(໑໕) ໕. ສມາປຕ຺ຕິວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ

໑໖໔. ປຎ຺ຈມສ຺ສ ປຐເມ ‘‘ອິໂຕ ປຸພ຺ເພ ປຣິກມ຺ມໍ ປວຕ຺ຕໍ, ອິໂຕ ປຣໍ ຠວງ຺ຄໍ ມຊ຺ເຌ ສມາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ເອວໍ ສຫ ປຣິກມ຺ເມນ ອປ຺ປນາປຣິຈ຺ເຉທປ຺ປຊານນາ ປຎ຺ຎາ ສມາປຕ຺ຕິກຸສລຕາ. ວຸຏ຺ຐາເນ ກຸສລຠາໂວ ວຸຏ຺ຐານກຸສລຕາ. ປເຄວ ວຸຏ຺ຐານປຣິຈ຺ເຉທກຎາຓນ຺ຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

໑໖໕. ທຸຕິເຍ ອຸຊຸໂນ ຠາໂວ ອຊ຺ຊວໍ, ອຊິມ຺ຫຕາ ອກຸຏິລຕາ ອວງ຺ກຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຠິຘມ຺ເມປິ (ຘ. ສ. ໑໓໔໖) ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕໂມ ອຊ຺ຊໂວ? ຍາ ອຊ຺ຊວຕາ ອຊິມ຺ຫຕາ ອກຸຏິລຕາ ອວງ຺ກຕາ, ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ອຊ຺ຊໂວ’’ຕິ. ອນຊ຺ຊວຎ຺ຈ ອຊ຺ຊວປ຺ປຏິກ຺ເຂເປນ ເວທິຕພ຺ພໍ. ໂຄມຸຕ຺ຕວງ຺ກຕາ, ຈນ຺ທເລຂາວງ຺ກຕາ, ນງ຺ຄລໂກຏິວງ຺ກຕາຕິ ຫິ ຕໂຍ ອນຊ຺ຊວາ. ເອກຈ຺ໂຈ ຫິ ຠິກ຺ຂຸ ປຐມວເຍ ມຊ຺ຌິມ-ປຈ຺ຉິມວເຍ ຈ ເອກວີສຕິຍາ ອເນສນາສຸ ຉສຸ ຈ ອໂຄຈເຣສຸ ຈຣຕິ, ອຍໍ ໂຄມຸຕ຺ຕວງ຺ກຕາ ນາມ, ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ປຣິໂຍສານາ ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ວງ຺ກຠາວໂຕ. ເອໂກ ປຐມວເຍ ປຈ຺ຉິມວເຍ ຈ ຈຕຸປາຣິສຸທ຺ຘິສີລໍ ປູເຣຕິ, ລຊ຺ຊີ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໂກ ສິກ຺ຂາກາໂມ ໂຫຕິ, ມຊ຺ຌິມວເຍ ປຸຣິມສທິໂສ, ອຍໍ ຈນ຺ທເລຂາວງ຺ກຕາ ນາມ, ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ມຊ຺ຌຏ຺ຐາເນ ວງ຺ກຠາວາປຕ຺ຕິໂຕ. ເອໂກ ປຐມວເຍປິ ມຊ຺ຌິມວເຍປິ ຈຕຸປາຣິສຸທ຺ຘິສີລໍ ປູເຣຕິ, ລຊ຺ຊີ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໂກ ສິກ຺ຂາກາໂມ ໂຫຕິ, ປຈ຺ຉິມວເຍ ປຸຣິມສທິໂສ, ອຍໍ ນງ຺ຄລໂກຏິວງ຺ກຕາ ນາມ, ປຣິໂຍສາເນ ວງ຺ກຠາວາປຕ຺ຕິໂຕ. ເອໂກ ສພ຺ພມ຺ເປຕໍ ວງ຺ກຕໍ ປຫາຍ ຕີສຸ ວເຍສຸ ເປສໂລ ລຊ຺ຊີ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໂກ ສິກ຺ຂາກາໂມ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສ ໂຍ ໂສ ອຸຊຸຠາໂວ, ອິທໍ ອຊ຺ຊວໍ ນາມ, ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຸຊຸຠາວສິທ຺ຘິໂຕ.

ມທ຺ທວນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ລຊ຺ຊວ’’ນ຺ຕິປິ ປຐນ຺ຕິ. ເອວໍ ປເນຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ – ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕໂມ ລຊ຺ຊໂວ? ໂຍ ຫິຣີຍຕິ ຫິຣີຍິຕພ຺ເພນ ຫິຣີຍຕິ ປາປການໍ ອກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ສມາປຕ຺ຕິຍາ, ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ລຊ຺ຊໂວ’’ຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ໂຕ ລຊ຺ຊິຠາໂວ ລຊ຺ຊວໍ ນາມ. ອິທໍ ປເນຕ຺ຖ ນິພ຺ພຈນໍ – ລຊ຺ຊຕີຕິ ລຊ຺ໂຊ, ຫິຣິມາ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ລຊ຺ຊວໍ, ຫິຣີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ລຊ຺ຊາ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ລຊ຺ຊີ ຍຖາ ‘‘ມາລີ ມາຍີ’’ຕິ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ລຊ຺ຊິຠາໂວ, ສາ ເອວ ລຊ຺ຊາ.

໑໖໖. ຕຕິເຍ ອຘິວາສນຂນ຺ຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ອຘິວາສນໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ຂມນໍ. ຕຎ຺ຫິ ປເຣສໍ ທຸກ຺ກຏໍ ທຸຣຸຕ຺ຕຎ຺ຈ ປຏິວິໂຣຘາກຣເຓນ ອຕ຺ຕໂນ ອຸປຣິ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ວາສນໂຕ ‘‘ອຘິວາສນ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຘິວາສນລກ຺ຂຓາ ຂນ຺ຕິ ອຘິວາສນຂນ຺ຕິ. ສຸຈິສີລຕາ ໂສຣຈ຺ຈໍ. ສາ ຫິ ໂສຠນກມ຺ມຣຕຕາ. ສຸຏ຺ຐຸ ວາ ປາປໂຕ ໂອຣຕຠາໂວ ວິຣຕຕາຕິ ອາຫ ‘‘ສຸຣຕຠາໂວ’’ຕິ. ເຕເນວ ອຠິຘມ຺ເມປິ (ຘ. ສ. ໑໓໔໙) –

‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕມໍ ໂສຣຈ຺ຈໍ? ໂຍ ກາຍິໂກ ອວີຕິກ຺ກໂມ ວາຈສິໂກ ອວີຕິກ຺ກໂມ ກາຍິກວາຈສິໂກ ອວີຕິກ຺ກໂມ, ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ໂສຣຈ຺ຈໍ, ສພ຺ໂພປິ ສີລສໍວໂຣ ໂສຣຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ – ອາຄໂຕ.

໑໖໗. ຈຕຸຕ຺ເຖ ສຂິໂລ ວຸຈ຺ຈຕິ ສຓ຺ຫວາໂຈ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ສາຂລ຺ຍໍ, ສຓ຺ຫວາຈຕາ. ເຕນາຫ ‘‘ສຓ຺ຫວາຈາວເສນ ສມ຺ໂມທມານຠາໂວ’’ຕິ. ສຓ຺ຫວາຈາວເສນ ຫິ ສມ຺ໂມທມານສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ຠາໂວ ນາມ ສຓ຺ຫວາຈຕາ. ເຕເນວ ອຠິຘມ຺ເມ (ຘ. ສ. ໑໓໕໐) –

‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕມໍ ສາຂລ຺ຍໍ? ຍາ ສາ ວາຈາ ອຓ຺ຑກາ ກກ຺ກສາ ປຣກຏຸກາ ປຣາຠິສຊ຺ຊນີ ໂກຘສາມນ຺ຕາ ອສມາຘິສໍວຕ຺ຕນິກາ, ຕຖາຣູປິໍ ວາຈໍ ປຫາຍ ຍາ ສາ ວາຈາ ເນລາ ກຓ຺ຓສຸຂາ ເປມນີຍາ ຫທຍງ຺ຄມາ ໂປຣີ ພຫຸຊນກນ຺ຕາ ພຫຸຊນມນາປາ, ຕຖາຣູປິໍ ວາຈໍ ຠາສິຕາ ໂຫຕິ, ຍາ ຕຕ຺ຖ ສຓ຺ຫວາຈຕາ ສຂິລວາຈຕາ ອຜຣຸສວາຈຕາ, ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ສາຂລ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຕຕ຺ຖ ອຓ຺ຑກາຕິ ສໂທເສ ສວເຓ ຣຸກ຺ເຂ ນິຍ຺ຍາສປິຓ຺ໂຑ, ອຫິຈ຺ຉຕ຺ຕາທີນິ ວາ ອຸຏ຺ຐິຕານິ ອຓ຺ຑການີຕິ ວທນ຺ຕິ, ເຜຄ຺ຄຸຣຸກ຺ຂສ຺ສ ປນ ກຸຖິຕສ຺ສ ອຓ຺ຑານິ ວິຍ ອຸຏ຺ຐິຕາ ຈຸຓ຺ຓປິຓ຺ຑິໂຍ ວາ ຄຓ຺ຐິໂຍ ວາ ອຓ຺ຑກາ. ອິຘ ປນ ພ຺ຍາປຊ຺ຊນກກ຺ກສາທິສຠາວໂຕ ກຓ຺ຏກປ຺ປຏິຠາເຄນ ວາຈາ ອຓ຺ຑກາຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ປທຸມນາຬໍ ວິຍ ໂສຕໍ ຆໍສຍມານາ ປວິສນ຺ຕີ ກກ຺ກສາ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ໂກເຘນ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ ຕສ຺ສ ປຣິວາຣຠູຕາ ໂກຘສາມນ຺ຕາ. ປຸເຣ ສໍວທ຺ຘນາຣີ ໂປຣີ. ສາ ວິຍ ສຸກຸມາຣາ ມຸທຸກາ ວາຈາ ໂປຣີ ວິຍາຕິ ໂປຣີ. ສຓ຺ຫວາຈຕາຕິອາທິນາ ຕໍ ວາຈໍ ປວຕ຺ຕມານໍ ທສ຺ເສຕິ.

໑໖໘. ປຎ຺ຈເມ ‘‘ອວິຫິໍສາຕິ ກຣຸຓາປຸພ຺ພຠາໂຄ’’ຕິ ເອຕ຺ຕກເມວ ອິຘ ວຸຕ຺ຕໍ, ທີຆນິກາຍຏ຺ຐກຖາຍ ສງ຺ຄີຕິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍໍ (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໓.໓໐໔) ປນ ‘‘ອວິຫິໍສາຕິ ກຣຸຓາປິ ກຣຸຓາປຸພ຺ພຠາໂຄປີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຠິຘມ຺ເມປິ (ວິຠ. ໑໘໒) ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕມາ ອວິຫິໍສາ? ຍາ ສຕ຺ເຕສຸ ກຣຸຓາ ກຣຸຓາຍນາ ກຣຸຓາຍິຕຕ຺ຕໍ ກຣຸຓາເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິ, ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ອວິຫິໍສາ’’ຕິ ອາຄຕໍ. ເອຕ຺ຖາປິ ຫິ ຍາ ກາຈິ ກຣຸຓາ ‘‘ກຣຸຓາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ, ກຣຸຓາເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິ ປນ ອປ຺ປນາປ຺ປຕ຺ຕາວ.

ສຸຈິສທ຺ທໂຕ ຠາເວ ຍກາຣໍ ອິກາຣສ຺ສ ຈ ອຸກາຣາເທສໍ ກຕ຺ວາ ອຍໍ ນິທ຺ເທໂສຕິ ອາຫ ‘‘ໂສຈພ຺ຍໍ ສຸຈິຠາໂວ’’ຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ໂສຈພ຺ຍນ຺ຕິ ສີລວເສນ ສຸຈິຠາໂວຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ທີຆນິກາຍຏ຺ຐກຖາຍ ສງ຺ຄີຕິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍໍ (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໓.໓໐໔) ປນ ‘‘ໂສເຈຍ຺ຍນ຺ຕິ ເມຕ຺ຕາຍ ຈ ເມຕ຺ຕາປຸພ຺ພຠາຄສ຺ສ ຈ ວເສນ ສຸຈິຠາໂວ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕເນວ ອຠິຘມ຺ເມປິ ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕມໍ ໂສຈພ຺ຍໍ? ຍາ ສຕ຺ເຕສຸ ເມຕ຺ຕິ ເມຕ຺ຕາຍນາ ເມຕ຺ຕາຍິຕຕ຺ຕໍ ເມຕ຺ຕາເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິ, ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ໂສຈພ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ນິທ຺ເທໂສ ກໂຕ. ເອຕ຺ຖາປິ ຫິ ‘‘ເມຕ຺ຕີ’’ຕິອາທິນາ ຍາ ກາຈິ ເມຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕາ, ເມຕ຺ຕາເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິ ປນ ອປ຺ປນາປ຺ປຕ຺ຕາວ.

໑໖໙-໑໗໑. ຉຏ຺ຐສຕ຺ຕມອຏ຺ຐມານິ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນຍາເນວ.

໑໗໒. ນວເມ ກາມໍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ເມສຸ ຖິຣຠາໂວປິ ພລຏ຺ໂຐ ເອວ, ປຏິປກ຺ເຂຫິ ປນ ອກມ຺ປນີຍຕໍ ສາຕິສຍໍ ພລຏ຺ໂຐຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ມຸຏ຺ຐສ຺ສຈ຺ເຈ ອກມ຺ປເນນາ’’ຕິອາທິ.

໑໗໓. ທສເມ ປຈ຺ຈນີກຘມ຺ມສມນໂຕ ສມໂຖ, ສມາຘີຕິ ອາຫ ‘‘ສມໂຖຕິ ຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕາ’’ຕິ. ອນິຈ຺ຈາທິນາ ວິວິເຘນາກາເຣນ ທສ຺ສນໂຕ ປສ຺ສນໂຕ ວິປສ຺ສນາ, ປຎ຺ຎາຕິ ອາຫ ‘‘ສງ຺ຂາຣປຣິຄ຺ຄາຫກຎາຓ’’ນ຺ຕິ.

໑໗໔. ເອກາທສເມ ທຸສ຺ສີລ຺ຍນ຺ຕິ ສມາທິນ຺ນສ຺ສ ສີລສ຺ສ ເຠທກໂຣ ວີຕິກ຺ກໂມ. ທິຏ຺ຐິວິປຕ຺ຕີຕິ ‘‘ອຕ຺ຖິ ທິນ຺ນ’’ນ຺ຕິອາທິນຍປ຺ປວຕ຺ຕາຍ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິຍາ ທູສິກາ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐີຕິ ອາຫ ‘‘ທິຏ຺ຐິວິປຕ຺ຕີຕິ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐີ’’ຕິ.

໑໗໕. ທ຺ວາທສເມ ສີລສມ຺ປທາຕິ ສພ຺ພຠາຄໂຕ ຕສ຺ສ ອນູນຕາປຕ຺ຕິ ປຣິປຸຓ຺ຓຠາໂວ ສີລສມ຺ປທາ. ປຣິປູຣຓຕ຺ໂຖ ເຫຕ຺ຖ ສມ຺ປທາສທ຺ໂທ. ເຕເນວາຫ ‘‘ປຣິປຸຓ຺ຓສີລຕາ’’ຕິ. ທິຏ຺ຐິສມ຺ປທາຕິ ອຕ຺ຖິກທິຏ຺ຐິອາທິສມ຺ມາທິຏ຺ຐິປາຣິປູຣິຠາເວນ ປວຕ຺ຕໍ ຎາຓໍ. ຕຎ຺ຈ ກມ຺ມສ຺ສກຕາສມ຺ມາທິຏ຺ຐິອາທິວເສນ ປຎ຺ຈວິຘໍ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ເຕນ ກມ຺ມສ຺ສກຕາ’’ຕິ.

໑໗໖. ເຕຣສເມ ສີລວິສຸທ຺ຘີຕິ ວິສຸທ຺ຘິໍ ປາເປຕຸໍ ສມຕ຺ຖໍ ສີລໍ, ຈິຕ຺ຕວິສຸທ຺ຘິອາທິອຸປຣິວິສຸທ຺ຘິຍາ ປຈ຺ຈໂຍ ຠວິຕຸໍ ສມຕ຺ຖໍ ວິສຸທ຺ຘສີລນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ສຸວິສຸທ຺ຘເມວ ຫິ ສີລໍ ຕສ຺ສາ ປທຏ຺ຐານໍ ໂຫຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ສີລວິສຸທ຺ຘີຫິ ວິສຸທ຺ຘິສມ຺ປາປກໍ ສີລ’’ນ຺ຕິ. ເອຕ຺ຖາປິ ວິສຸທ຺ຘິສມ຺ປາປກນ຺ຕິ ຈິຕ຺ຕວິສຸທ຺ຘິອາທິອຸປຣິວິສຸທ຺ຘິຍາ ສມ຺ປາປກນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ອຠິຘມ຺ເມ (ຘ. ສ. ໑໓໗໒) ປນາຍໍ ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕມາ ສີລວິສຸທ຺ຘິ? ກາຍິໂກ ອວີຕິກ຺ກໂມ ວາຈສິໂກ ອວີຕິກ຺ກໂມ ກາຍິກວາຈສິໂກ ອວີຕິກ຺ກໂມ, ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ສີລວິສຸທ຺ຘີ’’ຕິ ເອວໍ ວິຠຕ຺ຕາ.

ທິຏ຺ຐິວິສຸທ຺ຘີຕິ ວິສຸທ຺ຘິໍ ປາເປຕຸໍ ສມຕ຺ຖໍ ທສ຺ສນຎາຓໍ ທສ຺ສນວິສຸທ຺ຘິ, ປຣມຕ຺ຖວິສຸທ຺ຘິໍ ນິພ຺ພານຎ຺ຈ ປາເປຕຸໍ ອຸປເນຕຸໍ ສມຕ຺ຖໍ ກມ຺ມສ຺ສກຕຎາຓາທິ ສມ຺ມາທສ຺ສນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ວິສຸທ຺ຘິສມ຺ປາປິກາ…ເປ… ປຎ຺ຈວິຘາປິ ວາ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐີ’’ຕິ. ເອຕ຺ຖາປິ ວິສຸທ຺ຘິສມ຺ປາປິກາຕິ ຎາຓທສ຺ສນວິສຸທ຺ຘິຍາ ທສ຺ສນນິພ຺ພານສງ຺ຂາຕາຍ ປຣມຕ຺ຖວິສຸທ຺ຘິຍາ ຈ ສມ຺ປາປິກາຕິ ເອວມຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ອຠິຘມ຺ເມ (ຘ. ສ. ໑໓໗໓) ປນາຍໍ ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕມາ ທິຏ຺ຐິວິສຸທ຺ຘິ? ກມ຺ມສ຺ສກຕຎາຓໍ, ສຈ຺ຈານຸໂລມິກໍ ຎາຓໍ, ມຄ຺ຄສ຺ສ ມຄ຺ຄສມງ຺ຄິສ຺ສ ຎາຓໍ, ຜລສມງ຺ຄິສ຺ສ ຎາຓ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ອິທໍ ອກຸສລກມ຺ມໍ ໂນ ສກໍ, ອິທໍ ປນ ກມ຺ມໍ ສກນ຺ຕິ ເອວໍ ພ຺ຍຕິເຣກໂຕ ອນ຺ວຍໂຕ ຈ ກມ຺ມສ຺ສກຕຊານນຎາຓໍ ກມ຺ມສ຺ສກຕຎາຓໍ. ຕິວິຘທຸຈ຺ຈຣິຕຎ຺ຫິ ອຕ຺ຕນາ ກຕມ຺ປິ ປເຣນ ກຕມ຺ປິ ໂນ ສກກມ຺ມໍ ນາມ ໂຫຕິ ອຕ຺ຖຠຎ຺ຊນໂຕ, ສຸຈຣິຕໍ ສກກມ຺ມໍ ນາມ ອຕ຺ຖຊນນໂຕ. ວິປສ຺ສນາຎາຓໍ ປນ ວຈີສຈ຺ຈຎ຺ຈ ອນຸໂລເມຕິ, ປຣມຕ຺ຖສຈ຺ຈຎ຺ຈ ນ ວິໂລເມຕີຕິ ສຈ຺ຈານຸໂລມິກຎາຓນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ວິປສ຺ສນາຎາຓຎ຺ຫິ ລກ຺ຂຓານິ ປຏິວິຊ຺ຌນຕ຺ຖໍ ອາຣມ຺ຠກາເລ ‘‘ອນິຈ຺ຈໍ ທຸກ຺ຂໍ ອນຕ຺ຕາ’’ຕິ ປວຕ຺ຕໍ ວຈີສຈ຺ຈຎ຺ຈ ອນຸໂລເມຕິ, ຕເຖວ ປຏິວິຊ຺ຌນໂຕ ປຣມຕ຺ຖສຈ຺ຈໍ ນິພ຺ພານຎ຺ຈ ນ ວິໂລເມຕິ ນ ວິຣາເຘຕິ ເອກນ຺ເຕເນວ ສມ຺ປາປນໂຕ.

໑໗໗. ຈຸທ຺ທສເມ ທິຏ຺ຐິວິສຸທ຺ຘີຕິ ປຐມມຄ຺ຄສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ວຸຕ຺ຕາ. ຍຖາທິຏ຺ຐິສ຺ສ ຈ ປຘານນ຺ຕິ ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕເມວ ວີຣິຍໍ. ເຕເນວ ທີຆນິກາຍຏ຺ຐກຖາຍໍ (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໓.໓໐໔) ‘‘ທິຏ຺ຐິວິສຸທ຺ຘີຕິ ຎາຓທສ຺ສນໍ ກຖິຕໍ. ຍຖາທິຏ຺ຐິສ຺ສ ຈ ປຘານນ຺ຕິ ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕເມວ ວີຣິຍ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອຕ຺ຖ ຫິ ຎາຓທສ຺ສນນ຺ຕິ ຎາຓຠູຕໍ ທສ຺ສນໍ. ເຕນ ທສ຺ສນມຄ຺ຄໍ ວທຕິ. ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕເມວ ວີຣິຍນ຺ຕິ ປຐມມຄ຺ຄສມ຺ປຍຸຕ຺ຕວີຣິຍມາຫ. ອປິຈ ທິຏ຺ຐິວິສຸທ຺ຘີຕິ ສພ຺ພາປິ ມຄ຺ຄສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ. ຍຖາທິຏ຺ຐິສ຺ສ ຈ ປຘານນ຺ຕິ ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕເມວ ວີຣິຍໍ. ເຕເນວ ທີຆນິກາຍຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ອປິຈ ປຸຣິມປເທນ ຈຕຸມຄ຺ຄຎາຓໍ, ປຈ຺ຉິມປເທນ ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ວີຣິຍ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອຖ ວາ ທິຏ຺ຐີວິສຸທ຺ຘີຕິ ກມ຺ມສ຺ສກຕຎາຓາທິສງ຺ຂາຕາ ສພ຺ພາປິ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ວຸຕ຺ຕາ. ຍຖາທິຏ຺ຐິສ຺ສ ຈ ປຘານນ຺ຕິ ໂຍ ເຈຕສິໂກ ວີຣິຍາຣມ຺ໂຠ…ເປ… ສມ຺ມາວາຍາໂມຕິ. ອຍເມວ ປາຬິຍາ ສເມຕິ. ອຠິຘມ຺ເມ ຫິ ‘‘ທິຏ຺ຐິວິສຸທ຺ຘິ ໂຂ ປນາຕິ ຍາ ປຎ຺ຎາ ປຊານນາ…ເປ… ອໂມໂຫ ຘມ຺ມວິຈໂຍ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ. ຍຖາທິຏ຺ຐິສ຺ສ ຈ ປຘານນ຺ຕິ ໂຍ ເຈຕສິໂກ ວີຣິຍາຣມ຺ໂຠ…ເປ… ສມ຺ມາວາຍາໂມ’’ຕິ ເອວມຍໍ ທຸໂກ ວິຠຕ຺ໂຕ. ເຕເນວ ອຠິຘມ຺ມຏ຺ຐກຖາຍໍ (ຘ. ສ. ອຏ຺ຐ. ໑໓໗໔) ‘‘ຍາ ປຎ຺ຎາ ປຊານນາຕິອາທີຫິ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕານິ ກມ຺ມສ຺ສກຕຎາຓາທີເນວ ຈຕ຺ຕາຣິ ຎາຓານິ ວິຠຕ຺ຕານິ. ‘ໂຍ ເຈຕສິໂກ ວີຣິຍາຣມ຺ໂຠ’ຕິອາທີຫິ ປເທຫິ ນິທ຺ທິຏ຺ຐໍ ວີຣິຍໍ ຄຫິຕໍ ປຎ຺ຎາຍ ໂລກິຍຏ຺ຐາເນ ໂລກິຍໍ, ໂລກຸຕ຺ຕຣຏ຺ຐາເນ ໂລກຸຕ຺ຕຣ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອິຘາປິ ວິສຸທ຺ຘິສມ຺ປາປິກາ ຈຕຸມຄ຺ຄສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ, ປຎ຺ຈວິຘາປິ ວາ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ທິຏ຺ຐິວິສຸທ຺ຘີຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ‘‘ທິຏ຺ຐິວິສຸທ຺ຘີຕິ ວິສຸທ຺ຘິສມ຺ປາປິກາ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິເຍວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຫຏ຺ຐິມມຄ຺ຄສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ວີຣິຍນ຺ຕິ ອິທໍ ປນ ‘‘ຍຖາທິຏ຺ຐິສ຺ສ ຈ ປຘານນ຺ຕິ ປຐມມຄ຺ຄສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ວີຣິຍນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ວທຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຕໍຕໍຠາຓການໍ ມຕເຠເທນາຍໍ ວຓ຺ຓນາເຠໂທຕິ ນ ອຏ຺ຐກຖາວຈນານໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎວິໂຣໂຘ ສງ຺ກິຕພ຺ໂພ. ອຖ ຍຖາທິຏ຺ຐິສ຺ສ ຈ ປຘານນ຺ຕິ ເຫຏ຺ຐິມມຄ຺ຄສມ຺ປຍຸຕ຺ຕເມວ ວີຣິຍໍ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຕຎ຺ຫິ ຕສ຺ສາ ທິຏ຺ຐິຍາ ອນຸຣູປຕ຺ຕາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ຕສ຺ສາ ທິຏ຺ຐິຍາຕິ ເຫຏ຺ຐິມມຄ຺ຄສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາຍ ທິຏ຺ຐິຍາ. ຍຖາທິຏ຺ຐິສ຺ສາຕິ ອນຸຣູປທິຏ຺ຐິສ຺ສ ກລ຺ຍາຓທິຏ຺ຐິສ຺ສ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕປ຺ປກາຣທິຏ຺ຐິສ຺ສ ວາ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕພ຺ພປຘານານຸຣູປທິຏ຺ຐິສ຺ສ ຍຖາທິຏ຺ຐິປ຺ປວຕ຺ຕກິຣິຍສ຺ສ ວາຕິ ເອວມ຺ເປຕ຺ຖ ອຕ຺ຖໍ ສໍວຓ຺ຓຍນ຺ຕິ.

໑໗໘. ປນ຺ນຣສເມ ສມຕ຺ຕໍ ຕຸສ຺ສນໍ ຕິຕ຺ຕິ ສນ຺ຕຸຏ຺ຐິ, ນຕ຺ຖິ ເອຕສ຺ສ ສນ຺ຕຸຏ຺ຐີຕິ ອສນ຺ຕຸຏ຺ຐິ, ອສນ຺ຕຸຏ຺ຐິສ຺ສ ຠາໂວ ອສນ຺ຕຸຏ຺ຐິຕາ. ຍາ ກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ຠາວນາຍ ອສນ຺ຕຸຏ຺ຐສ຺ສ ຠິຍ຺ໂຍກມ຺ຍຕາ, ຕສ຺ສາ ເອຕໍ ອຘິວຈນໍ. ຕາຍ ຫິ ສມງ຺ຄິຠູໂຕ ປຸຄ຺ຄໂລ ສີລໍ ປູເຣຕ຺ວາ ຌານໍ ອຸປ຺ປາເທຕິ, ຌານໍ ລຠິຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນໍ ອາຣຠຕິ, ອາຣທ຺ຘວິປສ຺ສໂກ ອຣຫຕ຺ຕໍ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອນ຺ຕຣາ ໂວສານໍ ນາປຊ຺ຊຕິ, ‘‘ອລເມຕ຺ຕາວຕາ ກຕເມຕ຺ຕາວຕາ’’ຕິ ສງ຺ໂກຈໍ ນ ປາປຸຓາຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄາ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ ອສນ຺ຕຸຏ຺ຐິຠາໂວ’’ຕິ. ຕຕ຺ຣ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄາຕິ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄສມ຺ປຕ຺ຕໍ ວິນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ອປ຺ປຏິວານິຕາ ຈ ປຘານສ຺ມິ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນຍຕ຺ຕາ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວາຕິ ນ ວິຠຕ຺ຕໍ.

໑໗໙. ໂສຬສເມ ມຸຏ຺ຐາ ນຏ຺ຐາ ສຕິ ເອຕສ຺ສາຕິ ມຸຏ຺ຐສ຺ສຕິ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ມຸຏ຺ຐສ຺ສຈ຺ຈນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ມຸຏ຺ຐສ຺ສຈ຺ຈນ຺ຕິ ມຸຏ຺ຐສ຺ສຕິຠາໂວ’’ຕິ. ມຸຏ຺ຐສ຺ສຕິຠາໂວຕິ ຈ ສຕິປ຺ປຏິປກ຺ໂຂ ຘມ຺ໂມ, ນ ສຕິຍາ ອຠາວມຕ຺ຕໍ. ອສມ຺ປຊຎ຺ຎນ຺ຕິ ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕມໍ ອສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ? ຍໍ ອຎ຺ຎາຓໍ ອທສ຺ສນໍ…ເປ… ອວິຊ຺ຊາລງ຺ຆີ ໂມໂຫ ອກຸສລມູລ’’ນ຺ຕິ (ຘ. ສ. ໑໓໕໗) ເອວໍ ວຸຕ຺ຕາ ອວິຊ຺ຊາເຍວ. ຕຖາ ຫິ ວິຊ຺ຊາປຏິປກ຺ໂຂ ອວິຊ຺ຊາ ວິຊ຺ຊາຍ ປຫາຕພ຺ພໂຕ, ເອວໍ ສມ຺ປຊຎ຺ຎປ຺ປຏິປກ຺ໂຂ ອສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ. ຍສ຺ມາ ປນ ສມ຺ປຊຎ຺ຎປ຺ປຏິປກ຺ເຂ ສຕິ ຕສ຺ສ ວເສນ ຎາຓສ຺ສ ອຠາໂວ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຎ຺ຎາຓຠາໂວ’’ຕິ.

໑໘໐. ສຕ຺ຕຣສເມ ອປິລາປນລກ຺ຂຓາ ສຕີຕິ ອຸທເກ ລາພຸ ວິຍ ເຍນ ຈິຕ຺ຕໍ ອາຣມ຺ມເຓ ປິລວິຕ຺ວາ ວິຍ ຕິຏ຺ຐຕິ, ນ ໂອຄາຫຕິ, ຕໍ ປິລາປນໍ. ນ ປິລາປນໍ ອປິລາປນໍ, ຕໍ ລກ຺ຂຓໍ ສຠາໂວ ເອຕິສ຺ສາຕິ ອປິລາປນລກ຺ຂຓາ.

ສມາປຕ຺ຕິວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ຕຕິຍປຓ຺ຓາສກໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ.