ ອຕ຺ຕຠາວໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕນ຺ຕໍ ກມ຺ມໍ ຕາທິສນິກນ຺ຕິ ວິນາມິຕໍ ນິຣຍຏ຺ຐາເນ ເອວ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕິ. ເຕ ຫິ ເນຣຍິເກຫິ ອຘິກຕຣພລາໂຣຫປຣິຓາຫາ ອຕິວິຍ ຠຍານກທສ຺ສນາ ກຸຣູຣຕຣປໂຍຄາ ຈ ໂຫນ຺ຕິ. ເອເຕເນວ ຕຕ຺ຖ ເນຣຍິການໍ ວິພາຘກກາກສຸນຂາທີນມ຺ປິ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຍາ ອຕ຺ຖິຠາໂວ ສໍວຓ຺ຓິໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ກຖມຎ຺ຎຄຕິເກຫິ ອຎ຺ຎຄຕິກພາຘນນ຺ຕິ ຈ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ອຎ຺ຎຕ຺ຖາປິ ຕຖາ ທສ຺ສນໂຕ. ຍໍ ປເນເກ ວທນ຺ຕິ ‘‘ອສຕ຺ຕສຠາວາ ເອວ ນິຣເຍ ນິຣຍປາລາ ນິຣເຍ ສຸນຂາທໂຍ ຈາ’’ຕິ, ຕມ຺ເປເຕສໍ ມຕິມຕ຺ຕໍ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຕຖາ ອທສ຺ສນໂຕ. ນ ຫິ ກາຈິ ອຕ຺ຖິ ຕາທິສີ ຘມ຺ມປ຺ປວຕ຺ຕິ, ຍາ ອສຕ຺ຕສຠາວາ, ສມ຺ປຕິສຕ຺ເຕຫິ ອປ຺ປໂຍຊິຕາ ຈ ອຕ຺ຖກິຈ຺ຈໍ ສາເຘນ຺ຕີ ທິຏ຺ຐປຸພ຺ພາ. ເປຕານໍ ປານີຍນິວາຣການໍ ທຓ຺ຑາທິຫຕ຺ຖານຎ຺ຈ ປຸຣິສານໍ ສພ຺ຠາເວ ອສຕ຺ຕຠາເວ ຈ ວິເສສກາຣຓໍ ນຕ຺ຖີຕິ ຕາທິສານໍ ສພ຺ຠາເວ ກິໍ ປາປການໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ສຸປິໂນປຆາໂຕປິ ອຕ຺ຖກິຈ຺ຈສມຕ຺ຖຕາຍ ອປ຺ປມາຓໍ ທສ຺ສນາທິມຕ຺ເຕນປິ ຕທຕ຺ຖສິທ຺ຘິໂຕ. ຕຖາ ຫິ ສຸປິເນ ອາຫາຣູປໂຠຄາທິນາ ນ ອຕ຺ຖສິທ຺ຘິ, ອິທ຺ຘິນິມ຺ມານຣູປໍ ປເນຕ຺ຖ ລທ຺ຘປຣິຫາຣໍ ອິທ຺ຘິວິສຍສ຺ສ ອຈິນ຺ເຕຍ຺ຍຠາວໂຕ. ອິຘາປິ ກມ຺ມວິປາກສ຺ສ ອຈິນ຺ເຕຍ຺ຍຠາວໂຕຕິ ເຈ? ຕໍ ນ, ອສິທ຺ຘຕ຺ຕາ. ເນຣຍິການໍ ກມ຺ມວິປາໂກ ນິຣຍປາລາຕິ ສິທ຺ຘເມຕ຺ຕໍ, ວຸຕ຺ຕນເຍນ ປາຬິໂຕ ຈ ເຕສໍ ສຕ຺ຕຠາໂວ ເອວ ສິທ຺ໂຘ. ສກ຺ກາ ຫິ ວຕ຺ຕຸໍ ສຕ຺ຕສງ຺ຂາຕາ ນິຣຍປາລສຎ຺ຎິຕາ ຘມ຺ມປ຺ປວຕ຺ຕິ ສາຠິສນ຺ຘິກປຣູປຆາຕິ ອຕ຺ຖກິຈ຺ຈສພ຺ຠາວໂຕ ໂອຊາຫາຣາທິ ຣກ຺ຂສສນ຺ຕຕິ ວິຍ. ອຠິສນ຺ຘິປຸພ຺ພກຕາ ເຈຕ຺ຖ ນ ສກ຺ກາ ປຏິກ຺ຂິປິຕຸໍ ຕຖາ ຕຖາ ອຠິສນ຺ຘິຍາ ຆາຕນໂຕ. ຕໂຕ ເອວ ນ ສງ຺ຆາຕປພ຺ພເຕຫິ ອເນກນ຺ຕິກຕາ. ເຍ ປນ ວທນ຺ຕິ ‘‘ຠູຕວິເສສາ ເອວ ເຕ ວຓ຺ຓສຓ຺ຐານາທິວິເສສວນ຺ໂຕ ເຠຣວາກາຣາ ນຣກປາລາຕິ ສມຎ຺ຎໍ ລຠນ຺ຕີ’’ຕິ, ຕທສິທ຺ຘໍ ອຸຊຸກເມວ ປາຬິຍໍ ‘‘ອຕ຺ຖິ ນິຣເຍ ນິຣຍປາລາ’’ຕິ ວາທສ຺ສ ປຕິຏ຺ຐາປິຕຕ຺ຕາ.

ອປິຈ ຍຖາ ອຣິຍວິນເຍ ນຣກປາລານໍ ຠູຕມຕ຺ຕຕາ ອສິທ຺ຘາ, ຕຖາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິມຕ຺ຕວາທິໂນປິ ຠູຕມຕ຺ຕຕາ ອສິທ຺ຘາ ສພ຺ພໂສ ຣູປຘມ຺ມານໍ ອຕ຺ຖິຠາວສ຺ເສວ ອປ຺ປຏິຊານນໂຕ. ນ ຫິ ຕສ຺ສ ຠູຕານິ ນາມ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ສນ຺ຕິ. ຍທິ ປຣມຕ຺ຖໍ ຄເຫຕ຺ວາ ໂວຫຣຕິ, ອຖ ກສ຺ມາ ຈກ຺ຂຸຣູປາທີນິ ປຏິກ຺ຂິປຕີຕິ? ຕິຏ຺ຐເຕສາ ອນວຏ຺ຐິຕຕກ຺ການໍ ອປ຺ປຫີນວິປລ຺ລາສານໍ ວາທວີມໍສາ. ເອວໍ ອຕ຺ເຖວ ນິຣເຍ ນິຣຍປາລາຕິ ນິຏ຺ຐເມຕ຺ຖ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ສຕິ ຈ ເນສໍ ສພ຺ຠາເວ ອສຕິປິ ພາຫິເຣ ວິສເຍ ນຣເກ ວິຍ ເທສາທິນິຍໂມ ໂຫຕີຕິ ວາໂທ ນ ສິຊ຺ຌຕິ, ສຕິ ເອວ ປນ ພາຫິເຣ ວິສເຍ ເທສາທິນິຍໂມຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ເທວທູຕສຣາປນວເສນ ສຕ຺ເຕ ຍຖູປຈິເຕ ປຸຎ຺ຎກມ຺ເມ ຍເມຕິ ນິຍເມຕີຕິ ຍໂມ. ຕສ຺ສ ຍມສ຺ສ ເວມານິກເປຕານໍ ຣາຊຠາວໂຕ ຣຎ຺ໂຎ. ເຕນາຫ ‘‘ຍມຣາຊາ ນາມ ເວມານິກເປຕຣາຊາ’’ຕິ. ກມ຺ມວິປາກນ຺ຕິ ອກຸສລກມ຺ມວິປາກໍ. ເວມານິກເປຕາ ຫິ ກຓ຺ຫສຸກ຺ກວເສນ ມິສ຺ສກໍ ກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ວິນິປາຕິກເທວຕາ ວິຍ ສຸກ຺ເກນ ກມ຺ມຸນາ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ. ຕຖາ ຫິ ມຄ຺ຄຜລຠາຄິໂນປິ ໂຫນ຺ຕິ, ປວຕ຺ຕິຍໍ ປນ ກມ຺ມານຸຣູປໍ ກທາຈິ ປຸຎ຺ຎຜລໍ, ກທາຈິ ອປຸຎ຺ຎຜລໍ ປຈ຺ຈນຸຠວນ຺ຕິ. ເຍສໍ ປນ ອຣິຍມຄ຺ໂຄ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ເຕສໍ ມຄ຺ຄາຘິຄມໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປຸຎ຺ຎຜລເມວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອປຸຎ຺ຎຜລໍ ປຸພ຺ເພ ວິຍ ກຏຸກໍ ນ ໂຫຕິ, ມນຸສ຺ສຕ຺ຕຠາເວ ຐິຕານໍ ວິຍ ມຸທຸກເມວ ໂຫຕີຕິ ອປເຣ. ຘມ຺ມິໂກ ຣາຊາຕິ ເອຕ຺ຖ ຕສ຺ສ ຘມ຺ມິກຠາໂວ ຘມ຺ມເທວປຸຕ຺ຕສ຺ສ ວິຍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິນິຍໂຕ ຘມ຺ມຕາວເສນ ເວທິຕພ຺ໂພ. ທ຺ວາເຣສູຕິ ອວີຈິມຫານຣກສ຺ສ ຈຕູສຸ ທ຺ວາເຣສຸ. ຂີຓາສວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ນາມ ອຸກ຺ກຏ຺ຐນິທ຺ເທເສນ.

ອນຸໂຍຄວຕ຺ຕນ຺ຕິ ອນຸໂຍເຄ ກເຕ ວຕ຺ຕິຕພ຺ພວຕ຺ຕໍ. ອາໂຣເປນ຺ໂຕຕິ ກາຣາເປນ຺ໂຕ, ອຕ຺ຕໂນ ປຸຈ຺ຉໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ປຏິວຈນໍ ທາເປນ຺ໂຕ ປຸຈ຺ຉຕິ. ປຣສ຺ສ ຫິ ອຘິປ຺ປາຍໍ ຎາຕຸໍ ອິຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຕທຸປຄໍ ປໂຍຄໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ປຸຈ຺ຉຕິ ນາມ. ລທ຺ຘິນ຺ຕິ ຄາຫໍ. ປຕິຏ຺ຐາເປນ຺ໂຕຕິ ຕຕ຺ຖ ນິຈ຺ຈກາລໍ ກາຣາເປນ຺ໂຕ. ກາຣຓໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕຕິ ຍຸຕ຺ຕິໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ. ສມນຸຠາສຕີຕິ ຍຖານຸຍຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ວິຠູຕໍ ກຕ຺ວາ ກເຖຕິ.

ຊິຓ຺ຓນ຺ຕິ ຊຣາປຕ຺ຕິຍາ ຊິຓ຺ຓໍ. ເອກຈ຺ໂຈ ທຫຣກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປຓ຺ຑຸໂຣຄາທິນາ ອຠິຠູຕກາຍຕາຍ ຊິຓ຺ຓສທິໂສ ໂຫຕິ, ອຍໍ ນ ຕຖາ ຊຣາປຕ຺ຕິຍາ ຊິຓ຺ໂຓຕິ ທສ຺ເສຕິ. ໂຄປານສີ ວິຍ ວງ຺ກນ຺ຕິ ວງ຺ກໂຄປານສີ ວິຍ ວງ຺ກໍ. ນ ຫິ ວງ຺ກຠາວສ຺ສ ນິທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ອວງ຺ກໂຄປານສີ ຄຍ຺ຫຕິ. ຠຄ຺ຄນ຺ຕິ ຠຄ຺ຄສຣີຣໍ ກຏິຍໍ ຠຄ຺ຄກາຍຕ຺ຕາ. ເຕນາຫ ‘‘ອິມິນາປິສ຺ສ ວງ຺ກຠາວເມວ ທີເປຕີ’’ຕິ. ທຓ຺ຑປຏິສຣຓນ຺ຕິ ຐານຄມເນສຸ ທຓ຺ໂຑ ປຏິສຣຓໍ ເອຕສ຺ສາຕິ ທຓ຺ຑປຏິສຣຓໍ ເຕນ ວິນາ ວຕ຺ຕິຕຸໍ ອສມຕ຺ຖຕ຺ຕາ. ເຕນາຫ ‘‘ທຓ຺ຑທຸຕິຍ’’ນ຺ຕິ. ຊຣາຕຸຣນ຺ຕິ ຊຣາຍ ປຕ຺ຖຕສໍກິລນ຺ຕກາຍໍ. ສພ຺ພໂສ ກິມິຫຕໍ ວິຍ ມຫາຂລ຺ລາຏໍ ສີສມສ຺ສາຕິ ມຫາຂລ຺ລາຏສີສໍ. ສຎ຺ຊາຕວລິນ຺ຕິ ສມນ຺ຕໂຕ ຊາຕວລິກໍ. ຊຣາຘມ຺ໂມຕິ ຊຣາປກຕິໂກ. ເຕນາຫ ‘‘ຊຣາສຠາໂວ’’ຕິ. ສຠາໂວ ຈ ນາມ ເຕໂຊຘາຕຸຍາ ອຸຓ຺ຫຕາ ວິຍ ນ ກທາຈິ ວິຄຈ຺ຉຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອປຣິມຸຕ຺ໂຕ ຊຣາຍາ’’ຕິອາທິ.

ອຕ຺ຖໂຕ ເອວໍ ວທຕິ ນາມ, ວາຈາຍ ອວທນ຺ໂຕປິ ອຕ຺ຖາປຕ຺ຕິໂຕ ເອວໍ ວທນ຺ໂຕ ວິຍ ໂຫຕິ ວິຎ຺ຎູນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຣຸໂຓ ອໂຫສິໍ ໂຍພ຺ພເນນ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ອູຣູນໍ ພລໍ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ອູຣຸພລີ. ເຕນ ທູເຣປິ ຄມນາຄມນລງ຺ຆນາທິສມຕ຺ຖຕໍ ທສ຺ເສຕິ, ພາຫຸພລີຕິ ປນ ອິມິນາ ຫຕ຺ເຖຫິ ກາຕພ຺ພກິຈ຺ຈສມຕ຺ຖຕໍ, ຊວຄ຺ຄຫເຓນ ເວຄສາ ປວຕ຺ຕິສມຕ຺ຖຕໍ. ອນ຺ຕຣຫິຕາຕິ ນຏ຺ຐາ. ເອຕ຺ຖ ຈ ນ ໂຂ ປນາຫນ຺ຕິອາທິ ຊຣາຍ ເທວທູຕຠາວທສ຺ສນໍ. ເຕນາຫ ‘‘ເຕເນສ ເທວທູໂຕ ນາມ ຊາໂຕ’’ຕິ. ອາພາຘສ຺ສ ອຕ຺ຖິຕາຍ ອາພາຘິກໍ. ວິວິຘໍ ທຸກ຺ຂໍ ອາທຫຕີຕິ ພ຺ຍາຘິ, ວິເສເສນ ວາ ອາຘິຍຕິ ເອເຕນາຕິ ພ຺ຍາຘິ, ພ຺ຍາຘິ ສໍຊາໂຕ ເອຕສ຺ສາຕິ ພ຺ຍາຘິຕໍ. ເອສ ນໂຍ ທຸກ຺ຂິຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ.

ທຸຕິຍໍ ເທວທູຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ພ຺ຍາຘິນາ ອຠິຫໂຕຕິ ພ຺ຍາຘິນາ ພາຘິໂຕ, ອຸປທ຺ທຸໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ວິປຣິຠິນ຺ນວຓ຺ໂຓຕິ ວິປຣິຠິນ຺ນນີລວຓ຺ໂຓ. ຕຎ຺ຫິ ຍຕ຺ຖ ຍຕ຺ຖ ຄຫິຕປຸພ຺ພກໍ, ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ປຓ຺ຑຸວຓ຺ຓໍ, ມໍສຸສ຺ສທຏ຺ຐາເນ ຣຕ຺ຕວຓ຺ຓໍ, ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ຈ ນີລສາຏກປາຣຸຕໍ ວິຍ ໂຫຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ວິປຣິຠິນ຺ນນີລວຓ຺ໂຓ’’ຕິ.

‘‘ໂກ ລຠຕິ, ໂກ ນ ລຠຕີ’’ຕິ ນິຣຍຸປຄສ຺ເສວ ວເສນາຍໍ ວິຈາຣຓາຕິ ‘‘ເຍນ ຕາວ ພຫຸ ປາປໍ ກຕ’’ນ຺ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ພຫຸ ປາປໍ ກຕນ຺ຕິ ພຫຸໂສ ປາປໍ ກຕໍ. ເຕນ ປາປສ຺ສ ພຫຸລີກຣຓມາຫ. ພຫູຕິ ວາ ມຫນ຺ຕໍ. ມຫຕ຺ໂຖປິ ຫິ ພຫຸສທ຺ໂທ ທິສ຺ສຕິ ‘‘ພຫຸ ວຕ ກຕໍ ອສ຺ສາ’’ຕິອາທີສຸ, ຄຣຸກນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ໂສ ຄຣຸກໍ ພຫຸລໍ ວາ ປາປໍ ກຕ຺ວາ ຐິໂຕ ນິຣເຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕິເຍວ, ນ ຍມປຸຣິເສຫິ ຍມສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ນີຍຕີຕິ. ປຣິຕ຺ຕນ຺ຕິ ປມາຓປຣິຕ຺ຕຕາຍ ກາລປຣິຕ຺ຕຕາຍ ຈ ປຣິຕ຺ຕໍ. ປຸຣິມສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ອຄຣູຕິ ອຕ຺ໂຖ, ທຸຕິຍສ຺ມິໍ ອພຫຸລນ຺ຕິ. ຍຖາວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ອຸປມາຍ ວິຠາເວຕຸໍ ‘‘ຍຖາ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ກຕ຺ຕພ຺ພເມວ ກໂຣນ຺ຕີຕິ ທຓ຺ຑເມວ ກໂຣນ຺ຕິ. ອນຸວິຊ຺ຊິຕ຺ວາຕິ ວີມໍສິຕ຺ວາ. ວິນິຈ຺ຉຍຏ຺ຐານນ຺ຕິ ອຏ຺ຏກຣຓຏ຺ຐານໍ. ປຣິຕ຺ຕປາປກມ຺ມາຕິ ທຸພ຺ພລປາປກມ຺ມາ. ອຕ຺ຕໂນ ຘມ຺ມຕາຍາຕິ ປເຣຫິ ອສາຣິຍມາເນປິ ອຕ຺ຕໂນ ຘມ຺ມຕາຍ ສຣນ຺ຕິ. ເຕ ຫິ ປາປກມ຺ມສ຺ສ ທຸພ຺ພລຠາວໂຕ ກຕູປຈິຕສ຺ສ ຈ ໂອກາສາຣຫກຸສລກມ຺ມສ຺ສ ພລວຠາວໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ຘມ຺ມຕາຍປິ ສຣນ຺ຕິ. ສາຣິຍມານາປີຕິ ‘‘ອິທໍ ນາມ ຕຍາ ກຕໍ ປຸຎ຺ຎກມ຺ມ’’ນ຺ຕິ ປເຣຫິ ສາຣິຍມານາປິ.

ອາກາສເຈຕິຍນ຺ຕິ ຄິຣິສິຂເຣ ອພ຺ໂຠກາເສ ວິວຏງ຺ຄເຓ ກຕເຈຕິຍໍ. ຣຕ຺ຕປເຏນາຕິ ຣຕ຺ຕວຓ຺ເຓນ ປເຏນ ປູເຊສິ ປຏາກໍ ກຕ຺ວາ. ອຄ຺ຄິຊາລສທ຺ທນ຺ຕິ ປຏປຏາຍນ຺ຕໍ ນຣເກ ອຄ຺ຄິຊາລສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາວ. ອຕ຺ຕນາ ປູຊິຕປຏໍ ອນຸສ຺ສຣີຕິ ຕທາ ປຏາກາຍ ວາຕປ຺ປຫາຣສທ຺ເທ ນິມິຕ຺ຕສ຺ສ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ‘‘ມຍາ ຕທາ ອາກາສເຈຕິເຍ ປູຊິຕຣຕ຺ຕປຏສທ຺ໂທ ວິຍາ’’ຕິ ອຕ຺ຕນາ ປູຊິຕປຏໍ ອນຸສ຺ສຣິ.

ສຸມນປຸປ຺ຜກຸມ຺ເຠນາຕິ ກຸມ຺ຠປຣິມາເຓນ ສຸມນປຸປ຺ຜຣາສິນາ. ‘‘ທສາຘິກໍ ນາຬິສຫສ຺ສກຸມ຺ຠ’’ນ຺ຕິ ເກຈິ, ‘‘ປຎ຺ຈອມ຺ພຓ’’ນ຺ຕິ ອປເຣ. ຕີຫິປິນ ສຣຕິ ພລວໂຕ ປາປກມ຺ເມນ ພ຺ຍາໂມຫິໂຕ. ຕຸຓ຺ຫີ ອໂຫສີຕິ ‘‘ກມ຺ມາຣໂຫ ອຍ’’ນ຺ຕິ ຕຕ຺ຖ ປຏິກາຣໍ ອປສ຺ສນ຺ໂຕ ຕຸຓ຺ຫີ ອໂຫສິ.

ເອກປກ຺ຂຈ຺ຉທນມຕ຺ຕາຫີຕິ ມຊ຺ຌິມປ຺ປມາຓສ຺ສ ເຄຫສ຺ສ ເອກຈ຺ຉທນປ຺ປມາເຓຫິ. ສຸຕ຺ຕາຫຕໍ ກຣິຕ຺ວາຕິ ກາຬສຸຕ຺ຕໍ ປາເຕຕ຺ວາ. ຍຖາ ຣໂຖ ສພ຺ພໂສ ປຊ຺ຊລິໂຕ ໂຫຕິ ອໂຍມໂຍ, ເອວໍ ຍຸຄາທໂຍປິສ຺ສ ປຊ຺ຊລິຕາ ສໂຊຕິຠູຕາ ເອວ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ສທ຺ຘິໍ…ເປ… ຣເຖ ໂຍເຊຕ຺ວາ’’ຕິ. ມຫາກູຏາຄາຣປ຺ປມາຓນ຺ຕິ ສຕ຺ຕຠູມກມຫາກູຏາຄາຣປ຺ປມາຓໍ.

ວິຠຕ຺ໂຕຕິ ສຕ຺ຕານໍ ສາຘາຣເຓນ ປາປກມ຺ມຸນາ ວິຠຕ຺ໂຕ. ຫີນໍ ກາຍນ຺ຕິ ຫີນໍ ສຕ຺ຕນິກາຍໍ, ຫີນໍ ວາ ອຕ຺ຕຠາວໍ. ອຸປາທາເນຕິ ຈຕຸພ຺ພິເຘ ອຸປາທາເນ. ອຕ຺ຖໂຕ ປນ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິຄ຺ຄາໂຫຕິ ອາຫ ‘‘ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິຄ຺ຄຫເຓ’’ຕິ. ສມ຺ຠວຕິ ຊຣາມຣຓໍ ເອເຕນາຕິ ສມ຺ຠໂວ, ອຸປາທານນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຊາຕິຍາ ຈ ມຣຓສ຺ສ ຉ ກາຣຓຠູເຕ’’ຕິ. ອນຸປາທາຕິ ອນຸປາທາຍ. ເຕນາຫ ‘‘ອນຸປາທິຍິຕ຺ວາ’’ຕິ. ສກລວຏ຺ຏທຸກ຺ຂໍ ອຕິກ຺ກນ຺ຕາຕິ ຈຣິມຈິຕ຺ຕນິໂຣເຘນ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂສ຺ສ ກິເລສານມ຺ປິ ອສມ຺ຠວໂຕ ສພ຺ພໍ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂໍ ອຕິກ຺ກນ຺ຕາ.

ເທວທູຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໗. ຈຕຸມຫາຣາຊສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓໗. ສຕ຺ຕເມ ອມາ ສຫ ວຕ຺ຕນ຺ຕິ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ກິຈ຺ເຈຕິ ອມຈ຺ຈາ, ສຫິຕາ. ປຣິສຕິ ຠວາຕິ ປາຣິສຊ຺ຊາ, ປຣິວາຣຏ຺ຐານິຍາ ປຣິສາປຣິຍາປນ຺ນາ. ເຕນາຫ ‘‘ປຣິຈາຣິກເທວຕາ’’ຕິ. ຕາຕາຕິ ອາລປນໍ. ເອວນ຺ຕິ ‘‘ກຈ຺ຈິ ພຫູ ມນຸສ຺ສາ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕາກາເຣນ. ອຏ຺ຐ ວາເຣຕິ ເອກສ຺ມິໍ ອຑ຺ຒມາເສ ຈຕຸກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ຕຖາ ອິຕຣສ຺ມິນ຺ຕິ ເອວໍ ອຏ຺ຐ ວາເຣ. ອຘິຏ຺ຐຫນ຺ຕີຕິ ອຘິຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ. ປຏິຊາຄໂຣນ຺ຕີຕິ ປຏິ ປຏິ ຊາຄໂຣນ຺ຕິ. ປຸຎ຺ຎໍ ກໂຣນ຺ຕາ ຫິ ສຕ຺ຕາ ຊາຄໂຣນ຺ຕິ ນາມ ກາຕພ຺ພກິຈ຺ຈປ຺ປສຸຕຕ຺ຕາ, ອິຕເຣ ປນ ສຸປນ຺ຕິ ນາມ ສຫິຕປຣຫິຕວິມຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ຈາຕຸທ຺ທສິອຸໂປສຖສ຺ສ ອນຸຄມນໍ ວິຍ ປນ຺ນຣສິອຸໂປສຖສ຺ສ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄມນໍ ນ ລພ຺ຠຕິ ທິວສາຠາວໂຕ.

ຕໂຕຕິ ຕໂຕ ຕໂຕ. ຕໍ ອຸປນິສ຺ສາຍາຕິ ຕາ ຕາ ຄາມນິຄມຣາຊຘານິໂຍ ອຸປນິສ຺ສາຍ. ອຘິວຕ຺ຖາຕິ ອາຣາມວນຣຸກ຺ຂາທີສຸ ອຘິວຕ຺ຖາ ເທວຕາ. ເຕຕິ ເຕ ເທວາ. ສນ຺ຘາຍ ກເຖຕີຕິ ຠຄວາ ກເຖຕິ. ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ນິຈ຺ຈໍ ນິພທ຺ຘໍ ອຸໂປສໂຖ ສໍວຈ຺ຉເຣ ສໍວຈ຺ຉເຣ ປຏິ ປຏິ ຫຣິຕພ຺ພໂຕ ປວຕ຺ເຕຕພ຺ພໂຕ ປາຏິຫາຣິຍປກ຺ໂຂ ນາມ. ຄຸຓງ຺ເຄຫີຕິ ອຸໂປສຖງ຺ເຄຫິ.

ວຸຕ຺ຖວາໂສຕິ ວຸສິຕພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວາໂສ. ກຕ຺ຕພ຺ພກິຈ຺ຈນ຺ຕິ ທຸກ຺ຂາທີສຸ ປຣິຎ຺ຎາຕາທິກິຈ຺ຈໍ. ໂອຕາເຣຕ຺ວາຕິ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ. ປຣິກ຺ຂີຓຠວສໍໂຍຊໂນຕິ ສພ຺ພໂສ ຂີຓຠວພນ຺ຘໂນ. ກາຣເຓນ ຊານິຕ຺ວາຕິ ວິປສ຺ສນາປຎ຺ຎາສຫິຕາຍ ມຄ຺ຄປຎ຺ຎາຍ ຈຕ຺ຕາຣິ ອຣິຍສຈ຺ຈານິ ຊານິຕ຺ວາ.

ຊານນ຺ໂຕຕິ ‘‘ອຣຫນ຺ຕານໍ ອນຸກຣຓປ຺ປຏິປຕ຺ຕິ ເອສາ, ຍທິທໍ ສມ຺ມເທວ ອຸໂປສຖານຸຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ອຸໂປສຖກມ຺ມສ຺ສ ຄຸຓໍ ຊານນ຺ໂຕ. ເອວຣູເປນາຕິ ຍາທິໂສ ຠຄວໂຕ ອຸໂປສຖຠາໂວ ວິຫິໂຕ, ເອວຣູເປນ ອຣຫນ຺ຕານຸກຣເຓນ ອຸໂປສຖກມ຺ເມນ. ສກ຺ກາ ປຫິຕຕ຺ໂຕ ວິປສ຺ສນໍ ອຸສ຺ສຸກ຺ກາເປຕ຺ວາ ຂີຓາສວສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ປາປຸຓິຕຸໍ. ອຏ຺ຐມໍ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວ ສຕ຺ຕເມ ວຸຕ຺ຕນຍຕ຺ຕາ.

ຈຕຸມຫາຣາຊສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໙. ສຸຂຸມາລສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓໙. ນວເມ ນິທ຺ທຸກ຺ໂຂຕິ ກາຍິກເຈຕສິກທຸກ຺ຂວິຣຫິໂຕ. ສທຸກ຺ເຂ ຫິ ສວິຆາເຕ ສຸຂຸມາລຕ຺ຕາ ອນວສຣາ, ຕສ຺ມາ ສຸຂິໂຕ ນິທ຺ທຸກ຺ຂຕາຍ ສຸຂຸມາໂລ ນາມ. ຍາວສ຺ສ ສຸຂຸມາລຕ຺ຕາ ປຣມຸກ຺ກໍສຄຕາຕິ ອາຫ ‘‘ປຣມສຸຂຸມາໂລ’’ຕິ. ອຕິວິຍ ສຸຂຸມາໂລຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອນ຺ຕມຕີຕໍ ອຈ຺ຈນ຺ຕໍ. ສພ຺ພທາ ສຸຂຸມາໂລຕິ ອາຫ ‘‘ສຕຕນິທ຺ທຸກ຺ໂຂ’’ຕິ. ຈຣິຍກາເລຕິ ໂພຘິຈຣິຍາຍ ຈຣຓກາເລ. ເຕນາຕິ ໂພຘິສຕ຺ເຕນ. ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ປນ ປທຸມນ຺ຕິ ຣຕ຺ຕໍ ກມລໍ. ປຸຓ຺ຑຣີກນ຺ຕິ ເສຕໍ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອິຕຣາຕິ ອິຕຣໂປກ຺ຂຣຓິໂຍ. ‘‘ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ກິຣາ’’ຕິອາທິກໍ ໂປກ຺ຂຣຓີນໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິທສ຺ສນໍ. ກຸທ຺ທາລກມ຺ມກາເຣຕິ ຂຓເກ. ໂປກ຺ຂຣຓິຏ຺ຐານານີຕິ ໂປກ຺ຂຣຓິຂຓນໂຍຄ຺ຄຏ຺ຐານານິ. ຄຓ຺ຫາເປສີຕິ ຂຓາເປສິ. ໂປກ຺ຂຣຓິສທ຺ໂທ ເຈຕ຺ຖ ຕາທິເສ ຊລາສເຍ ນິຣຸຬ຺ໂຫ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ ປງ຺ກຊາທິສທ຺ທາ ວິຍ. ໂສປານພາຫຸການໍ ມຕ຺ຖກຏ຺ຐານໍ ອຸຓ຺ຫີສນ຺ຕິ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ອຸທກເສຈນນາຬິກາຕິ ອຸທກຈ຺ຉຏາວິສ຺ສຊ຺ຊນນາຬິຍນ຺ຕານິ. ປຎ຺ຈວິຘາຕິ ວຓ຺ຓວເສນ ຊາຕິວເສນ ຈ.

ໂຂ ປນສ຺ສາຕິ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ. ກາສິກ-ສທ຺ໂທ ອຕິວິຍ ສຓ຺ເຫ ສຸຂຸເມ ມຫຄ຺ຆວຕ຺ເຖ ນິຣຸຬ຺ໂຫ, ອຎ຺ຎສ຺ມິມ຺ປິ ຕຖາຊາຕິເກ ຣຸຬ຺ຫິວເສນ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເຕນາຫ ‘‘ອກາສິກໍ ຈນ຺ທນ’’ນ຺ຕິ. ເຫມນ຺ເຕ ວາໂສ ເຫມນ຺ຕໍ, ເຫມນ຺ຕໍ ອຣຫຕີຕິ ເຫມນ຺ຕິໂກ, ປາສາໂທ. ‘‘ອິຕເຣສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕເທວ ເນສໍ ອຣຫຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕຕ຺ຖ ເຫມນ຺ຕິໂກ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຊາລານີຕິ ສຊາລວາຕປານານິ, ອຸທກຍນ຺ຕານີຕິ ອຸທກຘາຣາວິສ຺ສນ຺ທນກຍນ຺ຕານິ. ປາສາທມຕ຺ຖເກຕິ ປາສາທສ຺ສ ອຸປຣິອາກາສຕເລ. ພນ຺ຘິຕ຺ວາຕິ ປໂຍຊິຕຍນ຺ເຕ ສຸກ຺ຂມຫິໍສຈມ຺ມໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ. ຍນ຺ຕໍ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາຕິ ຍຖາປໂຍຊິຕໍ ຍນ຺ຕໍ ປາສາຓາໂຣປນຕ຺ຖຎ຺ເຈວ ປຸນ ເຕສໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊນຕ຺ຖຎ຺ຈ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ. ຕສ຺ມິໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊນ຺ຕີຕິ ຉທນປິຏ຺ເຐ ພທ຺ຘສຸກ຺ຂມຫິໍສຈມ຺ເມ ວິສ຺ສຊ຺ເຊນ຺ຕິ.

ສຫສ຺ສຖາມນ຺ຕິ ປຸຣິສສຫສ຺ສພລໍ, ປຸຣິສສຫສ຺ເສນ ວຫິຕພ຺ພຠາຣວຫໍ. ປລ຺ລງ຺ເກ ນິສິນ຺ໂນວາຕິ ຣຕນມຍປລ຺ລງ຺ເກ ຍຖານິສິນ຺ໂນ ເອວ. ອຸປ຺ປຕນາກາຣປຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຸປ຺ປຕິຕ຺ວາ ຐິຕໍ ວິຍ. ຊິຍໍ ໂປເຖນ຺ຕສ຺ສາຕິ ຊິຍາຆາຕໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ. ຊິຍປ຺ປຫາຣສທ຺ໂທຕິ ຊິຍາຆາຕສທ຺ໂທ. ຍນ຺ເຕ ພທ຺ຘນ຺ຕິ ຍນ຺ຕພທ຺ຘໍ ກຕ຺ວາ ຐປິຕໍ. ສທ຺ທນ຺ຕເຣຕິ ຖາມມຊ຺ຌິມສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ສທ຺ທສວນຏ຺ຐາເນ. ຄາວຸຕສ຺ສ ຈຕຸຕ຺ໂຖ ຠາໂຄ ໂກໂສຕິປິ ວຸຈ຺ຈຕິ ທ຺ວິສຫສ຺ສທຓ຺ຑປ຺ປມາຓຏ຺ຐານໍ.

ສພ຺ພຏ຺ຐານານີຕິ ມຫາປຸຣິສສ຺ສ ຕານິ ຕານິ ສພ຺ພານິ ວສນຏ຺ຐານານິ. ສິຂາພທ຺ໂຘຕິ ປຸຣິສສຠາວສ຺ເສວ ວິເສສໂຕ ທສ຺ສນເມຕໍ. ນ ອຸປ຺ປິລາວິຕຠາວຕ຺ຖນ຺ຕິ ອຸປ຺ປິລາວິຕຠາວສງ຺ຂາຕໍ ອຕ຺ຖໍ ນ ກເຖສີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕສ຺ສ ຫິ ໂພຘິມູເລເຍວ ເສຕຸຆາໂຕ. ເຕເນວາຕິ ອປ຺ປມາທລກ຺ຂຓສ຺ສ ທີປນໂຕ ເອວ. ອຕ຺ຕານໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຊຣາປຕ຺ຕິໍ ອຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ອຏ຺ຏີຍຕິ. ນ ປເນສ ມຄ຺ເຄນ ປຫີໂນ ຕທາ ມຄ຺ຄສ຺ສ ອນຘິຄຕຕ຺ຕາ. ສິກ຺ຂໍ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາຕິ ຍຖາສມາທິນ຺ນສິກ຺ຂໍ ປຫາຍ.

ອວິປຣີຕພ຺ຍາຘິອາທິສຠາວາວາຕິ ເອກນ຺ເຕນ ພ຺ຍາຘິອາທິສຠາວາ ເອວ. ເອວໍ ຊິຄຸຈ຺ຉາວິຫາເຣນາຕິ ເອວໍ ສກລສ຺ເສວ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂສ຺ສ ຊິຄຸຈ຺ຉນວິຫາເຣນ ວິຫຣນ຺ຕສ຺ສ. ເອວໍ ຊິຄຸຈ຺ຉນນ຺ຕິ ເອວໍ ປຣສ຺ສ ຊິຄຸຈ຺ຉນໍ. ປຣໍ ອຊິຄຸຈ຺ຉມາໂນຕິ ກຣຸຓາຍເນນ ເອວໍ ປຣໍ ອຊິຄຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ. ອຠິໂຠສ຺ມີຕິ ອຠິຠວິຕາ ອສ຺ມິ. ອຸສ຺ສາໂຫ ອຫູຕິ ຈຕຸຣງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕໍ ວີຣິຍເມວ ຈຕຸພ຺ພິຘສມ຺ມປ຺ປຘານວີຣິຍຎ຺ຈ ອໂຫສິ, ເຍນ ມຄ຺ຄພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍປຣາຍໂຓ ຊາໂຕ.

ສຸຂຸມາລສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໐. ອາຘິປເຕຍ຺ຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໔໐. ທສເມ ອຠິຠວິຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕນຏ຺ເຐນ ອຘິປຕິ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ເຊຏ຺ຐກໍ ນ ກາຣກໍ ອຕ຺ຕານໍ ອຘິປຕີຕິ ກຕ຺ວາ ອຕ຺ຕາ ເອວ ອຘິປຕິ, ຕໂຕ ອາຄຕໍ ອຕ຺ຕາຘິປເຕຍ຺ຍໍ. ເຕນາຫ ‘‘ອຕ຺ຕານ’’ນ຺ຕິອາທິ. ໂລກນ຺ຕິ ສຕ຺ຕໂລກໍ. ໂສ ຈ ໂຂ ອິທ຺ຘິວິຘາທິຄຸຓວິເສສຍຸຕ຺ໂຕ ອຘິປ຺ເປໂຕ ອຘິປຕິຠາວສ຺ສ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ. ນວວິຘໍ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມນ຺ຕິ ອຸກ຺ກຏ຺ຐນິທ຺ເທເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິຕິ ຠໂວຕິ ເອວໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິຠໂວ, ຕຕ຺ຖ ເອວໍ ອຠິວຸທ຺ຘີຕິ. ສມ຺ປຕ຺ຕິຠວສ຺ສ ເຫຕູຕິ ຕໍຕໍສມ຺ປຕ຺ຕິຠວສ຺ສ ຕຕ຺ຖ ຈ ອຠິວຸທ຺ຘິຍາ ເຫຕຸ. ຊາຕິນິມິຕ຺ຕສ຺ສ ກມ຺ມຠວສ຺ສ ກຕູປຈິຕຕ຺ຕາ ຊາຕິ ອນ຺ໂຕປວິຏ຺ຐາ. ຊຣາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ ເຫຕຸສິທ຺ຘິຍາ ຜລສິທ຺ຘິໂຕ.

ອສລ຺ລີນນ຺ຕິ ນ ສງ຺ໂກຈປ຺ປຕ຺ຕໍ. ອຸປຏ຺ຐິຕາຕິ ກາຍາທິສຠາວສລ຺ລກ຺ຂຓວເສນ ອຸປຏ຺ຐິຕາ. ອສມ຺ມຸຏ຺ຐາ ສມ຺ໂມສາຠາວໂຕ. ອສາຣທ຺ໂຘຕິ ສາຣມ຺ຠສ຺ສ ສາຣມ຺ຠເຫຕູນຎ຺ຈ ວິກ຺ຂມ຺ຠເນນ ອສາຣທ຺ໂຘ. ເອກຄ຺ຄໍ ອເນກຄ຺ຄຠາວສ຺ສ ທູຣສມຸສ຺ສາປິຕຕ຺ຕາ. ນິມ຺ມລໍ ກຕ຺ວາຕິ ຣາຄາທິມລານໍ ອປນຍເນນ ມລຣຫິຕໍ ກຕ຺ວາ. ໂຄປາຍຕີຕິ ສໍກິເລສານຕ຺ຖໂຕ ຣກ຺ຂຕິ. ອຍນ຺ຕິ ເອວໍປຏິປນ຺ໂນ ຠິກ຺ຂຸ. ສຸທ຺ຘມຕ຺ຕານໍ ປຣິຫຣຕິ ອສຸທ຺ຘຠາວສ຺ສ ກິເລສສ຺ສປິ ອຠາວໂຕ.

ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ມຎ຺ຎສີຕິ ອສກ຺ຂິໍ ກຕ຺ວາ ມຎ຺ຎສິ. ຕາຍ ຕຓ຺ຫາຍ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕຕິ ຕມ຺ມໂຍ, ຕຓ຺ຫາວສິໂກ. ຕສ຺ສ ຠາໂວ ຕມ຺ມຍຕາ, ຕສ຺ສາ ຕມ຺ມຍຕາຍ ອຠາເວນ. ນ ຫາຍຕິ ປຎ຺ຎາທິຄຸຓເວປຸລ຺ລປ຺ປຕ຺ຕິຍາ.

ອາຘິປເຕຍ຺ຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ເທວທູຕວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.