(໑໓) ໓. ກຸສິນາຣວຄ຺ໂຄ

໑-໒. ກຸສິນາຣສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ

໑໒໔-໑໒໕. ຕຕິຍສ຺ສ ປຐເມ ຕຓ຺ຫາເຄເຘນ ຄຖິໂຕຕິ ຕຓ຺ຫາພນ຺ຘເນນ ພທ຺ໂຘ. ຕຓ຺ຫາມຸຈ຺ຉນາຍາຕິ ຕຓ຺ຫາຍ ວເສນ ມຸຈ຺ຉາປຕ຺ຕິຍາ. ມຸຈ຺ຉິໂຕຕິ ມຸຈ຺ຉໍ ໂມຫໍ ປມາທໍ ອາປນ຺ໂນ. ອຊ຺ໂຌປນ຺ໂນຕິ ອຘິໂອປນ຺ໂນ. ຕຓ຺ຫາຍ ອຘິຠວິຕ຺ວາ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖໂຏ ຄິລິຕ຺ວາ ປຣິນິຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ວິຍ ຐິໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ອຊ຺ໂຌປນ຺ໂນຕິ ຕຓ຺ຫາຍ ຄິລິຕ຺ວາ ປຣິນິຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ປວຕ຺ໂຕ’’ຕິ. ອນາທີນວທສ຺ສາວີຕິ ຄຖິຕາທິຠາເວນ ປຣິໂຠເຄ ອາທີນວມຕ຺ຕມ຺ປິ ນ ປສ຺ສຕິ. ນິສ຺ສຣຓປຎ຺ໂຎຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ອາຫາຣປຣິໂຠເຄຕິ ຕຕ຺ຖ ປໂຍຊນປຣິຈ຺ເຉທິກາ ‘‘ຍາວເທວ ອິມສ຺ສ ກາຍສ຺ສ ຐິຕິຍາ’’ຕິອາທິນາ (ມ. ນິ. ໑.໒໓; ໒.໒໔; ໓.໗໕; ສໍ. ນິ. ໔.໑໒໐; ອ. ນິ. ໖.໕໘; ໘.໙) ປວຕ຺ຕາ ອາຫາຣປຏິພທ຺ຘຉນ຺ທຣາຄນິສ຺ສຣຓຠູຕາ ປຎ຺ຎາ ອສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ນິສ຺ສຣຓປຎ຺ໂຎ. ເສສເມຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວ. ທຸຕິເຍ ນຕ຺ຖິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ.

ກຸສິນາຣສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ໂຄຕມກເຈຕິຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໒໖. ຕຕິເຍ ສມ຺ພຫຸລາຕິ ປຎ຺ຈສຕມຕ຺ຕາ. ປຎ຺ຈສຕາ ກິຣ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ຕິຓ຺ຓໍ ເວທານໍ ປາຣຄູ ອປຣຠາເຄ ຠຄວໂຕ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຕ຺ວາ ກາເມສຸ ອາທີນວໍ ເນກ຺ຂມ຺ເມ ຈ ອານິສໍສໍ ປສ຺ສມານາ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ນ ຈິຣສ຺ເສວ ສພ຺ພໍ ພຸທ຺ຘວຈນໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ປຣິຍຕ຺ຕິໍ ນິສ຺ສາຍ ມານໍ ອຸປ຺ປາເທສຸໍ – ‘‘ຍໍ ຍໍ ຠຄວາ ກເຖຕິ, ຕໍ ຕໍ ມຍໍ ຂິປ຺ປເມວ ຊານາມ. ຠຄວາ ຫິ ອິຕ຺ຖິລິງ຺ຄາທີນິ ຕີຓິ ລິງ຺ຄານິ, ນາມາທີນິ ຈຕ຺ຕາຣິ ປທານິ, ປຐມາທໂຍ ສຕ຺ຕ ວິຠຕ຺ຕິໂຍ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ນ ກິຎ຺ຈິ ກເຖຕິ, ເອວໍ ກຖິເຕ ຈ ອມ຺ຫາກໍ ຄຓ຺ຐິປທໍ ນາມ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ, ເຕ ຠຄວຕິ ອຄາຣວາ ຫຸຕ຺ວາ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຠຄວໂຕ ອຸປຏ຺ຐານມ຺ປິ ຘມ຺ມສ຺ສວນມ຺ປິ ອຠິຓ຺ຫໍ ນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ເຕ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສມ຺ພຫຸລາ ກິຣ ພ຺ຣາຫ຺ມຓປພ຺ພຊິຕາ…ເປ… ຘມ຺ມສ຺ສວນໍ ນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີ’’ຕິ. ມຸຂປຏິຎ຺ຎໍ ຄເຫຕ຺ວາຕິ ‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ ຕຸມ຺ເຫ, ຠິກ຺ຂເວ’’ຕິອາທິນາ ຕມຕ຺ຖໍ ປຏິປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ສຈ຺ຈໍ ຠຄວາ’’ຕິ ເຕຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ປຏິວຈນໍ ຄເຫຕ຺ວາ. ຕຎ຺ຫິ ອຕ຺ຕໂນ ມຸເຂເນວ ປຏິຎ຺ຎາຕຕ຺ຕາ ‘‘ມຸຂປຏິຎ຺ຎາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ເນວ ອາຄຕຏ຺ຐານໍ ນ ຄຕຏ຺ຐານໍ ອທ຺ທສໍສຸ. ກສ຺ມາ? ອຎ຺ຎາຓໂຕ. ເຕ ກິຣ ຕສ຺ສ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ນ ຊານິໍສຸ. ເຕສຎ຺ຫິ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ວິຈິຕ຺ຣນຍໍ ເທສນາວິລາສຍຸຕ຺ຕມ຺ປິ ຕໍ ສຸຕ຺ຕໍ ຆນປຸຖຸເລນ ທຸສ຺ສປຏ຺ເຏນ ມຸຂໍ ພທ຺ຘໍ ກຕ຺ວາ ປຸຣໂຕ ຐປິຕມນຸຎ຺ຎໂຠຊນໍ ວິຍ ອໂຫສິ. ນນຸ ຈ ຠຄວາ ອຕ຺ຕນາ ເທສິຕໍ ຘມ຺ມໍ ປເຣ ຎາເປຕຸໍ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສາຘິການິ ຈຕ຺ຕາຣິ ອສງ຺ເຂຍ຺ຍານິ ປາຣມິໂຍ ປູເຣຕ຺ວາ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ໂຕ, ໂສ ກສ຺ມາ ຍຖາ ເຕ ນ ຊານນ຺ຕິ, ຕຖາ ເທເສຕີຕິ? ເຕສໍ ມານຠຎ຺ຊນຕ຺ຖໍ. ຠຄວາ ຫິ ‘‘ອຠພ຺ພາ ອິເມ ອິມໍ ມານຂິລໍ ອນຸປຫຈ຺ຈ ມຄ຺ຄໍ ວາ ຜລໍ ວາ ສຈ຺ຉິກາຕຸ’’ນ຺ຕິ ເຕສໍ ສຸຕປຣິຍຕ຺ຕິໍ ນິສ຺ສາຍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ກຕ຺ວາ ເທສນາກຸສໂລ ມານຠຎ຺ຊນຕ຺ຖໍ ‘‘ສພ຺ພຘມ຺ມມູລປຣິຍາຍ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ມູລປຣິຍາຍສຸຕ຺ຕໍ (ມ. ນິ. ໑.໑) ອຠາສິ.

ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ກຖາ ນິຍ຺ຍາຕີ’’ຕິ ມຸຂສມ຺ປຕ຺ຕເມວ ກເຖຕີຕິ ຈິນ຺ຕຍິໍສູຕິ ອິທໍ ອງ຺ຄຸຕ຺ຕຣຠາຓການໍ ວຬຎ຺ຊນກຕນ຺ຕິນີຫາເຣນ ວຸຕ຺ຕໍ. ມຊ຺ຌິມຠາຓກາ ປນ ເອວໍ ວທນ຺ຕິ – ເອວໍ ມານຠຎ຺ຊນຕ຺ຖໍ ເທສິຕຎ຺ຈ ປນ ຕໍ ສຸຕ຺ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ‘‘ຕໍເຍວ ກິຣ ປຖວິໍ ທິຏ຺ຐິຄຕິໂກ ສຎ຺ຊານາຕິ, ເສໂຂປິ ອຣຫາປິ ຕຖາຄໂຕປິ ອຠິຊານາຕິ, ກິ ນາມິທໍ ກຖໍ ນາມິທ’’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕນ຺ຕາ ‘‘ປຸພ຺ເພ ມຍໍ ຠຄວຕາ ກຖິຕໍ ຍໍກິຎ຺ຈິ ຂິປ຺ປເມວ ຊານາມ, ອິທານິ ປນິມສ຺ສ ມູລປຣິຍາຍສ຺ສ ອນ຺ຕໍ ວາ ໂກຏິໍ ວາ ນ ຊານາມ ນ ປສ຺ສາມ, ອໂຫ ພຸທ຺ຘາ ນາມ ອປ຺ປເມຍ຺ຍາ ອຕຸລາ’’ຕິ ອຸທ຺ຘຕທາຐາ ວິຍ ສປ຺ປາ ນິມ຺ມທາ ຫຸຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘູປຏ຺ຐານຎ຺ຈ ຘມ຺ມສ຺ສວນຎ຺ຈ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ອຄມໍສຸ. ເຕນ ສມເຍນ ຘມ຺ມສຠາຍໍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ ຠິກ຺ຂູ ‘‘ອໂຫ ພຸທ຺ຘານໍ ອານຸຠາໂວ, ເຕ ນາມພ຺ຣາຫ຺ມຓປພ຺ພຊິຕາ ຕຖາ ມານມທມຕ຺ຕາ ຠຄວຕາ ມູລປຣິຍາຍເທສນາຍ ນິຫຕມານາ ກຕາ’’ຕິ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສຸໍ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ຠຄວາ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິທາເນວ, ປຸພ຺ເພປິ ອຫໍ ເອວໍ ອິເມ ມານປຄ຺ຄຫິຕສີເສ ຈຣນ຺ເຕ ນິຫຕມາເນ ອກາສິ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣນ຺ໂຕ ‘‘ຠູຕປຸພ຺ພໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຎ຺ຎຕໂຣ ທິສາປາໂມກ຺ໂຂ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ພາຣາຓສິຍໍ ປຏິວສຕິ ຕິຓ຺ຓໍ ເວທານໍ ປາຣຄູ ສນິຆຓ຺ຏຸເກຏຸຠານໍ ສາກ຺ຂຣປ຺ປເຠທານໍ ອິຕິຫາສປຎ຺ຈມານໍ ປທໂກ ເວຍ຺ຍາກຣໂຓ ໂລກາຍຕມຫາປຸຣິສລກ຺ຂເຓສຸ ອນວໂຍ, ໂສ ປຎ຺ຈມຕ຺ຕານິ ມາຓວກສຕານິ ມນ຺ເຕ ວາເຈຕິ. ປຓ຺ຑິຕມາຓວກາ ພຫຸຎ຺ຈ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ ລຫຸຎ຺ຈ, ສຸຏ຺ຐຸ ຈ ອຸປຘາເຣນ຺ຕີ’’ຕິອາທິນາ ຊາຕກໍ ກເຖສິ.

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ‘‘ປຸພ຺ເພປິ ມຍໍ ມາເນເນວ ອຸປຫຕາ’’ຕິ ຠິຍ຺ໂຍໂສມຕ຺ຕາຍ ນິຫຕມານາ ຫຸຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອຸປກາຣກມ຺ມຏ຺ຐານປຣາຍຓາ ອເຫສຸໍ. ຕໂຕ ຠຄວາ ເອກໍ ສມຍໍ ຊນປທຈາຣິກໍ ຈຣນ຺ໂຕ ເວສາລິໍ ປຕ຺ວາ ໂຄຕມເກ ເຈຕິເຍ ວິຫຣນ຺ໂຕ ອິເມສໍ ປຎ຺ຈສຕານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຎາຓປຣິປາກໍ ວິທິຕ຺ວາ ອິທໍ ໂຄຕມກສຸຕ຺ຕໍ ກເຖສິ. ອິທຎ຺ຈ ສຸຕ຺ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ເຕ ປຎ຺ຈສຕາ ຠິກ຺ຂູ ຕສ຺ມິໍເຍວ ອາສເນ ສຫ ປຏິສມ຺ຠິທາຫິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິໍສູຕິ.

ອຠິຎ຺ຎາຍາຕິ ກຸສລາທິເຠທໍ ຂນ຺ຘາທິເຠທຎ຺ຈ ເທເສຕພ຺ພໍ ຘມ຺ມໍ, ເວເນຍ຺ຍານຎ຺ຈ ອາສຍານຸສຍຈຣິຍາຘິມຸຕ຺ຕິອາທິເຠທໍ, ຕສ຺ສ ຈ ເນສໍ ເທເສຕພ຺ພປ຺ປກາຣໍ ຍາຖາວໂຕ ອຠິຊານິຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິເມ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາ ທ຺ວາທສາຍຕນານີຕິອາທິ ປເນຕ຺ຖ ນິທສ຺ສນມຕ຺ຕໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ສປ຺ປຈ຺ຈຍນ຺ຕິ ສກາຣຓໍ, ເວເນຍ຺ຍານໍ ອຊ຺ຌາສເຍນ ວາ ປຸຈ຺ຉາຍ ວາ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ວາ ສນິມິຕ຺ຕໍ ເຫຕູທາຫຣຓສຫິຕຎ຺ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຣາຄາທີນໍ ປຏິຫຣຓໍ ປຏິຫາຣິຍໍ, ຕເທວ ປາຏິຫາຣິຍໍ, ສຫ ປາຏິຫາຣິເຍນາຕິ ສປ຺ປາຏິຫາຣິຍໍ. ຣາຄາທິປ຺ປຏິເສຘນວເສເນວ ຫິ ສຕ຺ຖາ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ປຈ຺ຈນີກປຏິຫຣເຓນ ສປ຺ປາຏິຫາຣິຍເມວ ກຕ຺ວາ’’ຕິ. ອປເຣ ປນ ‘‘ຍຖາຣຫໍ ອິທ຺ຘິອາເທສນານຸສາສນິປາຏິຫາຣິຍສຫິຕ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ ອນຸສາສນິປາຏິຫາຣິຍຣຫິຕາ ເທສນາ ນຕ຺ຖີຕິ ກຕ຺ວາ. ເສສເມຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວ.

ໂຄຕມກເຈຕິຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ຠຣຓ຺ຑຸກາລາມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໒໗. ຈຕຸຕ຺ເຖ ອາຬາຣກາລາມກາເລຕິ ອາຬາຣກາລາມານໍ ຘຣມານກາເລ. ປຣິຎ຺ຎນ຺ຕິ ປຫານປຣິຎ຺ຎໍ. ສາ ຫິ ສມຕິກ຺ກໂມ, ນ ອິຕຣາ. ເຕນາຫ ‘‘ປຣິຎ຺ຎາ ນາມ ສມຕິກ຺ກໂມ’’ຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ປຐໂມ ສຕ຺ຖາ ຣູປາວຈຣສມາປຕ຺ຕິລາຠີ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ, ທຸຕິໂຍ ອຣູປາວຈຣສມາປຕ຺ຕິລາຠີ, ຕຕິໂຍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ປຸຄ຺ຄລປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍໍ (ປຸ. ປ. ໑໓໐) –

‘‘ຍ຺ວາຍໍ ສຕ຺ຖາ ກາມານໍ ປຣິຎ຺ຎໍ ປຎ຺ຎາເປຕິ, ນ ຣູປານໍ ປຣິຎ຺ຎໍ ປຎ຺ຎາເປຕິ, ນ ເວທນານໍ ປຣິຎ຺ຎໍ ປຎ຺ຎາເປຕິ, ຣູປາວຈຣສມາປຕ຺ຕິຍາ ລາຠີ ສຕ຺ຖາ ເຕນ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຍ຺ວາຍໍ ສຕ຺ຖາ ກາມານຎ຺ຈ ປຣິຎ຺ຎໍ ປຎ຺ຎາເປຕິ, ຣູປານຎ຺ຈ ປຣິຎ຺ຎໍ ປຎ຺ຎາເປຕິ, ນ ເວທນານໍ ປຣິຎ຺ຎໍ ປຎ຺ຎາເປຕິ, ອຣູປາວຈຣສມາປຕ຺ຕິຍາ ລາຠີ ສຕ຺ຖາ ເຕນ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຍ຺ວາຍໍ ສຕ຺ຖາ ກາມານຎ຺ຈ ປຣິຎ຺ຎໍ ປຎ຺ຎາເປຕິ, ຣູປານຎ຺ຈ ປຣິຎ຺ຎໍ ປຎ຺ຎາເປຕິ, ເວທນານຎ຺ຈ ປຣິຎ຺ຎໍ ປຎ຺ຎາເປຕິ, ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ສຕ຺ຖາ ເຕນ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຕິຕ຺ຖິຍາ ສມຍໍ ຊານນ຺ຕາ ກາມານໍ ປຣິຎ຺ຎໍ ປຎ຺ຎາເປຍ຺ຍຸໍ ປຐມຊ຺ຌານໍ ວທມານາ. ຣູປານໍ ປຣິຎ຺ຎໍ ປຎ຺ຎາເປຍ຺ຍຸໍ ອຣູປຣາຄໍ ວທມານາ. ເວທນາປຣິຎ຺ຎໍ ປຎ຺ຎາເປຍ຺ຍຸໍ ອສຎ຺ຎາຣາຄໍ ວທມານາ. ເຕ ປນ ‘‘ອິທໍ ນາມ ປຐມຊ຺ຌານໍ, ອຍໍ ຣູປຠໂວ, ອຍໍ ອສຎ຺ຎາຠໂວ’’ຕິປິ ນ ຊານນ຺ຕິ. ເຕ ປຎ຺ຎາເປຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕາປິ ເກວລໍ ‘‘ປຎ຺ຎາເປມາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ຕຖາຄໂຕ ປນ ກາມານໍ ປຣິຎ຺ຎໍ ອນາຄາມິມຄ຺ເຄນ ປຎ຺ຎາເປຕິ, ຣູປເວທນານໍ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄນ. ເອວເມຕ຺ຖ ທ຺ເວ ຊນາ ພາຫິຣກາ, ເອໂກ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘຕິ ອິມສ຺ມິໍ ໂລເກ ຕໂຍ ສຕ຺ຖາໂຣ ນາມ.

ຠຣຓ຺ຑຸກາລາມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕. ຫຕ຺ຖກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໒໘. ປຎ຺ຈເມ ອຠິກ຺ກນ຺ຕາຕິ ອຕິກ຺ກນ຺ຕາ, ວິຄຕາຕິ ອຕ຺ໂຖຕິ ອາຫ ‘‘ຂເຍ ທິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ເຕເນວ ຫິ ‘‘ນິກ຺ຂນ຺ໂຕ ປຐໂມ ຍາໂມ’’ຕິ ອນນ຺ຕຣໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຠິກ຺ກນ຺ຕຕໂຣຕິ ອຕິວິຍ ກນ຺ຕຕໂຣ. ຕາທິໂສ ຈ ສຸນ຺ທໂຣ ຠທ຺ທໂກ ນາມ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ສຸນ຺ທເຣ ທິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ໂກຕິ ເທວນາຄຍກ຺ຂຄນ຺ຘພ຺ພາທີສຸ ໂກ ກຕໂມ? ເມຕິ ມມ. ປາທານີຕິ ປາເທ. ອິທ຺ຘິຍາຕິ ອິມາຍ ເອວຣູປາຍ ເທວິທ຺ຘິຍາ. ຍສສາຕິ ອິມິນາ ເອທິເສນ ປຣິວາເຣນ ປຣິຈ຺ເຉເທນ. ຊລນ຺ຕິ ວິຊ຺ໂຊຕມາໂນ. ອຠິກ຺ກນ຺ເຕນາຕິ ອຕິວິຍ ກນ຺ເຕນ ກມນີເຍນ ອຠິຣູເປນ. ວຓ຺ເຓນາຕິ ຉວິວຓ຺ເຓນ ສຣີຣວຓ຺ຓນິຠາຍ. ສພ຺ພາ ໂອຠາສຍໍ ທິສາຕິ ທສ ທິສາ ປຠາເສນ຺ໂຕ, ຈນ຺ໂທ ວິຍ ສູຣິໂຍ ວິຍ ຈ ເອໂກຠາສໍ ເອກາໂລກໍ ກໂຣນ຺ໂຕຕິ ຄາຖາຍ ອຕ຺ໂຖ. ອຠິຣູເປຕິ ອຸຬາຣຣູເປ ສມ຺ປນ຺ນຣູເປ. ອພ຺ຠນຸໂມທເນຕິ ສມ຺ປຫໍສເນ. ອິຘ ປນາຕິ ‘‘ອຠິກ຺ກນ຺ຕາຍ ຣຕ຺ຕິຍາ’’ຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ປເທ. ເຕນາຕິ ສຸນ຺ທຣປຣິຍາຍຕ຺ຕາ. ຂເຍ ວາ ອິຘ ອຠິກ຺ກນ຺ຕສທ຺ໂທ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ, ເຕນ ‘‘ອຠິກ຺ກນ຺ຕາຍ ປຣິກ຺ຂີຓາຍ ຣຕ຺ຕິຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ຣູປາຍຕນາທີສູຕິ ອາທິສທ຺ເທນ ອກ຺ຂຣາທີນໍ ສງ຺ຄໂຫ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ໂຓຕິ ສຸວຓ຺ຓຈ຺ຉວີຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖຕິ ອາຫ ‘‘ຉວິຍ’’ນ຺ຕິ. ຕຖາ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ກຎ຺ຈນສນ຺ນິຠຕ຺ຕໂຈ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໒.໓໙໙; ສຸ. ນິ. ໕໕໖). ສຎ຺ຎູຬ຺ຫາຕິ ສມ຺ພນ຺ຘິຕາ, ຄນ຺ຖິຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວຓ຺ຓາຕິ ຄຸຓວຓ຺ຓາຕິ ອາຫ ‘‘ຖຸຕິຍ’’ນ຺ຕິ, ໂຖມນາຍນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກຸລວຄ຺ເຄຕິ ຂຕ຺ຕິຍາທິກຸລໂກຏ຺ຐາເສ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ອຈ຺ໂຉ ວິປ຺ປສນ຺ໂນ’’ຕິອາທິນາ ວຓ຺ຓິຕພ຺ພຏ຺ເຐນ ວຓ຺ໂຓ, ຉວິ. ວຓ຺ຓນຏ຺ເຐນ ອຠິຕ຺ຖວຏ຺ເຐນ ວຓ຺ໂຓ, ຖຸຕິ. ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອສງ຺ກຣໂຕ ວຓ຺ເຓຕພ຺ພໂຕ ຐເປຕພ຺ພໂຕ ວຓ຺ໂຓ, ຂຕ຺ຕິຍາທິກຸລວຄ຺ໂຄ. ວຓ຺ຓີຍຕິ ຎາປີຍຕິ ເອເຕນາຕິ ວຓ຺ໂຓ, ຎາປກກາຣຓໍ. ວຓ຺ຓນໂຕ ຖູລຣສ຺ສາທິຠາເວນ ອຸປຏ຺ຐານໂຕ ວຓ຺ໂຓ, ສຓ຺ຐານໍ. ມຫນ຺ຕໍ ຂຸທ຺ທກໍ ມຊ຺ຌິມນ຺ຕິ ວຓ຺ເຓຕພ຺ພໂຕ ປມິຕພ຺ພໂຕ ວຓ຺ໂຓ, ປມາຓໍ. ວຓ຺ຓີຍຕິ ຈກ຺ຂຸນາ ປສ຺ສີຍຕີຕິ ວຓ຺ໂຓ, ຣູປາຍຕນນ຺ຕິ ເອວໍ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ວຓ຺ຓສທ຺ທສ຺ສ ປວຕ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ໂສຕິ ວຓ຺ຓສທ຺ໂທ. ຉວິຍາ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ ຣູປາຍຕເນ ຄຍ຺ຫມານສ຺ສປິ ຉວິມຸເຂເນວ ຄເຫຕພ຺ພໂຕ. ຉວິຄຕາ ປນ ວຓ຺ຓຘາຕຸ ເອວ ‘‘ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ໂຓ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ວຓ຺ຓຄ຺ຄຫເຓນ ຄຫິຕາຕິ ອປເຣ.

ເກວລປຣິປຸຓ຺ຓນ຺ຕິ ເອກເທສມ຺ປິ ອເສເສຕ຺ວາ ນິຣວເສສໂຕວ ປຣິປຸຓ຺ຓນ຺ຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖຕິ ອາຫ ‘‘ອນວເສສຕາ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ. ເກວລກປ຺ປາຕິ ກປ຺ປ-ສທ຺ໂທ ນິປາໂຕ ປທປູຣຓມຕ຺ຕໍ, ‘‘ເກວລໍ’’ອິຈ຺ເຈວ ອຕ຺ໂຖ. ເກວລສທ຺ໂທ ຈ ພຫຸລວາຈີຕິ ອາຫ ‘‘ເຍຠຸຍ຺ຍຕາ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ. ເກຈິ ປນ ‘‘ອີສກໍ ອສມຕ຺ຕໍ ເກວລໍ ເກວລກປ຺ປ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ອນວເສສຕ຺ໂຖ ເອຕ຺ຖ ເກວລສທ຺ໂທ ສິຍາ, ອນຕ຺ຖນ຺ຕເຣນ ປນ ກປ຺ປສທ຺ເທນ ປທວຑ຺ຒນໍ ກຕໍ ‘‘ເກວລາ ເອວ ເກວລກປ຺ປາ’’ຕິ. ຕຖາ ວາ ກປ຺ປນີຍຕ຺ຕາ ປຎ຺ຎເປຕພ຺ພຕ຺ຕາ ເກວລກປ຺ປາ. ອພ຺ຍາມິສ຺ສຕາ ວິຊາຕິເຍນ ອສງ຺ກໂຣ ສຸທ຺ຘຕາ. ອນຕິເຣກຕາ ຕໍປຣມຕາ ວິເສສາຠາໂວ. ເກວລກປ຺ປນ຺ຕິ ເກວລໍ ທຬ຺ຫໍ ກຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເກວລໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ນິພ຺ພານໍ ສພ຺ພສງ຺ຂຕວິວິຕ຺ຕຕ຺ຕາ, ຕໍ ເອຕສ຺ສ ອຘິຄຕໍ ອຕ຺ຖີຕິ ເກວລີ, ສຈ຺ຉິກຕນິໂຣໂຘ ຂີຓາສໂວ.

ກປ຺ປ-ສທ຺ໂທ ປນາຍໍ ສອຸປສຄ຺ໂຄ ອນຸປສຄ຺ໂຄ ຈາຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ໂອກປ຺ປນິຍປເທ ລພ຺ຠມານໍ ໂອກປ຺ປສທ຺ທມຕ຺ຕໍ ນິທສ຺ເສຕິ, ອຎ຺ຎຖາ ກປ຺ປສທ຺ທສ຺ສ ອຕ຺ຖຸທ຺ຘາເຣ ໂອກປ຺ປນິຍປທໍ ອນິທສ຺ສນເມວ ສິຍາ. ສມຓກປ຺ເປຫີຕິ ວິນຍສິທ຺ເຘຫິ ສມຓໂວຫາເຣຫິ. ນິຈ຺ຈກປ຺ປນ຺ຕິ ນິຈ຺ຈກາລໍ. ປຎ຺ຎຕ຺ຕີຕິ ນາມໍ. ນາມຎ຺ເຫຕໍ ຕສ຺ສ ອາຍສ຺ມໂຕ, ຍທິທໍ ກປ຺ໂປຕິ. ກປ຺ປິຕເກສມສ຺ສູຕິ ກຕ຺ຕຣິຍາ ເຉທິຕເກສມສ຺ສຸ. ທ຺ວງ຺ຄຸລກປ຺ໂປຕິ ມຊ຺ຌນ຺ຫິກເວລາຍ ວີຕິກ຺ກນ຺ຕາຍ ທ຺ວງ຺ຄຸລຕາວິກປ຺ໂປ. ເລໂສຕິ ອປເທໂສ. ອນວເສສໍ ຜຣິຕຸໍ ສມຕ຺ຖສ຺ສ ໂອຠາສສ຺ສ ເກນຈິ ກາຣເຓນ ເອກເທສຜຣຓມ຺ປິ ສິຍາ, ອຍໍ ປນ ສພ຺ພສ຺ເສວ ຜຣຕີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ສມນ຺ຕຕ຺ໂຖ ກປ຺ປສທ຺ໂທ ຄຫິໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ອນວເສສໍ ສມນ຺ຕໂຕ’’ຕິ.

ອາຠາຍ ຜຣິຕ຺ວາຕິ ວຕ຺ຖມາລາລງ຺ກາຣສຣີຣສມຸຏ຺ຐິຕາຍ ອາຠາຍ ຜຣິຕ຺ວາ. ເທວຕານຎ຺ຫິ ສຣີໂຣຠາສໍ ທ຺ວາທສໂຍຊນມຕ຺ຕໍ ຐານໍ. ຕໂຕ ຠິຍ຺ໂຍປິ ຜຣິຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຕິ, ຕຖາ ວຕ຺ຖາຠຣຓາທິສມຸຏ຺ຐິຕາ ປຠາ.

ຫຕ຺ຖກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໖. ກຏຸວິຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໒໙. ຉຏ຺ເຐ ຄາວີນໍ ກຍວິກ຺ກຍວເສນ ໂຍໂຄ ເອຕ຺ຖາຕິ ໂຄໂຍໂຄ, ກຍວິກ຺ກຍໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ຄາວີຫິ ຍຸຊ຺ຊນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ວາ ໂຄໂຍໂຄ, ຄາວີນໍ ວິກ຺ກຍຏ຺ຐານໍ. ຕຕ຺ຖ ຊາໂຕ ປິລກ຺ຂຣຸກ຺ໂຂ ໂຄໂຍຄປິລກ຺ໂຂ, ຕສ຺ມິໍ. ສມີປຕ຺ເຖ ເຈຕໍ ຠຸມ຺ມວຈນໍ. ເຕນາຫ ‘‘ຄາວີນໍ ວິກ຺ກຍຏ຺ຐາເນ ອຸຏ຺ຐິຕປິລກ຺ຂສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ’’ຕິ. ຣິຕ຺ໂຕ ອສ຺ສາໂທ ເອຕສ຺ສາຕິ ຣິຕ຺ຕສ຺ສາໂທ. ເຕນາຫ ‘‘ຌານສຸຂາຠາເວນ ຣິຕ຺ຕສ຺ສາທ’’ນ຺ຕິ. ເສສເມຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວ.

ກຏຸວິຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໘. ທຸຕິຍອນຸຣຸທ຺ຘສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໓໑. ອຏ຺ຐເມ ອິທໍ ເຕ ມານສ຺ມິນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ມານສ຺ມິນ຺ຕິ ປຈ຺ຈຕ຺ເຕ ຠຸມ຺ມວຈນໍ. ອິທນ຺ຕິ ຈ ລິງ຺ຄວິປລ຺ລາເສນ ນປຸໍສກນິທ຺ເທໂສ ກໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ອຍໍ ເຕ ນວວິເຘນ ວຑ຺ຒິຕມາໂນ’’ຕິ. ເສເສສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ທຸຕິຍອນຸຣຸທ຺ຘສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໙. ປຏິຈ຺ຉນ຺ນສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໓໒. ນວເມ ອສາຘາຣຓສິກ຺ຂາປທນ຺ຕິ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ອສາຘາຣຓໍ ຠິກ຺ຂູນໍເຍວ ປຎ຺ຎຕ຺ຕສິກ຺ຂາປທໍ ສາຘາຣຓສິກ຺ຂາປທນ຺ຕິ ຠິກ຺ຂູນໍ ຠິກ຺ຂຸນີນຎ຺ຈ ສາຘາຣຓໍ ອຸຠໂຕປຎ຺ຎຕ຺ຕິສິກ຺ຂາປທໍ.

ປຏິຈ຺ຉນ຺ນສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໐. ເລຂສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໓໓. ທສເມ ຖິຣຏ຺ຐານໂຕຕິ ຖິຣຏ຺ຐານໂຕວ. ປາສາເຓ ເລຂສທິສາ ປຣາປຣາຘນິພ຺ພຕ຺ຕາ ໂກຘເລຂາ ຍສ຺ສ ໂສ ປາສາຓເລຂູປມສມນ຺ນາຄໂຕ ປາສາຓເລຂູປໂມຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ເອວໍ ອິຕເຣປິ. ອນຸເສຕີຕິ ອປ຺ປຫີນຕາຍ ອນຸເສຕິ. ນ ຂິປ຺ປໍ ລຸຊ຺ຊຕີຕິ ນ ອນ຺ຕຣາ ນສ຺ສຕິ ກມ຺ມຏ຺ຐາເນເນວ ນສ຺ສນໂຕ. ເອວເມວນ຺ຕິ ເອວໍ ຕສ຺ສປິ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ໂກໂຘ ນ ອນ຺ຕຣາ ປຸນທິວເສ ວາ ອປຣທິວເສ ວາ ນິຏ຺ຐາຕິ, ອທ຺ຘນິໂຍ ປນ ໂຫຕິ, ມຣເຓເນວ ນິຏ຺ຐາຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກກ຺ຂເຬນາຕິ ອຕິກກ຺ຂເຬນ ຘມ຺ມຈ຺ເຉທເກນ ຖທ຺ຘວຈເນນ. ສໍສນ຺ທຕີຕິ ເອກີຠວຕິ. ສມ຺ໂມທຕີຕິ ນິຣນ຺ຕໂຣ ໂຫຕີຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ອຖ ວາ ສນ຺ຘິຍຕີຕິ ຐານຄມນາທີສຸ ກາຍກິຣິຍາສຸ ກາເຍນ ສໂມຘານໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ຕິລຕຓ຺ຑຸລາ ວິຍ ມິສ຺ສີຠາວໍ ອຸເປຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສໍສນ຺ທຕີຕິ ຈິຕ຺ຕກິຣິຍາສຸ ຈິຕ຺ເຕນ ສໂມຘານໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ຂີໂຣທກໍ ວິຍ ເອກີຠາວໍ ອຸເປຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສມ຺ໂມທຕີຕິ ອຸທ຺ເທສປຣິປຸຈ຺ຉາທີສຸ ວຈີກິຣິຍາສຸ ວາຈາຍ ສໂມຘານໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ວິປ຺ປວາສາຄໂຕປິ ປິຍສຫາຍໂກ ວິຍ ປິຍຕຣຠາວໍ ອຸເປຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອປິຈ ກິຈ຺ຈກຣຓີເຍສຸ ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ອາທີໂຕວ ເອກກິຣິຍາຠາວໍ ອຸປຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ສນ຺ຘິຍຕິ, ຍາວ ມຊ຺ຌາ ປວຕ຺ຕນ຺ໂຕ ສໍສນ຺ທຕິ, ຍາວ ປຣິໂຍສານາ ອນິວຕ຺ຕນ຺ໂຕ ສມ຺ໂມທຕີຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ເລຂສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ກຸສິນາຣວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.