(໑໐) ໕. ອຸປາລິວຄ຺ໂຄ
໑-໔. ກາມໂຠຄີສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ
໙໑-໙໔. ປຎ຺ຈມສ຺ສ ປຐມາທີນິ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖານິ. ຈຕຸຕ຺ເຖ ຕປນໍ ສນ຺ຕປນໍ ກາຍສ຺ສ ເຂທນໍ ຕໂປ, ໂສ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ຕປສ຺ສີ, ຕໍ ຕປສ຺ສິໍ. ຍສ຺ມາ ຕຖາຠູໂຕ ຕປນິສ຺ສິໂຕ, ຕໂປ ວາ ຕນ຺ນິສ຺ສິໂຕ, ຕສ຺ມາ ອາຫ ‘‘ຕປນິສ຺ສິຕກ’’ນ຺ຕິ. ລູຂໍ ຜຣຸສໍ ສາຘຸສມ຺ມຕາຈາຣວິຣຫໂຕ ນ ປສາທນີຍໍ ອາຊີວຕິ ວຕ຺ຕຕີຕິ ລູຂາຊີວີ, ຕໍ ລູຂາຊີວິໍ. ອຸປກ຺ໂກສຕີຕິ ອຸປ຺ປຓ຺ເຑຕິ, ອຸປຫສນວເສນ ປຣິຠາສຕິ. ອຸປວທຕີຕິ ອວຎ຺ຎາປຸພ຺ພກໍ ອປວທຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ຫີເຬຕິ ວມ຺ເຠຕີ’’ຕິ.
ກາມໂຠຄີສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.
໕. ອຸຕ຺ຕິຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ
໙໕. ປຎ຺ຈເມ ປຈ຺ຈນ຺ເຕ ຠວໍ ປຈ຺ຈນ຺ຕິມໍ. ປາກາຣສ຺ສ ຖິຣຠາວໍ ອຸທ຺ຘມຸທ຺ຘໍ ປາເປຕີຕິ ອຸທ຺ຘາປໍ, ປາກາຣມູລໍ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ປາກາຣທ຺ວາຣພນ຺ຘປຣິຂາທີນໍ ສງ຺ຄໂຫ ເວທິຕພ຺ໂພ. ປຓ຺ຑິຕໂທວາຣິກຏ຺ຐານິຍໍ ກຕ຺ວາ ຠຄວາ ອຕ຺ຕານໍ ທສ຺ເສສີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ເອກທ຺ວາຣນ຺ຕິ ກສ຺ມາ ອາຫາ’’ຕິ ໂຈທນໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສິ. ຍສ຺ສາ ປຎ຺ຎາຍ ວເສນ ປຸຣິໂສ ປຓ຺ຑິໂຕຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕໍ ປຓ຺ຑິຈ຺ຈນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ປຓ຺ຑິຈ຺ເຈນ ສມນ຺ນາຄໂຕ’’ຕິ. ຕໍຕໍອິຕິກຕ຺ຕພ຺ພຕາສຸ ເຉກຠາໂວ ພ຺ຍຕ຺ຕຠາໂວ ເວຍ຺ຍຕ຺ຕິຍໍ. ເມຘຕິ ສມ຺ໂມຫໍ ຫິໍສຕິ ວິຘມຕີຕິ ເມຘາ, ສາ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ເມຘາວີ. ຐາເນ ຐາເນ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ເອຕິສ຺ສາ ອຕ຺ຖີຕິ ຐານຸປ຺ປຕ຺ຕິກາ, ຐານໂສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນປຎ຺ຎາ. ອນຸປຣິຍາຍນ຺ຕິ ເອເຕນາຕິ ອນຸປຣິຍາໂຍ, ໂສ ເອວ ປໂຖຕິ ອນຸປຣິຍາຍປໂຖ, ປຣິໂຕ ປາກາຣສ຺ສ ອນຸສໍຍາຍນມຄ຺ໂຄ. ປາກາຣຠາຄາ ສນ຺ຘາຕພ຺ພາ ເອຕ຺ຖາຕິ ປາກາຣສນ຺ຘິ, ປາກາຣສ຺ສ ຜຸລ຺ລິຕປ຺ປເທໂສ. ໂສ ປນ ເຫຏ຺ຐິມນ຺ເຕນ ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ອິຏ຺ຐການໍ ວິຄເມນ ເອວໍ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ອາຫ ‘‘ທ຺ວິນ຺ນໍ ອິຏ຺ຐການໍ ອປຄຕຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ. ຉິນ຺ນຏ຺ຐານນ຺ຕິ ຉິນ຺ນຠິນ຺ນປ຺ປເທໂສ, ຉິທ຺ທຏ຺ຐານໍ ວາ. ຕຎ຺ຫິ ວິວຣນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.
ອຸຕ຺ຕິຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.
໖-໘. ໂກກນຸທສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ
໙໖-໙໘. ຉຏ຺ເຐ ຂນ຺ຘາປິ ທິຏ຺ຐິຏ຺ຐານໍ ອາຣມ຺ມຓຏ຺ເຐນ ‘‘ຣູປໍ ອຕ຺ຕໂຕ ສມນຸປສ຺ສຕີ’’ຕິອາທິວຈນໂຕ. ອວິຊ຺ຊາປິ ທິຏ຺ຐິຏ຺ຐານໍ ອຸປນິສ຺ສຍາທິຠາເວນ ປວຕ຺ຕນໂຕ. ຍຖາຫ ‘‘ອສ຺ສຸຕວາ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ອຣິຍານໍ ອທສ຺ສາວີ ອຣິຍຘມ຺ມສ຺ສ ອໂກວິໂທ’’ຕິອາທິ (ຘ. ສ. ໑໐໐໗). ຜສ຺ໂສປິ ທິຏ຺ຐິຏ຺ຐານໍ. ຍຖາ ຈາຫ ‘‘ຕທປິ ຜສ຺ສປຈ຺ຈຍາ (ທີ. ນິ. ໑.໑໑໘-໑໓໐) ຜຸສ຺ສ ຜຸສ຺ສ ປຏິສໍເວທິຍນ຺ຕີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໑.໑໔໔) ຈ. ສຎ຺ຎາປິ ທິຏ຺ຐິຏ຺ຐານໍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ‘‘ສຎ຺ຎານິທານາ ຫິ ປປຎ຺ຈສງ຺ຂາ (ສຸ. ນິ. ໘໘໐; ມຫານິ. ໑໐໙), ປຖວິໂຕ ສຎ຺ຎຕ຺ວາ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໒) ຈ ອາທິ. ວິຕກ຺ໂກປິ ທິຏ຺ຐິຏ຺ຐານໍ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ ‘‘ຕກ຺ກຎ຺ຈ ທິຏ຺ຐີສຸ ປກປ຺ປຍິຕ຺ວາ, ສຈ຺ຈໍ ມຸສາຕິ ທ຺ວຍຘມ຺ມມາຫູ’’ຕິ (ສຸ. ນິ. ໘໙໒; ມຫານິ. ໑໒໑), ‘‘ຕກ຺ກີ ໂຫຕິ ວີມໍສີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໑.໓໔) ຈ ອາທິ. ອໂຍນິໂສມນສິກາໂຣປິ ທິຏ຺ຐິຏ຺ຐານໍ. ເຕນາຫ ຠຄວາ – ‘‘ຕສ຺ເສວໍ ອໂຍນິໂສ ມນສິກໂຣໂຕ ຉນ຺ນໍ ທິຏ຺ຐີນໍ ອຎ຺ຎຕຣາ ທິຏ຺ຐິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ອຕ຺ຖິ ເມ ອຕ຺ຕາຕິ ຕສ຺ສ ສຈ຺ຈໂຕ ເຖຕໂຕ ທິຏ຺ຐິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິອາທິ (ມ. ນິ. ໑.໑໙).
ຍາ ທິຏ຺ຐີຕິ ອິທານິ ວຸຈ຺ຈມານານໍ ອຏ຺ຐາຣສນ຺ນໍ ປທານໍ ສາຘາຣຓໍ ມູລປທໍ. ທິຏ຺ຐິເຍວ ທິຏ຺ຐິຄຕໍ ຄູຖຄຕໍ ວິຍ, ທິຏ຺ຐີສຸ ວາ ຄຕໍ ອິທໍ ທສ຺ສນໍ ທ຺ວາສຏ຺ຐິທິຏ຺ຐີສຸ ອນ຺ໂຕຄຘຕ຺ຕາຕິປິ ທິຏ຺ຐິຄຕໍ, ທິຏ຺ຐິຍາ ວາ ຄຕໍ ທິຏ຺ຐິຄຕໍ. ອິທຎ຺ຫິ ‘‘ອຕ຺ຖິ ເມ ອຕ຺ຕາ’’ຕິອາທິ ທິຏ຺ຐິຍາ ຄມນມຕ຺ຕເມວ, ນຕ຺ເຖຕ຺ຖ ອຕ຺ຕາ ວາ ນິຈ຺ໂຈ ວາ ໂກຈີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ສາ ຈາຍໍ ທິຏ຺ຐິ ທຸນ຺ນິຄ຺ຄມນຏ຺ເຐນ ຄຫນໍ. ທຸຣຕິກ຺ກມຏ຺ເຐນ ສປ຺ປຏິຠຍຏ຺ເຐນ ຈ ກນ຺ຕາໂຣ ທຸພ຺ຠິກ຺ຂກນ຺ຕາຣວາຬກນ຺ຕາຣາທໂຍ ວິຍ. ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິຍາ ວິນິວິຊ຺ຌນຏ຺ເຐນ, ວິໂລມນຏ຺ເຐນ ວາ ວິສູກໍ. ກທາຈິ ສສ຺ສຕສ຺ສ, ກທາຈິ ອຸຈ຺ເຉທສ຺ສ ວາ ຄຫຓໂຕ ວິຣູປໍ ຜນ຺ທິຕນ຺ຕິ ວິປ຺ຜນ຺ທິຕໍ. ພນ຺ຘນຏ຺ເຐນ ສໍໂຍຊນໍ. ທິຏ຺ຐິເຍວ ອນ຺ໂຕ ຕຸທນຏ຺ເຐນ ທຸນ຺ນີຫຣຓີຍຏ຺ເຐນ ຈ ສລ຺ລນ຺ຕິ ທິຏ຺ຐິສລ຺ລໍ. ທິຏ຺ຐິເຍວ ປີຬາກຣຓຏ຺ເຐນ ສມ຺ພາໂຘຕິ ທິຏ຺ຐິສມ຺ພາໂຘ. ທິຏ຺ຐິເຍວ ໂມກ຺ຂາວຣຓຏ຺ເຐນ ປລິໂພໂຘຕິ ທິຏ຺ຐິປລິໂພໂຘ. ທິຏ຺ຐິເຍວ ທຸມ຺ໂມຈນີຍຏ຺ເຐນ ພນ຺ຘນນ຺ຕິ ທິຏ຺ຐິພນ຺ຘນໍ. ທິຏ຺ຐິເຍວ ທຸຣຸຕ຺ຕຣຓຏ຺ເຐນ ປປາໂຕຕິ ທິຏ຺ຐິປປາໂຕ. ທິຏ຺ຐິເຍວ ຖາມຄຕຏ຺ເຐນ ອນຸສໂຍຕິ ທິຏ຺ຐານຸສໂຍ. ທິຏ຺ຐິເຍວ ອຕ຺ຕານໍ ສນ຺ຕາເປຕີຕິ ທິຏ຺ຐິສນ຺ຕາໂປ. ທິຏ຺ຐິເຍວ ອຕ຺ຕານໍ ອນຸທຫຕີຕິ ທິຏ຺ຐິປຣິຬາໂຫ. ທິຏ຺ຐິເຍວ ກິເລສກາຍໍ ຄນ຺ເຖຕີຕິ ທິຏ຺ຐິຄນ຺ໂຖ. ທິຏ຺ຐິເຍວ ຠຸສໍ ອາທິຍຕີຕິ ທິຏ຺ຐຸປາທານໍ. ທິຏ຺ຐິເຍວ ‘‘ສຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິອາທິວເສນ ອຠິນິວິສຕີຕິ ທິຏ຺ຐາຠິນິເວໂສ. ທິຏ຺ຐິເຍວ ‘‘ອິທໍ ປຣ’’ນ຺ຕິ ອາມສຕິ, ປຣໂຕ ວາ ອາມສຕີຕິ ທິຏ຺ຐິປຣາມາໂສ, ສມຸຏ຺ຐາຕິ ເອເຕນາຕິ ສມຸຏ຺ຐານໍ, ກາຣຓໍ. ສມຸຏ຺ຐານສ຺ສ ຠາໂວ ສມຸຏ຺ຐານຏ຺ໂຐ, ເຕນ ສມຸຏ຺ຐານຏ຺ເຐນ, ກາຣຓຠາເວນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຕ຺ຕມຏ຺ຐເມສຸ ນຕ຺ຖິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ.
ໂກກນຸທສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.
໙-໑໐. ອຸປາລິສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ
໙໙-໑໐໐. ນວເມ ອຊ຺ໂຌຄາເຫຕ຺ວາ ອຘິປ຺ເປຕມຕ຺ຖໍ ສມ຺ຠວິຕຸໍ ສາເຘຕຸໍ ທຸກ຺ຂານິ ທຸຣຠິສມ຺ຠວານິ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ຕຕ຺ຖ ນິວາໂສເຍວ ທຸກ຺ໂຂຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສມ຺ຠວິຕຸໍ ທຸກ຺ຂານິ ທຸສ຺ສຫານີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຣຎ຺ຎວນປຕ຺ຖານີຕິ ອຣຎ຺ຎລກ຺ຂຓປ຺ປຕ຺ຕານິ ວນສຓ຺ຑານິ. ວນປຕ຺ຖສທ຺ໂທ ຫິ ສຓ຺ຑຠູເຕ ຣຸກ຺ຂສມູເຫປິ ວຕ຺ຕຕີຕິ ອຣຎ຺ຎຄ຺ຄຫຓໍ. ປວິເວກນ຺ຕິ ປກາຣໂຕ, ປກາເຣຫິ ວາ ວິເວຈນໍ, ຣູປາທິປຸຖຸຕ຺ຕາຣມ຺ມເຓ ປກາຣໂຕ ຄມນາທິອິຣິຍາປຖປ຺ປກາເຣຫິ ອຕ຺ຕໂນ ກາຍສ຺ສ ວິເວຈນໍ, ຄຈ຺ຉໂຕປິ ຕິຏ຺ຐໂຕປິ ນິສຊ຺ຊໂຕປິ ນິປຊ຺ຊໂຕປິ ເອກສ຺ເສວ ປວຕ຺ຕິ. ເຕເນວ ຫິ ວິເວເຈຕພ຺ພານໍ ວິເວຈນາກາຣສ຺ສ ຈ ເຠທໂຕ ພຫຸວິຘຕ຺ຕາ ເຕ ເອກຕ຺ເຕນ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ປວິເວກ’’ນ຺ຕິ ເອກວຈເນນ ວຸຕ຺ຕໍ. ທຸກ຺ກຣໍ ປວິເວກນ຺ຕິ ວາ ປວິເວກໍ ກຕ຺ຕຸໍ ນ ສຸຂນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອກີຠາເວຕິ ເອກຕ຺ຕຠາເວ. ທ຺ວຍໍທ຺ວຍາຣາໂມຕິ ທ຺ວິນ຺ນໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ຠາວາຠິຣໂຕ. ຫຣນ຺ຕິ ວິຍາຕິ ສໍຫຣນ຺ຕິ ວິຍ ວິຆາຕຸປ຺ປາທເນນ. ເຕນາຫ ‘‘ຆສນ຺ຕິ ວິຍາ’’ຕິ. ຠຍສນ຺ຕາສຸປ຺ປາທເນນ ຂາທິຕຸໍ ອາຄຕາ ຍກ຺ຂຣກ຺ຂສປິສາຈາທໂຍ ວິຍາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອີທິສສ຺ສາຕິ ອລທ຺ຘສມາຘິໂນ. ຕິຓປຓ຺ຓມິຄາທິສທ຺ເທຫີຕິ ວາເຕຣິຕານໍ ຕິຓປຓ຺ຓາທີນໍ ມິຄປກ຺ຂິອາທີນຎ຺ຈ ຠີສນເກຫິ ເຠຣເວຫິ ສທ຺ເທຫິ. ວິວິເຘຫິ ຈ ອຎ຺ເຎຫິ ຂາຓຸອາທີຫິ ຍກ຺ຂາທິອາກາເຣຫິ ອຸປຏ຺ຐິເຕຫິ ຠີສນເກຫິ. ຆເຏນ ກີຬາ ຆຏິກາຕິ ເອເກ. ທສມໍ ອຸຕ຺ຕານເມວ.
ອຸປາລິສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.
ອຸປາລິວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.
ທຸຕິຍປຓ຺ຓາສກໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ.