໑-໗. ອວິຊ຺ຊາສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ

໖໑-໖໗. ທຸຕິຍສ຺ສ ປຐມາທີນິ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖານິ. ສຕ຺ຕເມ ນຬກປານເກຕິ ເອວໍນາມເກ ນິຄເມ. ປຸພ຺ເພ ກິຣ (ຊາ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑.໑໙ ອາທໂຍ) ອມ຺ຫາກໍ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ກປິໂຍນິຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ມຫາກາໂຍ ກປິຣາຊາ ຫຸຕ຺ວາ ອເນກສຕວານຣສຫສ຺ສປຣິວຸໂຕ ປພ຺ພຕປາເທ ວິຈຣິ, ປຎ຺ຎວາ ໂຂ ປນ ໂຫຕິ ມຫາປຎ຺ໂຎ. ໂສ ປຣິສໍ ເອວໍ ໂອວທຕິ, ‘‘ຕາຕາ, ອິມສ຺ມິໍ ປພ຺ພຕປາເທ ວິສຜລານິ ໂຫນ຺ຕິ, ອມນຸສ຺ສປຣິຄ຺ຄຫິຕາ ໂປກ຺ຂຣຓິກາ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ, ຕຸມ຺ເຫ ປຸພ຺ເພ ຂາທິຕປຸພ຺ພາເນວ ຜລານິ ຂາທຖ, ປີຕປຸພ຺ພາເນວ ປານີຍານິ ປິວຖ, ເອຕ຺ຖ ໂວ ປຏິປຸຈ຺ຉິຕກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ. ເຕ ອປີຕປຸພ຺ພໍ ທິສ຺ວາ ສຫສາວ ອປິວິຕ຺ວາ ສມນ຺ຕາ ປຣິຘາວິຕ຺ວາ ມຫາສຕ຺ຕສ຺ສ ອາຄມນໍ ໂອໂລກຍມານາ ນິສີທິໍສຸ. ມຫາສຕ຺ໂຕ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ, ຕາຕາ, ປານີຍໍ ນ ປິວຖາ’’ຕິ ອາຫ. ຕຸມ຺ຫາກໍ ອາຄມນໍ ໂອໂລເກມາຕິ. ‘‘ສາຘຸ, ຕາຕາ’’ຕິ ສມນ຺ຕາ ປທໍ ປຣິເຍສມາໂນ ໂອຕິຓ຺ຓປທໍເຍວ ອທ຺ທສ, ນ ອຸຕ຺ຕິຓ຺ຓປທໍ. ອທິສ຺ວາ ‘‘ສປຣິສ຺ສຍາ’’ຕິ ອຎ຺ຎາສິ. ຕາວເທວ ຈ ຕຕ຺ຖ ອຠິນິພ຺ພຕ຺ຕອມນຸສ຺ໂສ ອຸທກໍ ທ຺ເວຘາ ກຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາສິ – ເສຕມຸໂຂ, ນີລກຸຈ຺ຉິ, ຣຕ຺ຕຫຕ຺ຖປາໂທ, ມຫາທາຐິໂກ, ວນ຺ຕທາໂຐ, ວິຣູໂປ, ພີຠຈ຺ໂຉ, ອຸທກຣກ຺ຂໂສ. ໂສ ເອວມາຫ – ‘‘ກສ຺ມາ ປານີຍໍ ນ ປິວຖ, ມຘຸຣໍ ອຸທກໍ ປິວຖ, ກິໍ ຕຸມ຺ເຫ ເອຕສ຺ສ ວຈນໍ ສຸຓາຖາ’’ຕິ. ມຫາສຕ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ຕ຺ວໍ ອຘິວຕ຺ໂຖ ອມນຸສ຺ໂສ’’ຕິ? ອາມາຫນ຺ຕິ. ‘‘ຕ຺ວໍ ອິຘ ໂອຕິຓ຺ເຓ ລຠສີ’’ຕິ ອາຫ. ອາມ, ຕຸມ຺ເຫ ປນ ສພ຺ເພ ຂາທິສ຺ສາມີຕິ. ນ ສກ຺ຂິສ຺ສສິ ຍກ຺ຂາຕິ. ປານີຍໍ ປນ ປິວິສ຺ສຖາຕິ. ອາມ, ປິວິສ຺ສາມາຕິ. ເອວໍ ສນ຺ເຕ ເອກມ຺ປິ ວານຣໍ ນ ມຸຎ຺ຈິສ຺ສນ຺ຕິ. ‘‘ປານີຍຎ຺ຈ ປິວິສ຺ສາມ, ນ ຈ ເຕ ວສໍ ຄມິສ຺ສາມາ’’ຕິ ນຬໍ ອາຫຣາເປຕ຺ວາ ໂກຏິຍໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຘມິ. ສພ຺ໂພ ເອກຈ຺ຉິທ຺ໂທ ອໂຫສິ. ຕີເຣ ນິສີທິຕ຺ວາວ ປານີຍໍ ປິວິ. ເສສວານຣານມ຺ປິ ປາຏິເຍກ຺ກໍ ນຬໍ ອາຫຣາເປຕ຺ວາ ຘມິຕ຺ວາ ອທາສິ. ສພ຺ເພ ເຕ ປສ຺ສນ຺ຕສ຺ເສວ ປານີຍໍ ປິວິໍສຸ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ –

‘‘ທິສ຺ວາ ປທມນຸຕ຺ຕິຓ຺ຓໍ, ທິສ຺ວາໂນຕຣິຕໍ ປທໍ;

ນເຬນ ວາຣິໍ ປິສ຺ສາມ, ເນວ ມໍ ຕ຺ວໍ ວຘິສ຺ສສີ’’ຕິ. (ຊາ. ໑.໑.໒໐);

ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ອຊ຺ຊທິວສາ ຕສ຺ມິໍ ຐາເນ ນຬາ ເອກຈ຺ຉິທ຺ທາວ ໂຫນ຺ຕິ. ອິມສ຺ມິຎ຺ຫິ ກປ຺ເປ ກປ຺ປຏ຺ຐິຍປາຏິຫາຣິຍານິ ນາມ ຈນ຺ເທ ສສລກ຺ຂຓໍ (ຊາ. ໑.໔.໖໑ ອາທໂຍ), ວຏ຺ຏຊາຕເກ (ຊາ. ໑.໑.໓໕) ສຈ຺ຈກິຣິຍຏ຺ຐາເນ ອຄ຺ຄິຊາລສ຺ສ ອາຄມນຸປຈ຺ເຉໂທ, ຆຏີກາຣສ຺ສ ມາຕາປິຕູນໍ ວສນຏ຺ຐາເນ ອໂນວສ຺ສນໍ (ມ. ນິ. ໒.໒໙໑), ໂປກ຺ຂຣຓິຍາ ຕີເຣ ນຬານໍ ເອກຈ຺ຉິທ຺ທຠາໂວຕິ. ອິຕິ ສາ ໂປກ຺ຂຣຓີ ນເຬນ ປານີຍສ຺ສ ປິວິຕຕ຺ຕາ ‘‘ນຬກປານກາ’’ຕິ ນາມໍ ລຠິ. ອປຣຠາເຄ ຕໍ ໂປກ຺ຂຣຓິໍ ນິສ຺ສາຍ ນິຄໂມ ປຕິຏ຺ຐາສິ, ຕສ຺ສປິ ‘‘ນຬກປານ’’ນ຺ຕ຺ເວວ ນາມໍ ຊາຕໍ. ຕໍ ປນ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ນຬກປາເນ’’ຕິ. ປລາສວເນຕິ ກິໍສຸກວເນ.

ຕຸຓ຺ຫີຠູຕໍ ຕຸຓ຺ຫີຠູຕນ຺ຕິ ພ຺ຍາປນິຈ຺ຉາຍໍ ອິທໍ ອາເມຑິຕວຈນນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຍໍ ຍໍ ທິສ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອນຸວິໂລເກຕ຺ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ອນຸ-ສທ຺ໂທ ‘‘ປຣີ’’ຕິ ອິມິນາ ສມານຕ຺ໂຖຕິ ອາຫ ‘‘ຕໂຕ ຕໂຕ ວິໂລເກຕ຺ວາ’’ຕິ. ກສ຺ມາ ອາຄິລາຍຕິ ໂກຏິສຫສ຺ສຫຕ຺ຖິນາຄານໍ ພລໍ ຘາເຣນ຺ຕສ຺ສາຕິ ໂຈທກສ຺ສ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອາຈຣິໂຍ ປນສ຺ສ ‘‘ເອສ ສງ຺ຂາຣານໍ ສຠາໂວ, ຍທິທໍ ອນິຈ຺ຈຕາ. ເຍ ປນ ອນິຈ຺ຈາ, ເຕ ເອກນ຺ເຕເນວ ອຸທຍວຍປ຺ປຏິປີຬິຕຕາຍ ທຸກ຺ຂາ ເອວ. ທຸກ຺ຂສຠາເວສຸ ເຕສຸ ສຕ຺ຖຸກາເຍ ທຸກ຺ຂຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອຍໍ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຠຄວໂຕ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປິຏ຺ຐິວາໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ, ໂສ ຈ ໂຂ ປຸພ຺ເພກຕກມ຺ມປຈ຺ຈຍາ. ເອຕ຺ຖາຫ ‘‘ກິໍ ປນ ຕໍ ກມ຺ມໍ, ເຍນ ອປຣິມາຓກາລໍ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ອຸປຈິຕວິປຸລປຸຎ຺ຎສມ຺ຠາໂຣ ສຕ຺ຖາ ເອວຣູປໍ ທຸກ຺ຂວິປາກມນຸຠວຕີ’’ຕິ? ວຸຈ຺ຈເຕ – ອຍເມວ ຠຄວາ ໂພຘິສຕ຺ຕຠູໂຕ ອຕີຕຊາຕິຍໍ ມລ຺ລປຸຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ປາປຊນເສວີ ອໂຍນິໂສມນສິກາຣພຫຸໂລ ຈຣຕິ. ໂສ ເອກທິວສໍ ນິພ຺ພຸທ຺ເຘ ວຕ຺ຕມາເນ ເອກໍ ມລ຺ລປຸຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄາຬ຺ຫຕຣໍ ນິປ຺ປີເຬສິ. ເຕນ ກມ຺ເມນ ອິທານິ ພຸທ຺ໂຘ ຫຸຕ຺ວາປິ ທຸກ຺ຂມນຸຠວິ. ຍຖາ ເຈຕໍ, ເອວໍ ຈິຎ຺ຈມາຓວິກາທີນມິຕ຺ຖີນໍ ຍານິ ຠຄວໂຕ ອພ຺ຠກ຺ຂານາທີນິ ທຸກ຺ຂານິ, ສພ຺ພານິ ປຸພ຺ເພກຕສ຺ສ ວິປາກາວເສສານິ, ຍານິ ກມ຺ມປິໂລຕິການີຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ອປທາເນ (ອປ. ເຖຣ ໑.໓໙.໖໔-໙໖) –

‘‘ອໂນຕຕ຺ຕສຣາສນ຺ເນ, ຣມຓີເຍ ສິລາຕເລ;

ນານາຣຕນປຊ຺ໂຊເຕ, ນານາຄນ຺ຘວນນ຺ຕເຣ.

‘‘ມຫຕາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ, ປເຣໂຕ ໂລກນາຍໂກ;

ອາສີໂນ ພ຺ຍາກຣີ ຕຕ຺ຖ, ປຸພ຺ພກມ຺ມານິ ອຕ຺ຕໂນ.

‘‘ສຸຓາຖ ຠິກ຺ຂໂວ ມຍ຺ຫໍ, ຍໍ ກມ຺ມໍ ປກຕໍ ມຍາ;

ປິໂລຕິກສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ, ພຸທ຺ຘຕ຺ເຕປິ ວິປຈ຺ຈຕິ.

໑. ‘‘ມຸນາຬິ ນາມຫໍ ຘຸຕ຺ໂຕ, ປຸພ຺ເພ ອຎ຺ຎາສຸ ຊາຕິສຸ;

ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘໍ ສຸຣຠິໍ, ອພ຺ຠາຈິກ຺ຂິໍ ອທູສກໍ.

‘‘ເຕນ ກມ຺ມວິປາເກນ, ນິຣເຍ ສໍສຣິໍ ຈິຣໍ;

ພຫູ ວສ຺ສສຫສ຺ສານິ, ທຸກ຺ຂໍ ເວເທສິ ເວທນໍ.

‘‘ເຕນ ກມ຺ມາວເສເສນ, ອິຘ ປຈ຺ຉິມເກ ຠເວ;

ອພ຺ຠກ຺ຂານໍ ມຍາ ລທ຺ຘໍ, ສຸນ຺ທຣິກາຍ ກາຣຓາ.

໒. ‘‘ສພ຺ພາຠິຠຸສ຺ສ ພຸທ຺ຘສ຺ສ, ນນ຺ໂທ ນາມາສິ ສາວໂກ;

ຕໍ ອພ຺ຠກ຺ຂາຍ ນິຣເຍ, ຈິຣໍ ສໍສຣິຕໍ ມຍາ.

‘‘ທສ ວສ຺ສສຫສ຺ສານິ, ນິຣເຍ ສໍສຣິໍ ຈິຣໍ;

ມນຸສ຺ສຠາວໍ ລທ຺ຘາຫໍ, ອພ຺ຠກ຺ຂານໍ ພຫຸໍ ລຠິໍ.

‘‘ເຕນ ກມ຺ມາວເສເສນ, ຈິຎ຺ຈມາຓວິກາ ມມໍ;

ອພ຺ຠາຈິກ຺ຂິ ອຠູເຕນ, ຊນກາຍສ຺ສ ອຄ຺ຄໂຕ.

໓. ‘‘ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ສຸຕວາ ອາສິໍ, ອຫໍ ສກ຺ກຕປູຊິໂຕ;

ມຫາວເນ ປຎ຺ຈສເຕ, ມນ຺ເຕ ວາເຈສິ ມາຓເວ.

‘‘ຕຕ຺ຖາຄໂຕ ອິສິ ຠີໂມ, ປຎ຺ຈາຠິຎ຺ໂຎ ມຫິທ຺ຘິໂກ;

ຕຎ຺ຈາຫໍ ອາຄຕໍ ທິສ຺ວາ, ອພ຺ຠາຈິກ຺ຂິໍ ອທູສກໍ.

‘‘ຕໂຕຫໍ ອວຈໍ ສິສ຺ເສ, ກາມໂຠຄີ ອຍໍ ອິສິ;

ມຍ຺ຫມ຺ປິ ຠາສມານສ຺ສ, ອນຸໂມທິໍສຸ ມາຓວາ.

‘‘ຕໂຕ ມາຓວກາ ສພ຺ເພ, ຠິກ຺ຂມານໍ ກຸເລ ກຸເລ;

ມຫາຊນສ຺ສ ອາຫໍສຸ, ກາມໂຠຄີ ອຍໍ ອິສິ.

‘‘ເຕນ ກມ຺ມວິປາເກນ, ປຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂຸສຕາ ອິເມ;

ອພ຺ຠກ຺ຂານໍ ລຠຸໍ ສພ຺ເພ, ສຸນ຺ທຣິກາຍ ກາຣຓາ.

໔. ‘‘ເວມາຕຸຠາຕຣໍ ປຸພ຺ເພ, ຘນເຫຕຸ ຫນິໍ ອຫໍ;

ປກ຺ຂິປິໍ ຄິຣິທຸຄ຺ຄສ຺ມິໍ, ສິລາຍ ຈ ອປິໍສຍິໍ.

‘‘ເຕນ ກມ຺ມວິປາເກນ, ເທວທຕ຺ໂຕ ສິລໍ ຂິປິ;

ອງ຺ຄຸຏ຺ຐໍ ປິໍສຍີ ປາເທ, ມມ ປາສາຓສກ຺ຂຣາ.

໕. ‘‘ປຸເຣຫໍ ທາຣໂກ ຫຸຕ຺ວາ, ກີຬມາໂນ ມຫາປເຖ;

ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘໍ ທິສ຺ວານ, ມຄ຺ເຄ ສກລິກໍ ຂິປິໍ.

‘‘ເຕນ ກມ຺ມວິປາເກນ, ອິຘ ປຈ຺ຉິມເກ ຠເວ;

ວຘຕ຺ຖໍ ມໍ ເທວທຕ຺ໂຕ, ອຠິມາເຣ ປໂຍຊຍິ.

໖. ‘‘ຫຕ຺ຖາໂຣໂຫ ປຸເຣ ອາສິໍ, ປຈ຺ເຈກມຸນິມຸຕ຺ຕມໍ;

ປິຓ຺ຑາຍ ວິຈຣນ຺ຕໍ ຕໍ, ອາສາເທສິໍ ຄເຊນຫໍ.

‘‘ເຕນ ກມ຺ມວິປາເກນ, ຠນ຺ໂຕ ນາຬາຄິຣີ ຄໂຊ;

ຄິຣິພ຺ພເຊ ປຸຣວເຣ, ທາຣຸໂຓ ສມຸປາຄມິ.

໗. ‘‘ຣາຊາຫໍ ປຕ຺ຖິໂວ ອາສິໍ, ສຕ຺ຕິຍາ ປຸຣິສໍ ຫນິໍ;

ເຕນ ກມ຺ມວິປາເກນ, ນິຣເຍ ປຈ຺ຈິສໍ ຠຸສໍ.

‘‘ກມ຺ມຸໂນ ຕສ຺ສ ເສເສນ, ອິທານິ ສກລໍ ມມ;

ປາເທ ຉວິໍ ປກປ຺ເປສິ, ນ ຫິ ກມ຺ມໍ ວິນສ຺ສຕິ.

໘. ‘‘ອຫໍ ເກວຏ຺ຏຄາມສ຺ມິໍ, ອຫຸໍ ເກວຏ຺ຏທາຣໂກ;

ມຈ຺ຉເກ ຆາຕິເຕ ທິສ຺ວາ, ຊນຍິໍ ໂສມນສ຺ສກໍ.

‘‘ເຕນ ກມ຺ມວິປາເກນ, ສີສທຸກ຺ຂໍ ອຫູ ມມ;

ສພ຺ເພ ສກ຺ກາ ຈ ຫຎ຺ຎິໍສຸ, ຍທາ ຫນິ ວິຏຏູໂຠ.

໙. ‘‘ຜຸສ຺ສສ຺ສາຫໍ ປາວຈເນ, ສາວເກ ປຣິຠາສຍິໍ;

ຍວໍ ຂາທຖ ຠຸຎ຺ຊຖ, ມາ ຈ ຠຸຎ຺ຊຖ ສາລໂຍ.

‘‘ເຕນ ກມ຺ມວິປາເກນ, ເຕມາສໍ ຂາທິຕໍ ຍວໍ;

ນິມນ຺ຕິໂຕ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓນ, ເວຣຎ຺ຊາຍໍ ວສິໍ ຕທາ.

໑໐. ‘‘ນິພ຺ພຸທ຺ເຘ ວຕ຺ຕມານມ຺ຫິ, ມລ຺ລປຸຕ຺ຕໍ ນິເຫຐຍິໍ;

ເຕນ ກມ຺ມວິປາເກນ, ປິຏ຺ຐິທຸກ຺ຂໍ ອຫູ ມມ.

໑໑. ‘‘ຕິກິຈ຺ຉໂກ ອຫໍ ອາສິໍ, ເສຏ຺ຐິປຸຕ຺ຕໍ ວິເຣຈຍິໍ;

ເຕນ ກມ຺ມວິປາເກນ, ໂຫຕິ ປກ຺ຂນ຺ທິກາ ມມ.

໑໒. ‘‘ອວຈາຫໍ ໂຊຕິປາໂລ, ສຸຄຕໍ ກສ຺ສປໍ ຕທາ;

ກຸໂຕ ນຸ ໂພຘິ ມຸຓ຺ຑສ຺ສ, ໂພຘິ ປຣມທຸລ຺ລຠາ.

‘‘ເຕນ ກມ຺ມວິປາເກນ, ອຈຣິໍ ທຸກ຺ກຣໍ ພຫຸໍ;

ຉພ຺ພສ຺ສານຸຣຸເວລາຍໍ, ຕໂຕ ໂພຘິມປາປຸຓິໍ.

‘‘ນາຫໍ ເອເຕນ ມຄ຺ເຄນ, ປາປຸຓິໍ ໂພຘິມຸຕ຺ຕມໍ;

ກຸມ຺ມຄ຺ເຄນ ຄເວສິສ຺ສໍ, ປຸພ຺ພກມ຺ເມນ ວາຣິໂຕ.

‘‘ປຸຎ຺ຎປາປປຣິກ຺ຂີໂຓ, ສພ຺ພສນ຺ຕາປວຊ຺ຊິໂຕ;

ອໂສໂກ ອນຸປາຍາໂສ, ນິພ຺ພາຍິສ຺ສມນາສໂວ.

‘‘ເອວໍ ຊິໂນ ວິຍາກາສິ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ອຄ຺ຄໂຕ;

ສພ຺ພາຠິຎ຺ຎາພລປ຺ປຕ຺ໂຕ, ອໂນຕຕ຺ເຕ ມຫາສເຣ’’ຕິ. (ອປ. ເຖຣ ໑.໓໙.໖໔-໙໖);

ອວິຊ຺ຊາສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.