໔. ຈກ຺ກວຕ຺ຕິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໔. ຈຕຸຕ຺ເຖ ຈຕູຫິ ສງ຺ຄຫວຕ຺ຖູຫີຕິ ທານປິຍວຈນອຕ຺ຖຈຣິຍາສມານຕ຺ຕຕາສງ຺ຂາເຕຫິ ຈຕູຫິ ສງ຺ຄຫກາຣເຓຫິ. ຈກ຺ກໍ ວຕ຺ເຕຕີຕິ ອາຓາຈກ຺ກໍ ປວຕ຺ເຕຕິ. ຈກ຺ກນ຺ຕິ ວາ ອິຘ ຣຕນຈກ຺ກໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອຍຎ຺ຫິ ຈກ຺ກສທ຺ໂທ ສມ຺ປຕ຺ຕິຍໍ, ລກ຺ຂເຓ, ຣຖງ຺ເຄ, ອິຣິຍາປເຖ, ທາເນ, ຣຕນຘມ຺ມຂຸຣຈກ຺ກາທີສຸ ຈ ທິສ຺ສຕິ. ‘‘ຈຕ຺ຕາຣິມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈກ຺ການິ, ເຍຫິ ສມນ຺ນາຄຕານໍ ເທວມນຸສ຺ສານ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ອ. ນິ. ໔.໓໑) ຫິ ສມ຺ປຕ຺ຕິຍໍ ທິສ຺ສຕິ. ‘‘ປາທຕເລສຸ ຈກ຺ການິ ຊາຕານີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໒.໓໕; ໓.໒໐໔) ເອຕ຺ຖ ລກ຺ຂເຓ. ‘‘ຈກ຺ກໍວ ວຫໂຕ ປທ’’ນ຺ຕິ (ຘ. ປ. ໑) ເອຕ຺ຖ ຣຖງ຺ເຄ. ‘‘ຈຕຸຈກ຺ກໍ ນວທ຺ວາຣ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໑.໒໙) ເອຕ຺ຖ ອິຣິຍາປເຖ. ‘‘ທທໍ ຠຸຎ຺ຊ ມາ ຈ ປມາໂທ, ຈກ຺ກໍ ວຕ຺ຕຍ ສພ຺ພປາຓິນ’’ນ຺ຕິ (ຊາ. ໑.໗.໑໔໙) ເອຕ຺ຖ ທາເນ. ‘‘ທິພ຺ພໍ ຈກ຺ກຣຕນໍ ປາຕຸຣໂຫສີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໒.໒໔໓) ເອຕ຺ຖ ຣຕນຈກ຺ເກ. ‘‘ມຍາ ປວຕ຺ຕິຕໍ ຈກ຺ກ’’ນ຺ຕິ (ສຸ. ນິ. ໕໖໒) ເອຕ຺ຖ ຘມ຺ມຈກ຺ເກ. ‘‘ອິຈ຺ຉາຫຕສ຺ສ ໂປສສ຺ສ, ຈກ຺ກໍ ຠມຕິ ມຕ຺ຖເກ’’ຕິ (ຊາ. ໑.໕.໑໐໓) ເອຕ຺ຖ ຂຸຣຈກ຺ເກ. ‘‘ຂຸຣປຣິຍນ຺ເຕນ ຈກ຺ເກນາ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໑.໑໖໖) ເອຕ຺ຖ ປຫຣຓຈກ຺ເກ. ‘‘ອສນິວິຈກ຺ກ’’ນ຺ຕິ (ທີ. ນິ. ໓.໖໑) ເອຕ຺ຖ ອສນິມຓ຺ຑເລ. ອິຘ ປນາຍໍ ຣຕນຈກ຺ເກ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ກິຕ຺ຕາວຕາ ປນາຍໍ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ນາມ ໂຫຕິ? ເອກງ຺ຄຸລທ຺ວງ຺ຄຸລມຕ຺ຕມ຺ປິ ຈກ຺ກຣຕນໍ ອາກາສໍ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕຕິ. ສພ຺ພຈກ຺ກວຕ຺ຕີນຎ຺ຫິ ນິສິນ຺ນາສນໂຕ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ຈກ຺ກຣຕນສມີປໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖິໂສຓ຺ຑສທິສປນາຬິໍ ສຸວຓ຺ຓຠິງ຺ຄາຣໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອຸທເກນ ອພ຺ຠຸກ຺ກິຣິຕ຺ວາ ‘‘ອຠິວິຊິນາຕຸ ຠວໍ ຈກ຺ກຣຕນ’’ນ຺ຕິ ວຈນສມນນ຺ຕຣເມວ ເວຫາສໍ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ຈກ຺ກຣຕນໍ ປວຕ຺ຕຕີຕິ. ຍສ຺ສ ປວຕ຺ຕິສມກາລເມວ, ໂສ ຣາຊາ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ນາມ ໂຫຕິ.

ຘມ຺ໂມຕິ ທສກຸສລກມ຺ມປຖຘມ຺ໂມ, ທສວິຘໍ ວາ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິວຕ຺ຕໍ. ທສວິເຘ ວາ ກຸສລຘມ຺ເມ ອຄຣຫິເຕ ວາ ຣາຊຘມ຺ເມ ນິຍຸຕ຺ໂຕຕິ ຘມ຺ມິໂກ. ເຕນ ຈ ຘມ຺ເມນ ສກລໂລກໍ ຣຎ຺ເຊຕີຕິ ຘມ຺ມຣາຊາ. ຘມ຺ເມນ ວາ ລທ຺ຘຣຊ຺ຊຕ຺ຕາ ຘມ຺ມຣາຊາ. ຈກ຺ກວຕ຺ຕີຫິ ຘມ຺ເມນ ຎາເຍນ ຣຊ຺ຊໍ ອຘິຄຈ຺ຉຕິ, ນ ອຘມ຺ເມນ. ທສວິເຘນ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິວຕ຺ເຕນາຕິ ທສປ຺ປເຠເທນ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີນໍ ວຕ຺ເຕນ.

ກິໍ ປນ ຕໍ ທສວິຘໍ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິວຕ຺ຕນ຺ຕິ? ວຸຈ຺ຈເຕ –

‘‘ກຕມໍ ປນ ຕໍ, ເທວ, ອຣິຍໍ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິວຕ຺ຕນ຺ຕິ? ເຕນ ຫິ ຕ຺ວໍ, ຕາຕ, ຘມ຺ມໍເຍວ ນິສ຺ສາຍ ຘມ຺ມໍ ສກ຺ກໂຣນ຺ໂຕ ຘມ຺ມໍ ຄຣຸໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ຘມ຺ມໍ ມາເນນ຺ໂຕ ຘມ຺ມໍ ປູເຊນ຺ໂຕ ຘມ຺ມໍ ອປຈາຍມາໂນ ຘມ຺ມທ຺ຘໂຊ ຘມ຺ມເກຕຸ ຘມ຺ມາຘິປເຕຍ຺ໂຍ ຘມ຺ມິກໍ ຣກ຺ຂາວຣຓຄຸຕ຺ຕິໍ ສໍວິທຫສ຺ສຸ ອນ຺ໂຕຊນສ຺ມິໍ ພລກາຍສ຺ມິໍ ຂຕ຺ຕິເຍສຸ ອນຸຍນ຺ເຕສຸ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄຫປຕິເກສຸ ເນຄມຊານປເທສຸ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມເຓສຸ ມິຄປກ຺ຂີສຸ. ມາ ຈ ເຕ, ຕາຕ, ວິຊິເຕ ອຘມ຺ມກາໂຣ ປວຕ຺ຕິຕ຺ຖ. ເຍ ຈ ເຕ, ຕາຕ, ວິຊິເຕ ອຘນາ ອສ຺ສຸ, ເຕສຎ຺ຈ ຘນມນຸປ຺ປເທຍ຺ຍາສິ. ເຍ ຈ ເຕ, ຕາຕ, ວິຊິເຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ມທປ຺ປມາທາ ປຏິວິຣຕາ ຂນ຺ຕິໂສຣຈ຺ເຈ ນິວິຏ຺ຐາ ເອກມຕ຺ຕານໍ ທເມນ຺ຕິ, ເອກມຕ຺ຕານໍ ສເມນ຺ຕິ, ເອກມຕ຺ຕານໍ ປຣິນິພ຺ພາເປນ຺ຕິ. ເຕ ກາເລນ ກາລໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຣິປຸຈ຺ເຉຍ຺ຍາສິ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍາສິ – ‘ກິໍ, ຠນ຺ເຕ, ກຸສລໍ ກິໍ ອກຸສລໍ, ກິໍ ສາວຊ຺ຊໍ ກິໍ ອນວຊ຺ຊໍ, ກິໍ ເສວິຕພ຺ພໍ ກິໍ ນ ເສວິຕພ຺ພໍ, ກິໍ ເມ ກຣິຍມານໍ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ອຫິຕາຍ ທຸກ຺ຂາຍ ອສ຺ສ, ກິໍ ວາ ປນ ເມ ກຣິຍມານໍ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍ ອສ຺ສາ’ຕິ. ເຕສໍ ສຸຕ຺ວາ ຍໍ ອກຸສລໍ, ຕໍ ອຠິນິວຊ຺ເຊຍ຺ຍາສິ, ຍໍ ກຸສລໍ, ຕໍ ສມາທາຍ ວຕ຺ເຕຍ຺ຍາສິ. ອິທໍ ໂຂ, ຕາຕ, ຕໍ ອຣິຍໍ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິວຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ –

ເອວໍ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິສຸຕ຺ເຕ (ທີ. ນິ. ໓.໘໔) ອາຄຕນເຍນ ອນ຺ໂຕຊນສ຺ມິໍ ພລກາເຍ ເອກໍ, ຂຕ຺ຕິເຍສຸ ເອກໍ, ອນຸຍນ຺ເຕສຸ ເອກໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄຫປຕິເກສຸ ເອກໍ, ເນຄມຊານປເທສຸ ເອກໍ, ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມເຓສຸ ເອກໍ, ມິຄປກ຺ຂີສຸ ເອກໍ, ອຘມ຺ມກາຣປ຺ປຏິກ຺ເຂໂປ ເອກໍ, ອຘນານໍ ຘນານຸປ຺ປທານໍ ເອກໍ, ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມເຓ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຎ຺ຫປຸຈ຺ຉນໍ ເອກນ຺ຕິ ເອວເມວໍ ຕໍ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິວຕ຺ຕໍ ທສວິຘໍ ໂຫຕິ. ຄຫປຕິເກ ປນ ປກ຺ຂິຊາເຕ ຈ ວິສຸໍ ກຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ທ຺ວາທສວິຘໍ ໂຫຕິ.

ອຎ຺ຎຖາ ວຕ຺ຕິຕຸໍ ອເທນ຺ໂຕ ໂສ ຘມ຺ໂມ ອຘິຏ຺ຐານໍ ເອຕສ຺ສາຕິ ຕທຘິຏ຺ຐານໍ. ເຕນ ຕທຘິຏ຺ຐາເນນ ເຈຕສາ. ສກ຺ກໂຣນ຺ໂຕຕິ ອາທຣກິຣິຍາວເສນ ກໂຣນ຺ໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ຍຖາ’’ຕິອາທິ. ຄຣຸໍ ກໂຣນ຺ໂຕຕິ ປາສາຓຈ຺ຉຕ຺ຕໍ ວິຍ ຄຣຸກຣຓວເສນ ຄຣຸໍ ກໂຣນ຺ໂຕ. ເຕເນວາຫ ‘‘ຕສ຺ມິໍ ຄາຣວຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ’’ຕິ. ຘມ຺ມາຘິປຕິຠູຕາຄຕຠາເວນາຕິ ອິມິນາ ຍຖາວຸຕ຺ຕຘມ຺ມສ຺ສ ເຊຏ຺ຐກຠາເວນ ປຸຣິມຕຣໍ ອຕ຺ຕຠາເວສຸ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ສມຸປຈິຕຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ຘມ຺ມວເສເນວ ຈ ສພ຺ພກິຣິຍານໍ ກຣເຓນາຕິ ເອເຕນ ຐານນິສຊ຺ຊາທີສຸ ຍຖາວຸຕ຺ຕຘມ຺ມນິນ຺ນໂປຓປພ຺ຠາຣຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ອສ຺ສາຕິ ຣກ຺ຂາວຣຓຄຸຕ຺ຕິຍາ. ປຣໍ ຣກ຺ຂນ຺ໂຕຕິ ອຎ຺ຎໍ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກາທິອນຕ຺ຖໂຕ ຣກ຺ຂນ຺ໂຕ. ເຕເນວ ປຣຣກ຺ຂສາຘເນນ ຂນ຺ຕິອາທິຄຸເຓນ ອຕ຺ຕານໍ ຕໂຕ ເອວ ຣກ຺ຂຕິ. ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ຕຕາຕິ ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ຕຕາຍ. ນິວາສນປາຣຸປນເຄຫາທີນິ ສີຕຸຓ຺ຫາທິປ຺ປຏິພາຫເນນ ອາວຣຓໍ.

ອນ຺ໂຕຊນສ຺ມິນ຺ຕິ ອພ຺ຠນ຺ຕຣຠູເຕ ປຸຕ຺ຕທາຣາທິຊເນ. ສີລສໍວເຣ ປຕິຏ຺ຐາເປນ຺ໂຕຕິ ອິມິນາ ຣກ຺ຂໍ ທສ຺ເສຕິ. ວຕ຺ຖຄນ຺ຘມາລາທີນິ ຈສ຺ສ ທທມາໂນຕິ ອິມິນາ ອາວຣຓໍ, ອິຕເຣນ ຄຸຕ຺ຕິໍ. ສມ຺ປທາເນນປີຕິ ປິ-ສທ຺ເທນ ສີລສໍວເຣສຸ ປຕິຏ຺ຐາປນາທີນໍ ສມ຺ປິຓ຺ເຑຕິ. ເອສ ນໂຍ ປເຣສຸປິ ປິ-ສທ຺ທຄ຺ຄຫເຓ. ນິຄໂມ ນິວາໂສ ເອເຕສນ຺ຕິ ເນຄມາ. ເອວໍ ຊານປທາຕິ ອາຫ ‘‘ຕຖາ ນິຄມວາສິໂນ’’ຕິອາທິນາ.

ຣກ຺ຂາວຣຓຄຸຕ຺ຕິຍາ ກາຍກມ຺ມາທີສຸ ສໍວິທຫນໍ ຐປນໍ ນາມ ຕທຸປເທໂສເຍວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ກເຖຕ຺ວາ’’ຕິ. ເອເຕສູຕິ ປາຬິຍໍ ວຸຕ຺ເຕສຸ ສມຓາທີສຸ. ປຏິວຕ຺ເຕຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ ຂີຓານໍ ກິເລສານໍ ປຸນ ອນຸປ຺ປຊ຺ຊນໂຕ. ເສສເມຕ຺ຖ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.

ຈກ຺ກວຕ຺ຕິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.