.ນໂມ ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ອຣຫໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ.

ອງ຺ຄຸຕ຺ຕຣນິກາເຍ

ທຸກນິປາຕ-ຏີກາ

໑. ປຐມປຓ຺ຓາສກໍ

໑. ກມ຺ມກາຣຓວຄ຺ໂຄ

໑. ວຊ຺ຊສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑. ທຸກນິປາຕສ຺ສ ປຐເມ ປຫາຣສາຘນຕ຺ຖນ຺ຕິ ທຓ຺ຑປ຺ປຫາຣສ຺ສ ສຸຂສິທ຺ຘິ-ອຕ຺ຖໍ. ກຎ຺ຊິໂຕ ນິພ຺ພຕ຺ຕໍ ກຎ຺ຊິຍໍ, ອາຣນາລໍ, ຍໍ ພິລງ຺ຄນ຺ຕິປິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕໍ ຍຕ຺ຖ ສິຎ຺ຈຕິ, ສາ ກຎ຺ຊິຍອຸກ຺ຂລິກາ ພິລງ຺ຄຖາລິກາ, ຕໍສທິສໍ ກາຣຓໍ ພິລງ຺ຄຖາລິກໍ. ສີສກຏາຫໍ ອຸປ຺ປາເຏຕ຺ວາຕິ ອໂຍຄຸຬປ຺ປເວສປ຺ປມາຓໍ ຉິທ຺ທໍ ກຕ຺ວາ. ສງ຺ຂມຸຓ຺ຑກມ຺ມກາຣຓນ຺ຕິ ສງ຺ຂໍ ວິຍ ມຸຓ຺ຑກຣຓໍ ກມ຺ມກາຣຓໍ. ຣາຫຸມຸຂກມ຺ມກາຣຓນ຺ຕິ ຣາຫຸມຸຂຄຕສູຣິຍສທິສກມ຺ມກາຣຓໍ.

ໂຊຕິມາລິກນ຺ຕິ ໂຊຕິມາລວນ຺ຕໍ ກມ຺ມກາຣຓໍ. ຫຕ຺ຖປຊ຺ໂຊຕິກນ຺ຕິ ຫຕ຺ຖສ຺ສ ປຊ຺ໂຊຕນກມ຺ມກາຣຓໍ. ເອຣກວຕ຺ຕກມ຺ມກາຣຓນ຺ຕິ ເອຣກວຕ຺ຕສທິເສ ສຣີຣໂຕ ຈມ຺ມວຕ຺ເຕ ອຸປ຺ປາຏນກມ຺ມກາຣຓໍ. ຈີຣກວາສິກກມ຺ມກາຣຓນ຺ຕິ ສຣີຣໂຕ ອຸປ຺ປາຏິຕວຕ຺ຕຈີຣເກຫິ ນິວາສາປນກມ຺ມກາຣຓໍ. ຕໍ ກໂຣນ຺ຕາ ຍຖາ ຄີວໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ວທ຺ເຘ ກນ຺ຕິຕ຺ວາ ກຏິຍໍ ຐເປນ຺ຕິ, ເອວໍ ໂຄປ຺ຜກໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ກນ຺ຕິຕ຺ວາປິ ກຏິຍເມວ ຐເປນ຺ຕິ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ‘‘ກຏິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ກນ຺ຕິຕ຺ວາ ໂຄປ຺ຜເກສຸ ຐເປນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອເຓຍ຺ຍກກມ຺ມກາຣຓນ຺ຕິ ເອຓິມິຄສທິສກມ຺ມກາຣຓໍ. ອຍວລຍານິ ທຕ຺ວາຕິ ອຍວລຍານິ ປຏິມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ. ອຍສູລານິ ໂກຏ຺ເຏນ຺ຕີຕິ ກປ຺ປຣຊຓ຺ຓຸກໂກຏີສຸ ອຍສູລານິ ປເວເສນ຺ຕິ. ຕນ຺ຕິ ຕໍ ຕຖາກຕກມ຺ມກາຣຓໍ ສຕ຺ຕໍ.

ພຬິສມໍສິກນ຺ຕິ ພລິເສຫິ ມໍສຸປ຺ປາຏນກມ຺ມກາຣຓໍ. ກຫາປຓິກນ຺ຕິ ກຫາປຓມຕ຺ຕໂສ ຉິນ຺ທນກມ຺ມກາຣຓໍ. ໂກຏ຺ເຏນ຺ຕີຕິ ຉິນ຺ທນ຺ຕິ. ຂາຣາປຕຈ຺ຉິກນ຺ຕິ ຕຈ຺ເຉຕ຺ວາ ຂາຣາປສິຎ຺ຈນກມ຺ມກາຣຓໍ. ປລິຆປຣິວຕ຺ຕິກນ຺ຕິ ປລິຆສ຺ສ ວິຍ ປຣິວຕ຺ຕນກມ຺ມກາຣຓໍ. ເອກາພທ຺ຘໍ ກໂຣນ຺ຕິ ອຍສູລສ຺ສ ໂກຏ຺ຏເນນ. ປລາລປີຐກນ຺ຕິ ປລາລປີຐສ຺ສ ວິຍ ສຣີຣສ຺ສ ສໍເວລ຺ລນກມ຺ມກາຣຓໍ. ກາຣຓິກາຕິ ຆາຕນກາຣກາ. ປລາລວຏ຺ຏິໍ ວິຍ ກຕ຺ວາຕິ ຍຖາ ປລາລປີຐໍ ກໂຣນ຺ຕາ ປລາລໍ ວຏ຺ຏິໍ ກຕ຺ວາ ສໍເວລ຺ລນວເສນ ປຸນ ເວເຐນ຺ຕິ, ເອວໍ ກໂຣນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຉາຕກສຸນເຂຫີຕິ ຂຸທ຺ທເກຫິ ໂກເລຍ຺ຍກສຸນເຂຫິ. ເຕ ຫິ ພລວນ຺ຕາ ຊວໂຍຄາ ສູຣາ ຈ ໂຫນ຺ຕິ. ສຫສ຺ສຠຓ຺ຑິກນ຺ຕິ ສຫສ຺ສຕ຺ຖວິກໍ.

ຍາຫນ຺ຕິ ຍໍ ອຫໍ. ຍນ຺ຕິ ຈ ກາຣຓວຈນໍ. ເຕນາຫ ‘‘ເຍນ ອຫ’’ນ຺ຕິ. ຉິນ຺ນມູລເກຕິ ຕຓ຺ຫາມູລສ຺ສ ອຸຈ຺ຉິນ຺ນຕ຺ຕາ ສຎ຺ຉິນ຺ນມູລເກ.

ວຊ຺ຊສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ປຘານສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒. ທຸຕິເຍ ອຸຠໂຕພ຺ຍູຬ຺ຫສງ຺ຄາມປ຺ປເວສນສທິສນ຺ຕິ ຍຸທ຺ຘຕ຺ຖາຍ ອຸຠໂຕຣາສິກຕຈຕຸຣງ຺ຄິນິເສນາມຊ຺ຌປ຺ປເວສນສທິສໍ. ທານຎ຺ຈ ຍຸທ຺ຘຎ຺ຈ ສມານມາຫູຕິ ເອຕ຺ຖ ກຖໍ ປນີທມຸຠຍໍ ສມານໍ? ຊີວິຕວິນາສຠີຣຸໂກ ຫິ ຍຸຊ຺ຌິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ໂຠຄກ຺ຂຍຠີຣຸໂກ ທານໍ ທາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ‘‘ຊີວິຕຎ຺ຈ ຣກ຺ຂິສ຺ສາມິ, ຍຸຊ຺ຌິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຫິ ວທນ຺ໂຕ ນ ຍຸຊ຺ຌຕິ, ຊີວິເຕ ປນ ອາລຍໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ‘‘ຫຕ຺ຖປາທາທິຈ຺ເຉໂທ ວາ ໂຫຕຸ ມຣຓໍ ວາ, ຄຓ຺ຫິສ຺ສາເມຕໍ ອິສ຺ສຣິຍ’’ນ຺ຕິ ອຸສ຺ສຫນ຺ໂຕວ ຍຸຊ຺ຌຕິ. ‘‘ໂຠເຄ ຈ ຣກ຺ຂິສ຺ສາມິ, ທານຎ຺ຈ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ວທນ຺ໂຕປິ ນ ທທາຕິ, ໂຠເຄສຸ ປນ ອາລຍໍ ປິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ‘‘ມຫາທານໍ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຸສ຺ສຫນ຺ໂຕວ ເທຕິ. ເອວໍ ທານຎ຺ຈ ຍຸທ຺ຘຎ຺ຈ ສມໍ ໂຫຕິ. ກິຎ຺ຈ ຠິຍ຺ໂຍ – ອປ຺ປາປິ ສນ຺ຕາ ພຫຸເກ ຊິນນ຺ຕິ, ຍຖາ ຈ ຍຸທ຺ເຘ ອປ຺ປກາປິ ວີຣປຸຣິສາ ພຫຸເກ ຠີຣຸປຸຣິເສ ຊິນນ຺ຕິ, ເອວໍ ສທ຺ຘາທິສມ຺ປນ຺ໂນ ອປ຺ປກມ຺ປິ ທານໍ ທທນ຺ໂຕ ພຫຸວິຘໍ ໂລຠໂທສອິສ຺ສາມຈ຺ຉຣິຍທິຏ຺ຐິວິຈິກິຈ຺ຉາທິເຠທໍ ຕປ຺ປຏິປກ຺ຂໍ ອຠິຠວຕິ, ພຫຸຎ຺ຈ ທານວິປາກໍ ອຘິຄຈ຺ຉຕິ. ເອວມ຺ປິ ທານຎ຺ຈ ຍຸທ຺ຘຎ຺ຈ ສມານໍ. ເຕນາຫ ‘‘ອປ຺ປມ຺ປິ ເຈ ສທ຺ທຫາໂນ ທທາຕິ, ເຕເນວ ໂສ ໂຫຕິ ສຸຂີ ປຣຕ຺ຖາ’’ຕິ.

ອຄາຣສ຺ສ ຫິຕໍ ກສິໂຄຣກ຺ຂາທິ ອຄາຣິຍໍ, ຕໍ ນຕ຺ຖິ ເອຕ຺ຖາຕິ ອນຄາຣິຍໍ, ປພ຺ພຊ຺ຊາຕິ ອາຫ ‘‘ອຄາຣສ຺ສ…ເປ… ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊ຺ຊ’’ນ຺ຕິ. ສພ຺ພູປຘິປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄຕ຺ຖາຍາຕິ ເອຕ຺ຖ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອຸປຘີ – ກາມຸປຘິ, ຂນ຺ຘຸປຘິ, ກິເລສຸປຘິ, ອຠິສງ຺ຂາຣຸປຘີຕິ. ກາມາປິ ຫິ ‘‘ຍໍ ປຎ຺ຈ ກາມຄຸເຓ ປຏິຈ຺ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ສຸຂໍ ໂສມນສ຺ສໍ, ອຍໍ ກາມານໍ ອສ຺ສາໂທ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໙.໓໔) ເອວໍ ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ສຸຂສ຺ສ, ຕທສ຺ສາທນິມິຕ຺ຕສ຺ສ ວາ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ອຘິຏ຺ຐານຠາວໂຕ ອຸປຘີຍຕິ ເອຕ຺ຖ ສຸຂນ຺ຕິ ອິມິນາ ວຈນຕ຺ເຖນ ‘‘ອຸປຘີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ຂນ຺ຘາປິ ຂນ຺ຘມູລກສ຺ສ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ອຘິຏ຺ຐານຠາວໂຕ, ກິເລສາປິ ອປາຍທຸກ຺ຂສ຺ສ ອຘິຏ຺ຐານຠາວໂຕ, ອຠິສງ຺ຂາຣາປິ ຠວທຸກ຺ຂສ຺ສ ອຘິຏ຺ຐານຠາວໂຕ ‘‘ອຸປຘີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ສພ຺ເພສໍ ອຸປຘີນໍ ປຏິນິສ຺ສຄ຺ໂຄ ປຫານໍ ເອຕ຺ຖາຕິ ສພ຺ພູປຘິປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄໍ, ນິພ຺ພານໍ. ເຕນາຫ ‘‘ສພ຺ເພສໍ ຂນ຺ຘູປຘິ…ເປ… ນິພ຺ພານສ຺ສ ອຕ຺ຖາຍາ’’ຕິ.

ປຘານສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ຕປນີຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓. ຕຕິເຍ ຕປນີຍາຕິ ເອຕ຺ຖ ກຕ຺ຕຸອຕ຺ເຖ ອນີຍ-ສທ຺ໂທຕິ ອາຫ ‘‘ຕປນ຺ຕີຕິ ຕປນີຍາ’’ຕິ. ຕປນ຺ຕີຕິ ວິພາເຘນ຺ຕິ, ວິເຫເຐນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕປນໍ ວາ ທຸກ຺ຂໍ, ທິຏ຺ເຐ ເຈວ ຘມ຺ເມ ອຠິສມ຺ປຣາຍຎ຺ຈ ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປາທເນນ ເຈວ ອນຸພລປ຺ປທາເນນ ຈ ຫິຕາຕິ ຕປນີຍາ. ອຖ ວາ ຕປນ຺ຕິ ເຕນາຕິ ຕປນໍ, ອນຸຕາໂປ, ວິປ຺ປຏິສາໂຣຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕສ຺ສ ເຫຕຸຠາວໂຕ ຫິຕາຕິ ຕປນີຍາ. ອນຸໂສຈຕີຕິ ວິປ຺ປຏິສາຣີ ຫຸຕ຺ວາ ກຕາກຕໍ ອນຸຄມ຺ມ ໂສຈຕິ. ໂສຈນຎ຺ຫິ ກຕຕ຺ຕາ ຈ ໂຫຕິ ອກຕຕ຺ຕາ ຈ. ຕຖາ ເຈວ ປາຬິຍໍ ວິຠຕ຺ຕໍ. ນນ຺ທຍກ຺ຂາທີນໍ ວຕ຺ຖູນິ ປາກຏານີຕິ ຕານິ ອທສ຺ເສຕ຺ວາ ທ຺ເວຠາຕິກວຕ຺ຖຸໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ເຕ ກິຣາ’’ຕິ ອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ເຕຕິ ທ຺ເວ ຠາຕໂຣ. ປຸນ ກິໍ ມຄ຺ຄສີຕິ ປຸນ ກິໍ ອິຈ຺ຉສິ.

ຕປນີຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕. ອຸປຎ຺ຎາຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໕. ປຎ຺ຈເມ ອິມຎ຺ຫິ ຘມ຺ມທ຺ວຍນ຺ຕິ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ ອສນ຺ຕຸຏ຺ຐິຕາ, ປຘານສ຺ມິໍ ອໂນສກ຺ກນສງ຺ຂາຕໍ ຘມ຺ມທ຺ວຍໍ. ອິມິນາຕິ ‘‘ອສນ຺ຕຸຏ຺ຐິຕາ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສູ’’ຕິ ວຈເນນ. ອິມໍ ທີເປຕີຕິ ‘‘ຍາວ ໂສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ນ ຕາວາຫໍ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ ເອຕໍ ປຣິຍນ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ວກ຺ຂມານຕ຺ຖໍ ທີເປຕິ. ປຘານສ຺ມິນ຺ຕິ ວີຣິຍາຣມ຺ເຠ. ອິມມຕ຺ຖນ຺ຕິ ‘‘ປຘານສ຺ມິຎ຺ຈາ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ. ວີຣິຍປ຺ປວາເຫ ວຕ຺ຕມາເນ ອນ຺ຕຣາ ເອວ ປຏິຄມນໍ ນິວຕ຺ຕນໍ ປຏິວານໍ, ຕທສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ປຏິວານີ, ນ ປຏິວານີ ອປ຺ປຏິວານີ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ອປ຺ປຏິວານິຕາ, ອໂນສກ຺ກນາຕິ ອາຫ ‘‘ອປ຺ປຏິວານິຕາຕິ ອປ຺ປຏິກ຺ກມນາ ອໂນສກ຺ກນາ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ອໂນສກ຺ກນາຕິ ອປ຺ປຏິນິວຕ຺ຕິ.

ອາຄມນີຍປຏິປທາຕິ ສມຖວິປສ຺ສນາສງ຺ຂາຕາ ປຸພ຺ພຠາຄປຏິປຕ຺ຕິ. ສາ ຫິ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ວິເສສມຘິຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ເອຕາຍ, ອາຄຈ຺ຉຕິ ວາ ວິເສສາຘິຄໂມ ເອຕາຍາຕິ ອາຄມນີຍາ, ສາ ເອວ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພໂຕ ປຏິປທາຕິ ອາຄມນີຍປຏິປທາ. ອປ຺ປຏິວານປຘານນ຺ຕິ ໂອສກ຺ກນາຣຫິຕປ຺ປຘານໍ, ອນ຺ຕຣາ ອໂນສກ຺ກິຕ຺ວາ ກຕວີຣິຍນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອຸປຎ຺ຎາຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໖. ສໍໂຍຊນສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໖. ຉຏ຺ເຐ ສໍໂຍຊນານໍ ຫິຕາ ປຈ຺ຈຍຠາເວນາຕິ ສໍໂຍຊນິຍາ, ເຕຠູມກາ ຘມ຺ມາ. ເຕນາຫ ‘‘ທສນ຺ນໍ ສໍໂຍຊນານ’’ນ຺ຕິອາທິ. ສໍໂຍຊນິເຍ ຘມ຺ເມ ອສ຺ສາທໂຕ ອນຸປສ຺ສຕິ ສີເລນາຕິ ອສ຺ສາທານຸປສ຺ສີ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ອສ຺ສາທານຸປສ຺ສິຕາ. ນິພ຺ພິທານຸປສ຺ສິຕາຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອຸກ຺ກຓ຺ຐນວເສນາຕິ ສໍໂຍຊນິເຍສຸ ເຕຠູມກຘມ຺ເມສຸ ນິພ຺ພິນ຺ທນວເສນ. ຊນນໍ ຊາຕິ, ຂນ຺ຘານໍ ປາຕຸຠາໂວຕິ ອາຫ ‘‘ຊາຕິຍາຕິ ຂນ຺ຘນິພ຺ພຕ຺ຕິໂຕ’’ຕິ, ຂນ຺ຘານໍ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຠເວ ອປຣາປຣໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຂນ຺ຘປຣິປາໂກ ເອກຠວປຣິຍາປນ຺ນານໍ ຂນ຺ຘານໍ ປຸຣາຓຠາໂວ. ເອກຠວປຣິຍາປນ຺ນຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍປ຺ປພນ຺ຘວິຈ຺ເຉທວເສນ ຂນ຺ຘານໍ ເຠໂທ ອິຘ ມຣຓນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ມຣເຓນາຕິ ຂນ຺ຘເຠທໂຕ’’ຕິ. ອນ຺ໂຕນິຊ຺ຌານໍ ຈິຕ຺ຕສນ຺ຕາໂປ. ປຣິເທໂວ ນາມ ຎາຕິພ຺ຍສນາທີຫິ ຜຸຏ຺ຐສ຺ສ ວາຈາວິປ຺ປລາໂປ. ໂສ ຈ ໂສກສມຸຏ຺ຐາໂນຕິ ອາຫ ‘‘ຕນ຺ນິສ຺ສິຕລາລປ຺ປິຕລກ຺ຂເຓຫິ ປຣິເທເວຫີ’’ຕິ. ລາລປ຺ປິຕໍ ວາຈາວິປ຺ປລາໂປ, ໂສ ຈ ອຕ຺ຖໂຕ ສທ຺ໂທເຍວ.

ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ອິຘ ກາຍິກໍ ທຸກ຺ຂໍ ອຘິປ຺ເປຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ກາຍປຏິປີຬນທຸກ຺ເຂຫີ’’ຕິ. ມໂນວິຆາຕໂທມນສ຺ເສຫີຕິ ມນໂສ ວິຆາຕກເຣຫິ ໂທມນສ຺ເສຫິ. ພ຺ຍາປາທສມ຺ປໂຍເຄນ ມນໂສ ວິຫນນຣສຎ຺ຫິ ໂທມນສ຺ສໍ. ຠຸໂສ ອາຍາໂສ ອຸປາຍາໂສ ຍຖາ ‘‘ຠຸສມາທານໍ ອຸປາທານ’’ນ຺ຕິ, ໂສ ຈ ອຕ຺ຖໂຕ ຎາຕິພ຺ຍສນາທີຫິ ຜຸຏ຺ຐສ຺ສ ອຘິມຕ຺ຕເຈໂຕທຸກ຺ຂປ຺ປຠາວິໂຕ ໂທໂສເຍວ. ກາຍຈິຕ຺ຕານຎ຺ຫິ ອາຍາສນວເສນ ໂທສສ຺ເສວ ປວຕ຺ຕິອາກາໂຣ ອຸປາຍາໂສຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ ສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ຘປຣິຍາປນ຺ໂນ. ຕໍ ຈຸທ຺ທສຫິ ອກຸສລເຈຕສິເກຫິ ອຎ຺ໂຎ ເອໂກ ເຈຕສິກຘມ຺ໂມຕິ ເອເກ. ຍໍ ວິສາໂທຕິ ຈ ວທນ຺ຕິ.

ສໍໂຍຊນສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໗. ກຓ຺ຫສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໗. ສຕ຺ຕເມ ຍຖາ ‘‘ກຓ຺ຫາ ຄາວີ’’ຕິອາທີສຸ ກາຬວຓ຺ເຓນ ສມນ຺ນາຄຕາ ‘‘ກຓ຺ຫາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ນ ເອວໍ ກາຬວຓ຺ຓຕາຍ ຘມ຺ມາ ‘‘ກຓ຺ຫາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ອຖ ໂຂ ກຓ຺ຫາຠິຊາຕິນິພ຺ພຕ຺ຕິເຫຕຸໂຕ ອປ຺ປຠສ຺ສຣຠາວກຣຓໂຕ ວາ ‘‘ກຓ຺ຫາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ນ ກາຬວຓ຺ຓຕາຍາ’’ຕິອາທິມາຫ. ກຓ຺ຫຕາຍາຕິ ກຓ຺ຫາຠິຊາຕິຕາຍ. ກຓ຺ຫາຠິຊາຕີຕິ ຈ ອປາຍາ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ ມນຸສ຺ເສສຸ ຈ ໂທຠຄ຺ຄິຍໍ. ສຣເສນາຕິ ສຠາເວນ. ນ ຫິຣີຍຕິ ນ ລຊ຺ຊຕີຕິ ອຫິຣິໂກ, ປຸຄ຺ຄໂລ, ຈິຕ຺ຕໍ, ຕໍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມສມຸທາໂຍ ວາ. ຕສ຺ສ ຠາໂວ ອຫິຣິກ຺ກນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ເອກສ຺ສ ກ-ກາຣສ຺ສ ໂລປໍ ກຕ຺ວາ ອຫິຣິກນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອຫິຣິກນ຺ຕິ ອຫິຣິກຠາໂວ’’ຕິ. ນ ໂອຕ຺ຕປ຺ປຕີຕິ ອໂນຕ຺ຕາປີ, ປຸຄ຺ຄໂລ, ຍຖາວຸຕ຺ຕຘມ຺ມສມຸທາໂຍ ວາ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ອໂນຕ຺ຕປ຺ປນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອໂນຕ຺ຕາປິຠາໂວ’’ຕິ.

ກຓ຺ຫສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໘. ສຸກ຺ກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໘. ອຏ຺ຐເມ ‘‘ສຸກ຺ກໍ ວຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ ວິຍ ນ ວຓ຺ຓສຸກ຺ກຕາຍ ຘມ຺ມານໍ ສຸກ຺ກຕາ, ອຖ ໂຂ ສຸກ຺ກາຠິຊາຕິເຫຕຸໂຕ ປຠສ຺ສຣຠາວກຣຓໂຕ ຈາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ນ ວຓ຺ຓສຸກ຺ກຕາຍາ’’ຕິອາທິມາຫ. ສຸກ຺ກຕາຍາຕິ ສຸກ຺ກາຠິຊາຕິຕາຍ. ຫິຣີ ປາປຘມ຺ເມ ຄູຖໍ ວິຍ ປສ຺ສນ຺ຕີ ຊິຄຸຈ຺ຉຕີຕິ ອາຫ ‘‘ປາປໂຕ ຊິຄຸຈ຺ຉນລກ຺ຂຓາ ຫິຣີ’’ຕິ. ໂອຕ຺ຕປ຺ປໍ ເຕ ອຸຓ຺ຫໍ ວິຍ ປສ຺ສນ຺ຕໍ ຕໂຕ ຠາຍຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຠາຍນລກ຺ຂຓໍ ໂອຕປ຺ປ’’ນ຺ຕິ. ອິທຎ຺ຈ ຫິໂຣຕ຺ຕປ຺ປໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎວິປ຺ປໂຍຄີ ປາປໂຕ ວິມຸຂຠູຕຎ຺ຈ, ຕສ຺ມາ ເນສໍ ອິທໍ ນານາກຣຓໍ – ອຊ຺ຌຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານາ ຫິຣີ, ພຫິທ຺ຘາສມຸຏ຺ຐານໍ ໂອຕ຺ຕປ຺ປໍ. ອຕ຺ຕາຘິປຕິ ຫິຣີ, ໂລກາຘິປຕິ ໂອຕປ຺ປໍ. ລຊ຺ຊາສຠາວສຓ຺ຐິຕາ ຫິຣີ, ຠຍສຠາວສຓ຺ຐິຕໍ ໂອຕ຺ຕປ຺ປໍ. ສປ຺ປຕິສ຺ສວລກ຺ຂຓາ ຫິຣີ, ວຊ຺ຊຠີຣຸກຠຍທສ຺ສາວິລກ຺ຂຓໍ ໂອຕ຺ຕປ຺ປນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອຊ຺ຌຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານໍ ຫິຣິໍ ຈຕູຫິ ກາຣເຓຫິ ສມຸຏ຺ຐາເປຕິ ຊາຕິໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ, ວຍໍ, ສູຣຠາວໍ, ພາຫຸສຈ຺ຈໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ. ກຖໍ? ‘‘ປາປກຣຓໍ ນາເມຕໍ ນ ຊາຕິສມ຺ປນ຺ນານໍ ກມ຺ມໍ, ຫີນຊຈ຺ຈານໍ ເກວຏ຺ຏາທີນໍ ກມ຺ມໍ, ມາທິສສ຺ສ ຊາຕິສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ອິທໍ ກາຕຸໍ ນ ຍຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ຕາວ ຊາຕິໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ປາປໍ ອກໂຣນ຺ໂຕ ຫິຣິໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຕິ. ຕຖາ ‘‘ປາປກຣຓໍ ນາເມຕໍ ທຫເຣຫິ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ກມ຺ມໍ, ມາທິສສ຺ສ ວເຍ ຐິຕສ຺ສ ອິທໍ ກາຕຸໍ ນ ຍຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ວຍໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ປາປໍ ອກໂຣນ຺ໂຕ ຫິຣິໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຕິ. ຕຖາ ‘‘ປາປກຣຓໍ ນາເມຕໍ ທຸພ຺ພລຊາຕິການໍ ກມ຺ມໍ, ມາທິສສ຺ສ ສູຣຠາວສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ອິທໍ ກາຕຸໍ ນ ຍຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ສູຣຠາວໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ປາປໍ ອກໂຣນ຺ໂຕ ຫິຣິໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຕິ. ຕຖາ ‘‘ປາປກມ຺ມໍ ນາເມຕໍ ອນ຺ຘພາລານໍ ກມ຺ມໍ, ນ ປຓ຺ຑິຕານໍ, ມາທິສສ຺ສ ປຓ຺ຑິຕສ຺ສ ພຫຸສ຺ສຸຕສ຺ສ ອິທໍ ກາຕຸໍ ນ ຍຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ພາຫຸສຈ຺ຈໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ປາປໍ ອກໂຣນ຺ໂຕ ຫິຣິໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຕິ. ເອວໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານໍ ຫິຣິໍ ຈຕູຫິ ກາຣເຓຫິ ສມຸຏ຺ຐາເປຕິ, ສມຸຏ຺ຐາເປນ຺ໂຕ ຈ ຫິຣິໍ ນິສ຺ສາຍ ປາປກມ຺ມໍ ນ ກໂຣຕິ.

ກຖໍ ພຫິທ຺ຘາສມຸຏ຺ຐານໍ ໂອຕ຺ຕປ຺ປໍ? ‘‘ສເຈ ຕ຺ວໍ ປາປກມ຺ມໍ ກຣິສ຺ສສິ, ຈຕູສຸ ປຣິສາສຸ ຄຣຫປ຺ປຕ຺ໂຕ ຠວິສ຺ສສິ, ຕໂຕ ຕໍ ສີລວນ຺ໂຕ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ ວິວຊ຺ຊິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ພຫິທ຺ຘາສມຸຏ຺ຐານໍ ໂອຕ຺ຕປ຺ປໍ ນິສ຺ສາຍ ປາປກມ຺ມໍ ນ ກໂຣຕິ. ເອວໍ ພຫິທ຺ຘາສມຸຏ຺ຐານໍ ໂອຕ຺ຕປ຺ປໍ.

ກຖໍ ອຕ຺ຕາຘິປຕິ ຫິຣີ? ອິເຘກຈ຺ໂຈ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ອຕ຺ຕານໍ ອຘິປຕິໍ ເຊຏ຺ຐກໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ມາທິສສ຺ສ ສທ຺ຘາປພ຺ພຊິຕສ຺ສ ພຫຸສ຺ສຸຕສ຺ສ ຘຸຕຘຣສ຺ສ ນ ຍຸຕ຺ຕໍ ປາປກມ຺ມໍ ກາຕຸ’’ນ຺ຕິ ປາປໍ ນ ກໂຣຕິ. ເອວໍ ອຕ຺ຕາຘິປຕິ ຫິຣີ. ເຕນາຫ ຠຄວາ ‘‘ໂສ ອຕ຺ຕານໍເຍວ ອຘິປຕິໍ ກຣິຕ຺ວາ ອກຸສລໍ ປຊຫຕິ, ກຸສລໍ ຠາເວຕິ, ສາວຊ຺ຊໍ ປຊຫຕິ, ອນວຊ຺ຊໍ ຠາເວຕິ, ສຸທ຺ຘໍ ອຕ຺ຕານໍ ປຣິຫຣຕີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໓.໔໐).

ກຖໍ ໂລກາຘິປຕິ ໂອຕ຺ຕປ຺ປໍ? ອິເຘກຈ຺ໂຈ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ໂລກໍ ອຘິປຕິໍ ເຊຏ຺ຐກໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ສເຈ ໂຂ ຕ຺ວໍ ປາປກມ຺ມໍ ກເຣຍ຺ຍາສິ, ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິໂນ ຕາວ ຕໍ ຊານິສ຺ສນ຺ຕິ, ມຫິທ຺ຘິກາ ມຫານຸຠາວາ ໂລເກ ຈ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເທວຕາ ຈ, ຕສ຺ມາ ເຕ ນ ຍຸຕ຺ຕໍ ປາປໍ ກາຕຸ’’ນ຺ຕິ ປາປກມ຺ມໍ ນ ກໂຣຕິ. ຍຖາຫ – ‘‘ມຫາ ໂຂ ປນາຍໍ ໂລກສນ຺ນິວາໂສ, ມຫນ຺ຕສ຺ມິໍ ໂຂ ປນ ໂລກສນ຺ນິວາເສ ສນ຺ຕິ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ອິທ຺ຘິມນ຺ໂຕ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸກາ ປຣຈິຕ຺ຕວິທຸໂນ. ເຕ ທູຣໂຕປິ ປສ຺ສນ຺ຕິ, ອາສນ຺ນາປິ ນ ທິສ຺ສນ຺ຕິ, ເຈຕສາປິ ຈິຕ຺ຕໍ ຊານນ຺ຕິ, ເຕປິ ມໍ ເອວໍ ຊານິສ຺ສນ຺ຕິ ‘ປສ຺ສຖ, ໂຠ, ອິມໍ ກຸລປຸຕ຺ຕໍ, ສທ຺ຘາ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິໂຕ ສມາໂນ ໂວກິຓ຺ໂຓ ວິຫຣຕິ ປາປເກຫິ ອກຸສເລຫິ ຘມ຺ເມຫີ’ຕິ. ສນ຺ຕິ ເທວຕາ ອິທ຺ຘິມນ຺ຕິນິໂຍ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸກາ ປຣຈິຕ຺ຕວິທຸນິໂຍ, ຕາ ທູຣໂຕປິ ປສ຺ສນ຺ຕິ, ອາສນ຺ນາປິ ນ ທິສ຺ສນ຺ຕິ, ເຈຕສາປິ ຈິຕ຺ຕໍ ຊານນ຺ຕິ, ຕາປິ ມໍ ຊານິສ຺ສນ຺ຕິ ‘ປສ຺ສຖ, ໂຠ, ອິມໍ ກຸລປຸຕ຺ຕໍ, ສທ຺ຘາ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິໂຕ ສມາໂນ ໂວກິຓ຺ໂຓ ວິຫຣຕິ ປາປເກຫິ ອກຸສເລຫິ ຘມ຺ເມຫີ’ຕິ…ເປ… ໂສ ໂລກໍເຍວ ອຘິປຕິໍ ກຣິຕ຺ວາ ອກຸສລໍ…ເປ… ປຣິຫຣຕີ’’ຕິ. ເອວໍ ໂລກາຘິປຕິ ໂອຕ຺ຕປ຺ປໍ.

ລຊ຺ຊາສຠາວສຓ຺ຐິຕາຕິ ເອຕ຺ຖ ລຊ຺ຊາຕິ ລຊ຺ຊນາກາໂຣ, ເຕນ ສຠາເວນ ສຓ຺ຐິຕາ ຫິຣີ. ຠຍນ຺ຕິ ອປາຍຠຍໍ, ເຕນ ສຠາເວນ ສຓ຺ຐິຕໍ ໂອຕ຺ຕປ຺ປໍ. ຕທຸຠຍໍ ປາປປຣິວຊ຺ຊເນ ປາກຏໍ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ຍຖາ ທ຺ວີສຸ ອໂຍຄຸເຬສຸ ເອໂກ ສີຕໂລ ຠເວຍ຺ຍ ຄູຖມກ຺ຂິໂຕ, ເອໂກ ອຸຓ຺ໂຫ ອາທິຕ຺ໂຕ. ເຕສຸ ຍຖາ ສີຕລໍ ຄູຖມກ຺ຂິຕຕ຺ຕາ ຊິຄຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ວິຎ຺ຎຸຊາຕິໂກ ນ ຄຓ຺ຫາຕິ, ອິຕຣໍ ຑາຫຠເຍນ. ເອວໍ ປຓ຺ຑິໂຕ ລຊ຺ຊາຍ ຊິຄຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ປາປໍ ນ ກໂຣຕິ, ໂອຕ຺ຕປ຺ເປນ ອປາຍຠຍຠີໂຕ ປາປໍ ນ ກໂຣຕິ, ເອວໍ ລຊ຺ຊາສຠາວສຓ຺ຐິຕາ ຫິຣີ, ຠຍສຠາວສຓ຺ຐິຕໍ ໂອຕ຺ຕປ຺ປໍ.

ກຖໍ ສປ຺ປຕິສ຺ສວລກ຺ຂຓາ ຫິຣີ, ວຊ຺ຊຠີຣຸກຠຍທສ຺ສາວິລກ຺ຂຓໍ ໂອຕ຺ຕປ຺ປໍ? ເອກຈ຺ໂຈ ຫິ ຊາຕິມຫຕ຺ຕປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາ, ສຕ຺ຖຸມຫຕ຺ຕປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາ, ທາຍຊ຺ຊມຫຕ຺ຕປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາ, ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິມຫຕ຺ຕປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາຕິ ເອວໍ ຈຕູຫິ ກາຣເຓຫິ ຕຕ຺ຖ ຄາຣເວນ ສປ຺ປຕິສ຺ສວລກ຺ຂຓໍ ຫິຣິໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ປາປໍ ນ ກໂຣຕິ. ເອກຈ຺ໂຈ ອຕ຺ຕານຸວາທຠຍໍ, ປຣານຸວາທຠຍໍ, ທຓ຺ຑຠຍໍ, ທຸຄ຺ຄຕິຠຍນ຺ຕິ ເອວໍ ຈຕູຫິ ກາຣເຓຫິ ວຊ຺ຊໂຕ ຠາຍນ຺ໂຕ ວຊ຺ຊຠີຣຸກຠຍທສ຺ສາວິລກ຺ຂຓໍ ໂອຕ຺ຕປ຺ປໍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ປາປກມ຺ມໍ ນ ກໂຣຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ອຊ຺ຌຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານາທິຕາ ຫິໂຣຕ຺ຕປ຺ປານໍ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ປາກຏຠາເວນ ວຸຕ຺ຕາ, ນ ປນ ເນສໍ ກທາຈິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎວິປ຺ປໂຍໂຄ. ນ ຫິ ລຊ຺ຊນໍ ນິພ຺ຠຍໍ, ປາປຠຍໍ ວາ ອລຊ຺ຊນໍ ອຕ຺ຖີຕິ. ເອວເມຕ຺ຖ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ອຕ຺ຖວຓ຺ຓນາ ເວທິຕພ຺ພາ.

ສຸກ຺ກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໙. ຈຣິຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໙. ນວເມ ໂລກນ຺ຕິ ສຕ຺ຕໂລກໍ. ສນ຺ຘາເຣນ຺ຕີຕິ ອາຈາຣສນ຺ຘາຣຓວເສນ ຘາເຣນ຺ຕິ. ຐເປນ຺ຕີຕິ ມຣິຍາທາຍໍ ຐເປນ຺ຕິ. ຣກ຺ຂນ຺ຕີຕິ ອາຈາຣສນ຺ຘາຣເຓນ ມຣິຍາທາຍໍ ຐເປຕ຺ວາ ຣກ຺ຂນ຺ຕິ. ຄຣຸຈິຕ຺ຕີກາຣວເສນ ນ ປຎ຺ຎາເຍຖາຕິ ຄຣຸໍ ກຕ຺ວາ ຈິຕ຺ເຕ ກຣຓວເສນ ນ ປຎ຺ຎາເຍຖ, ອຍມາຈາໂຣ ນ ລພ຺ເຠຍ຺ຍ. ມາຕຸຈ຺ຉາຕິ ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ອິຕິ-ສທ຺ໂທ ອາທ຺ຍຕ຺ໂຖ. ເຕນ ມາຕຸລານີຕິ ວາ ອາຈຣິຍຠຣິຍາຕິ ວາ ຄຣູນໍ ທາຣາຕິ ວາຕິ ອິເມ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ຕຕ຺ຖ ມາຕຸ ຠຄິນີ ມາຕຸຈ຺ຉາ. ມາຕຸລຠຣິຍາ ມາຕຸລານີ. ຄຣູນໍ ທາຣາ ມຫາປິຕຸຈູຬປິຕຸເຊຏ຺ຐຠາຕຸອາທີນໍ ຄຣຸຏ຺ຐານິຍານໍ ຠຣິຍາ. ຍຖາ ອເຊຬກາຕິອາທີສຸ ອຍໍ ສງ຺ເຂປຕ຺ໂຖ – ຍຖາ ອເຊຬກາທໂຍ ຕິຣຈ຺ຉານາ ຫິໂຣຕ຺ຕປ຺ປຣຫິຕາ ມາຕາຕິ ສຎ຺ຎໍ ອກຕ຺ວາ ຠິນ຺ນມຣິຍາທາ ສພ຺ພຕ຺ຖ ສມ຺ເຠເທນ ວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ເອວມຍໍ ມນຸສ຺ສໂລໂກ ຍທິ ໂລກປາລຘມ຺ມາ ນ ຠເວຍ຺ຍຸໍ, ສພ຺ພຕ຺ຖ ສມ຺ເຠເທນ ວຕ຺ເຕຍ຺ຍ. ຍສ຺ມາ ປນິເມ ໂລກປາລກຘມ຺ມາ ໂລກໍ ປາເລນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ນຕ຺ຖິ ສມ຺ເຠໂທຕິ.

ຈຣິຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໐. ວສ຺ສູປນາຍິກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໐. ທສເມ ອປຎ຺ຎຕ຺ຕາຕິ ອນນຸຎ຺ຎາຕາ, ອວິຫິຕາ ວາ. ວສ຺ເສຕິ ວສ຺ສາຣຕ຺ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ, ອຸຕຸວສ຺ເສຕິ ເຫມນ຺ຕໍ ສນ຺ຘາຍ. ເອກິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ຊີວໍ ວິເຫເຐນ຺ຕາຕິ ຣຸກ຺ຂລຕາທີສຸ ຊີວສຎ຺ຎິຕາຍ ເອວມາຫໍສຸ. ເອກິນ຺ທ຺ຣິຍນ຺ຕິ ຈ ກາຍິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອຕ຺ຖີຕິ ມຎ຺ຎມານາ ວທນ຺ຕິ. ສງ຺ຆາຕໍ ອາປາເທນ຺ຕາຕິ ວິນາສໍ ອາປາເທນ຺ຕາ. ສໍກສາຍິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ອປ຺ໂປສ຺ສຸກ຺ກາ ນິພທ຺ຘວາສໍ ວສິສ຺ສນ຺ຕິ. ອປຣຊ຺ຊຸຄຕາຍ ອາສາຬ຺ຫິຍາ ອຸປຄນ຺ຕພ຺ພາຕິ ເອຕ຺ຖ ອປຣຊ຺ຊຸ ຄຕາຍ ອສ຺ສາຕິ ອປຣຊ຺ຊຸຄຕາ, ຕສ຺ສາ ອປຣຊ຺ຊຸຄຕາຍ ອຕິກ຺ກນ຺ຕາຍ, ອປຣສ຺ມິໍ ທິວເສຕິ ອຕ຺ໂຖ, ຕສ຺ມາ ອາສາຬ຺ຫິປຸຓ຺ຓມາຍ ອນນ຺ຕເຣ ປາຏິປທທິວເສ ອຸປຄນ຺ຕພ຺ພາຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ມາສຄຕາຍ ອາສາຬ຺ຫິຍາ ອຸປຄນ຺ຕພ຺ພາຕິ ມາໂສ ຄຕາຍ ອສ຺ສາຕິ ມາສຄຕາ, ຕສ຺ສາ ມາສຄຕາຍ ອຕິກ຺ກນ຺ຕາຍ, ມາເສ ປຣິປຸຓ຺ເຓຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕສ຺ມາ ອາສາຬ຺ຫິປຸຓ຺ຓມໂຕ ປຣາຍ ປຸຓ຺ຓມາຍ ອນນ຺ຕເຣ ປາຏິປທທິວເສ ອຸປຄນ຺ຕພ຺ພາຕິ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ວສ຺ສູປນາຍິກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ກມ຺ມກາຣຓວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາຍ ລີນຕ຺ຖປ຺ປກາສນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ອຘິກຣຓວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ

໑໑. ທຸຕິຍວຄ຺ຄສ຺ສ ປຐເມ ອປ຺ປຏິສງ຺ຂາເນ ນ ກມ຺ປຕີຕິ ປຏິສງ຺ຂານພລໍ, ອຸປປຣິກ຺ຂນປຎ຺ຎາເຍຕໍ ນາມໍ. ວີຣິຍສີເສນ ສຕ຺ຕ ໂພຊ຺ຌງ຺ເຄ ຠາເວນ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ພລໍ ຠາວນາພລໍ. ວີຣິຍຸປຕ຺ຖມ຺ເຠນ ຫິ ກຸສລຠາວນາ ພລວຕີ ຖິຣາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕຖາ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ພລວຕີ ກຸສລຠາວນາ ພລວນ຺ໂຕ ສຕ຺ຕ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາຕິປິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ອຕ຺ຖໂຕ ວີຣິຍສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄສີເສນ ສຕ຺ຕ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ ໂຫນ຺ຕິ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ – ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕມໍ ຠາວນາພລໍ? ຍາ ກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ອາເສວນາ ຠາວນາ ພຫຸລີກມ຺ມໍ, ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ຠາວນາພລໍ. ສຕ຺ຕປິ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ ຠາວນາພລ’’ນ຺ຕິ (ຘ. ສ. ໑໓໖໑).

ອກມ຺ປິຍຏ຺ເຐນາຕິ ປຏິປກ຺ເຂຫິ ອກມ຺ປນີຍຏ຺ເຐນ. ທຸຣຠິຠວນຏ຺ເຐນາຕິ ທຸຣຠິຠວນີຍຏ຺ເຐນ. ອນຊ຺ໂຌມທ຺ທນຏ຺ເຐນາຕິ ອຘິຠວິຕ຺ວາ ອນວມທ຺ທນຏ຺ເຐນ. ເອຕານີຕິ ເອຕານິ ຍຖາວຸຕ຺ຕານິ ທ຺ເວປິ ພລານິ. ເອຕທຄ຺ຄໍ ນາຄຕນ຺ຕິ ‘‘ເອຕທຄ຺ຄໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ທ຺ວິນ຺ນໍ ພລານໍ ຍທິທໍ ຠາວນາພລ’’ນ຺ຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ເອຕທຄ຺ຄໍ ນາຄຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໑໒. ທຸຕິເຍ ວິເວກໍ ນິສ຺ສິຕນ຺ຕິ ວິເວກນິສ຺ສິຕໍ, ຍຖາ ວາ ວິເວກວເສນ ປວຕ຺ຕໍ ຌານໍ ‘‘ວິເວກຊ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ເອວໍ ວິເວກວເສນ ປວຕ຺ໂຕ ສຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ໂຄ ‘‘ວິເວກນິສ຺ສິໂຕ’’ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ນິສ຺ສຍຏ຺ໂຐ ຈ ວິປສ຺ສນາມຄ຺ຄານໍ ວເສນ ມຄ຺ຄຜລານໍ ເວທິຕພ຺ໂພ, ອສຕິປິ ວາ ປຸພ຺ພາປຣຠາເວ ‘‘ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາໂທ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ປຈ຺ຈເຍນ ສມຸປ຺ປາທນໍ ວິຍ ອວິນາຠາວິຘມ຺ມພ຺ຍາປາຣາ ນິສ຺ສຍນຠາວນາ ສມ຺ຠວນ຺ຕີຕິ. ‘‘ຕທງ຺ຄສມຸຈ຺ເຉທນິສ຺ສຣຓວິເວກນິສ຺ສິຕ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິວິເວກນິສ຺ສິຕສ຺ສ ອວຈນໍ ‘‘ສຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄໍ ຠາເວຕີ’’ຕິອາທິນາ ອິຘ ຠາເວຕພ຺ພານໍ ສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄານໍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ຠາວິຕໂພຊ຺ຌງ຺ຄສ຺ສ ຫິ ສຈ຺ຉິກາຕພ຺ພາ ພລໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ, ເຕສໍ ກິຈ຺ຈໍ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິວິເວໂກ. ອຊ຺ຌາສຍໂຕຕິ ‘‘ນິພ຺ພານໍ ສຈ຺ຉິກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ປວຕ຺ຕອຊ຺ຌາສຍໂຕ. ຍທິປິ ຫິ ວິປສ຺ສນາກ຺ຂເຓ ສງ຺ຂາຣາຣມ຺ມຓໍ ຈິຕ຺ຕໍ, ສງ຺ຂາເຣສຸ ປນ ອາທີນວໍ ທິສ຺ວາ ຕປ຺ປຏິປກ຺ເຂ ນິພ຺ພາເນ ນິນ຺ນຕາຍ ອຊ຺ຌາສຍໂຕ ນິສ຺ສຣຓວິເວກນິສ຺ສິໂຕ ໂຫຕິ ອຸຓ຺ຫາຠິຠູຕສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ສີຕນິນ຺ນຈິຕ຺ຕຕາ ວິຍ.

‘‘ປຎ຺ຈວິຘວິເວກນິສ຺ສິຕມ຺ປີຕິ ເອເກ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຍຖາວຸຕ຺ຕວິເວກຕ຺ຕຍໂຕ ອຎ຺ຎໍ ວິເວກທ຺ວຍໍ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເຕ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຌານກ຺ຂເຓ ຕາວ ກິຈ຺ຈໂຕ ວິກ຺ຂມ຺ຠນວິເວກນິສ຺ສິຕໍ, ວິປສ຺ສນາກ຺ຂເຓ ອຊ຺ຌາສຍໂຕ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິວິເວກນິສ຺ສິຕໍ ຠາເວຕີຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ‘‘ເອວາຫໍ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ວິໂມກ຺ຂໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຕຕ຺ຖ ນິນ຺ນຊ຺ຌາສຍຕາຍ. ເຕນາຫ ‘‘ຕສ຺ມາ ເຕສໍ ມເຕນາ’’ຕິອາທິ. ເຫຏ຺ຐາ ກສິຓຊ຺ຌານຄ຺ຄຫເຓນ ອາຣຸປ຺ປານມ຺ປິ ຄຫຓໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ, ຕສ຺ມາ ‘‘ເອເຕສໍ ຌານານ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາປິ ເຕສໍ ສງ຺ຄໂຫ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຍສ຺ມາ ປຫານວິນໂຍ ວິຍ ວິຣາຄນິໂຣຘາປິ ອິຘາຘິປ຺ເປຕວິເວເກນ ອຕ຺ຖໂຕ ນິພ຺ພິສິຏ຺ຐາ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເອສ ນໂຍ ວິຣາຄນິສ຺ສິຕນ຺ຕິອາທີສູ’’ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ວິເວກຕ຺ຖາ ເອວ ຫິ ວິຣາຄາທໂຍ’’ຕິ.

ໂວສ຺ສຄ຺ຄ-ສທ຺ໂທ ປຣິຈ຺ຈາຄຕ຺ໂຖ ປກ຺ຂນ຺ທນຕ຺ໂຖ ຈາຕິ ໂວສ຺ສຄ຺ຄສ຺ສ ທຸວິຘຕາ ວຸຕ຺ຕາ. ໂວສ຺ສຊ຺ຊນຎ຺ຫິ ປຫານໍ ວິສ຺ສຏ຺ຐຠາເວນ ນິໂຣຘນປກ຺ຂນ຺ທນມ຺ປິ ຈ. ຕສ຺ມາ ວິປສ຺ສນາກ຺ຂເຓ ຕທງ຺ຄວເສນ ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ສມຸຈ຺ເຉທວເສນ ປຏິປກ຺ຂສ຺ສ ປຫານໍ ໂວສ຺ສຄ຺ໂຄ, ຕຖາ ວິປສ຺ສນາກ຺ຂເຓ ຕນ຺ນິນ຺ນຠາເວນ, ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ອາຣມ຺ມຓກຣເຓນ ວິສ຺ສຏ຺ຐສຠາວຕາ ໂວສ຺ສຄ຺ໂຄຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເຕເນວາຫ ‘‘ຕຕ຺ຖ ປຣິຈ຺ຈາຄໂວສ຺ສຄ຺ໂຄ’’ຕິອາທິ. ອຍໍ ສຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ໂຄຕິ ອຍໍ ມິສ຺ສກວເສນ ວຸຕ຺ໂຕ ສຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ໂຄ. ຍຖາວຸຕ຺ເຕນ ປກາເຣນາຕິ ຕທງ຺ຄປ຺ປຫານສມຸຈ຺ເຉທປ຺ປຫານປ຺ປກາເຣນ ຕນ຺ນິນ຺ນຕທາຣມ຺ມຓປ຺ປກາເຣນ ຈ. ປຸພ຺ເພ ໂວສ຺ສຄ຺ຄວຈນສ຺ເສວ ອຕ຺ຖສ຺ສ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອາຫ ‘‘ສກເລນ ວຈເນນາ’’ຕິ. ປຣິຓມນ຺ຕນ຺ຕິ ວິປສ຺ສນາກ຺ຂເຓ ຕທງ຺ຄຕນ຺ນິນ຺ນປ຺ປກາເຣນ ປຣິຓມນ຺ຕໍ. ປຣິຓຕນ຺ຕິ ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ສມຸຈ຺ເຉທຕທາຣມ຺ມຓປ຺ປກາເຣນ ປຣິຓຕໍ. ປຣິຓາໂມ ນາມ ອິຘ ປຣິປາໂກຕິ ອາຫ ‘‘ປຣິປຈ຺ຈນ຺ຕໍ ປຣິປກ຺ກຎ຺ຈາ’’ຕິ. ປຣິປາໂກ ຈ ອາເສວນລາເຠນ ລທ຺ຘສາມຕ຺ຖິຍສ຺ສ ກິເລເສ ປຣິຈ຺ຈຊິຕຸໍ ນິພ຺ພານໍ ປກ຺ຂນ຺ທິຕຸໍ ຕິກ຺ຂວິສທຠາໂວ. ເຕນາຫ ‘‘ອຍຎ຺ຫີ’’ຕິອາທິ. ເອສ ນໂຍຕິ ຍ຺ວາຍໍ ນໂຍ ‘‘ວິເວກນິສ຺ສິຕ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ສຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ເຄ ວຸຕ຺ໂຕ, ເສເສສຸ ຘມ຺ມວິຈຍສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ, ເອວໍ ຕຕ຺ຖ ເນຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

‘‘ວິເວກນິສ຺ສິຕ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ ລພ຺ຠມານມຕ຺ຖໍ ສາມຎ຺ຎໂຕ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ອິຘາຘິປ຺ເປຕມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອິຘ ປນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ສພ຺ພສງ຺ຂເຕຫີຕິ ສພ຺ເພຫິ ປຈ຺ຈຍສມຸປ຺ປນ຺ນຘມ຺ເມຫິ. ສພ຺ເພສນ຺ຕິ ສງ຺ຂຕຘມ຺ມານໍ. ວິເວກໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາຕິ ນິພ຺ພານສງ຺ຂາຕໍ ວິເວກໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ. ຕຎ຺ຈ ໂຂຕິ ຕເທວ ສຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄໍ.

໑໓. ຕຕິເຍ ຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕ຺ຖາຍາຕິ ຈິຕ຺ຕສມາຘານຕ຺ຖາຍ, ທິຏ຺ຐຘມ຺ເມ ສຸຂວິຫາຣາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕາສີເສນ ຫິ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາໂຣ ວຸຕ຺ໂຕ. ສຸກ຺ຂວິປສ຺ສກຂີຓາສວານໍ ວເສນ ເຫຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕ ຫິ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ‘‘ເອກຄ຺ຄຈິຕ຺ຕາ ສຸຂໍ ທິວສໍ ວິຫຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ ອິຈ຺ເຈວ ກສິຓປຣິກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ອຏ຺ຐ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕນ຺ຕິ. ວິປສ຺ສນາປາທກຕ຺ຖາຍາຕິອາທີສຸ ປນ ເສກ຺ຂປຸຖຸຊ຺ຊນາ ‘‘ສມາປຕ຺ຕິໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ສມາຫິເຕນ ຈິຕ຺ເຕນ ວິປສ຺ສາມາ’’ຕິ ນິພ຺ພຕ຺ເຕນ຺ຕາ ວິປສ຺ສນາປາທກຕ຺ຖາຍ ຠາເວນ຺ຕິ.

ເຍ ປນ ອຏ຺ຐ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ອຠິຎ຺ຎາປາທກຊ຺ຌານໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ສມາປຕ຺ຕິໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ‘‘ເອໂກປິ ຫຸຕ຺ວາ ພຫຸຘາ ໂຫຕີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໑.໒໓໘; ມ. ນິ. ໑.໑໔໗; ສໍ. ນິ. ໒.໗໐; ໕.໘໓໔, ໘໔໒) ວຸຕ຺ຕນຍາ ອຠິຎ຺ຎາໂຍ ປຕ຺ເຖນ຺ຕາ ນິພ຺ພຕ຺ເຕນ຺ຕິ, ເຕ ອຠິຎ຺ຎາປາທກຕ຺ຖາຍ ຠາເວນ຺ຕິ. ເຍ ອຏ຺ຐ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ນິໂຣຘສມາປຕ຺ຕິໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ‘‘ສຕ຺ຕາຫໍ ອຈິຕ຺ຕາ ຫຸຕ຺ວາ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ນິໂຣຘໍ ນິພ຺ພານໍ ປຕ຺ວາ ສຸຂໍ ວິຫຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ ນິພ຺ພຕ຺ເຕນ຺ຕິ, ເຕ ນິໂຣຘປາທກຕ຺ຖາຍ ຠາເວນ຺ຕິ. ເຍ ປນ ອຏ຺ຐ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ອປຣິຫີນຊ຺ຌານາ ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສາມາ’’ຕິ ນິພ຺ພຕ຺ເຕນ຺ຕິ, ເຕ ຠວວິເສສຕ຺ຖາຍ ຠາເວນ຺ຕິ.

ຍຸຕ຺ຕໍ ຕາວ ຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕາຍ ຠວວິເສສຕ຺ຖຕາ ວິຍ ວິປສ຺ສນາປາທກຕ຺ຖຕາປິ ຈຕຸກ຺ກຊ຺ຌານສາຘາຣຓາຕິ ເຕສໍ ວເສນ ‘‘ຈຕ຺ຕາຣິ ຌານານີ’’ຕິ ວຈນໍ, ອຠິຎ຺ຎາປາທກຕ຺ຖຕາ ປນ ນິໂຣຘປາທກຕ຺ຖຕາ ຈ ຈຕຸຕ຺ຖສ຺ເສວ ຌານສ຺ສ ອາເວຓິກາ, ສາ ກຖໍ ຈຕຸກ຺ກຊ຺ຌານສາຘາຣຓາ ວຸຕ຺ຕາຕິ? ປຣມ຺ປຣາຘິຏ຺ຐານຠາວໂຕ. ປທຏ຺ຐານປທຏ຺ຐານມ຺ປິ ຫິ ປທຏ຺ຐານນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ ກາຣຓກາຣຓນ຺ຕິ ຍຖາ ‘‘ຕິເຓຫິ ຠຕ຺ຕໍ ສິທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ.

໑໔. ຈຕຸຕ຺ເຖ ສສກສ຺ສ ອຸປ຺ປຕນໍ ວິຍ ໂຫຕີຕິ ປຖວິຊິຄຸຈ຺ຉນສສກສ຺ສ ອຸປ຺ປຕນໍ ວິຍ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖາຍໍ ອຕ຺ຖສລ຺ລາປິກາ ອຸປມາ – ປຖວີ ກິຣ ສສກໍ ອາຫ – ‘‘ເຫ ສສກາ’’ຕິ. ສສໂກ ອາຫ – ‘‘ໂກ ເອໂສ’’ຕິ. ກສ຺ມາ ມເມວ ອຸປຣິ ສພ຺ພອິຣິຍາປເຖ ກປ຺ເປນ຺ໂຕ ອຸຈ຺ຈາຣປສ຺ສາວໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ມໍ ນ ຊານາສີຕິ? ສຸຏ຺ຐຸ ຕຍາ ອຫໍ ທິຏ຺ໂຐ, ມຍາ ອກ຺ກນ຺ຕຏ຺ຐານຎ຺ຫິ ອງ຺ຄຸລຄ຺ເຄຫິ ຜຸຏ຺ຐຏ຺ຐານໍ ວິຍ ໂຫຕິ, ວິສ຺ສຏ຺ຐອຸທກໍ ອປ຺ປມຕ຺ຕກໍ, ກຣີສໍ ກຏກຜລມຕ຺ຕໍ, ຫຕ຺ຖິອສ຺ສາທີຫິ ປນ ອກ຺ກນ຺ຕຏ຺ຐານມ຺ປິ ມຫນ຺ຕໍ, ປສ຺ສາໂວປິ ເນສໍ ຆຏມຕ຺ໂຕ, ອຸຈ຺ຈາໂຣປິ ປຈ຺ຉິມຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ອລໍ ມຍ຺ຫໍ ຕຍາຕິ ອຸປ຺ປຕິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ຐາເນ ປຕິໂຕ. ຕໂຕ ນໍ ປຖວີ ອາຫ – ‘‘ອໂຫ ທູຣໍ ຄໂຕປິ ນນຸ ມຍ຺ຫໍເຍວ ອຸປຣິ ປຕິໂຕສີ’’ຕິ? ໂສ ປຸນ ຕໍ ຊິຄຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອຸປ຺ປຕິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ປຕິໂຕ. ເອວໍ ວສ຺ສສຫສ຺ສມ຺ປິ ອຸປ຺ປຕິຕ຺ວາ ອຸປ຺ປຕິຕ຺ວາ ປຕມາໂນ ສສໂກ ເນວ ປຖວິຍາ ອນ຺ຕໍ ປາປຸຓິຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ. ນ ໂກຏິນ຺ຕິ ນ ປຸພ຺ພໂກຏິໍ. ອິຕເຣສນ຺ຕິ ວິປຎ຺ຈິຕຎ຺ຎຸເນຍ຺ຍປທປຣມານໍ.

໑໕. ປຎ຺ຈເມ ສມເຖຫິ ອຘິກຣີຍຕິ ວູປສມ຺ມຕີຕິ ອຘິກຣຓໍ, ອຏ຺ຐາຣສ ເຠທກຣວຕ຺ຖູນິ ນິສ຺ສາຍ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ວິວາໂທເຍວ ວິວາທາຘິກຣຓໍ. ‘‘ອິຘ ຠິກ຺ຂູ ຠິກ຺ຂຸໍ ອນຸວທນ຺ຕິ ສີລວິປຕ຺ຕິຍາ ວາ’’ຕິອາທິນາ (ຈູຬວ. ໒໑໕) ຈຕສ຺ໂສ ວິປຕ຺ຕິໂຍ ນິສ຺ສາຍ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ອນຸວາໂທເຍວ ອນຸວາທາຘິກຣຓໍ. ປຎ຺ຈປິ ອາປຕ຺ຕິກ຺ຂນ຺ຘາ ອາປຕ຺ຕາຘິກຣຓໍ. ‘‘ສຕ຺ຕປິ ອາປຕ຺ຕິກ຺ຂນ຺ຘາ ອາປຕ຺ຕາຘິກຣຓ’’ນ຺ຕິ (ຈູຬວ. ໒໑໕) ວຈນໂຕ ອາປຕ຺ຕິເຍວ ອາປຕ຺ຕາຘິກຣຓໍ. ‘‘ຍາ ສງ຺ຆສ຺ສ ກິຈ຺ຈຍຕາ ກຣຓີຍຕາ ອປໂລກນກມ຺ມໍ ຎຕ຺ຕິກມ຺ມໍ ຎຕ຺ຕິທຸຕິຍກມ຺ມໍ ຎຕ຺ຕິຈຕຸຕ຺ຖກມ຺ມ’’ນ຺ຕິ (ຈູຬວ. ໒໑໕) ເອວມາຄຕໍ ຈຕຸພ຺ພິຘໍ ສງ຺ຆກິຈ຺ຈໍ ກິຈ຺ຈາຘິກຣຓນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເສສເມຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວ.

໑໖. ຉຏ຺ເຐ ອປາກຏນາໂມຕິ ‘‘ເສໂລ, ກູຏທນ຺ໂຕ’’ຕິອາທິນາ ອນຠິຎ຺ຎາໂຕ. ເຍນ ວາ ກາຣເຓນາຕິ ເຫຕຸມ຺ຫິ ອິທໍ ກຣຓວຈນໍ. ເຫຕຸອຕ຺ໂຖ ຫິ ກິຣິຍາກາຣຓໍ, ນ ກຣຓໍ ວິຍ ກິຣິຍຕ຺ໂຖ, ຕສ຺ມາ ນານປ຺ປກາຣຄຸຓວິເສສາຘິຄມຕ຺ຖາ ອິຘ ອຸປສງ຺ກມນກິຣິຍາຕິ ‘‘ອນ຺ເນນ ວສຕິ, ອຊ຺ເຌເນນ ວສຕີ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ ເຫຕຸອຕ຺ຖເມເວຕໍ ກຣຓວຈນໍ ຍຸຕ຺ຕໍ, ນ ກຣຓຕ຺ຖໍ ຕສ຺ສ ອຍຸຊ຺ຊມານຕ຺ຕາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເຍນ ວາ ກາຣເຓນາ’’ຕິ. ອວິຠາຄໂຕ ສຕຕໍ ປວຕ຺ຕິຕນິຣຕິສຍສາທຸວິປຸລາມຕຣສສທ຺ຘມ຺ມຜລຕາຍ ສາທຸຜລນິຈ຺ຈຜລິຕມຫາຣຸກ຺ເຂນ ຠຄວາ ອຸປມິໂຕ. ສາທຸຜລູປໂຠຄາຘິປ຺ປາຍຄ຺ຄຫເຓເນວ ຫິ ຣຸກ຺ຂສ຺ສ ສາທຸຜລຕາ ຄຫິຕາຕິ. ອຸປສງ຺ກມີຕິ ອຸປສງ຺ກນ຺ໂຕ. ສມ຺ປຕ຺ຕກາມຕາຍ ຫິ ກິຎ຺ຈິ ຐານໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຕໍຕໍປເທສາຕິກ຺ກມເນນ ອຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກນ຺ໂຕຕິ ຈ ວຕ຺ຕພ຺ພຕໍ ລຠຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ຄໂຕຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕີ’’ຕິ, ອຸປຄໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາຕິ ປຸພ຺ພກາລກິຣິຍານິທ຺ເທໂສຕິ ອາຫ ‘‘ອຸປສງ຺ກມນປຣິໂຍສານທີປນ’’ນ຺ຕິ. ຕໂຕຕິ ຍໍ ຐານໍ ປຕ຺ໂຕ ‘‘ອຸປສງ຺ກມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ, ຕໂຕ ອຸປຄຕຏ຺ຐານໂຕ.

ຍຖາ ຂມນີຍາທີນິ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕຕິ ຍຖາ ຠຄວາ ‘‘ກຈ຺ຈິ ເຕ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຂມນີຍໍ, ກຈ຺ຈິ ຍາປນີຍ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ຂມນີຍາທີນິ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ເຕນ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓນ ສທ຺ຘິໍ ສມປ຺ປວຕ຺ຕໂມໂທ ອໂຫສິ ປຸພ຺ພຠາສິຕາຍ, ເອວໍ ໂສປິ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຕທນຸກຣເຓນ ຠຄວຕາ ສທ຺ຘິໍ ສມປ຺ປວຕ຺ຕໂມໂທ ອໂຫສີຕິ ໂຍຊນາ. ຕໍ ປນ ສມປ຺ປວຕ຺ຕໂມທຕໍ ອຸປມາຍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສີໂຕທກໍ ວິຍາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ສມ຺ໂມທິຕນ຺ຕິ ສໍສນ຺ທິຕໍ. ເອກີຠາວນ຺ຕິ ສມ຺ໂມທນກິຣິຍາຍ ສມານຕໍ. ຂມນີຍນ຺ຕິ ‘‘ອິທໍ ຈຕຸຈກ຺ກໍ ນວທ຺ວາຣໍ ສຣີຣຍນ຺ຕໍ ທຸກ຺ຂພຫຸລຕາຍ ສຠາວໂຕ ທຸສ຺ສຫໍ, ກຈ຺ຈິ ຂມິຕຸໍ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ. ຍາປນີຍນ຺ຕິ ອາຫາຣາທິປ຺ປຏິພທ຺ຘວຸຕ຺ຕິກໍ ຈິຣປ຺ປພນ຺ຘສງ຺ຂາຕາຍ ຍາປນາຍ ກຈ຺ຈິ ຍາເປຕຸໍ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍໍ. ສີສໂຣຄາທິອາພາຘາຠາເວນ ກຈ຺ຈິ ອປ຺ປາພາຘໍ. ທຸກ຺ຂຊີວິກາຠາເວນ ກຈ຺ຈິ ອປ຺ປາຕງ຺ກໍ. ຕໍຕໍກິຈ຺ຈກຣເຓ ອຸຏ຺ຐານສຸຂຕາຍ ກຈ຺ຈິ ລຫຸຏ຺ຐານໍ. ຕທນຸຣູປພລໂຍຄໂຕ ກຈ຺ຈິ ພລໍ. ສຸຂວິຫາຣສມ຺ຠເວນ ກຈ຺ຈິ ຜາສຸວິຫາໂຣ ອຕ຺ຖີຕິ ສພ຺ພຕ຺ຖ ກຈ຺ຈິ-ສທ຺ທໍ ໂຍເຊຕ຺ວາ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ພລປ຺ປຕ຺ຕາ ປີຕິ ປີຕິເຍວ. ຕຣຸຓປີຕິ ປາໂມຊ຺ຊໍ. ສມ຺ໂມທໍ ຊເນຕິ ກໂຣຕີຕິ ສມ຺ໂມທນີກໍ, ຕເທວ ສມ຺ໂມທນີຍໍ. ສມ຺ໂມທິຕພ຺ພໂຕ ສມ຺ໂມທນີຍນ຺ຕິ ອິມໍ ປນ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສມ຺ໂມທິຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕຠາວໂຕ’’ຕິ ອາຫ. ສຣິຕພ຺ພຠາວໂຕຕິ ອນຸສ຺ສຣິຕພ຺ພຠາວໂຕ. ‘‘ສຣຓີຍ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ທີຆໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ສາຣຓີຍ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຸຍ຺ຍມານສຸຂໂຕຕິ ອາປາຖຄຕມຘຸຣຕໍ ອາຫ, ອນຸສ຺ສຣິຍມານສຸຂໂຕຕິ ວິມທ຺ທຣມຓີຍຕໍ. ພ຺ຍຎ຺ຊນປຣິສຸທ຺ຘຕາຍາຕິ ສຠາວນິຣຸຕ຺ຕິຠາເວນ ຕສ຺ສາ ກຖາຍ ວຈນຈາຕຸຣິຍມາຫ. ອຕ຺ຖປຣິສຸທ຺ຘຕາຍາຕິ ອຕ຺ຖສ຺ສ ນິຣຸປກ຺ກິເລສຕໍ. ອເນເກຫິ ປຣິຍາເຍຫີຕິ ອເນເກຫິ ກາຣເຓຫິ.

ອຕິທູຣອຈ຺ຈາສນ຺ນປ຺ປຏິກ຺ເຂເປນ ນາຕິທູຣໍ ນຈ຺ຈາສນ຺ນໍ ນາມ ຄຫິຕໍ, ຕໍ ປນ ອວກໍສໂຕ ອຸຠິນ຺ນໍ ປສາຣິຕຫຕ຺ຖາສງ຺ຆຏ຺ຏເນນ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຄີວໍ ປສາເຣຕ຺ວາຕິ ຄີວໍ ປຣິວຏ຺ຏນວເສນ ປສາເຣຕ຺ວາ.

ເອຕທໂວຈາຕິ ເອຕໍ ‘‘ໂກ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ເຫຕູ’’ຕິອາທິປຸຈ຺ຉາວຈນໍ ອໂວຈ. ເຕເນວ ‘‘ເອຕທໂວຈາ’’ຕິ ປທໍ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ທຸວິຘາ ຫິ ປຸຈ຺ຉາຕິອາທິນາ ປຸຈ຺ຉາວິຠາຄໍ ທສ຺ເສຕິ. ຕຕ຺ຖ ອຄາເຣ ນິຍຸຕ຺ໂຕ ອຄາຣິໂກ, ຕສ຺ສ ປຸຈ຺ຉາ ອຄາຣິກປຸຈ຺ຉາ. ອຄາຣິກໂຕ ອຎ຺ໂຎ ອນຄາຣິໂກ ປພ຺ພຊ຺ຊູປຄໂຕ, ຕສ຺ສ ປຸຈ຺ຉາ ອນຄາຣິກປຸຈ຺ຉາ. ກິຎ຺ຈາປິ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ‘‘ຊນໂກ ເຫຕຸ, ປຄ຺ຄາຫໂກ ປຈ຺ຈໂຍ. ອສາຘາຣໂຓ ເຫຕຸ, ສາຘາຣໂຓ ປຈ຺ຈໂຍ. ສຠາໂຄ ເຫຕຸ, ອສຠາໂຄ ປຈ຺ຈໂຍ. ປຸພ຺ພກາລິໂກ ເຫຕຸ, ສຫປວຕ຺ໂຕ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິອາທິນາ ເຫຕຸປຈ຺ຈຍາ ວິຠຊ຺ຊ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ອິຘ ປນ ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຫາຠູຕາ ເຫຕຸ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຫາຠູຕາ ປຈ຺ຈໂຍ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ປຎ຺ຎາປນາຍາ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໓.໘໖) ວິຍ ເຫຕຸປຈ຺ຈຍສທ຺ທາ ສມານຕ຺ຖາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອຸຠຍມ຺ເປຕໍ ກາຣຓເວວຈນເມວາ’’ຕິ ອາຫ. ວິສມຈຣິຍາຕິ ຠາວນປຸໍສກນິທ຺ເທໂສ.

ອຠິກ຺ກນ຺ຕາຕິ ອຕິກ຺ກນ຺ຕາ, ວິຄຕາຕິ ອຕ຺ໂຖຕິ ອາຫ ‘‘ຂເຍ ທິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ຕຖາ ຫິ ‘‘ນິກ຺ຂນ຺ໂຕ ປຐໂມ ຍາໂມ’’ຕິ ອຸປຣິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຠິກ຺ກນ຺ຕຕໂຣຕິ ອຕິວິຍ ກນ຺ຕຕໂຣ ມໂນຣໂມ, ຕາທິໂສ ຈ ສຸນ຺ທໂຣ ຠທ຺ທໂກ ນາມ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ສຸນ຺ທເຣ ທິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ໂກຕິ ເທວນາຄຍກ຺ຂຄນ຺ຘພ຺ພາທີສຸ ໂກ ກຕໂມ? ເມຕິ ມມ. ປາທານີຕິ ປາເທ. ອິທ຺ຘິຍາຕິ ອິມາຍ ເອວຣູປາຍ ເທວິທ຺ຘິຍາ. ຍສສາຕິ ອິມິນາ ເອທິເສນ ປຣິວາເຣນ ປຣິຈ຺ເຉເທນ ຈ. ຊລນ຺ຕິ ວິຊ຺ໂຊຕມາໂນ. ອຠິກ຺ກນ຺ເຕນາຕິ ອຕິວິຍ ກນ຺ເຕນ ກມນີເຍນ ອຠິຣູເປນ. ວຓ຺ເຓນາຕິ ຉວິວຓ຺ເຓນ ສຣີຣວຓ຺ຓນິຠາຍ. ສພ຺ພາ ໂອຠາສຍໍ ທິສາຕິ ທສ ທິສາ ປຠາເສນ຺ໂຕ, ຈນ຺ໂທ ວິຍ ສູຣິໂຍ ວິຍ ຈ ເອໂກຠາສໍ ເອກາໂລກໍ ກໂຣນ຺ໂຕຕິ ຄາຖາຍ ອຕ຺ໂຖ. ອຠິຣູເປຕິ ອຸຬາຣຣູເປ ສມ຺ປນ຺ນຣູເປ.

‘‘ໂຈໂຣ, ໂຈໂຣ; ສປ຺ໂປ, ສປ຺ໂປ’’ຕິອາທີສຸ ຠເຍ ອາເມຑິຕໍ. ‘‘ວິຊ຺ຌ, ວິຊ຺ຌ; ປຫຣ, ປຫຣາ’’ຕິອາທີສຸ ໂກເຘ. ‘‘ສາຘຸ, ສາຘູ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໓໒໗.ສໍ. ນິ. ໒.໑໒໗; ໓.໓໕; ໕.໑໐໘໕) ປສໍສາຍໍ. ‘‘ຄຈ຺ຉ, ຄຈ຺ຉ; ລຸນາຫິ, ລຸນາຫີ’’ຕິອາທີສຸ ຕຸຣິເຕ. ‘‘ອາຄຈ຺ຉ, ອາຄຈ຺ຉາ’’ຕິອາທີສຸ ໂກຕູຫເລ. ‘‘ພຸທ຺ໂຘ, ພຸທ຺ໂຘຕິ ຈິນ຺ເຕນ຺ໂຕ’’ຕິອາທີສຸ (ພຸ. ວໍ. ໒.໔໔) ອຈ຺ຉເຣ. ‘‘ອຠິກ຺ກມຖາຍສ຺ມນ຺ໂຕ, ອຠິກ຺ກມຖາຍສ຺ມນ຺ໂຕ’’ຕິອາທີສຸ ຫາເສ. ‘‘ກຫໍ ເອກປຸຕ຺ຕກ, ກຫໍ ເອກປຸຕ຺ຕກາ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໒.໓໕໓; ສໍ. ນິ. ໒.໖໓) ໂສເກ. ‘‘ອໂຫ ສຸຂໍ, ອໂຫ ສຸຂ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ອຸທາ. ໒໐; ທີ. ນິ. ໓.໓໐໕; ຈູຬວ. ໓໓໒) ປສາເທ. ຈ-ສທ຺ໂທ ອວຸຕ຺ຕສມຸຈ຺ຈຍຕ຺ໂຕ. ເຕນ ຄຣຫາອສມ຺ມານາທີນໍ ສງ຺ຄໂຫ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ປາໂປ, ປາໂປ’’ຕິອາທີສຸ ຄຣຫາຍໍ. ‘‘ອຠິຣູປກ, ອຠິຣູປກາ’’ຕິອາທີສຸ ອສມ຺ມາເນ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ນຍິທໍ ອາເມຑິຕວເສນ ທ຺ວິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ອຖ ໂຂ ອຕ຺ຖທ຺ວຍວເສນາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອຖ ວາ’’ຕິອາທິມາຫ. ‘‘ອຠິກ຺ກນ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຈນໍ ອເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ນປຸໍສກວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ປນ ຠຄວໂຕ ວຈນໍ ຘມ຺ມສ຺ສ ເທສນາຕິ ກຕ຺ວາ ຕຖາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ໂຠໂຕ ໂຄຕມສ຺ສ ຘມ຺ມເທສນາ’’ຕິ. ທຸຕິຍປເທປິ ເອເສວ ນໂຍ. ໂທສນາສນໂຕຕິ ຣາຄາທິກິເລສວິຘມນໂຕ. ຄຸຓາຘິຄມນໂຕຕິ ສີລາທິຄຸຓານໍ ສມ຺ປາປນໂຕ. ເຍ ຄຸເຓ ເທສນາ ອຘິຄເມຕິ, ເຕສຸ ປຘານຠູເຕ ຕາວ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສທ຺ຘາຊນນໂຕ ປຎ຺ຎາຊນນໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສທ຺ຘາປມຸຂາ ຫິ ໂລກິຍາ ຄຸຓາ, ປຎ຺ຎາປມຸຂາ ໂລກຸຕ຺ຕຣາ.

ສີລາທິອຕ຺ຖສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສາຕ຺ຖໂຕ, ສຠາວນິຣຸຕ຺ຕິສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສພ຺ຍຎ຺ຊນໂຕ. ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍສທ຺ທປ຺ປໂຍຄຕາຍ ອຸຕ຺ຕານປທໂຕ, ສຓ຺ຫສຸຂຸມຠາເວນ ທຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍຕ຺ຖຕາຍ ຄມ຺ຠີຣຕ຺ຖໂຕ. ສິນິທ຺ຘມຸທຸມຘຸຣສທ຺ທປ຺ປໂຍຄຕາຍ ກຓ຺ຓສຸຂໂຕ, ວິປຸລວິສຸທ຺ຘເປມນີຍຕ຺ຖຕາຍ ຫທຍງ຺ຄມໂຕ. ມານາຕິມານວິຘມເນນ ອນຕ຺ຕຸກ຺ກໍສນໂຕ, ຖມ຺ຠສາຣມ຺ຠນິມ຺ມທ຺ທເນນ ອປຣວມ຺ຠນໂຕ. ຫິຕາຘິປ຺ປາຍປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ປເຣສໍ ຣາຄປຣິຬາຫາທິວູປສມເນນ ກຣຸຓາສີຕລໂຕ, ກິເລສນ຺ຘກາຣວິຘມເນນ ປຎ຺ຎາວທາຕໂຕ. ກຣວີກຣຸຕມຎ຺ຊຸຕາຍ ອາປາຖຣມຓີຍໂຕ, ປຸພ຺ພາປຣາວິຣຸທ຺ຘສຸວິສຸທ຺ຘຕ຺ຖຕາຍ ວິມທ຺ທກ຺ຂມໂຕ. ອາປາຖຣມຓີຍຕາຍ ເອວໍ ສຸຍ຺ຍມານສຸຂໂຕ, ວິມທ຺ທກ຺ຂມຕາຍ ຫິຕຊ຺ຌາສຍປ຺ປວຕ຺ຕິຕຕາຍ ຈ ວີມໍສິຍມານຫິຕໂຕ. ເອວມາທີຫີຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ສໍສາຣຈກ຺ກນິວຕ຺ຕນໂຕ, ສທ຺ຘມ຺ມຈກ຺ກປ຺ປວຕ຺ຕນໂຕ, ມິຈ຺ຉາວາທວິຄມນໂຕ, ສມ຺ມາວາທປຕິຏ຺ຐາປນໂຕ, ອກຸສລມູລສມຸທ຺ຘຣຓໂຕ, ກຸສລມູລສໍໂຣປນໂຕ, ອປາຍທ຺ວາຣປິຘານໂຕ, ສຄ຺ຄໂມກ຺ຂທ຺ວາຣວິວຣຓໂຕ, ປຣິຍຸຏ຺ຐານວູປສມນໂຕ, ອນຸສຍສມຸຄ຺ຆາຕນໂຕຕິ ເອວມາທີນໍ ສງ຺ຄໂຫ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ອໂຘມຸຂຏ຺ຐປິຕນ຺ຕິ ເກນຈິ ອໂຘມຸຂໍ ຐປິຕໍ. ເຫຏ຺ຐາມຸຂຊາຕນ຺ຕິ ສຠາເວເນວ ເຫຏ຺ຐາມຸຂຊາຕໍ. ອຸປຣິມຸຂນ຺ຕິ ອຸທ຺ຘໍມຸຂໍ. ອຸຄ຺ຆາເຏຍ຺ຍາຕິ ວິວຏໍ ກເຣຍ຺ຍ. ຫຕ຺ເຖ ຄເຫຕ຺ວາຕິ ‘‘ປຸຣຕ຺ຖາຠິມຸໂຂ ອຸຕ຺ຕຣາຠິມຸໂຂ ວາ ຄຈ຺ຉາ’’ຕິອາທີນິ ອວຕ຺ວາ ຫຕ຺ເຖ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ນິສ຺ສນ຺ເທຫໍ ເອສ ມຄ຺ໂຄ, ເອວໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາ’’ຕິ ວເທຍ຺ຍ. ກາຬປກ຺ຂຈາຕຸທ຺ທສີຕິ ກາຬປກ຺ເຂ ຈາຕຸທ຺ທສີ.

ນິກ຺ກຸຊ຺ຊິຕໍ ອາເຘຍ຺ຍສ຺ສ ອນາຘາຣຠູຕໍ ຠາຊນໍ ອາຘາຣຠາວາປາທນວເສນ ອຸກ຺ກຸຊ຺ເຊຍ຺ຍ. ເຫຏ຺ຐາມຸຂຊາຕຕາຍ ສທ຺ຘມ຺ມວິມຸຂໍ, ອໂຘມຸຂຐປິຕຕາຍ ອສທ຺ຘມ຺ເມ ປຕິຕນ຺ຕິ ເອວໍ ປທທ຺ວຍໍ ຍຖາຣຫໍ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ, ນ ຍຖາສງ຺ຂ຺ຍໍ. ກາມໍ ກາມຈ຺ຉນ຺ທາທໂຍປິ ປຏິຈ຺ຉາທກາ ນີວຣຓຠາວໂຕ, ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິ ປນ ສວິເສສໍ ປຏິຈ຺ຉາທິກາ ສຕ຺ເຕ ມິຈ຺ຉາຠິນິເວສນວເສນາຕິ ອາຫ ‘‘ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິຄຫນປຏິຈ຺ຉນ຺ນ’’ນ຺ຕິ. ເຕນາຫ ຠຄວາ ‘‘ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິປຣມາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ວຊ຺ຊໍ ວທາມີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໑.໓໑໐). ສພ຺ໂພ ອປາຍຄາມິມຄ຺ໂຄ ກຸມ຺ມຄ຺ໂຄ ‘‘ກຸຈ຺ຉິໂຕ ມຄ຺ໂຄ’’ຕິ ກຕ຺ວາ. ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິອາທີນໍ ອຸຊຸປຏິປກ຺ຂຕາຍ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິອາທໂຍ ອຏ຺ຐ ມິຈ຺ຉຕ຺ຕຘມ຺ມາ ມິຈ຺ຉາມຄ຺ໂຄ. ເຕເນວ ຫິ ຕທຸຠຍປ຺ປຏິປກ຺ຂຕໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ສຄ຺ຄໂມກ຺ຂມຄ຺ຄໍ ອາວິກໂຣນ຺ເຕນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສປ຺ປິອາທິສນ຺ນິສ຺ສໂຍ ປທີໂປ ນ ຕຖາ ອຸຊ຺ຊໂລ, ຍຖາ ເຕລສນ຺ນິສ຺ສໂຍຕິ ເຕລປຊ຺ໂຊຕຄ຺ຄຫຓໍ.ເອເຕຫິ ປຣິຍາເຍຫີຕິ ເອເຕຫິ ນິກ຺ກຸຊ຺ຊິຕຸກ຺ກຸຊ຺ຊນປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນວິວຣຓາທິອຸປໂມປມິຕພ຺ພາກາເຣຫິ.

ປສນ຺ນກາຣນ຺ຕິ ປສນ຺ເນຫິ ກາຕພ຺ພໍ ສກ຺ກາຣໍ. ສຣຓນ຺ຕິ ປຏິສຣຓໍ. ເຕນາຫ ‘‘ປຣາຍຓ’’ນ຺ຕິ. ປຣາຍຓຠາໂວ ຈ ອນຕ຺ຖນິເສຘເນນ ອຕ຺ຖສມ຺ປຏິປາທເນນ ຈ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອຆສ຺ສ, ຕາຕາ, ຫິຕສ຺ສ ຈ ວິຘາຕາ’’ຕິ. ອຆສ຺ສາຕິ ທຸກ຺ຂໂຕຕິ ວທນ຺ຕິ, ປາປໂຕຕິ ປນ ອຕ຺ໂຖ ຍຸຕ຺ໂຕ. ນິສ຺ສກ຺ເກ ເຈຕໍ ສາມິວຈນໍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ນາຍໍ ຄມິ-ສທ຺ໂທ ນີ-ສທ຺ທາທໂຍ ວິຍ ທ຺ວິກມ຺ມໂກ, ຕສ຺ມາ ຍຖາ ‘‘ອຊໍ ຄາມໍ ເນຕີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເອວໍ ‘‘ຠຄວນ຺ຕໍ ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉາມີ’’ຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ. ‘‘ສຣຓນ຺ຕິ ຄຈ຺ຉາມີ’’ຕິ ປນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ອິຕິ-ສທ຺ໂທ ເຈຕ຺ຖ ລຸຕ຺ຕນິທ຺ທິຏ຺ໂຐ. ຕສ຺ສ ຈາຍມຕ຺ໂຖ – ຄມນຎ຺ຈ ຕທຘິປ຺ປາເຍນ ຠຊນໍ ຊານນໍ ວາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອິຕິ ອິມິນາ ອຘິປ຺ປາເຍນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຠຊາມີຕິອາທີສຸ ປຸຣິມສ຺ສ ປຸຣິມສ຺ສ ປຈ຺ຉິມໍ ປຈ຺ຉິມໍ ອຕ຺ຖວຈນໍ. ຠຊນໍ ວາ ສຣຓາຘິປ຺ປາເຍນ ອຸປສງ຺ກມນໍ. ເສວນໍ ສນ຺ຕິກາວຈຣຕາ. ປຍິຣຸປາສນໍ ວຕ຺ຕປ຺ປຏິວຕ຺ຕກຣເຓນ ອຸປຏ຺ຐານນ຺ຕິ ເອວໍ ສພ຺ພຖາປິ ອນຎ຺ຎສຣຓຕໍເຍວ ທີເປຕິ. ‘‘ຄຈ຺ຉາມີ’’ຕິ ປທສ຺ສ ພຸຊ຺ຌາມີຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ກຖໍ ລພ຺ຠຕີຕິ ອາຫ ‘‘ເຍສໍ ຫີ’’ຕິອາທິ.

ອຘິຄຕມຄ຺ເຄ ສຈ຺ຉິກຕນິໂຣເຘຕິ ປທທ຺ວເຍນປິ ຜລຏ຺ຐາ ເອວ ທສ຺ສິຕາ, ນ ມຄ຺ຄຏ຺ຐາຕິ ເຕ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຍຖານຸສິຏ຺ຐໍ ປຏິປຊ຺ຊມາເນ ຈາ’’ຕິ ອາຫ. ນນຸ ຈ ກລ຺ຍາຓປຸຖຸຊ຺ຊໂນປິ ຍຖານຸສິຏ຺ຐໍ ປຏິປຊ຺ຊຕີຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ? ກິຎ຺ຈາປິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ນິປ຺ປຣິຍາເຍນ ປນ ມຄ຺ຄຏ຺ຐາ ເອວ ຕຖາ ວຕ຺ຕພ຺ພາ, ນ ອິຕເຣ ສມ຺ມຕ຺ຕນິຍາໂມກ຺ກມນາຠາວໂຕ. ຕຖາ ຫິ ເຕ ເອວ ວຸຕ຺ຕາ ‘‘ອປາເຍສຸ ອປຕມາເນ ຘາເຣຕີ’’ຕິ. ສມ຺ມຕ຺ຕນິຍາໂມກ຺ກມເນນ ຫິ ອປາຍວິນິມຸຕ຺ຕິສມ຺ຠໂວ. ອກ຺ຂາຍຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ອິຕິ-ສທ຺ໂທ ອາທ຺ຍຕ຺ໂຖ, ປກາຣຕ຺ໂຖ ວາ. ເຕນ ‘‘ຍາວຕາ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມາ ສງ຺ຂຕາ ວາ ອສງ຺ຂຕາ ວາ, ວິຣາໂຄ ເຕສໍ ອຄ຺ຄມກ຺ຂາຍຕີ’’ຕິ (ອິຕິວຸ. ໙໐; ອ. ນິ. ໔.໓໔) ສຸຕ຺ຕປທໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ, ‘‘ວິຕ຺ຖາໂຣ’’ຕິ ວາ ອິມິນາ. ເອຕ຺ຖ ຈ ອຣິຍມຄ຺ໂຄ ນິຍ຺ຍານິກຕາຍ, ນິພ຺ພານໍ ຕສ຺ສ ຕທຕ຺ຖສິທ຺ຘິເຫຕຸຕາຍາຕິ ອຸຠຍເມວ ນິປ຺ປຣິຍາເຍນ ຘມ຺ໂມຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ນິພ຺ພານຎ຺ຫິ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈຍຠູຕໍ ລຠິຕ຺ວາ ອຣິຍມຄ຺ໂຄ ຕທຕ຺ຖສິທ຺ຘິຍາ ສໍວຕ຺ຕຕິ, ຕຖາປິ ຍສ຺ມາ ອຣິຍຜລານໍ ‘‘ຕາຍ ສທ຺ຘາຍ ອວູປສນ຺ຕາຍາ’’ຕິອາທິວຈນໂຕ ມຄ຺ເຄນ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ນານໍ ກິເລສານໍ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິປ຺ປຫານກິຈ຺ຈຕາຍ ນິຍ຺ຍານານຸຄຸຓຕາຍ ນິຍ຺ຍານປຣິໂຍສານຕາຍ ຈ. ປຣິຍຕ຺ຕິຘມ຺ມສ຺ສ ປນ ນິຍ຺ຍານິກຘມ຺ມສມຘິຄມເຫຕຸຕາຍາຕິ ອິມິນາ ປຣິຍາເຍນ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ຘມ຺ມຠາໂວ ລພ຺ຠຕິ ເອວ. ສ຺ວາຍມຕ຺ໂຖ ປາຐາຣຸຬ຺ໂຫ ເອວາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ນ ເກວລ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ.

ກາມຣາໂຄ ຠວຣາໂຄຕິ ເອວມາທິເຠໂທ ສພ຺ໂພປິ ຣາໂຄ ວິຣຊ຺ຊຕິ ປຫີຍຕິ ເອເຕນາຕິ ຣາຄວິຣາໂຄຕິ ມຄ຺ໂຄ ກຖິໂຕ. ເອຊາສງ຺ຂາຕາຍ ຕຓ຺ຫາຍ ອນ຺ໂຕນິຊ຺ຌານລກ຺ຂຓສ຺ສ ໂສກສ຺ສ ຈ ຕທຸປ຺ປຕ຺ຕິຍໍ ສພ຺ພໂສ ປຣິກ຺ຂີຓຕ຺ຕາ ອເນຊມໂສກນ຺ຕິ ຜລໍ ກຖິຕໍ. ອປ຺ປຏິກູລນ຺ຕິ ອວິໂຣຘທີປນໂຕ ເກນຈິ ອວິຣຸທ຺ຘໍ, ອິຏ຺ຐໍ ປຓີຕນ຺ຕິ ວາ ອຕ຺ໂຖ. ປຄຸຓຣູເປນ ປວຕ຺ຕິຕຕ຺ຕາ, ປກຏ຺ຐຄຸຓວິຠາວນໂຕ ວາ ປຄຸຓໍ. ສພ຺ພຘມ຺ມກ຺ຂນ຺ຘາ ກຖິຕາຕິ ໂຍຊນາ.

ທິຏ຺ຐິສີລສງ຺ຆາເຕນາຕິ ‘‘ຍາຍໍ ທິຏ຺ຐິ ອຣິຍາ ນິຍ຺ຍານິກາ ນິຍ຺ຍາຕິ ຕກ຺ກຣສ຺ສ ສມ຺ມາ ທຸກ຺ຂກ຺ຂຍາຍ, ຕຖາຣູປາຍ ທິຏ຺ຐິຍາ ທິຏ຺ຐິສາມຎ຺ຎຄໂຕ ວິຫຣຕີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໓.໓໒໔, ໓໕໗; ມ. ນິ. ໑.໔໙໒; ໓.໕໔; ອ. ນິ. ໖.໑໒; ປຣິ. ໒໗໔) ເອວໍ ວຸຕ຺ຕາຍ ທິຏ຺ຐິຍາ, ‘‘ຍານິ ຕານິ ສີລານິ ອຂຓ຺ຑານິ ອຈ຺ຉິທ຺ທານິ ອສພລານິ ອກມ຺ມາສານິ ຠຸຊິສ຺ສານິ ວິຎ຺ຎຸປ຺ປສຕ຺ຖານິ ອປຣາມຏ຺ຐານິ ສມາຘິສໍວຕ຺ຕນິການິ, ຕຖາຣູເປຫິ ສີເລຫິ ສີລສາມຎ຺ຎຄໂຕ ວິຫຣຕີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໓.໓໒໔; ມ. ນິ. ໑.໔໙໒; ໓.໕໔; ອ. ນິ. ໖.໑໒; ປຣິ. ໒໗໔) ຈ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕານໍ ສີລານຎ຺ຈ ສໍຫຕຠາເວນ, ທິຏ຺ຐິສີລສາມຎ຺ເຎນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສໍຫໂຕຕິ ຆຏິໂຕ, ສເມໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຣິຍປຸຄ຺ຄລາ ຫິ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ທູເຣ ຐິຕາປິ ອຕ຺ຕໂນ ຄຸຓສາມຄ຺ຄິຍາ ສໍຫຕາ ເອວ. ອຏ຺ຐ ຈ ປຸຄ຺ຄລ ຘມ຺ມທສາ ເຕຕິ ເຕ ປຸຣິສຍຸຄວເສນ ຈຕ຺ຕາໂຣປິ ປຸຄ຺ຄລວເສນ ອຏ຺ເຐວ ອຣິຍຘມ຺ມສ຺ສ ປຈ຺ຈກ຺ຂທສ຺ສາວິຕາຍ ຘມ຺ມທສາ. ຕີຓິ ວຕ຺ຖູນິ ສຣຓນ຺ຕິ ຄມເນນ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ຄມເນນ ຈ ຕີຓິ ສຣຓຄມນານິ. ປຏິເວເທສີຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຫທຍຄຕໍ ວາຈາຍ ປເວເທສິ.

ສຣຓຄມນສ຺ສ ວິສຍປ຺ປເຠທຜລສໍກິເລສເຠທານໍ ວິຍ ກຕ຺ຕຸວິຠາວນາ ຕຕ຺ຖ ໂກສລ຺ລາຍ ໂຫຕີຕິ ສຣຓຄມເນສຸ ອຕ຺ຖໂກສລ຺ລຕ຺ຖໍ ‘‘ສຣຓໍ, ສຣຓຄມນໍ, ໂຍ ຈ ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ສຣຓຄມນປ຺ປເຠໂທ, ສຣຓຄມນຜລໍ, ສໍກິເລໂສ, ເຠໂທຕິ ອຍໍ ວິຘິ ເວທິຕພ຺ໂພ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ເຕນ ວິນາ ສຣຓຄມນສ຺ເສວ ອສມ຺ຠວໂຕ. ກສ຺ມາ ປເນຕ຺ຖ ໂວທານໍ ນ ຄຫິຕໍ, ນນຸ ໂວທານວິຠາວນາປິ ຕຕ຺ຖ ໂກສລ຺ລາຍ ໂຫຕີຕິ? ສຈ຺ຈເມຕໍ, ຕໍ ປນ ສໍກິເລສຄ຺ຄຫເຓນ ອຕ຺ຖໂຕ ທີປິຕໍ ໂຫຕີຕິ ນ ຄຫິຕໍ. ຍານິ ຫິ ເນສໍ ສໍກິເລສກາຣຓານິ ອຎ຺ຎາຓາທີນິ, ເຕສໍ ສພ຺ເພນ ສພ຺ພໍ ອນຸປ຺ປນ຺ນານໍ ອນຸປ຺ປາທເນນ, ອຸປ຺ປນ຺ນານຎ຺ຈ ປຫາເນນ ໂວທານໍ ໂຫຕີຕິ.

ຫິໍສຕ຺ຖສ຺ສ ຘາຕຸສທ຺ທສ຺ສ ວເສເນຕໍ ປທໍ ທຏ຺ຐພ຺ພນ຺ຕິ ‘‘ຫິໍສຕີຕິ ສຣຓ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ຕໍ ປນ ຫິໍສນໍ ເກສໍ, ກຖໍ, ກສ຺ສ ວາຕິ ໂຈທນໍ ໂສເຘນ຺ໂຕ ‘‘ສຣຓຄຕານ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຠຍນ຺ຕິ ວຏ຺ຏຠຍໍ. ສນ຺ຕາສນ຺ຕິ ຈິຕ຺ຕຸຕ຺ຣາສໍ. ເຕເນວ ເຈຕສິກທຸກ຺ຂສ຺ສ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ກາຍິກໍ ທຸກ຺ຂໍ. ທຸຄ຺ຄຕິປຣິກິເລສນ຺ຕິ ທຸຄ຺ຄຕິປຣິຍາປນ຺ນໍ ສພ຺ພມ຺ປິ ທຸກ຺ຂໍ. ຕຍິທໍ ສພ຺ພໍ ປຣໂຕ ຜລກຖາຍ ອາວິ ຠວິສ຺ສຕິ. ເອຕນ຺ຕິ ສຣຓນ຺ຕິ ປທໍ. ເອວໍ ອວິເສສໂຕ ສຣຓສທ຺ທສ຺ສ ປທຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ວິເສສໂຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຖ ວາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຫິເຕ ປວຕ຺ຕເນນາຕິ ‘‘ສມ຺ປນ຺ນສີລາ, ຠິກ຺ຂເວ, ວິຫຣຖາ’’ຕິອາທິນາ (ມ. ນິ. ໑.໖໔, ໖໙) ອຕ຺ເຖ ນິໂຍຊເນນ. ອຫິຕາ ນິວຕ຺ຕເນນາຕິ ‘‘ປາຓາຕິປາຕສ຺ສ ໂຂ ປາປໂກ ວິປາໂກ ອຠິສມ຺ປຣາຍ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ອາທີນວທສ຺ສນາທິມຸເຂນ ອນຕ຺ຖໂຕ ນິວຕ຺ຕເນນ. ຠຍໍ ຫິໍສຕີຕິ ຫິຕາຫິເຕສຸ ອປ຺ປວຕ຺ຕິປ຺ປວຕ຺ຕິເຫຕຸກໍ ພ຺ຍສນໍ ອປ຺ປວຕ຺ຕິກຣເຓນ ວິນາເສຕິ ພຸທ຺ໂຘ. ຠວກນ຺ຕາຣາ ອຸຕ຺ຕາຣເຓນ ມຄ຺ຄສງ຺ຂາໂຕ ຘມ຺ໂມ. ອິຕໂຣ ອສ຺ສາສທາເນນ ສຕ຺ຕານໍ ຠຍໍ ຫິໍສຕີຕິ ໂຍຊນາ. ກາຣານນ຺ຕິ ທານວເສນ ປູຊາວເສນ ຈ ອຸປນີຕານໍ ສກ຺ກາຣານໍ. ວິປຸລຜລປ຺ປຏິລາຠກຣເຓນ ສຕ຺ຕານໍ ຠຍໍ ຫິໍສຕິ ສງ຺ໂຆ ອນຸຕ຺ຕຣທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍຠາວໂຕຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອິມິນາປິ ປຣິຍາເຍນາຕິ ອິມິນາປິ ວິຠຊິຕ຺ວາ ວຸຕ຺ເຕນ ກາຣເຓນ.

‘‘ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ, ສ຺ວາກ຺ຂາໂຕ ຘມ຺ໂມ, ສຸປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ສງ຺ໂຆ’’ຕິ ເອວໍ ປວຕ຺ໂຕ ຕຕ຺ຖ ຣຕນຕ຺ຕເຍ ປສາໂທ ຕປ຺ປສາໂທ, ຕເທວ ຣຕ຺ຕນຕ຺ຕຍໍ ຄຣຸ ເອຕສ຺ສາຕິ ຕຄ຺ຄຣຸ, ຕພ຺ຠາໂວ ຕຄ຺ຄຣຸຕາ, ຕປ຺ປສາໂທ ຈ ຕຄ຺ຄຣຸຕາ ຈ ຕປ຺ປສາທຕຄ຺ຄຣຸຕາ. ຕາຫິ ຕປ຺ປສາທຕຄ຺ຄຣຸຕາຫິ. ວິຘຸຕທິຏ຺ຐິວິຈິກິຈ຺ຉາສມ຺ໂມຫອສ຺ສທ຺ຘິຍາທິຕາຍ ວິຫຕກິເລໂສ. ຕເທວ ຣຕນຕ຺ຕຍໍ ປຣາຍຓໍ ຄຕິ ຕາຓໍ ເລຓນ຺ຕິ ເອວໍ ປວຕ຺ຕິຍາ ຕປ຺ປຣາຍຓຕາກາຣປ຺ປວຕ຺ໂຕ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາໂທ ສຣຓຄມນໍ ສຣຓນ຺ຕິ ຄຈ຺ຉຕິ ເອເຕນາຕິ. ຕໍສມງ຺ຄີຕິ ເຕນ ຍຖາວຸຕ຺ຕຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາເທນ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ເອວໍ ອຸເປຕີຕິ ເອວໍ ຠຊຕິ ເສວຕິ ປຍິຣຸປາສຕິ, ເອວໍ ວາ ຊານາຕິ ພຸຊ຺ຌຕີຕິ ເອວມຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ປສາທຄ຺ຄຫເຓນ ໂລກິຍສຣຓຄມນມາຫ. ຕຎ຺ຫິ ປສາທປ຺ປຘານໍ. ຄຣຸຕາຄຫເຓນ ໂລກຸຕ຺ຕຣໍ. ອຣິຍາ ຫິ ຣຕນຕ຺ຕຍຄຸຓາຠິຎ຺ຎຕາຍ ປາສາຓຈ຺ຉຕ຺ຕໍ ປິຍ ຄຣຸໍ ກຕ຺ວາ ປສ຺ສນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ຕປ຺ປສາເທນ ວິກ຺ຂມ຺ຠນວເສນ ວິຫຕກິເລໂສ, ຕຄ຺ຄຣຸຕາຍ ສມຸຈ຺ເຉທວເສນາຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ ອຄາຣວກຣຓເຫຕູນໍ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ທນໂຕ. ຕປ຺ປຣາຍຓຕາ ປເນຕ຺ຖ ຕຄ຺ຄຕິກຕາຕິ ຕາຍ ຈຕຸພ຺ພິຘມ຺ປິ ວກ຺ຂມານໍ ສຣຓຄມນໍ ຄຫິຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອວິເສເສນ ວາ ປສາທຄຣຸຕາ ໂຊຕິຕາຕິ ປສາທຄ຺ຄຫເຓນ ອເວຈ຺ຈປ຺ປສາທສ຺ສ ອິຕຣສ຺ສ ຈ ຄຫຓໍ, ຕຖາ ຄຣຸຕາຄຫເຓນາຕິ ອຸຠເຍນປິ ອຸຠຍໍ ສຣຓຄມນໍ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ.

ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ອິຊ຺ຌຕີຕິ ໂຍຊນາ. ນິພ຺ພານາຣມ຺ມຓໍ ຫຸຕ຺ວາຕິ ເອເຕນ ອຕ຺ຖໂຕ ຈຕຸສຈ຺ຈາຘິຄໂມ ເອວ ໂລກຸຕ຺ຕຣສຣຓຄມນນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ນິພ຺ພານຘມ຺ໂມ ສຈ຺ຉິກິຣິຍາຠິສມຍວເສນ, ມຄ຺ຄຘມ຺ໂມ ຠາວນາຠິສມຍວເສນ ປຏິວິຊ຺ຌິຍມາໂນເຍວ ສຣຓຄມນຕ຺ຕໍ ສາເຘຕິ, ພຸທ຺ຘຄຸຓາ ປນ ສາວກໂຄຈຣຠູຕາ ປຣິຎ຺ຎາຠິສມຍວເສນ, ຕຖາ ອຣິຍສງ຺ຆຄຸຓາ. ເຕນາຫ ‘‘ກິຈ຺ຈໂຕ ສກເລປິ ຣຕນຕ຺ຕເຍ ອິຊ຺ຌຕີ’’ຕິ. ອິຊ຺ຌນ຺ຕຎ຺ຈ ສເຫວ ອິຊ຺ຌຕິ, ນ ໂລກິຍໍ ວິຍ ປຏິປາຏິຍາ ອສມ຺ໂມຫປ຺ປຏິເວເຘນ ປຏິວິທ຺ຘຕ຺ຕາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເຍ ປນ ວທນ຺ຕິ ‘‘ນ ສຣຓຄມນໍ ນິພ຺ພານາຣມ຺ມຓໍ ຫຸຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕຕິ, ມຄ຺ຄສ຺ສ ອຘິຄຕຕ຺ຕາ ປນ ອຘິຄຕເມວ ໂຫຕິ ເອກຈ຺ຈານໍ ເຕວິຊ຺ຊາທີນໍ ໂລກິຍວິຊ຺ຊາທໂຍ ວິຍາ’’ຕິ, ເຕສໍ ໂລກິຍເມວ ສຣຓຄມນໍ ສິຍາ, ນ ໂລກຸຕ຺ຕຣໍ, ຕຎ຺ຈ ອຍຸຕ຺ຕໍ ທຸວິຘສ຺ສປິ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພຕ຺ຕາ.

ຕນ຺ຕິ ໂລກິຍສຣຓຄມນໍ. ສທ຺ຘາປຏິລາໂຠ ‘‘ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ’’ຕິອາທິນາ. ສທ຺ຘາມູລິກາຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕສທ຺ຘາປຸພ຺ພງ຺ຄມາ. ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ພຸທ຺ຘສຸພຸທ຺ຘຕໍ, ຘມ຺ມສຸຘມ຺ມຕໍ, ສງ຺ຆສຸປ຺ປຏິປຕ຺ຕິຎ຺ຈ ໂລກິຍາວໂພຘວເສເນວ ສມ຺ມາ ຎາເຍນ ທສ຺ສນໂຕ. ສທ຺ຘາມູລິກາ ຈ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐີຕິ ເອເຕນ ສທ຺ຘູປນິສ຺ສຍາ ຍຖາວຸຕ຺ຕລກ຺ຂຓາ ປຎ຺ຎາ ໂລກິຍສຣຓຄມນນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ທິຏ຺ຐິຊຸກມ຺ມນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ. ທິຏ຺ຐິເຍວ ອຕ຺ຕໂນ ປຈ຺ຈເຍຫິ ອຸຊຸ ກຣີຍຕີຕິ ກຕ຺ວາ, ທິຏ຺ຐິ ວາ ອຸຊຸ ກຣີຍຕິ ເອເຕນາຕິ ທິຏ຺ຐິຊຸກມ຺ມໍ, ຕຖາປວຕ຺ໂຕ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາໂທ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ‘‘ຕປ຺ປຣາຍຓຕາກາຣປ຺ປວຕ຺ໂຕ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາໂທ’’ຕິ ອິທຎ຺ຈ ວຈນໍ ສມຕ຺ຖິຕໍ ໂຫຕິ, ສທ຺ຘາປຸພ຺ພງ຺ຄມສມ຺ມາທິຏ຺ຐິຄ຺ຄຫຓໍ ປນ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທສ຺ສ ຕປ຺ປຘານຕາຍາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ສທ຺ຘາປຏິລາໂຠຕິ ອິມິນາ ມາຕາທີຫິ ອຸສ຺ສາຫິຕທາຣກາທີນໍ ວິຍ ຎາຓວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ສຣຓຄມນໍ ທສ຺ເສຕິ, ສມ຺ມາທິຏ຺ຐີຕິ ອິມິນາ ຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ສຣຓຄມນໍ.

ຕຍິທໍ ໂລກິຍໍ ສຣຓຄມນໍ. ອຕ຺ຕາ ສນ຺ນິຍ຺ຍາຕີຍຕິ ອປ຺ປີຍຕິ ປຣິຈ຺ຈຊີຍຕິ ເອເຕນາຕິ ອຕ຺ຕສນ຺ນິຍ຺ຍາຕນໍ, ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ທິຏ຺ຐິຊຸກມ຺ມໍ. ຕໍ ຣຕນຕ຺ຕຍໍ ປຣາຍຓໍ ປຏິສຣຓໍ ເອຕສ຺ສາຕິ ຕປ຺ປຣາຍໂຓ, ປຸຄ຺ຄໂລ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາໂທ ວາ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ຕປ຺ປຣາຍຓຕາ, ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ທິຏ຺ຐິຊຸກມ຺ມເມວ. ສຣຓນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ສິສ຺ສຠາວໍ ອນ຺ເຕວາສິກຠາວໍ ອຸປຄຈ຺ຉຕິ ເອເຕນາຕິ ສິສ຺ສຠາວູປຄມນໍ. ສຣຓຄມນາຘິປ຺ປາເຍເນວ ປຓິປຕຕິ ເອເຕນາຕິ ປຓິປາໂຕ. ສພ຺ພຕ຺ຖ ຍຖາວຸຕ຺ຕທິຏ຺ຐິຊຸກມ຺ມວເສເນວ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຕ຺ຕປຣິຈ຺ຈຊນນ຺ຕິ ສໍສາຣທຸກ຺ຂນິສ຺ສຣຓຕ຺ຖໍ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖຠາວສ຺ສ ປຣິຈ຺ຈຊນໍ. ເອສ ນໂຍ ເສເສສຸປິ. ພຸທ຺ຘາທີນໍເຍວາຕິ ອວຘາຣຓໍ ອຕ຺ຕສນ຺ນິຍ຺ຍາຕນາທີສຸປິ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ເອວຎ຺ຫິ ຕທຎ຺ຎນິວຕ຺ຕນໍ ກຕໍ ໂຫຕິ.

ເອວໍ ອຕ຺ຕສນ຺ນິຍ຺ຍາຕນາທີນິ ເອເກນ ປກາເຣນ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ອປເຣຫິປິ ປກາເຣຫິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອປິຈາ’’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ເຕນ ປຣິຍາຍນ຺ຕເຣຫິປິ ອຕ຺ຕສນ຺ນິຍ຺ຍາຕນໍ ກຕເມວ ໂຫຕິ ອຕ຺ຖສ຺ສ ອຠິນ຺ນຕ຺ຕາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອາຬວກາທີນນ຺ຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ສາຕາຄິຣິເຫມວຕາທີນໍ ສງ຺ຄໂຫ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ນນຸ ເຈເຕ ອາຬວກາທໂຍ ມຄ຺ເຄເນວ ອາຄຕສຣຓຄມນາ, ກຖໍ ເຕສໍ ຕປ຺ປຣາຍຓຕາສຣຓຄມນໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ? ມຄ຺ເຄນາຄຕສຣຓຄມເນຫິປິ ‘‘ໂສ ອຫໍ ວິຈຣິສ຺ສາມິ…ເປ… ສຸຘມ຺ມຕໍ (ສໍ. ນິ. ໑.໒໔໖; ສຸ. ນິ. ໑໙໔). ເຕ ມຍໍ ວິຈຣິສ຺ສາມ, ຄາມາ ຄາມໍ ນຄາ ນຄໍ…ເປ… ສຸຘມ຺ມຕ’’ນ຺ຕິ (ສຸ. ນິ. ໑໘໒) ຈ ເຕຫິ ຕປ຺ປຣາຍຓຕາກາຣສ຺ສ ປເວທິຕຕ຺ຕາ ຕຖາ ວຸຕ຺ຕໍ.

ໂສ ປເນສ ຎາຕິ…ເປ… ວເສນາຕິ ເອຕ຺ຖ ຎາຕິວເສນ, ຠຍວເສນ, ອາຈຣິຍວເສນ, ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍວເສນາຕິ ປຈ຺ເຈກໍ ‘‘ວເສນາ’’ຕິ ປທໍ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖ ຎາຕິວເສນາຕິ ຎາຕິຠາວວເສນ. ເອວໍ ເສເສສຸປິ. ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍປຓິປາເຕນາຕິ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍຕາເຫຕຸເກນ ປຓິປຕເນນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິຕເຣຫີຕິ ຎາຕິຠາວາທິວສປ຺ປວຕ຺ເຕຫິ ຕີຫິ ປຓິປາເຕຫິ. ອິຕເຣຫີຕິອາທິນາ ສງ຺ເຂປໂຕ ວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕສ຺ມາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ວນ຺ທຕີຕິ ປຓິປາຕສ຺ສ ລກ຺ຂຓວຈນໍ. ເອວຣູປນ຺ຕິ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ສມ຺ປຣາຍິກຎ຺ຫິ ນິຍ຺ຍານິກໍ ວາ ອນິຍ຺ຍານິກໍ ວາ ອນຸສາສນິໍ ປຈ຺ຈາສີສນ຺ໂຕ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍປຓິປາຕເມວ ກໂຣຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ສຣຓຄມນປ຺ປເຠໂທຕິ ສຣຓຄມນວິຠາໂຄ.

ອຣິຍມຄ຺ໂຄ ເອວ ໂລກຸຕ຺ຕຣໍ ສຣຓຄມນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຈຕ຺ຕາຣິ ສາມຎ຺ຎຜລານິ ວິປາກຜລ’’ນ຺ຕິ. ສພ຺ພທຸກ຺ຂກ຺ຂໂຍຕິ ສກລສ຺ສ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂສ຺ສ ອນຸປ຺ປາທນິໂຣໂຘ. ເອຕນ຺ຕິ ‘‘ຈຕ຺ຕາຣິ ອຣິຍສຈ຺ຈານິ, ສມ຺ມປ຺ປຎ຺ຎາຍ ປສ຺ສຕີ’’ຕິ (ຘ. ປ. ໑໙໐) ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ ອຣິຍສຈ຺ຈານໍ ທສ຺ສນໍ.

ນິຈ຺ຈໂຕ ອນຸປຄມນາທິວເສນາຕິ ນິຈ຺ຈນ຺ຕິ ອຄ຺ຄຫຓາທິວເສນ. ອຏ຺ຐານນ຺ຕິ ເຫຕຸປ຺ປຏິກ຺ເຂໂປ. ອນວກາໂສຕິ ປຈ຺ຈຍປ຺ປຏິກ຺ເຂໂປ. ອຸຠເຍນປິ ກາຣຓເມວ ປຏິກ຺ຂິປຕິ. ຍນ຺ຕິ ເຍນ ກາຣເຓນ. ທິຏ຺ຐິສມ຺ປນ຺ໂນຕິ ມຄ຺ຄທິຏ຺ຐິຍາ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂສຕາປນ຺ໂນ. ກຎ຺ຈິ ສງ຺ຂາຣນ຺ຕິ ຈຕຸຠູມເກສຸ ສງ຺ຂຕສງ຺ຂາເຣສຸ ເອກສງ຺ຂາຣມ຺ປິ. ນິຈ຺ຈໂຕ ອຸປຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາຕິ ນິຈ຺ໂຈຕິ ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍ. ສຸຂໂຕ ອຸປຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາຕິ ‘‘ເອກນ຺ຕສຸຂີ ອຕ຺ຕາ ໂຫຕິ ອໂຣໂຄ ປຣໍ ມຣຓາ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໑.໗໖, ໗໙) ເອວໍ ອຕ຺ຕທິຏ຺ຐິວເສນ ສຸຂໂຕ ຄາຫໍ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ທິຏ຺ຐິວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕຈິຕ຺ເຕນ ປນ ອຣິຍສາວໂກ ປຣິຬາຫວູປສມນຕ຺ຖໍ ມຕ຺ຕຫຕ຺ຖິປຣິຕາສິໂຕ ວິຍ ໂຈກ຺ຂພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ອຸກ຺ກາຣຠູມິໍ ກຎ຺ຈິ ສງ຺ຂາຣໍ ສຸຂໂຕ ອຸປຄຈ຺ຉຕິ. ອຕ຺ຕວາເຣ ກສິຓາທິປຎ຺ຎຕ຺ຕິສງ຺ຄຫຕ຺ຖໍ ‘‘ສງ຺ຂາຣ’’ນ຺ຕິ ອວຕ຺ວາ ‘‘ກຎ຺ຈິ ຘມ຺ມ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິເມສຸປິ ຐາເນສຸ ຈຕຸຠູມກວເສເນວ ປຣິຈ຺ເຉໂທ ເວທິຕພ຺ໂພ ເຕຠູມກວເສເນວ ວາ. ຍໍ ຍຎ຺ຫິ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ຄາຫວເສນ ຄຓ຺ຫາຕິ, ຕໂຕ ຕໂຕ ອຣິຍສາວໂກ ຄາຫໍ ວິນິເວເຐຕິ.

ມາຕຣນ຺ຕິອາທີສຸ ຊນິກາ ມາຕາ, ຊນໂກ ປິຕາ, ມນຸສ຺ສຠູໂຕ ຂີຓາສໂວ ອຣຫາຕິ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ກິໍ ປນ ອຣິຍສາວໂກ ອຎ຺ຎໍ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປຍ຺ຍາຕິ? ເອຕມ຺ປິ ອຏ຺ຐານໍ, ປຸຖຸຊ຺ຊນຠາວສ຺ສ ປນ ມຫາສາວຊ຺ຊຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ອຣິຍຠາວສ຺ສ ຈ ຜລທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ປທຸຏ຺ຐຈິຕ຺ໂຕຕິ ວຘກຈິຕ຺ເຕນ ປທຸຏ຺ຐຈິຕ຺ໂຕ. ໂລຫິຕໍ ອຸປ຺ປາເທຍ຺ຍາຕິ ຊີວມານກສຣີເຣ ຂຸທ຺ທກມກ຺ຂິກາຍ ປິວນມຕ຺ຕມ຺ປິ ໂລຫິຕໍ ອຸປ຺ປາເທຍ຺ຍ. ສງ຺ຆໍ ຠິນ຺ເທຍ຺ຍາຕິ ສມານສໍວາສກໍ ສມານສີມາຍໍ ຐິຕໍ ສງ຺ຆໍ ‘‘ກມ຺ເມນ ອຸທ຺ເທເສນ ໂວຫຣນ຺ໂຕ ອນຸສ຺ສາວເນນ ສລາກຄ຺ຄາເຫນາ’’ຕິ (ປຣິ. ໔໕໘) ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕຫິ ປຎ຺ຈຫິ ກາຣເຓຫິ ຠິນ຺ເທຍ຺ຍ. ອຎ຺ຎໍ ສຕ຺ຖາຣນ຺ຕິ ອຎ຺ຎໍ ຕິຕ຺ຖກຣໍ ‘‘ອຍໍ ເມ ສຕ຺ຖາ’’ຕິ ເອວໍ ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍາຕິ ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ນ ເຕ ຄມິສ຺ສນ຺ຕິ ອປາຍນ຺ຕິ ເຕ ພຸທ຺ຘໍ ສຣຓໍ ຄຕາ ຕນ຺ນິມິຕ຺ຕໍ ອປາຍໍ ນ ຄມິສ຺ສນ຺ຕິ, ເທວກາຍໍ ປນ ປຣິປູເຣສ຺ສນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທສຫິ ຐາເນຫີຕິ ທສຫິ ກາຣເຓຫິ. ອຘິຄຓ຺ຫນ຺ຕີຕິ ອຘິຠວນ຺ຕິ.

ເວລາມສຸຕ຺ຕາທິວເສນາຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ກຣີສສ຺ສ ຈຕຸຕ຺ຖຠາຄປ຺ປມາຓານໍ ຈຕຸຣາສີຕິສຫສ຺ສສງ຺ຂານໍ ສຸວຓ຺ຓປາຕິຣູປິຍປາຕິກໍສປາຕີນໍ ຍຖາກ຺ກມໍ ຣູປິຍສຸວຓ຺ຓຫິຣຎ຺ຎປູຣານໍ ສພ຺ພາລງ຺ກາຣປ຺ປຏິມຓ຺ຑິຕານໍ ຈຕຸຣາສີຕິຍາ ຫຕ຺ຖິສຫສ຺ສານໍ, ຈຕຸຣາສີຕິຍາ ອສ຺ສສຫສ຺ສານໍ, ຈຕຸຣາສີຕິຍາ ຣຖສຫສ຺ສານໍ, ຈຕຸຣາສີຕິຍາ ເຘນຸສຫສ຺ສານໍ, ຈຕຸຣາສີຕິຍາ ກຎ຺ຎາສຫສ຺ສານໍ, ຈຕຸຣາສີຕິຍາ ປລ຺ລງ຺ກສຫສ຺ສານໍ, ຈຕຸຣາສີຕິຍາ ວຕ຺ຖໂກຏິສຫສ຺ສານໍ, ອປຣິມາຓສ຺ສ ຈ ຂຊ຺ຊໂຠຊ຺ຊາທິເຠທສ຺ສ ອາຫາຣສ຺ສ ປຣິຈ຺ຈຊນວເສນ ສຕ຺ຕມາສາຘິການິ ສຕ຺ຕ ສໍວຈ຺ຉຣານິ ນິຣນ຺ຕຣໍ ປວຕ຺ຕເວລາມມຫາທານໂຕ ເອກສ຺ສ ໂສຕາປນ຺ນສ຺ສ ທິນ຺ນທານໍ ມຫປ຺ຜລຕຣໍ. ຕໂຕ ສຕໍ ໂສຕາປນ຺ນານໍ ທິນ຺ນທານໂຕ ເອກສ຺ສ ສກທາຄາມິໂນ, ຕໂຕ ເອກສ຺ສ ອນາຄາມິໂນ, ຕໂຕ ເອກສ຺ສ ອຣຫໂຕ, ຕໂຕ ເອກສ຺ສ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘສ຺ສ, ຕໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ, ຕໂຕ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂສ຺ສ ສງ຺ຆສ຺ສ ທິນ຺ນທານໍ ມຫປ຺ຜລຕຣໍ, ຕໂຕ ຈາຕຸທ຺ທິສໍ ສງ຺ຆໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ວິຫາຣກຣຓໍ, ຕໂຕ ສຣຓຄມນໍ ມຫປ຺ຜລຕຣ’’ນ຺ຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ປກາເສນ຺ຕສ຺ສ ເວລາມສຸຕ຺ຕສ຺ສ (ອ. ນິ. ໙.໒໐) ວເສນ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ‘‘ຍໍ, ຄຫປຕິ, ເວລາໂມ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ທານໍ ອທາສິ ມຫາທານໍ, ໂຍ ເອກໍ ທິຏ຺ຐິສມ຺ປນ຺ນໍ ໂຠເຊຍ຺ຍ, ອິທໍ ຕໂຕ ມຫປ຺ຜລຕຣ’’ນ຺ຕິອາທິ (ອ. ນິ. ໙.໒໐). ເວລາມສຸຕ຺ຕາທີຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ອຄ຺ຄປ຺ປສາທສຸຕ຺ຕາທີນໍ (ອ. ນິ. ໔.໓໔; ອິຕິວຸ. ໙໐) ສງ຺ຄໂຫ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ອຎ຺ຎາຓໍ ວຕ຺ຖຸຕ຺ຕຍສ຺ສ ຄຸຓານໍ ອຊານນໍ ຕຕ຺ຖ ສມ຺ໂມໂຫ, ‘‘ພຸທ຺ໂຘ ນຸ ໂຂ, ນ ນຸ ໂຂ’’ຕິອາທິນາ ວິຈິກິຈ຺ຉາ ສໍສໂຍ. ມິຈ຺ຉາຎາຓໍ ຕສ຺ສ ຄຸຓານໍ ອຄຸຓຠາວປຣິກປ຺ປເນນ ວິປຣີຕຄ຺ຄາໂຫ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ອນາທຣາຄາຣວາທີນໍ ສງ຺ຄໂຫ. ນ ມຫາຊຸຕິກນ຺ຕິ ນ ອຸຊ຺ຊລໍ, ອປຣິສຸທ຺ຘໍ ອປຣິໂຍທາຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນ ມຫາວິປ຺ຜາຣນ຺ຕິ ອນຸຬາຣໍ. ສາວຊ຺ໂຊຕິ ທິຏ຺ຐິຕຓ຺ຫາທິວເສນ ສໂທໂສ. ໂລກິຍໍ ສຣຓຄມນໍ ສິກ຺ຂາສມາທານໍ ວິຍ ອຄ຺ຄຫິຕກາລປຣິຈ຺ເຉທໍ ຊີວິຕປຣິຍນ຺ຕເມວ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ຕສ຺ສ ຂນ຺ຘເຠເທນ ເຠໂທຕິ ອາຫ ‘‘ອນວຊ຺ໂຊ ກາລກິຣິຍາຍາ’’ຕິ. ໂສຕິ ອນວຊ຺ໂຊ ສຣຓຄມນເຠໂທ. ສຕິປິ ອນວຊ຺ຊຕ຺ເຕ ອິຏ຺ຐຜໂລປິ ນ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອຜໂລ’’ຕິ. ກສ຺ມາ? ອວິປາກຕ຺ຕາ. ນ ຫິ ຕໍ ອກຸສລນ຺ຕິ.

ໂກ ອຸປາສໂກຕິ ສຣູປປຸຈ຺ຉາ, ຕສ຺ມາ ‘‘ກິໍລກ຺ຂໂຓ ອຸປາສໂກ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ກສ຺ມາຕິ ເຫຕຸປຸຈ຺ຉາ. ເຕນ ເກນ ປວຕ຺ຕິນິມິຕ຺ເຕນ ອຸປາສກສທ຺ໂທ ຕສ຺ມິໍ ປຸຄ຺ຄເລ ນິຣຸຬ຺ໂຫຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ກສ຺ມາ ອຸປາສໂກຕິ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ. ສທ຺ທສ຺ສ ອຠິເຘຍ຺ໂຍ ປວຕ຺ຕິນິມິຕ຺ຕໍ ຕທຕ຺ຖສ຺ສ ຕພ຺ຠາວກາຣຓໍ. ກິມສ຺ສ ສີລນ຺ຕິ ກີທິສໍ ອສ຺ສ ອຸປາສກສ຺ສ ສີລໍ, ກິຕ຺ຕເກນ ສີເລນາຍໍ ສີລສມ຺ປນ຺ໂນ ນາມ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂກ ອາຊີໂວຕິ ໂກ ອສ຺ສ ສມ຺ມາອາຊີໂວ? ໂສ ປນ ມິຈ຺ຉາຊີວສ຺ສ ປຣິວຊ຺ຊເນນ ໂຫຕີຕິ ໂສປິ ວິຠຊີຍຕີຕິ. ກາ ວິປຕ຺ຕີຕິ ກາ ສີລສ຺ສ, ອາຊີວສ຺ສ ວາ ວິປຕ຺ຕິ. ອນນ຺ຕຣສ຺ສ ຫິ ວິຘິ ວາ ປຏິເສໂຘ ວາຕິ. ກາ ສມ຺ປຕີຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ໂຍ ໂກຈີຕິ ຂຕ຺ຕິຍາທີສຸ ໂຍ ໂກຈິ. ເຕນ ສຣຓຄມນເມເວຕ຺ຖ ກາຣຓໍ, ນ ຊາຕິອາທິວິເສໂສຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອຸປາສນໂຕຕິ ເຕເນວ ສຣຓຄມເນນ ຕຕ຺ຖ ຈ ສກ຺ກຈ຺ຈກິຣິຍາຍ ອາທຣຄາຣວພຫຸມານາທິໂຍເຄນ ປຍິຣຸປາສນໂຕ. ເວຣມຓິໂຍຕິ ເວຣໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ປາຓາຕິປາຕາທິທຸສ຺ສີລ຺ຍໍ, ຕສ຺ສ ມຓນໂຕ ຫນນໂຕ ວິນາສນໂຕ ເວຣມຓິໂຍ, ປຎ຺ຈ ວິຣຕິໂຍ ວິຣຕິປ຺ປຘານຕ຺ຕາ ຕສ຺ສ ສີລສ຺ສ. ເຕເນວາຫ ‘‘ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕີ’’ຕິ.

ມິຈ຺ຉາວຓິຊ຺ຊາຕິ ນ ສມ຺ມາວຓິຊ຺ຊາ ອຍຸຕ຺ຕວຓິຊ຺ຊາ ອສາຣຸປ຺ປວຓິຊ຺ຊາ. ປຫາຍາຕິ ອກຣເຓເນວ ປຊຫິຕ຺ວາ. ຘມ຺ເມນາຕິ ຘມ຺ມໂຕ ອນເປເຕນ. ເຕນ ອຎ຺ຎມ຺ປິ ອຘມ຺ມິກໍ ຊີວິກໍ ປຏິກ຺ຂິປຕິ. ສເມນາຕິ ອວິສເມນ. ເຕນ ກາຍວິສມາທິທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ກາຍສມາທິນາ ສຸຈຣິເຕນ ອາຊີວໍ ທສ຺ເສຕິ. ສຕ຺ຖວຓິຊ຺ຊາຕິ ອາຍຸຘຠຓ຺ຑໍ ກຕ຺ວາ ວາ ກາເຣຕ຺ວາ ວາ ຍຖາກຕໍ ວາ ປຏິລຠິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ວິກ຺ກໂຍ. ສຕ຺ຕວຓິຊ຺ຊາຕິ ມນຸສ຺ສວິກ຺ກໂຍ. ມໍສວຓິຊ຺ຊາຕິ ສູນກາຣາທໂຍ ວິຍ ມິຄສູກຣາທິເກ ໂປເສຕ຺ວາ ມໍສໍ ສມ຺ປາເທຕ຺ວາ ວິກ຺ກໂຍ. ມຊ຺ຊວຓິຊ຺ຊາຕິ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ມຊ຺ຊໍ ໂຍເຊຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ວິກ຺ກໂຍ. ວິສວຓິຊ຺ຊາຕິ ວິສໍ ໂຍເຊຕ຺ວາ ວິສໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວາ ຕສ຺ສ ວິກ຺ກໂຍ. ຕຕ຺ຖ ສຕ຺ຖວຓິຊ຺ຊາ ປໂຣປໂຣຘນິມິຕ຺ຕຕາຍ ອກຣຓີຍາ ວຸຕ຺ຕາ. ສຕ຺ຕວຓິຊ຺ຊາ ອຠຸຊິສ຺ສຠາວກຣຓໂຕ, ມໍສວິສວຓິຊ຺ຊາ ວຘເຫຕຸໂຕ, ມຊ຺ຊວຓິຊ຺ຊາ ປມາທຏ຺ຐານໂຕ.

ຕສ຺ເສວາຕິ ປຎ຺ຈເວຣມຓິລກ຺ຂຓສ຺ສ ສີລສ຺ສ ເຈວ ປຎ຺ຈມິຈ຺ຉາວຓິຊ຺ຊາລກ຺ຂຓສ຺ສ ອາຊີວສ຺ສ ຈ. ວິປຕ຺ຕີຕິ ເຠໂທ ປໂກໂປ ຈ. ຍາຍາຕິ ຍາຍ ປຏິປຕ຺ຕິຍາ. ຈຓ຺ຑາໂລຕິ ອຸປາສກຈຓ຺ຑາໂລ. ມລນ຺ຕິ ອຸປາສກມລໍ. ປຏິກຸຏ຺ໂຐຕິ ອຸປາສກນິຫີໂນ. ພຸທ຺ຘາທີສຸ ກມ຺ມກມ຺ມຜເລສຸ ຈ ສທ຺ຘາວິປຣິຍາໂຍ ອສ຺ສທ຺ຘິຍໍ ມິຈ຺ຉາຘິໂມກ຺ໂຂ, ຍຖາວຸຕ຺ເຕນ ອສ຺ສທ຺ຘິເຍນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອສ຺ສທ຺ໂຘ. ຍຖາວຸຕ຺ຕສີລວິປຕ຺ຕິອາຊີວວິປຕ຺ຕິວເສນ ທຸສ຺ສີໂລ. ‘‘ອິມິນາ ທິຏ຺ຐາທິນາ ອິທໍ ນາມ ມງ຺ຄລໍ ໂຫຕີ’’ຕິ – ເອວໍ ພາລຊນປຣິກປ຺ປິຕໂກຕູຫລສງ຺ຂາເຕນ ທິຏ຺ຐສຸຕມຸຕມງ຺ຄເລນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂກຕູຫລມງ຺ຄລິໂກ. ມງ຺ຄລໍ ປຈ຺ເຈຕີຕິ ທິຏ຺ຐມງ຺ຄລາທິເຠທໍ ມງ຺ຄລເມວ ປຕ຺ຕິຍາຍຕິ. ໂນ ກມ຺ມນ຺ຕິ ກມ຺ມສ຺ສກຕໍ ໂນ ປຕ຺ຕິຍາຍຕິ. ອິໂຕ ພຫິທ຺ຘາຕິ ອິໂຕ ສພ຺ພຎ຺ຎຸພຸທ຺ຘສາສນໂຕ ພຫິທ຺ຘາ ພາຫິຣກສມເຍ. ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍໍ ປຣິເຍສຕີຕິ ທຸປ຺ປຏິປນ຺ນໍ ທກ຺ຂິຓາຣຫສຎ຺ຎີ ຄເວສຕິ. ປຸພ຺ພກາຣໍ ກໂຣຕີຕິ ທານມານນາທິກໍ ກຸສລກິຣິຍໍ ປຐມຕຣໍ ກໂຣຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍປຣິເຍສນປຸພ຺ພກາເຣ ເອກໍ ກຕ຺ວາ ປຎ຺ຈ ຘມ຺ມາ ເວທິຕພ຺ພາ.

ວິປຕ຺ຕິຍໍ ວຸຕ຺ຕວິປຣິຍາເຍນ ສມ຺ປຕ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ອຍໍ ປນ ວິເສໂສ – ຈຕຸນ຺ນມ຺ປິ ປຣິສານໍ ຣຕິຊນນຏ຺ເຐນ ອຸປາສໂກວ ຣຕນໍ ອຸປາສກຣຕນໍ. ຄຸຓໂສຠາກິຕ຺ຕິສທ຺ທສຸຄນ຺ຘຕາຫິ ອຸປາສໂກວ ປທຸມໍ ອຸປາສກປທຸມໍ. ຕຖາ ອຸປາສກປຸຓ຺ຑຣີໂກ.

ອາທິມ຺ຫີຕິ ອາທິອຕ຺ເຖ. ໂກຏິຍນ຺ຕິ ປຣິຍນ຺ຕໂກຏິຍໍ. ວິຫາຣຄ຺ເຄນາຕິ ໂອວຣກໂກຏ຺ຐາເສນ, ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ຄພ຺ເຠ ວສນ຺ຕານໍ ອິທໍ ນາມ ຜລໍ ປາປຸຓາຕີ’’ຕິອາທີນາ ຕໍ ຕໍ ວສນຏ຺ຐານໂກຏ຺ຐາເສນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຊ຺ຊຕນ຺ຕິ ອຊ຺ຊ ອິຈ຺ເຈວ ອຕ຺ໂຖ.

ປາເຓຫິ ອຸເປຕນ຺ຕິ ອິມິນາ ຕສ຺ສ ສຣຓຄມນສ຺ສ ອາປາຓໂກຏິກຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຍາວ ເມ ຊີວິຕໍ ປວຕ຺ຕຕີ’’ຕິອາທີນິ ວຕ຺ວາ ປຸນ ຊີວິເຕນປິ ຕໍ ວຕ຺ຖຸຕ຺ຕຍໍ ປຏິປູເຊນ຺ໂຕ ສຣຓຄມນໍ ຣກ຺ຂາມີຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ຕສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ອຘິປ຺ປາຍໍ ວິຠາເວນ຺ໂຕ ‘‘ອຫຎ຺ຫີ’’ຕິອາທິມາຫ. ປາເຓຫິ ອຸເປຕນ຺ຕິ ຫິ ຍາວ ເມ ປາຓາ ຘຣນ຺ຕິ, ຕາວ ສຣຓໍ ອຸເປຕໍ. ອຸເປນ຺ໂຕ ຈ ນ ວາຈາມຕ຺ເຕນ ນ ເອກວາຣໍ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທມຕ຺ເຕນ, ອຖ ໂຂ ປາຓານໍ ປຣິຈ຺ຈຊນວເສນປິ ຍາວຊີວໍ ອຸເປຕນ຺ຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

໑໗-໑໙. ສຕ຺ຕເມ ຊາຓຸສ຺ໂສຓີຕິ ເນຕໍ ຕສ຺ສ ມາຕາປິຕູຫິ ກຕໍ ນາມໍ, ອປິຈ ໂຂ ຐານນ຺ຕຣປ຺ປຏິລາຠລທ຺ຘນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ຊາຓຸສ຺ໂສຓີຕິ ຐານນ຺ຕຣໍ ກິຣາ’’ຕິອາທິ. ເອກໍ ຐານນ຺ຕຣນ຺ຕິ ເອກໍ ປຸໂຣຫິຕຏ຺ຐານໍ. ອຸຓ຺ຫີສອາທິກກຸຘຠຓ຺ເຑຫິ ສທ຺ຘິໍ ລທ຺ຘໍ ຕຖາ ຈສ຺ສ ຣຎ຺ຎາ ທິນ຺ນນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ຣຎ຺ໂຎ ສນ຺ຕິເກ ຈ ລທ຺ຘຊາຓຸສ຺ໂສຓິສກ຺ກາຣຕ຺ຕາ’’ຕິ. ເສສເມຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວ. ອຏ຺ຐມນວເມສຸ ນຕ຺ຖິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ.

໒໐-໒໑. ທສເມ ທຸນ຺ນິກ຺ຂິຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຸຏ຺ຐຸ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ປທປຈ຺ຈາຠຏ຺ຐໍ ກຕ຺ວາ ມນສິ ຐປິຕໍ. ປຊ຺ຊຕິ ຎາຍຕິ ອຕ຺ໂຖ ເອເຕນາຕິ ປທໍ, ອຕ຺ຖໍ ພ຺ຍຎ຺ຊຍຕິ ປກາເສຕີຕິ ພ຺ຍຎ຺ຊນໍ, ປທເມວ. ເຕເນວາຫ ‘‘ອຸປ຺ປຏິປາຏິຍາ…ເປ… ພ຺ຍຎ຺ຊນນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ. ປທສມຸທາຍພ຺ຍຕິເຣເກນ ວິສຸໍ ປາຬິ ນາມ ນຕ຺ຖີຕິ ອາຫ ‘‘ອຸຠຍເມຕໍ ປາຬິຍາວ ນາມ’’ນ຺ຕິ. ປກຏ຺ຐານຎ຺ຫິ ວຈນປ຺ປພນ຺ຘານໍ ອາຬິເຍວ ປາຬີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເສສເມຕ຺ຖ ເອກາທສມຎ຺ຈ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວ.

ອຘິກຣຓວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ພາລວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ

໒໒-໒໔. ຕຕິຍສ຺ສ ປຐມທຸຕິຍຕຕິຍານິ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖາເນວ.

໒໕. ຈຕຸຕ຺ເຖ ເນຕພ຺ໂພຕິ ອຎ຺ຎໂຕ ອາຫຣິຕ຺ວາ ໂພເຘຕພ຺ໂພ, ຎາເປຕພ຺ໂພຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໒໗. ຉຏ຺ເຐ ໂນ ເຈປິ ປຏິຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ກໂຣນ຺ຕີຕິ ປາຓາຕິປາຕາທີນິ ກໂຣນ຺ໂຕ ສເຈປິ ອປ຺ປຏິຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ກໂຣນ຺ຕິ. ປຏິຈ຺ຉນ຺ນເມວາຕິ ວິຎ຺ຎູຫິ ຄຣຫິຕພ຺ພຠາວໂຕ ປຏິຈ຺ຉາທນາຣຫຕ຺ຕາ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນເມວາຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອວີຈິອາທໂຍ ປເທສວິເສສາ ຕຕ຺ຖູປປນ຺ນາ ສຕ຺ຕາ ຈ ນິຣຍຄ຺ຄຫເຓນ ຄຫິຕາຕິ ອາຫ ‘‘ນິຣໂຍຕິ ສໂຫກາສກາ ຂນ຺ຘາ’’ຕິ. ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິ ນາມ ວິສຸໍ ປເທສວິເສໂສ ນຕ຺ຖີຕິ ອາຫ ‘‘ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິຍໍ ຂນ຺ຘາວ ລພ຺ຠນ຺ຕີ’’ຕິ.

໓໑. ທສເມ ອຕ຺ໂຖ ຜລໍ ຕທຘີນວຸຕ຺ຕິຕາຍ ວໂສ ເອຕສ຺ສາຕິ ອຕ຺ຖວໂສ, ເຫຕູຕິ ອາຫ ‘‘ອຕ຺ຖວເສຕິ ກາຣຓານີ’’ຕິ. ອຣຎ຺ຎວນປຕ຺ຖານີຕິ ອຣຎ຺ຎລກ຺ຂຓປ຺ປຕ຺ຕານິ ວນປຕ຺ຖານິ. ວນປຕ຺ຖ-ສທ຺ໂທ ຫິ ສຓ຺ຑຠູເຕ ຣຸກ຺ຂສມູເຫປິ ວຕ຺ຕຕີຕິ ອຣຎ຺ຎຄ຺ຄຫຓໍ. ວນີຍຕິ ວິເວກກາເມຫິ ຠຊີຍຕິ, ວນຸເຕ ວາ ເຕ ອຕ຺ຕສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ວສນຕ຺ຖາຍ ຍາຈນ຺ໂຕ ວິຍ ໂຫຕີຕິ ວນໍ, ປຕິຏ຺ຐຫນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ວິເວກກາມາ ຍຖາຘິປ຺ເປຕວິເສສາຘິຄເມນາຕິ ປຕ຺ຖໍ, ວເນສຸ ປຕ຺ຖໍ ຄຫນຏ຺ຐາເນ ເສນາສນໍ ວນປຕ຺ຖໍ. ກິຎ຺ຈາປີຕິ ອນຸຊານນສມ຺ຠາວນຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ. ກິໍ ອນຸຊານາຕິ? ນິປ຺ປຣິຍາຍໂຕ ອຣຎ຺ຎຠາວໍ ຄາມໂຕ ພຫິ ອຣຎ຺ຎນ຺ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ນິປ຺ປຣິຍາເຍນາ’’ຕິອາທິ. ກິໍ ສມ຺ຠາເວຕິ? ອາຣຎ຺ຎກງ຺ຄນິປ຺ຜາທກຕ຺ຕໍ. ຍຎ຺ຫິ ອາຣຎ຺ຎກງ຺ຄນິປ຺ຜາທກໍ, ຕໍ ວິເສສໂຕ ອຣຎ຺ຎນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ຍໍ ຕໍ ປຎ຺ຈຘນຸສຕິກ’’ນ຺ຕິອາທິ. ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ພຫິ ອິນ຺ທຂີລາຕິ ອິນ຺ທຂີລໂຕ ພຫິ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ, ຕໂຕ ພຫິ ປຏ຺ຐາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ພຫິ ອິນ຺ທຂີລາຕິ ວາ ຍຕ຺ຖ ທ຺ເວ ຕີຓິ ອິນ຺ທຂີລານິ, ຕຕ຺ຖ ພຫິທ຺ຘາ ອິນ຺ທຂີລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ. ຍຕ຺ຖ ຕໍ ນຕ຺ຖິ, ຕທຣຫຏ຺ຐານໂຕ ປຏ຺ຐາຍາຕິ ວທນ຺ຕິ. ຄາມນ຺ຕນ຺ຕິ ຄາມສມີປໍ. ອນຸປຈາຣຏ຺ຐານນ຺ຕິ ນິຈ຺ຈກິຈ຺ຈວເສນ ນ ອຸປຈຣິຕພ຺ພຏ຺ຐານໍ. ເຕນາຫ ‘‘ຍຕ຺ຖ ນ ກສີຍຕິ ນ ວປີຍຕີ’’ຕິ.

ອຕ຺ຕໂນ ຈ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາຣນ຺ຕິ ເອເຕນ ສຕ຺ຖາ ອຕ຺ຕໂນ ວິເວກາຠິຣຕິໍ ປກາເສຕິ. ຕຕ຺ຖ ທິຏ຺ຐຘມ຺ໂມ ນາມ ອຍໍ ປຈ຺ຈກ຺ໂຂ ອຕ຺ຕຠາໂວ, ສຸຂວິຫາໂຣ ນາມ ຈຕຸນ຺ນໍ ອິຣິຍາປຖວິຫາຣານໍ ຜາສຸຕາ. ເອກກສ຺ສ ຫິ ອຣຎ຺ເຎ ອນ຺ຕມໂສ ອຸຈ຺ຈາຣວສ຺ສາວກິຈ຺ຈໍ ອຸປາທາຍ ສພ຺ເພ ອິຣິຍາປຖາ ຜາສຸກາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ທິຏ຺ຐຘມ຺ເມ ສຸຂວິຫາຣໍ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາຣນ຺ຕິ ເອວໍ ວາ ເອຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ປຈ຺ຉິມຎ຺ຈ ຊນຕໍ ອນຸກມ຺ປມາໂນຕິ ກຖໍ ອຣຎ຺ຎວາເສນ ປຈ຺ຉິມາ ຊນຕາ ອນຸກມ຺ປິຕາ ໂຫຕິ? ສທ຺ຘາປພ຺ພຊິຕາ ຫິ ກຸລປຸຕ຺ຕາ ຠຄວໂຕ ອຣຎ຺ຎວາສໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ຠຄວາປິ ນາມ ອຣຎ຺ຎເສນາສນານິ ນ ມຸຎ຺ຈຕິ, ຍສ຺ສ ເນວຕ຺ຖິ ປຣິຎ຺ຎາຕພ຺ພໍ ນ ປຫາຕພ຺ພໍ ນ ຠາເວຕພ຺ພໍ ນ ສຈ຺ຉິກາຕພ຺ພໍ, ກິມງ຺ຄໍ ປນ ມຍ’’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ວສິຕພ຺ພເມວ ມຎ຺ຎິສ຺ສນ຺ຕິ, ເອວໍ ຂິປ຺ປເມວ ທຸກ຺ຂສ຺ສນ຺ຕກຣາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ. ເອວໍ ປຈ຺ຉິມາ ຊນຕາ ອນຸກມ຺ປິຕາ ໂຫຕິ. ເອຕມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ປຈ຺ຉິເມ ມມ ສາວເກ ອນຸກມ຺ປນ຺ໂຕ’’ຕິ.

໓໒. ເອກາທສເມ ວິຊ຺ຊໍ ຠຊນ຺ຕີຕິ ວິຊ຺ຊາຠາຄິຍາ, ວິຊ຺ຊາຠາເຄ ວິຊ຺ຊາໂກຏ຺ຐາເສ ວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິປິ ວິຊ຺ຊາຠາຄິຍາ. ປທໍ ປຈ຺ຉິນ຺ທຕີຕິ ມຄ຺ຄຈິຕ຺ຕສ຺ສ ປຕິຏ຺ຐໍ ອຸປຈ຺ຉິນ຺ທຕິ, ມຄ຺ຄຈິຕ຺ຕໍ ປຕິຏ຺ຐາເປຕຸໍ ນ ເທຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸພ຺ພຏ຺ເຏຕ຺ວາຕິ ສມຸຈ຺ເຉທວເສນ ສມູລໍ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ. ອຏ຺ຐສຸ ຐາເນສູຕິ ພຸທ຺ຘາທີສຸ ອຏ຺ຐສຸ ຐາເນສຸ. ຣາຄສ຺ສ ຂຍວິຣາເຄນາຕິ ຣາຄສ຺ສ ຂຍສງ຺ຂາເຕນ ວິຣາເຄນ, ຣາຄສ຺ສ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕິຘມ຺ມຕາປາທເນນາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ພາລວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ສມຈິຕ຺ຕວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ

໓໓. ຈຕຸຕ຺ຖສ຺ສ ປຐເມ ຠວນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ປຕິຏ຺ຐຫນ຺ຕີຕິ ຠູມິ, ອສປ຺ປຸຣິສານໍ ຠູມິ ອສປ຺ປຸຣິສຠູມິ. ສປ຺ປຸຣິສຠູມິຍມ຺ປິ ເອເສວ ນໂຍ. ກຕໍ ນ ຊານາຕີຕິ ອກຕຎ຺ຎູ, ອສມຕ຺ຖສມາໂສຍໍ ຄມກຕ຺ຕາ ‘‘ອສູຣິຍປສ຺ສາ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ. ເຕນາຫ ‘‘ກຕໍ ນ ຊານາຕີ’’ຕິ. ອກຕເວທີຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ປາກຏໍ ກຕ຺ວາ ນ ຊານາຕີຕິ ‘‘ອິທຎ຺ຈິທຎ຺ຈ ມຍ຺ຫໍ ອິມິນາ ກຕ’’ນ຺ຕິ ສງ຺ຆມຊ຺ຌຄຓມຊ຺ຌາທີສຸ ປາກຏໍ ກຕ຺ວາ ນ ຊານາຕິ, ນ ປກາເສຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອຸປຎ຺ຎາຕນ຺ຕິ ໂຖມນາວເສນ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ຎາຕໍ. ເຕນາຫ ‘‘ວຓ຺ຓິຕ’’ນ຺ຕິອາທິ.

໓໔. ທຸຕິເຍ ວສ຺ສສຕປຣິມາຓມາຍຸ ອສ຺ສາຕິ ວສ຺ສສຕາຍຸໂກ, ວສ຺ສສຕາຍຸກຕຎ຺ຈ ວສ຺ສສຕາຍຸກກາເລ ຊາຕສ຺ເສວ ໂຫຕິ, ນາຎ຺ຎສ຺ສາຕິ ອາຫ ‘‘ວສ຺ສສຕາຍຸກກາເລ ຊາໂຕ’’ຕິ. ວສ຺ສສຕໍ ຊີວຕິ ສີເລນາຕິ ວສ຺ສສຕຊີວີ. ວສ຺ສສຕນ຺ຕິ ຈ ອຈ຺ຈນ຺ຕສໍໂຍເຄ ອຸປໂຍຄວຈນໍ. ເຕນາຫ ‘‘ສກລໍ ວສ຺ສສຕໍ ຊີວນ຺ໂຕ’’ຕິ. ມາຕາປິຕູນໍ ມາຕາວ ພຫູປກາຣຕຣາຕິ ຕສ຺ສາເຍວ ປຘານຠາເວນ ປຏິກາຕພ຺ພຕ຺ຕາ ທກ຺ຂິຓໍ ອໍສກູຏໍ ວທນ຺ຕິ. ຫທຍໂລຫິຕໍ ປາເຍຕ຺ວາຕິ ຂີຣໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ໂລຫິຕຎ຺ຫິ ຂີຣຠາເວນ ປຣິຓາມໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ຕ຺ຍາສ຺ສາຕິ ເຕ ອສ຺ສ. ເສສເມຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວ.

໓໕. ຕຕິເຍ ເຕນຸປສງ຺ກມີຕິ ເອຕ຺ຖ ເຍນາຘິປ຺ປາເຍນ ໂສ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິ, ຕໍ ປາກຏໍ ກຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ໂສ ຫິ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ’’ຕິອາທິມາຫ. ວິຣຊ຺ຌນປຎ຺ຫນ຺ຕິ ຍໍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຏ຺ໂຐ ວິຣຊ຺ຌິຕ຺ວາ ກເຖສິ, ອວິປຣີຕໍ ກຕ຺ວາ ສມ຺ປາເທຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ຕາທິສໍ ປຎ຺ຫນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸຠໂຕໂກຏິກໍ ປຎ຺ຫນ຺ຕິ ອຸໂຠຫິ ໂກຏີຫິ ຍຸຕ຺ຕໍ ປຎ຺ຫໍ. ‘‘ກິໍວາທີ ຠວໍ ໂຄຕໂມ’’ຕິ ຫິ ປຸຏ຺ໂຐ ‘‘ກິຣິຍວາທິມ຺ຫີ’’ຕິ ວາ ວເທຍ຺ຍ ‘‘ອກິຣິຍວາທິມ຺ຫີ’’ຕິ ວາ, ຕສ຺ມາ ອິມສ຺ສ ປຎ຺ຫສ຺ສ ວິສ຺ສຊ຺ຊເນ ‘‘ກິຣິຍວາທິມ຺ຫີ’’ຕິ ເອກາ ໂກຏິ, ‘‘ອກິຣິຍວາທິມ຺ຫີ’’ຕິ ທຸຕິຍາຕິ ໂກຏິທ຺ວຍຍຸຕ຺ໂຕ ອຍໍ ປຎ຺ໂຫ. ອຸຄ຺ຄິລິຕຸນ຺ຕິ ທ຺ເວ ໂກຏິໂຍ ໂມເຈຕ຺ວາ ກເຖຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ພຫິ ນີຫຣິຕຸໍ ອຕ຺ຖໂຕ ອປເນຕຸໍ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສຕິ. ທ຺ເວ ໂກຏິໂຍ ໂມເຈນ຺ໂຕ ຫິ ຕໍ ພຫິ ນີຫຣຕິ ນາມ. ນິຄ຺ຄິລິຕຸນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉາຍ ໂທສໍ ທຕ຺ວາ ຫາເຣຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ປເວເສຕຸໍ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສຕິ. ຕຕ຺ຖ ໂທສໍ ທຕ຺ວາ ຫາເຣນ຺ໂຕ ຫິ ຄິລິຕ຺ວາ ວິຍ ອທສ຺ສນໍ ຄເມນ຺ໂຕ ປເວເສຕິ ນາມ. ກິໍລທ຺ຘິໂກຕິ ກິໍທ຺ທິຏ຺ຐິໂກ. ວທນ຺ຕິ ເອເຕນາຕິ ວາໂທ, ທິຏ຺ຐິ. ໂກ ວາໂທ ເອຕສ຺ສາຕິ ກິໍວາທີ. ກິມກ຺ຂາຍີຕິ ກິມຠິຘາຍີ, ກີທິສີ ຘມ຺ມກຖາ. ເຕນາຫ ‘‘ກິໍ ນາມ…ເປ… ປຸຈ຺ຉຕີ’’ຕິ. ເສສເມຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວ.

໓໖. ຈຕຸຕ຺ເຖ ທກ຺ຂິຓໍ ອຣຫນ຺ຕີຕິ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍາ. ອາຫຸນໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ທານໍ, ຕໍ ອຣຫນ຺ຕີຕິ ອາຫຸເນຍ຺ຍາ.

໓໗. ປຎ຺ຈເມ ກຖມຍໍ ມິຄາຣມາຕາ ນາມ ຊາຕາຕິ ອາຫ ‘‘ສາ ຫີ’’ຕິອາທິ. ສພ຺ພເຊຏ຺ຐກສ຺ສ ປຸຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ປຸຕ຺ເຕສຸ ສພ຺ພປຐມໍ ຊາຕສ຺ສ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ. ອຍ຺ຍກເສຏ຺ຐິໂນວ ສມານນາມກຕ຺ຕາຕິ ມິຄາຣເສຏ຺ຐິນາ ເອວ ສທິສນາມກຕ຺ຕາ. ຕສ຺ສາ ກິຣ ສພ຺ພເຊຏ຺ຐສ຺ສ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ນາມຄ຺ຄຫຓທິວເສ ອຍ຺ຍກສ຺ສ ມິຄາຣເສຏ຺ຐິສ຺ເສວ ນາມໍ ອກໍສຸ. ອນິພທ຺ຘວາໂສ ຫຸຕ຺ວາຕິ ເອກສ຺ມິໍເຍວ ວິຫາເຣ ນິພທ຺ຘວາໂສ ອຫຸຕ຺ວາ. ຘຸວປຣິໂຠຄານີຕິ ນິຍຕປຣິໂຠຄານິ. ນນຸ ຠຄວາ ກທາຈິ ຈາຣິກມ຺ປິ ປກ຺ກມຕິ, ກຖໍ ຕານິ ເສນາສນານິ ຘຸວປຣິໂຠເຄນ ປຣິຠຸຎ຺ຊີຕິ ອາຫ ‘‘ອຸຕຸວສ຺ສໍ ຈາຣິກໍ ຈຣິຕ຺ວາປີ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ອຸຕຸວສ຺ສນ຺ຕິ ເຫມນ຺ຕຄິມ຺ເຫ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ມຄ຺ຄໍ ຐເປຕ຺ວາຕິ ເຖຣສ຺ສ ອາຄມນມຄ຺ຄໍ ຐເປຕ຺ວາ. ອຸຓ຺ຫວລາຫກາຕິ ອຸຓ຺ຫອຸຕຸໂນ ປຈ຺ຈຍຠູຕເມຆມາລາສມຸຏ຺ຐາປກາ ເທວປຸຕ຺ຕາ. ເຕສໍ ກິຣ ຕຖາຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທສມກາລເມວ ຍຖິຈ຺ຉິຕໍ ຐານໍ ອຸຓ຺ຫໍ ຜຣມານາ, ວລາຫກມາລາ ນາຕິພຫລາ ອິໂຕ ຈິໂຕ ນຠໍ ຉາເທນ຺ຕີ ວິຘາວຕິ. ເອສ ນໂຍ ສີຕວລາຫກວສ຺ສວລາຫກາສຸ. ອພ຺ຠວລາຫກາ ປນ ເທວຕາ ສີຕຸຓ຺ຫວສ຺ເສຫິ ວິນາ ເກວລໍ ອພ຺ຠປຏລສ຺ເສວ ສມຸຏ຺ຐາປກາ ເວທິຕພ຺ພາ. ເກວລໍ ວາ ວາຕສ຺ເສວ, ເຕເນວ ເທວຕາ ວາຕວລາຫກາ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ຍໍ ວສ຺ສາເນ ຈ ສິສິເຣ ຈ ອພ຺ຠໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕໍ ອຸຕຸສມຸຏ຺ຐານໍ ປາກຕິກເມວ. ຍໍ ປນ ອພ຺ຠມ຺ຫິເຍວ ອຕິອພ຺ຠໍ ສຕ຺ຕາຫມ຺ປິ ຈນ຺ທສູຣິເຍ ຉາເທຕ຺ວາ ເອກນ຺ຘກາຣໍ ກໂຣຕິ, ຍຎ຺ຈ ຈິຕ຺ຕເວສາຂມາເສສຸ ອພ຺ຠໍ, ຕໍ ເທວຕານຸຠາເວນ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ອພ຺ຠນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ໂຍ ຈ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ອຸຕຸມ຺ຫິ ອຸຕ຺ຕຣທກ຺ຂິຓາທິປກຕິວາໂຕ ໂຫຕິ, ອຍໍ ອຸຕຸສມຸຏ຺ຐາໂນ. ວາເຕປິ ວນຣຸກ຺ຂກ຺ຂນ຺ຘາທິປ຺ປທາລໂນ ອຕິວາໂຕ ນາມ ອຕ຺ຖິ. ອຍຎ຺ເຈວ, ໂຍ ຈ ອຎ຺ໂຎປິ ອກາລວາໂຕ, ອຍຎ຺ຈ ເທວຕານຸຠາເວນ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ. ຍໍ ຄິມ຺ຫາເນ ອຸຓ຺ຫໍ, ຕໍ ອຸຕຸສມຸຏ຺ຐານິກໍ ປາກຕິເມວ. ຍໍ ປນ ອຸຓ຺ເຫປິ ອຕິອຸຓ຺ຫໍ ສີຕກາເລ ຈ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ອຸຓ຺ຫໍ, ຕໍ ເທວຕານຸຠາເວນ ນິພ຺ພຕ຺ຕໍ. ຍໍ ວສ຺ສາເນ ຈ ເຫມນ຺ເຕ ຈ ສີຕໍ ໂຫຕິ, ຕໍ ອຸຕຸສມຸຏ຺ຐານເມວ. ຍໍ ປນ ສີເຕປິ ອຕິສີຕໍ, ຄິມ຺ເຫ ຈ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ສີຕໍ, ຕໍ ເທວຕານຸຠາເວນ ນິພ຺ພຕ຺ຕໍ. ຍໍ ວສ຺ສິເກ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມາເສ ວສ຺ສໍ, ຕໍ ອຸຕຸສມຸຏ຺ຐານເມວ, ຍໍ ປນ ວສ຺ເສເຍວ ອຕິວສ຺ສໍ, ຍຎ຺ຈ ຈິຕ຺ຕເວສາຂມາເສສຸ ວສ຺ສໍ, ຕໍ ເທວຕານຸຠາເວນ ນິພ຺ພຕ຺ຕໍ.

ຕຕ຺ຣິທໍ ວຕ຺ຖຸ – ເອໂກ ກິຣ ວສ຺ສວລາຫກເທວປຸຕ຺ໂຕ ຕຄຣກູຏວາສິຂີຓາສວຕ຺ເຖຣສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາສິ. ເຖໂຣ – ‘‘ໂກສິ ຕ຺ວ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ວສ຺ສວລາຫໂກ ເທວປຸຕ຺ໂຕຕິ. ຕຸມ຺ຫາກໍ ກິຣ ຈິຕ຺ເຕນ ເທໂວ ວສ຺ສຕີຕິ? ອາມ, ຠນ຺ເຕຕິ. ປສ຺ສິຕຸກາມາ ມຍນ຺ຕິ. ເຕມິສ຺ສຖ, ຠນ຺ເຕຕິ. ເມຆສີສໍ ວາ ຄຊ຺ຊິຕໍ ວາ ນ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ກຖໍ ເຕມິສ຺ສາມາຕິ? ຠນ຺ເຕ, ອມ຺ຫາກໍ ຈິຕ຺ເຕນ ເທໂວ ວສ຺ສຕິ, ຕຸມ຺ເຫ ປຓ຺ຓສາລໍ ປວິສຖາຕິ. ສາຘຸ ເທວປຸຕ຺ຕາຕິ ປາເທ ໂຘວິຕ຺ວາ ປຓ຺ຓສາລໍ ປາວິສິ. ເທວປຸຕ຺ໂຕ ຕສ຺ມິໍ ປວິສນ຺ເຕເຍວ ເອກໍ ຄີຕໍ ຄາຍິຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖໍ ອຸກ຺ຂິປິ, ສມນ຺ຕາ ຕິໂຍຊນຏ຺ຐານໍ ເອກເມຆໍ ອໂຫສິ. ເຖໂຣ ອຑ຺ຒຕິນ຺ໂຕ ປຓ຺ຓສາລໍ ປວິຏ຺ໂຐຕິ.

ກາມໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕາປິ ເທວຕາ ຈາຕຸມຫາຣາຊິກາວ, ຕາ ປນ ເຕນ ເຕນ ວິເສເສນ ວຕ຺ວາ ອິທານິ ຕທຎ຺ເຎ ປຐມຠູມິເກ ກາມາວຈຣເທເວ ສາມຎ຺ຎໂຕ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ‘‘ຈາຕຸມຫາຣາຊິກາ’’ຕິ ອາຫ. ຘຕຣຏ຺ຐວິຣູຬ຺ຫກວິຣູປກ຺ຂກຸເວຣສງ຺ຂາຕາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຫາຣາຊາໂນ ເອເຕສນ຺ຕິ ຈາຕຸມຫາຣາຊິກາ, ເຕ ສິເນຣຸສ຺ສ ປພ຺ພຕສ຺ສ ເວມຊ຺ເຌ ໂຫນ຺ຕິ. ເຕສຸ ປພ຺ພຕຏ຺ຐກາປິ ອຕ຺ຖິ ອາກາສຏ຺ຐກາປິ. ເຕສໍ ປຣມ຺ປຣາ ຈກ຺ກວາຬປພ຺ພຕໍ ປຕ຺ຕາ. ຂິຑ຺ຑາປໂທສິກາ ມໂນປໂທສິກາ ຈນ຺ທິມາ ເທວປຸຕ຺ໂຕ ສູຣິໂຍ ເທວປຸຕ຺ໂຕຕິ ເອເຕ ສພ຺ເພປິ ຈາຕຸມຫາຣາຊິກເທວໂລກຏ຺ຐາ ເອວ.

ຕາວຕິໍສາຕິ ຕາວຕິໍສານໍ ເທວານໍ ນາມໍ, ເຕປິ ອຕ຺ຖິ ປພ຺ພຕຏ຺ຐກາ, ອຕ຺ຖິ ອາກາສຏ຺ຐກາ, ເຕສໍ ປຣມ຺ປຣາ ຈກ຺ກວາຬປພ຺ພຕໍ ປຕ຺ຕາ. ຕຖາ ຍາມາທີນໍ. ເອກເທວໂລເກປິ ຫິ ເທວານໍ ປຣມ຺ປຣາ ຈກ຺ກວາຬປພ຺ພຕໍ ອປ຺ປຕ຺ຕາ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ຕຕ຺ຖ ມເຆນ ມາຓເວນ ສທ຺ຘິໍ ມຈລຄາເມ ກາລໍ ກຕ຺ວາ ເຕຕ຺ຕິໍສ ສຫປຸຎ຺ຎກາຣິໂນ ເອຕ຺ຖ ນິພ຺ພຕ຺ຕາຕິ ຕໍ ສຫຈາຣິຕໍ ຐານໍ ເຕຕ຺ຕິໍສໍ, ຕເທວ ຕາວຕິໍສໍ, ຕໍ ນິວາໂສ ເອເຕສນ຺ຕິ ຕາວຕິໍສາຕິ ວທນ຺ຕິ. ຍສ຺ມາ ປນ ເສສຈກ຺ກວາເຬສຸປິ ຉກາມາວຈຣເທວໂລກາ ອຕ຺ຖິ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ ‘‘ສຫສ຺ສໍ ຈາຕຸມຫາຣາຊິການໍ ສຫສ຺ສໍ ຕາວຕິໍສານ’’ນ຺ຕິ (ອ. ນິ. ໓.໘໑). ຕສ຺ມາ ນາມປຓ຺ຓຕ຺ຕິເຍເວສາ ຕສ຺ສ ເທວໂລກສ຺ສາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ທຸກ຺ຂໂຕ ຍາຕາ ອປຍາຕາຕິ ຍາມາ. ອຕ຺ຕໂນ ສິຣິສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຕຸສໍ ອິຕາ ຄຕາຕິ ຕຸສິຕາ. ນິມ຺ມາເນ ຣຕິ ເອເຕສນ຺ຕິ ນິມ຺ມານຣຕິໂນ. ວສວຕ຺ຕີ ເທວຕາຕິ ປຣນິມ຺ມິຕວສວຕ຺ຕິໂນ ເທວາ. ປຣນິມ຺ມິເຕສຸ ໂຠເຄສຸ ວສໍ ວຕ຺ເຕນ຺ຕີຕິ ປຣນິມ຺ມິຕວສວຕ຺ຕິໂນ.

ພ຺ຣູຫິໂຕ ປຣິວຸທ຺ໂຘ ເຕຫິ ເຕຫິ ຌານາທີຫິ ວິສິຏ຺ເຐຫິ ຄຸເຓຫີຕິ ພ຺ຣຫ຺ມາ. ວຓ຺ຓວນ຺ຕຕາຍ ເຈວ ທີຆາຍຸກຕາຍ ຈ ພ຺ຣຫ຺ມປາຣິສຊ຺ຊາທີຫິ ມຫນ຺ໂຕ ພ຺ຣຫ຺ມາຕິ ມຫາພ຺ຣຫ຺ມາ. ຕສ຺ສ ປຣິສາຍໍ ຠວາ ປຣິຈາຣິກາຕິ ພ຺ຣຫ຺ມປາຣິສຊ຺ຊາ. ຕສ຺ເສວ ປຸໂຣຫິຕຏ຺ຐາເນ ຐິຕາຕິ ພ຺ຣຫ຺ມປຸໂຣຫິຕາ. ອາຠສ຺ສເຣຫິ ປຣິຕ຺ຕາ ອາຠາ ເອເຕສນ຺ຕິ ປຣິຕ຺ຕາຠາ. ອປ຺ປມາຓາ ອາຠາ ເອເຕສນ຺ຕິ ອປ຺ປມາຓາຠາ. ທີປິກາຍ ອຈ຺ຈິ ວິຍ ເອເຕສໍ ສຣີຣໂຕ ອາຠາ ຉິຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຉິຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປຕນ຺ຕີ ວິຍ ສຣຕິ ວິສ຺ສຣຕີຕິ ອາຠສ຺ສຣາ, ຍຖາວຸຕ຺ຕປ຺ປຠາຍ ອາຠາສນສີລາ ວາ ອາຠສ຺ສຣາ. ສຸຠາຕິ ໂສຠນາ ປຠາ. ສຸຠາຕິ ຫິ ເອກຄ຺ຆນາ ນິຈ຺ຈລາ ສຣີຣາຠາ ວຸຈ຺ຈຕິ, ສາ ປຣິຕ຺ຕາ ສຸຠາ ເອເຕສນ຺ຕິ ປຣິຕ຺ຕສຸຠາ. ອປ຺ປມາຓາ ສຸຠາ ເອເຕສນ຺ຕິ ອປ຺ປມາຓສຸຠາ. ສຸເຠນ ໂອກິຓ຺ຓາ ວິກິຓ຺ຓາ, ສຸເຠນ ສຣີຣປ຺ປຠາວຓ຺ເຓນ ເອກຄ຺ຆນາ ສຸວຓ຺ຓມຎ຺ຊູສາຍ ຐປິຕສມ຺ປຊ຺ຊລິຕກຎ຺ຈນປິຓ຺ຑສສ຺ສິຣິກາຕິ ສຸຠກິຓ຺ຓາ. ຕຕ຺ຖ ໂສຠນາຍ ປຠາຍ ກິຓ຺ຓາ ສຸຠາກິຓ຺ຓາຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ຠາ-ສທ຺ທສ຺ສ ຣສ຺ສຕ຺ຕໍ ອນ຺ຕິມ ຓ-ກາຣສ຺ສ ຫ-ກາຣຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ‘‘ສຸຠກິຓ຺ຫາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ວິປຸລຜລາ ເວຫປ຺ຜລາ. ວິປຸລຜລາຕິ ຈ ວິປຸລສນ຺ຕສຸຂວຓ຺ຓາທິຜລາ. ອປ຺ປເກນ ກາເລນ ອຕ຺ຕໂນ ຐານໍ ນ ວິຊຫນ຺ຕີຕິ ອວິຫາ. ເກນຈິ ນ ຕປນີຍາຕິ ອຕປ຺ປາ. ອກິຈ຺ເຉນ ສຸເຂນ ປສ຺ສິຕພ຺ພາ ມນຸຎ຺ຎຣູປຕາຍາຕິ ສຸທສ຺ສາ. ສຸປຣິສຸທ຺ຘທສ຺ສນຕາຍ ສມ຺ມາ ປສ຺ສນ຺ຕິ ສີເລນາຕິ ສຸທສ຺ສີ. ອຸກ຺ກຏ຺ຐສມ຺ປຕ຺ຕີຫິ ໂຍຄໂຕ ນຕ຺ຖິ ເອເຕສໍ ກນິຏ຺ຐາ ສມ຺ປຕ຺ຕີຕິ ອກນິຏ຺ຐາ.

ກາຍສກ຺ຂີຫີຕິ ນາມກາເຍນ ເທສນາຍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນວເສນ ສກ຺ຂິຠູເຕຫິ. ຫລາຫລນ຺ຕິ ໂກລາຫລໍ. ມຫຄ຺ຄຕຈິຕ຺ເຕນາຕິ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານປາທເກນ ອຠິຎ຺ຎາຈິຕ຺ເຕນ.

ນນຸ ຈ ‘‘ອຊ຺ຌຕ຺ຕນ຺ຕິ ກາມຠໂວ, ພຫິທ຺ຘາຕິ ຣູປາຣູປຠໂວ’’ຕິ ຈ ອຍຸຕ຺ຕເມຕໍ? ຍສ຺ມິຎ຺ຫິ ຠເວ ສຕ຺ຕາ ພຫຸຕຣໍ ກາລໍ ວສນ຺ຕິ, ໂສ ເນສໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ. ຍສ຺ມິຎ຺ຈ ອປ຺ປຕຣໍ ກາລໍ ວສນ຺ຕິ, ໂສ ເນສໍ ພຫິທ຺ຘາຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕໍ. ຣູປາຣູປຠເວ ຈ ສຕ຺ຕາ ຈິຣຕຣໍ ວສນ຺ຕິ, ອປ຺ປຕຣໍ ກາມຠເວ, ຕສ຺ມາ ‘‘ອຊ຺ຌຕ຺ຕນ຺ຕິ ກາມຠໂວ, ພຫິທ຺ຘາຕິ ຣູປາຣູປຠໂວ’’ຕິ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ກິຎ຺ຈາປີ’’ຕິອາທິ. ຈຕຸຕ຺ຖເມວ ໂກຏ຺ຐາສນ຺ຕິ ວິວຏ຺ຏຏ຺ຐາຍິສງ຺ຂາຕໍ ຈຕຸຕ຺ຖໍ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍກປ຺ປໍ. ອິຕເຣສູຕິ ສໍວຏ຺ຏສໍວຏ຺ຏຏ຺ຐາຍິວິວຏ຺ຏສງ຺ຂາເຕສຸ ຕີສຸ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍກປ຺ເປສຸ. ອາລໂຍຕິ ສງ຺ໂຄ. ປຕ຺ຖນາຕິ ‘‘ກຖໍ ນາມ ຕຕ຺ຣູປປນ຺ນາ ຠວິສ຺ສາມາ’’ຕິ ອຠິປຕ຺ຖນາ. ອຠິລາໂສຕິ ຕຕ຺ຣູປປຊ຺ຊິຕຸກາມຕາ. ຕສ຺ມາຕິອາທິນາ ຍຖາວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ນິຄເມຕິ.

ເອຕ຺ຖາຍໍ ອຘິປ຺ປາໂຍ – ກສ຺ສຈິປິ ກິເລສສ຺ສ ອວິກ຺ຂມ຺ຠິຕຕ຺ຕາ ເກນຈິປິ ປກາເຣນ ວິກ຺ຂມ຺ຠນມຕ຺ເຕນປິ ອວິມຸຕ຺ໂຕ ກາມຠໂວ ອຊ຺ຌຕ຺ຕຄ຺ຄຫຓສ຺ສ ອຕ຺ຕານໍ ອຘິກິຈ຺ຈ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ປວຕ຺ຕຄ຺ຄາຫສ຺ສ ວິເສສປຈ຺ຈໂຍຕິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ນາມ. ຕຕ຺ຖ ພນ຺ຘນໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕສໍໂຍຊນໍ, ເຕນ ສໍຍຸຕ຺ໂຕ ອຊ຺ຌຕ຺ຕສໍໂຍຊໂນ. ຕພ຺ພິປຣິຍາຍໂຕ ພຫິທ຺ຘາສໍໂຍຊໂນຕິ.

ຉນ຺ທຣາຄວເສເນວ ອຊ຺ຌຕ຺ຕສໍໂຍຊນໍ ພຫິທ຺ຘາສໍໂຍຊນຎ຺ຈ ປຸຄ຺ຄລໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ໂອຣມ຺ຠາຄິຍອຸທ຺ຘມ຺ຠາຄິຍສໍໂຍຊນວເສນປິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ໂອຣມ຺ຠາຄິຍານິ ວາ’’ຕິອາທິມາຫ. ໂອຣໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ກາມຘາຕຸ, ປຏິສນ຺ຘິຍາ ປຈ຺ຈຍຠາເວນ ຕໍ ໂອຣໍ ຠຊນ຺ຕີຕິ ໂອຣມ຺ຠາຄິຍານິ. ຕຕ຺ຖ ຈ ກມ຺ມຸນາ ວິປາກໍ ສຕ຺ເຕນ ຈ ທຸກ຺ຂໍ ສໍໂຍເຊນ຺ຕີຕິ ສໍໂຍຊນານິ, ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐິວິຈິກິຈ຺ຉາສີລພ຺ພຕປຣາມາສກາມຣາຄປຏິຆາ. ອຸທ຺ຘໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ຣູປາຣູປຘາຕຸ, ວຸຕ຺ຕນເຍເນຕໍ ອຸທ຺ຘໍ ຠຊນ຺ຕີຕິ ອຸທ຺ຘມ຺ຠາຄິຍານິ, ສໍໂຍຊນານິ. ຣູປຣາຄາຣູປຣາຄມານຸທ຺ຘຈ຺ຈາວິຊ຺ຊາ. ອຖ ວາ ໂອຣມ຺ຠາໂຄ ວຸຈ຺ຈຕິ ກາມຘາຕຸ ຣູປາຣູປຠວໂຕ ເຫຏ຺ຐາຠູຕຕ຺ຕາ, ຕຕ຺ຣູປປຕ຺ຕິຍາ ປຈ຺ຈຍຠາວໂຕ ໂອຣມ຺ຠາຄສ຺ສ ຫິຕານີຕິ ໂອຣມ຺ຠາຄິຍານິ ຍຖາ ‘‘ວຈ຺ຉາໂຍໂຄ ທຸຫໂກ’’ຕິ. ອຸທ຺ຘມ຺ຠາໂຄ ນາມ ມຫຄ຺ຄຕຠາໂວ, ຕສ຺ສ ຫິຕານິ ອຸທ຺ຘມ຺ຠາຄິຍານິ. ປາເທສຸ ພທ຺ຘປາສາໂຓ ວິຍ ປຎ຺ໂຈຣມ຺ຠາຄິຍສໍໂຍຊນານິ ເຫຏ຺ຐາ ອາກຑ຺ຒມານາກາຣານິ ໂຫນ຺ຕິ. ຫຕ຺ເຖຫິ ຄຫິຕຣຸກ຺ຂສາຂາ ວິຍ ປຎ຺ຈຸທ຺ຘມ຺ຠາຄິຍສໍໂຍຊນານິ ອຸປຣິ ອາກຑ຺ຒມານາກາຣານິ. ເຍສຎ຺ຫິ ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐິອາທີນິ ອປ຺ປຫີນານິ, ເຕ ຠວຄ຺ເຄປິ ນິພ຺ພຕ຺ເຕ ເອຕານິ ອາກຑ຺ຒິຕ຺ວາ ກາມຠເວເຍວ ປາເຕນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ເອຕານິ ປຎ຺ຈ ຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ວາເຣນ຺ຕິ, ຄຕໍ ປຸນ ອາເນນ຺ຕິ. ຣູປຣາຄາທີນິ ປຎ຺ຈ ຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ນ ວາເຣນ຺ຕິ, ອາຄນ຺ຕຸໍ ປນ ນ ເທນ຺ຕິ.

ອສມຸຈ຺ຉິນ຺ເນສຸ ໂອຣມ຺ຠາຄິຍສໍໂຍຊເນສຸ ລທ຺ຘປຈ຺ຈເຍສຸ ອຸທ຺ຘມ຺ຠາຄິຍານິ ສໍໂຍຊນານິ ອຄຓນູປຄານິ ໂຫນ຺ຕີຕິ ລພ຺ຠມານານມ຺ປິ ປຸຖຸຊ຺ຊນານໍ ວເສນ ອວິຠຊິຕ຺ວາ ອຣິຍານໍ ໂຍຄວເສນ ວິຠຊິຕຸກາໂມ ‘‘ອຸຠຍມ຺ປິ ເຈຕ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ວຏ຺ຏນິສ຺ສິຕມຫາຊນສ຺ສາຕິ ປຸຖຸຊ຺ຊເນ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ທ຺ເວຘາ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ໂນຕິ ກາມສຸຄຕິຣູປາຣູປຠວວເສນ ທ຺ວີຫິ ປກາເຣຫິ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ໂນ.

ວຈ຺ຉກສາໂລປມໍ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວ. ໂອປມ຺ມສໍສນ຺ທເນ ປນ ກສ຺ສຈິ ກິເລສສ຺ສ ອວິກ຺ຂມ຺ຠິຕຕ຺ຕາ, ກຖຎ຺ຈິປິ ອວິມຸຕ຺ໂຕ ກາມຠໂວ ອຊ຺ຌຕ຺ຕຄ຺ຄຫຓສ຺ສ ວິເສສປຈ຺ຈຍຕ຺ຕາ, ອິເມສໍ ສຕ຺ຕານໍ ອພ຺ຠນ຺ຕຣຏ຺ເຐນ ອນ຺ໂຕ ນາມ. ຣູປາຣູປຠໂວ ຕພ຺ພິປຣິຍາຍໂຕ ພຫິ ນາມ. ຕຖາ ຫິ ຍສ຺ສ ໂອຣມ຺ຠາຄິຍານິ ສໍໂຍຊນານິ ອປ຺ປຫີນານິ, ໂສ ອຊ຺ຌຕ຺ຕສໍໂຍຊໂນ ວຸຕ຺ໂຕ. ຍສ຺ສ ຕານິ ປຫີນານິ, ໂສ ພຫິທ຺ຘາສໍໂຍຊໂນ. ຕສ຺ມາ ອນ຺ໂຕ ອສມຸຈ຺ຉິນ຺ນພນ຺ຘນຕາຍ ພຫິ ຈ ປວຕ຺ຕມານຠວງ຺ຄສນ຺ຕານຕາຍ ອນ຺ໂຕພທ຺ໂຘ ພຫິສຍິໂຕ ນາມ. ນິຣນ຺ຕຣປ຺ປວຕ຺ຕຠວງ຺ຄສນ຺ຕານວເສນ ຫິ ສຍິຕໂວຫາໂຣ. ກາມໍ ເນສໍ ພຫິພນ຺ຘນມ຺ປິ ອສມຸຈ຺ຉິນ຺ນໍ, ອນ຺ໂຕພນ຺ຘນສ຺ສ ປນ ມູລຕາຍ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນາຫ ‘‘ສໍໂຍຊນໍ ປນ ເຕສໍ ກາມາວຈຣູປນິພທ຺ຘເມວາ’’ຕິ. ອິມິນາ ນເຍນ ເສສຕ຺ຕເຍປິ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ເອຕ຺ຕາວຕາ ຈ ກິຣາຕິ ກິຣ-ສທ຺ໂທ ອຣຸຈິສໍສູຈນຕ຺ໂຖ. ເຕເນຕ຺ຖ ອາຈຣິຍວາທສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ອຣຸຈ຺ຈນຠາວໍ ທີເປຕິ. ‘‘ສີລວາ’’ຕິ ອນາມຏ຺ຐວິເສສສາມຎ຺ຎໂຕ ສີລສງ຺ເຂເປນ ຄຫິຕໍ, ຕຎ຺ຈ ຈຕຸພ຺ພິຘນ຺ຕິ ອາຈຣິຍຕ຺ເຖໂຣ ‘‘ຈຕຸປາຣິສຸທ຺ຘິສີລໍ ອຸທ຺ທິສິຕ຺ວາ’’ຕິ ອາຫ. ຕຕ຺ຖາຕິ ຈຕຸປາຣິສຸທ຺ຘິສີເລສຸ. ເຊຏ຺ຐກສີລນ຺ຕິ ປຘານສີລໍ. ອຸຠຍຕ຺ຖາຕິ ອຸທ຺ເທສນິທ຺ເທເສສຸ, ນິທ຺ເທເສ ວິຍ ອຸທ຺ເທເສປິ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວໂຣວ ເຖເຣນ ວຸຕ຺ໂຕ ‘‘ສີລວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ສີລຄ຺ຄຫຓຎ຺ຫິ ປາຬິຍໍ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣວເສເນວ ອາຄຕໍ. ເຕນາຫ ‘‘ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວໂຣເຍວາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ອວຘາຣເຓນ ອິຕເຣສໍ ຕິຓ຺ຓໍ ເອກເທເສນ ປາຕິໂມກ຺ຂນ຺ໂຕຄຘຠາວໍ ທີເປຕິ. ຕຖາ ຫິ ອໂນໂລກິໂຍໂລກເນ ອາຊີວເຫຕຸ ຈ ສິກ຺ຂາປທວີຕິກ຺ກເມ ຄິລານປຈ຺ຈຍສ຺ສ ອປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕປຣິໂຠເຄ ຈ ອາປຕ຺ຕິ ວິຫິຕາຕິ. ຕີຓີຕິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວຣສີລາທີນິ. ສີລນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕຏ຺ຐານໍ ນາມ ອຕ຺ຖີຕິ ສີລປຣິຍາເຍນ ເຕສໍ ກຕ຺ຖຈິ ສຸຕ຺ເຕ ຄຫິຕຏ຺ຐານໍ ນາມ ກິໍ ອຕ຺ຖິ ຍຖາ ‘‘ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວໂຣ’’ຕິ? ອາຈຣິຍສ຺ສ ສມ຺ມຸຂຕາຍ ອປ຺ປຏິກ຺ຂິປນ຺ໂຕ ອຸປຈາເຣນ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ວິຍ ວທຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ອນນຸຊານນ຺ໂຕ’’ຕິ. ຉທ຺ວາຣຣກ຺ຂາມຕ຺ຕກເມວາຕິ ຕສ຺ສ ສລ຺ລຫຸກຠາວມາຫ ຈິຕ຺ຕາຘິຏ຺ຐານຠາວມຕ຺ເຕນ ປຏິປາກຕິກຠາວາປຕ຺ຕິໂຕ. ອິຕຣທ຺ວເຍປິ ເອເສວ ນໂຍ. ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປຕ຺ຕິມຕ຺ຕກນ຺ຕິ ຜເລນ ເຫຕຸໍ ທສ຺ເສຕິ. ອຸປ຺ປາທນເຫຕຸກາ ຫິ ປຈ຺ຈຍານໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ. ອິທມຕ຺ຖນ຺ຕິ ອິທໍ ປໂຍຊນໍ ອິມສ຺ສ ປຈ຺ຈຍສ຺ສ ປຣິຠຸຎ຺ຊເນຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ນິປ຺ປຣິຍາເຍນາຕິ ອິມິນາ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວຣາທີນິ ຕີຓິ ປຘານສ຺ສ ສີລສ຺ສ ປຣິປາລນວເສນ ປວຕ຺ຕິຍາ ປຣິຍາຍສີລານິ ນາມາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອິທານິ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສ຺ເສວ ປຘານຠາວໍ ພ຺ຍຕິເຣກໂຕ ອນ຺ວຍໂຕ ຈ ອຸປມາຍ ວິຠາເວຕຸໍ ‘‘ຍສ຺ສາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ໂສ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວໂຣ. ເສສານິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວຣາທີນິ.

ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສໍວຸໂຕຕິ ໂຍ ຫິ ນໍ ປາຕິ ຣກ຺ຂຕິ, ຕໍ ໂມກ຺ເຂຕິ ໂມເຈຕິ ອາປາຍິກາທີຫິ ທຸກ຺ເຂຫີຕິ ປາຕິໂມກ຺ຂນ຺ຕິ ລທ຺ຘນາເມນ ສິກ຺ຂາປທສີເລນ ປິຫິຕກາຍວຈີທ຺ວາໂຣ. ໂສ ປນ ຍສ຺ມາ ເອວໍຠູໂຕ ເຕນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ນາມ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປາຕີໂມກ຺ຂສໍວເຣນ ສມນ຺ນາຄໂຕ’’ຕິ.

ອປໂຣ ນໂຍ – ກິເລສານໍ ພລວຠາວໂຕ, ປາປກິຣິຍາຍ ຈ ສຸກຣຠາວໂຕ, ປຸຎ຺ຎກິຣິຍາຍ ຈ ທຸກ຺ກຣຠາວໂຕ ພຫຸກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ອປາເຍສຸ ປຕນສີໂລຕິ ປາຕີ, ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ. ອນິຈ຺ຈຕາຍ ວາ ຠວາທີສຸ ກມ຺ມເວຄກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ຆຏິຍນ຺ຕໍ ວິຍ ອນວຏ຺ຐາເນນ ປຣິພ຺ຠມນໂຕ ຄມນໂຕ ຄມນສີໂລຕິ ປາຕີ, ມຣຓວເສນ ຕມ຺ຫິ ຕມ຺ຫິ ສຕ຺ຕນິກາເຍ ອຕ຺ຕຠາວສ຺ສ ປາຕນສີໂລ ວາ ປາຕີ, ສຕ຺ຕສນ຺ຕາໂນ, ຈິຕ຺ຕເມວ ວາ. ຕໍ ປາຕິໍ ສໍສາຣທຸກ຺ຂໂຕ ໂມກ຺ເຂຕີຕິ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ. ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຫິ ວິໂມກ຺ເຂນ ສຕ຺ໂຕ ວິມຸຕ຺ໂຕຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ‘‘ຈິຕ຺ຕໂວທານາ ວິສຸຊ຺ຌນ຺ຕີ’’ຕິ, ‘‘ອນຸປາທາຍ ອາສເວຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໒໘) ຈ.

ອຖ ວາ ອວິຊ຺ຊາທິນາ ເຫຕຸນາ ສໍສາເຣ ປຕຕິ ຄຈ຺ຉຕິ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ປາຕິ, ‘‘ອວິຊ຺ຊານີວຣຓານໍ ສຕ຺ຕານໍ ຕຓ຺ຫາສໍໂຍຊນານໍ ສນ຺ຘາວຕໍ ສໍສຣຕ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໒.໑໒໔) ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ສ ປາຕິໂນ ສຕ຺ຕສ຺ສ ຕຓ຺ຫາທິສໍກິເລສຕ຺ຕຍໂຕ ໂມກ຺ໂຂ ເອເຕນາຕິ ປາຕິໂມກ຺ໂຂ. ‘‘ກຓ຺ເຐກາໂຬ’’ຕິອາທີນໍ ວິຍສ຺ສ ສມາສສິທ຺ຘິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ອຖ ວາ ປາເຕຕິ ວິນິປາເຕຕິ ທຸກ຺ເຂຕິ ປາຕິ, ຈິຕ຺ຕໍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ –

‘‘ຈິຕ຺ເຕນ ນີຍເຕ ໂລໂກ, ຈິຕ຺ເຕນ ປຣິກສ຺ສຕີ’’ຕິ; (ສໍ. ນິ. ໑.໖໒);

ຕສ຺ສ ປາຕິໂນ ໂມກ຺ໂຂ ເອເຕນາຕິ ປາຕິໂມກ຺ໂຂ. ປຕຕິ ວາ ເອເຕນ ອປາຍທຸກ຺ເຂ ສໍສາຣທຸກ຺ເຂ ຈາຕິ ປາຕິ, ຕຓ຺ຫາທິສໍກິເລໂສ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ –

‘‘ຕຓ຺ຫາ ຊເນຫິ ປຸຣິສໍ, (ສໍ. ນິ. ໑.໕໖-໕໗) ຕຓ຺ຫາທຸຕິໂຍ ປຸຣິໂສ’’ຕິ (ອິຕິວຸ. ໑໕, ໑໐໕; ອ. ນິ. ໔.໙) ຈ ອາທິ;

ຕໂຕ ປາຕິໂຕ ໂມກ຺ໂຂຕິ ປາຕິໂມກ຺ໂຂ.

ອຖ ວາ ປຕຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ປາຕິ, ຉ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກພາຫິຣານິ ອາຍຕນານິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ –

‘‘ຉສຸ ໂລໂກ ສມຸປ຺ປນ຺ໂນ, ຉສຸ ກຸພ຺ພຕິ ສນ຺ຖວ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໑.໗໐; ສຸ. ນິ. ໑໗໑);

ຕໂຕ ຉອຊ຺ຌຕ຺ຕິກພາຫິຣາຍຕນສງ຺ຂາຕໂຕ ປາຕິໂຕ ໂມກ຺ໂຂຕິ ປາຕິໂມກ຺ໂຂ.

ອຖ ວາ ປາໂຕ ວິນິປາໂຕ ອສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ປາຕີ, ສໍສາໂຣ. ຕໂຕ ໂມກ຺ໂຂຕິ ປາຕິໂມກ຺ໂຂ.

ອຖ ວາ ສພ຺ພໂລກາຘິປຕິຠາວໂຕ ຘມ຺ມິສ຺ສໂຣ ຠຄວາ ‘‘ປຕີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ມຸຈ຺ຈຕິ ເອເຕນາຕິ ໂມກ຺ໂຂ, ປຕິໂນ ໂມກ຺ໂຂ ປຕິໂມກ຺ໂຂ ເຕນ ປຎ຺ຎຕ຺ຕຕ຺ຕາຕິ, ປຕິໂມກ຺ໂຂ ເອວ ປາຕິໂມກ຺ໂຂ. ສພ຺ພຄຸຓານໍ ວາ ມູລຠາວໂຕ ອຸຕ຺ຕມຏ຺ເຐນ ປຕິ ຈ ໂສ ຍຖາວຸຕ຺ຕຏ຺ເຐນ ໂມກ຺ໂຂ ຈາຕິ ປຕິໂມກ຺ໂຂ, ປຕິໂມກ຺ໂຂ ເອວ ປາຕິໂມກ຺ໂຂ. ຕຖາ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປາຕິໂມກ຺ຂນ຺ຕິ ອາທິເມຕໍ ມຸຂເມຕໍ ປມຸຂເມຕ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໑໓໕) ວິຕ຺ຖາໂຣ.

ອຖ ວາ ປ-ອິຕິ ປກາເຣ, ອຕີຕິ ອຈ຺ຈນ຺ຕຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ, ຕສ຺ມາ ປກາເຣຫິ ອຈ຺ຈນ຺ຕໍ ໂມກ຺ເຂຕີຕິ ປາຕິໂມກ຺ໂຂ. ອິທຎ຺ຫິ ສີລໍ ສຍໍ ຕທງ຺ຄວເສນ, ສມາຘິສຫິຕໍ ປຎ຺ຎາສຫິຕຎ຺ຈ ວິກ຺ຂມ຺ຠນວເສນ, ສມຸຈ຺ເຉທວເສນ ຈ ອຈ຺ຈນ຺ຕໍ ໂມກ຺ເຂຕິ ໂມເຈຕີຕິ ປາຕິໂມກ຺ໂຂ. ປຕິ ປຕິ ໂມກ຺ໂຂຕິ ວາ ປຕິໂມກ຺ໂຂ, ຕມ຺ຫາ ຕມ຺ຫາ ວີຕິກ຺ກມໂທສໂຕ ປຈ຺ເຈກໍ ໂມກ຺ໂຂຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຕິໂມກ຺ໂຂ ເອວ ປາຕິໂມກ຺ໂຂ. ໂມກ຺ໂຂ ວາ ນິພ຺ພານໍ, ຕສ຺ສ ໂມກ຺ຂສ຺ສ ປຕິພິມ຺ພຠູໂຕຕິ ປຕິໂມກ຺ໂຂ. ສີລສໍວໂຣ ຫິ ສູຣິຍສ຺ສ ອຣຸຓຸຄ຺ຄມນໍ ວິຍ ນິພ຺ພານສ຺ສ ອຸທຍຠູໂຕ ຕປ຺ປຏິຠາໂຄ ວິຍ ຍຖາຣຫໍ ກິເລສນິພ຺ພາປນໂຕ ປຕິໂມກ຺ຂໍ, ປຕິໂມກ຺ຂໍເຍວ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ.

ອຖ ວາ ໂມກ຺ຂໍ ປຕິ ວຕ຺ຕຕິ, ໂມກ຺ຂາຠິມຸຂນ຺ຕິ ວາ ປຕິໂມກ຺ຂໍ, ປຕິໂມກ຺ຂເມວ ປາຕິໂມກ຺ຂນ຺ຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ປາຕິໂມກ຺ຂສທ຺ທສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ອາຈາຣໂຄຈຣສມ຺ປນ຺ໂນຕິ ກາຍິກວາຈສິກອວີຕິກ຺ກມສງ຺ຂາເຕນ ອາຈາເຣນ, ນເວສິຍາທິໂຄຈຣຕາທິສງ຺ຂາເຕນ ໂຄຈເຣນ ສມ຺ປນ຺ໂນ, ສມ຺ປນ຺ນອາຈາຣໂຄຈໂຣຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອປ຺ປມຕ຺ຕເກສູຕິ ປຣິຕ຺ຕເກສຸ ອນາປຕ຺ຕິຄມນີເຍສຸ. ‘‘ທຸກ຺ກຏທຸພ຺ຠາສິຕມຕ຺ເຕສູ’’ຕິ ອປເຣ. ວຊ຺ເຊສູຕິ ຄາຣຍ຺ເຫສຸ. ເຕ ປນ ເອກນ຺ຕໂຕ ອກຸສລສຠາວາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອກຸສລຘມ຺ເມສູ’’ຕິ. ຠຍທສ຺ສີຕິ ຠຍໂຕ ທສ຺ສນສີໂລ, ປຣມາຓຸມຕ຺ຕມ຺ປິ ວຊ຺ຊໍ ສິເນຣຸປ຺ປມາຓໍ ວິຍ ກຕ຺ວາ ຠາຍນສີໂລ. ສມ຺ມາ ອາທິຍິຕ຺ວາຕິ ສມ຺ມເທວ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ສພ຺ພໂສວ ອາທິຍິຕ຺ວາ. ສິກ຺ຂາປເທສູຕິ ນິທ຺ຘາຣເຓ ຠຸມ຺ມນ຺ຕິ ສມຸທາຍໂຕ ອວຍວນິທ຺ຘາຣຓໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ສິກ຺ຂາປເທສຸ ຕໍ ຕໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ສມາທິຍິຕ຺ວາ ສິກ຺ຂຕີ’’ຕິ ອຕ຺ຖມາຫ, ສິກ຺ຂາປທເມວ ຫິ ສມາທາຕພ຺ພໍ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພຎ຺ຈາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ສິກ຺ຂາປເທສູຕິ ສິກ຺ຂາໂກຏ຺ຐາເສສຸ ມູລປຎ຺ຎຕ຺ຕິອນຸປຎ຺ຎຕ຺ຕິສພ຺ພຕ຺ຖປຎ຺ຎຕ຺ຕິປເທສປຎ຺ຎຕ຺ຕິອາທິເຠທໍ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ. ຍໍ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ ປູເຣຕພ຺ພໍ ສີລໍ, ຕໍ ປນ ທ຺ວາຣວເສນ ທຸວິຘເມວາຕິ ອາຫ ‘‘ກາຍິກໍ ວາ ວາຈສິກໍ ວາ’’ຕິ. ອິມສ຺ມິໍ ອຕ຺ຖວິກປ຺ເປ ສິກ຺ຂາປເທສູຕິ ອາຘາເຣ ຠຸມ຺ມໍ ສິກ຺ຂາຠາເຄສຸ ກສ຺ສຈິ ວິສຸໍ ອຄ຺ຄຫຓໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ຕໍ ສພ຺ພ’’ນ຺ຕິ.

ອຎ຺ຎຕຣໍ ເທວຆຏນ຺ຕິ ອຎ຺ຎຕຣໍ ເທວນິກາຍໍ. ອາຄາມີ ໂຫຕີຕິ ປຏິສນ຺ຘິວເສນ ອາຄມນສີໂລ ໂຫຕິ. ອາຄນ຺ຕາຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອິມິນາ ອງ຺ເຄນາຕິ ອິມິນາ ກາຣເຓນ.

ສຸກ຺ຂວິປສ຺ສໂກ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ຈຕຸຘາຕຸວວຕ຺ຖານມຸເຂນ ກມ຺ມຏ຺ຐານາຠິນິເວສີ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ສຸກ຺ຂວິປສ຺ສກສ຺ສ ຘາຕຸກມ຺ມຏ຺ຐານິກຠິກ຺ຂຸໂນ’’ຕິ. ວຸຕ຺ຕເມວຕ຺ຖໍ ສມ຺ປິຓ຺ເຑຕ຺ວາ ນິຄເມນ຺ໂຕ ‘‘ປຐເມນ ອງ຺ເຄນາ’’ຕິອາທິມາຫ.

ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ສຸຂຸມຠາໂວ ອິຘ ສຸຂມຕ຺ຕຠາວມາປນ຺ເນນ ທຏ຺ຐພ຺ໂພຕິ ອາຫ ‘‘ສພ຺ພາປິ ຫິ ຕາ’’ຕິອາທິ. ຕນ຺ຕິວເສນາຕິ ເກວລໍ ຕນ຺ຕິຏ຺ຐປນວເສນ, ນ ປນ ເຖຣສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ມຄ຺ຄສ຺ສ ວາ ຜລສ຺ສ ວາ ອຸປ຺ປາທນຕ຺ຖາຍ, ນາປິ ສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິຍໍ ໂຍຊນຕ຺ຖາຍາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

໓໘. ຉຏ຺ເຐ ມຫາກຈ຺ຈາໂນຕິ ຄິຫິກາເລ ອຸຊ຺ເຊນິຣຎ຺ໂຎ ປຸໂຣຫິຕປຸຕ຺ໂຕ ອຠິຣູໂປ ທສ຺ສນີໂຍ ປາສາທິໂກ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ໂຓ ຈ. ວຣຓາ ນາມ ຣຸກ຺ໂຂ, ຕສ຺ສ ອວິທູເຣ ຠວຕ຺ຕາ ນຄຣມ຺ປິ ວຣຓສທ຺ເທນ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ອາຫ ‘‘ວຣຓາ ນາມ ເອກໍ ນຄຣ’’ນ຺ຕິ. ທ຺ວນ຺ທປທສ຺ສ ປຈ຺ເຈກໍ ອຠິສມ຺ພນ຺ໂຘ ໂຫຕີຕິ ເຫຕຸສທ຺ທໍ ປຈ຺ເຈກໍ ໂຍເຊຕ຺ວາ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ກາມຣາຄາຠິນິເວສເຫຕູ’’ຕິອາທິມາຫ. ເຫຕຸສທ຺ເທນ ສມ຺ພນ຺ເຘ ສຕິ ໂຍ ອຕ຺ໂຖ ສມ຺ຠວຕິ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ກາມຣາເຄນ ອຠິນິວິຏ຺ຐຕ຺ຕາຕິ ເອເຕນ ກາມຣາຄາຠິນິເວສເຫຕູຕິ ອິມສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ທີເປຕິ, ຕຖາ ວິນິພທ຺ຘຕ຺ຕາຕິອາທີຫິ ກາມຣາຄວິນິພທ຺ຘເຫຕູຕິອາທີນໍ. ຕໂຕ ມຸໂຂຕິ ຕທຠິມຸໂຂ. ມານນ຺ຕິ ອາຬ຺ຫກາທິມານຠຓ຺ຑໍ. ເສສເມຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວ.

໓໙. ສຕ຺ຕເມ ມຘຸຣາຍນ຺ຕິ ອຸຕ຺ຕຣມຘຸຣາຍໍ. ຄຸນ຺ທາວເນຕິ ກຓ຺ຫຄຸນ຺ທາວເນ, ກາຬປິປ຺ປລິວເນຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຊຣາຊິຓ຺ເຓຕິ ຊຣາຍ ຊິຓ຺ເຓ, ນ ພ຺ຍາຘິອາທີນໍ ວເສນ ຊິຓ຺ຓສທິເສ ນາປິ ອກາລິເກນ ຊຣາຍ ອຠິຠູເຕ. ວໂຍວຸທ຺ເຘຕິ ຊິຓ຺ຓຕ຺ຕາ ເອວ ຈສ຺ສ ວໂຍວຸທ຺ຘິປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ວຸທ຺ເຘນ ສີລາທິວຸທ຺ຘິຍາ. ຊາຕິມຫລ຺ລເກຕິ ຊາຕິຍາ ມຫນ຺ຕຕາຍ ຈິຣຣຕ຺ຕຕາຍ ມຫລ຺ລເກ, ນ ໂຠຄປຣິວາຣາທີຫີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອທ຺ຘຄເຕຕິ ເອຕ຺ຖ ອທ຺ຘ-ສທ຺ໂທ ທີຆກາລວາຈີຕິ ອາຫ ‘‘ທີຆກາລທ຺ຘານໍ ອຕິກ຺ກນ຺ເຕ’’ຕິ. ວໂຍຕິ ປຸຣິມປທໂລເປນາຍໍ ນິທ຺ເທໂສຕິ ອາຫ ‘‘ປຈ຺ຉິມວຍ’’ນ຺ຕິ, ວສ຺ສສຕສ຺ສ ຕຕິຍໂກຏ຺ຐາສສງ຺ຂາຕໍ ປຈ຺ຉິມວຍໍ ອນຸປ຺ປຕ຺ເຕຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຠວຕິ ເອຕ຺ຖ ຜລໍ ຕທາຍຕ຺ຕວຸຕ຺ຕິຕາຍາຕິ ຠູມິ, ກາຣຓນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ເຍນ ກາຣເຓນາ’’ຕິອາທິ. ປຣິປກ຺ໂກຕິ ປຣິຓໂຕ, ວຸທ຺ຘິຠາວໍ ປຕ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂມຆຊິຓ຺ໂຓຕິ ອນ຺ໂຕ ຖິຣກຣຓານໍ ຘມ຺ມານໍ ອຠາເວນ ຕຸຈ຺ຉຊິຓ຺ໂຓ ນາມ. ພາລທາຣໂກປິ ທຫໂຣຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ຕໂຕ ວິເສສນຕ຺ຖໍ ‘‘ຍຸວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຕິກ຺ກນ຺ຕປຐມວຍາ ເອວ ສຕ຺ຕາ ສຠາເວນ ປລິຕສິຣາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ປຐມວເຍ ຐິຕຠາວໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສຸສຸກາຬເກໂສ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຠທ຺ເຣນາຕິ ລທ຺ຘເກນ. ເອກຈ຺ໂຈ ຫິ ທຫໂຣປິ ສມາໂນ ກາໂຓ ວາ ໂຫຕິ ກຸຓິອາທີນໍ ວາ ອຎ຺ຎຕໂຣ, ໂສ ນ ຠທ຺ເຣນ ໂຍພ຺ພເນນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ນາມ ໂຫຕິ. ໂຍ ປນ ອຠິຣູໂປ ໂຫຕິ ທສ຺ສນີໂຍ ປາສາທິໂກ ສພ຺ພສມ຺ປຕ຺ຕິສມ຺ປນ຺ໂນ ຍໍ ຍເທວ ອລງ຺ກາຣປຣິຫາຣໍ ອິຈ຺ຉຕິ, ເຕນ ເຕນ ອລງ຺ກໂຕ ເທວປຸຕ຺ໂຕ ວິຍ ຈຣຕິ, ອຍໍ ຠທ຺ເຣນ ໂຍພ຺ພເນນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ນາມ ໂຫຕິ. ເຕເນວາຫ ‘‘ເຍນ ໂຍພ຺ພເນນ ສມນ຺ນາຄໂຕ’’ຕິອາທິ.

ຍມ຺ຫິ ສຈ຺ຈຎ຺ຈ ຘມ຺ໂມ ຈາຕິ ຍມ຺ຫິ ປຸຄ຺ຄເລ ໂສຬສຫາກາເຣຫິ ປຏິວິທ຺ຘຕ຺ຕາ ຈຕຸພ຺ພິຘໍ ສຈ຺ຈໍ, ຎາເຓນ ສຈ຺ຉິກຕຕ຺ຕາ ນວວິຘໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ໂມ ຈ ອຕ຺ຖິ. ອຫິໍສາຕິ ເທສນາມຕ຺ຕເມຕໍ, ຍມ຺ຫິ ປນ ຈຕຸພ຺ພິຘາປິ ອປ຺ປມຎ຺ຎາຠາວນາ ອຕ຺ຖີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສໍຍໂມ ທໂມຕິ ສີລຎ຺ເຈວ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວໂຣ ຈ. ວນ຺ຕມໂລຕິ ມຄ຺ຄຎາເຓນ ນີຫຏມໂລ. ຘີໂຣຕິ ຘິຕິສມ຺ປນ຺ໂນ. ເຖໂຣຕິ ໂສ ອິເມຫິ ຖິຣຠາວກາຣເຓຫິ ສມນ຺ນາຄຕຕ຺ຕາ ເຖໂຣຕິ ປວຸຈ຺ຈຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໔໐. ອຏ຺ຐເມ ‘‘ໂຈຣາ ພລວນ຺ໂຕ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ ປທໍ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ເຍຫິ ກາຣເຓຫິ ເຕ ພລວນ຺ໂຕ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕສໍ ສພ຺ຠາວໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ປກ຺ຂສມ຺ປນ຺ນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ນິວາສຏ຺ຐານສມ຺ປນ຺ນຕາ ຄິຣິທຸຄ຺ຄາທິສພ຺ຠາວໂຕ. ອຕິຍາຕຸນ຺ຕິ ອນ຺ໂຕ ຍາຕຸໍ, ຄນ຺ຕຸໍ ປວິສິຕຸນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕໍ ປນ ອນ຺ໂຕປວິສນໍ ເກນຈິ ກາຣເຓນ ພຫິຄຕສ຺ສ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ພຫິທ຺ຘາ ຊນປທຈາຣິກໍ ຈຣິຕ຺ວາ’’ຕິອາທິ. ນິຍ຺ຍາຕຸນ຺ຕິ ພຫິ ນິກ຺ຂມິຕຸໍ. ຕຎ຺ຈ ພຫິນິກ຺ຂມນໍ ພຫິທ຺ຘາກຣຓີເຍ ສຕິ ສມ຺ຠວຕີຕິ ອາຫ ‘‘ໂຈຣາ ຊນປທໍ ວິລຸມ຺ປນ຺ຕີ’’ຕິອາທິ. ອນຸສຎ຺ຎາຕຸນ຺ຕິ ອນຸສຎ຺ຈຣິຕຸໍ. ເສສເມຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວ.

໔໑. ນວເມ ມິຈ຺ຉາປຏິປຕ຺ຕາຘິກຣຓເຫຕູຕິ ເອຕ຺ຖ ອຘິ-ສທ຺ໂທ ອນຕ຺ຖໂກຕິ ອາຫ ‘‘ມິຈ຺ຉາປຏິປຕ຺ຕິຍາ ກຣຓເຫຕູ’’ຕິ. ນ ອາຣາຘໂກຕິ ນ ສມ຺ປາທໂກ ນ ປຣິປູຣໂກ. ຎາຍຕິ ປຏິວິຊ຺ຌນວເສນ ນິພ຺ພານໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ຎາໂຍ, ໂສ ເອວ ຕໍສມງ຺ຄິນໍ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂປາຕໂຕ ຘາຣຓຏ຺ເຐນ ຘມ຺ໂມຕິ ຎາໂຍ ຘມ຺ໂມ, ອຣິຍມຄ຺ໂຄ. ໂສ ປເນຕ຺ຖ ສຫ ວິປສ຺ສນາຍ ອຘິປ຺ເປໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ສຫວິປສ຺ສນກໍ ມຄ຺ຄ’’ນ຺ຕິ. ອາຣາຘນໍ ນາມ ສໍສິທ຺ຘິ, ສາ ປນ ຍສ຺ມາ ສມ຺ປາທເນນ ປຣິປູຣເຓນ ອິຈ຺ຉິຕາ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສມ຺ປາເທຕຸໍ ປູເຣຕຸ’’ນ຺ຕິ.

໔໒. ທສເມ ທຸຄ຺ຄຫິເຕຫີຕິ ອຕ຺ຖໂຕ ພ຺ຍຎ຺ຊນໂຕ ຈ ທຸຏ຺ຐຸ ຄຫິເຕຫິ, ອູນາຘິກວິປຣີຕປທປຈ຺ຈາຠຏ຺ຐາທິວເສນ ວິໂລເມຕ຺ວາ ຄຫິເຕຫີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸປ຺ປຏິປາຏິຍາ ຄຫິເຕຫີຕິ ອິທໍ ປນ ນິທສ຺ສນມຕ຺ຕໍ ທຸຄ຺ຄຫສ຺ສ ອູນາຘິກາທິວເສນປິ ສມ຺ຠວໂຕ. ເຕເນວາຫ ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ທຸຄ຺ຄຫິຕສຸຕ຺ຕນ຺ຕານໍເຍວ ອຕ຺ຖຎ຺ຈ ປາຬິຎ຺ຈ ອຸຕ຺ຕຣິຕຣໍ ກຕ຺ວາ ທສ຺ເສນ຺ຕີ’’ຕິ.