໑໔. ເອຕທຄ຺ຄວຄ຺ໂຄ

(໑໔) ໕. ປຎ຺ຈມເອຕທຄ຺ຄວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ

ມຫາປຊາປຕິໂຄຕມີເຖຣີວຕ຺ຖຸ

໒໓໕. ເຖຣິປາຬິສໍວຓ຺ຓນາຍ ປຐເມ ຍທິທໍ ມຫາໂຄຕມີຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ຍທິທໍ ມຫາປຊາປຕິ ໂຄຕມີ’’ຕິ ຈ ປຐນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ໂຄຕມີຕິ ໂຄຕ຺ຕໍ. ນາມກຣຓທິວເສ ປນສ຺ສາ ລທ຺ຘສກ຺ກາຣາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ລກ຺ຂຓສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ສເຈ ອຍໍ ຘີຕຣໍ ລຠິສ຺ສຕິ, ຈກ຺ກວຕ຺ຕິຣຎ຺ໂຎ ມເຫສີ ຠວິສ຺ສຕິ. ສເຈ ປຸຕ຺ຕໍ ລຠິສ຺ສຕິ, ຈກ຺ກວຕ຺ຕິຣາຊາ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອຸຠຍຖາປິ ‘‘ມຫຕີເຍວສ຺ສາ ປຊາ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ພ຺ຍາກຣິໍສຸ, ຕສ຺ມາ ປຸຕ຺ຕປຊາຍ ເຈວ ຘີຕຸປຊາຍ ຈ ມຫນ຺ຕຕາຍ ‘‘ມຫາປຊາປຕີ’’ຕິ ໂວຫຣິໍສຸ. ຕທຸຠຍໍ ປນ ສໍສນ຺ເທຕ຺ວາ ‘‘ມຫາປຊາປຕິໂຄຕມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ວາຣຠິກ຺ຂນ຺ຕິ ວາເຣນ ທາຕພ຺ພໍ ຠິກ຺ຂໍ. ນາມໍ ອກໍສູຕິ ໂຄຕ຺ຕໍເຍວ ນາມໍ ອກໍສຸ. ມາຕຸຈ຺ຉນ຺ຕິ ຈູຬມາຕຣໍ. ມາຕຸຠຄິນີ ຫິ ມາຕຸຈ຺ຉາຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ກລຫວິວາທສຸຕ຺ຕປຣິໂຍສາເນຕິ ‘‘ກຸໂຕປຫູຕາ ກລຫາ ວິວາທາ’’ຕິອາທິນາ ສຸຕ຺ຕນິປາເຕ ອາຄຕສ຺ສ ກລຫວິວາທສຸຕ຺ຕສ຺ສ (ສຸ. ນິ. ໘໖໘ ອາທໂຍ) ປຣິໂຍສາເນ. ອິທຎ຺ຈ ອງ຺ຄຸຕ຺ຕຣຠາຓການໍ ກຖາມຄ຺ຄານຸສາເຣນ ວຸຕ຺ຕໍ. ອປເຣ ປນ ‘‘ຕສ຺ມິໍເຍວ ສຸຕ຺ຕນິປາເຕ ‘ອຕ຺ຕທຓ຺ຑາຠຍໍ ຊາຕ’ນ຺ຕິອາທິນາ ອາຄຕສ຺ສ ອຕ຺ຕທຓ຺ຑສຸຕ຺ຕສ຺ສ (ສຸ. ນິ. ໙໔໑ ອາທໂຍ) ປຣິໂຍສາເນ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິຕານນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ເອຫິຠິກ຺ຂຸປພ຺ພຊ຺ຊາຍ ເອເຕ ປພ຺ພຊິຕາຕິ ວທນ຺ຕິ. ເຕເນວ ສຸຕ຺ຕນິປາເຕ ອຕ຺ຕທຓ຺ຑສຸຕ຺ຕສໍວຓ຺ຓນາຍ (ສຸ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໙໔໒ ອາທໂຍ) ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ເທສນາປຣິໂຍສາເນ ປຎ຺ຈສຕາ ສາກິຍກຸມາຣາ ໂກຬິຍກຸມາຣາ ຈ ເອຫິຠິກ຺ຂຸປພ຺ພຊ຺ຊາຍ ປພ຺ພຊິຕາ. ເຕ ຄເຫຕ຺ວາ ຠຄວາ ມຫາວນໍ ປາວິສີ’’ຕິ. ເສສເມຕ຺ຖ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.

ເຂມາເຖຣີວຕ຺ຖຸ

໒໓໖. ທຸຕິເຍ ປຣປຣິຍາປນ຺ນາ ຫຸຕ຺ວາຕິ ປເຣສໍ ທາສີ ຫຸຕ຺ວາ. ສຸວຓ຺ຓຣສປິຎ຺ຊໂຣ ອໂຫສີຕິ ສຸວຓ຺ຓຣສປິຎ຺ຊໂຣ ວິຍ ອໂຫສິ.

ມກ຺ກຏໂກວ ຊາລນ຺ຕິ ຍຖາ ນາມ ມກ຺ກຏໂກ ສຸຕ຺ຕຊາລໍ ກຕ຺ວາ ມຊ຺ຌຏ຺ຐາເນ ນາຠິມຓ຺ຑເລ ນິປນ຺ໂນ ປຣິຍນ຺ເຕ ປຕິຕໍ ປຏງ຺ຄໍ ວາ ມກ຺ຂິກໍ ວາ ເວເຄນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ຣສໍ ປິວິຕ຺ວາ ປຸນາຄນ຺ຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍເຍວ ຐາເນ ນິປຊ຺ຊຕິ, ເອວເມວ ເຍ ສຕ຺ຕາ ຣາຄຣຕ຺ຕາ ໂທສປທຸຏ຺ຐາ ໂມຫມູຬ຺ຫາ ສຍໍກຕໍ ຕຓ຺ຫາໂສຕໍ ອນຸປຕນ຺ຕິ, ເຕ ຕໍ ສມຕິກ຺ກມິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ, ເອວໍ ທຸຣຕິກ຺ກມໍ. ເອຕມ຺ປິ ເຉຕ຺ວານ ວຊນ຺ຕິ ຘີຣາຕິ ປຓ຺ຑິຕາ ເອຕໍ ພນ຺ຘນໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ອນເປກ຺ຂິໂນ ນິຣາລຍາ ຫຸຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄນ ສພ຺ພໍ ທຸກ຺ຂໍ ປຫາຍ ວຊນ຺ຕິ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອຸປ຺ປລວຓ຺ຓາເຖຣີວຕ຺ຖຸ

໒໓໗. ຕຕິຍໍ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວ.

ປຏາຈາຣາເຖຣີວຕ຺ຖຸ

໒໓໘. ຈຕຸຕ຺ເຖ ປຏິຫາຣສເຕນປີຕິ ທ຺ວາຣສເຕນປິ. ປຏິຫາຣສທ຺ໂທ ຫິ ທ຺ວາເຣ ໂທວາຣິເກ ຈ ທິສ຺ສຕິ. ກຸລສຠາຄນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ເຄຫສມີປໍ.

ຕາຓາຍາຕິ ຕາຓຠາວາຍ ປຕິຏ຺ຐານຕ຺ຖາຍ. ພນ຺ຘວາຕິ ປຸຕ຺ເຕ ຈ ປິຕໂຣ ຈ ຐເປຕ຺ວາ ອວເສສາ ຎາຕິສຸຫຊ຺ຊາ. ອນ຺ຕເກນາຘິປນ຺ນສ຺ສາຕິ ມຣເຓນ ອຠິຠູຕສ຺ສ. ປວຕ຺ຕິຍຎ຺ຫິ ປຸຕ຺ຕາທໂຍ ອນ຺ນປານາທິທາເນນ ເຈວ ອຸປ຺ປນ຺ນກິຈ຺ຈນິຕ຺ຖຣເຓນ ຈ ຕາຓາ ຫຸຕ຺ວາປິ ມຣຓກາເລ ເກນຈິ ອຸປາເຍນ ມຣຓໍ ປຏິພາຫິຕຸໍ ອສມຕ຺ຖຕາຍ ຕາຓຕ຺ຖາຍ ເລຓຕ຺ຖາຍ ນ ສນ຺ຕິ ນາມ. ເຕເນວ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ນຕ຺ຖິ ຎາຕີສຸ ຕາຓຕາ’’ຕິ.

ເອຕມຕ຺ຖວສນ຺ຕິ ເອຕໍ ເຕສໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ສ ຕາຓໍ ຠວິຕຸໍ ອສມຕ຺ຖຠາວສງ຺ຂາຕໍ ກາຣຓໍ ຊານິຕ຺ວາ ປຓ຺ຑິໂຕ ຈຕຸປາຣິສຸທ຺ຘິສີເລນ ສໍວຸໂຕ ຣກ຺ຂິຕໂຄປິໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພານຄມນໍ ອຏ຺ຐງ຺ຄິກໍ ມຄ຺ຄໍ ສີຆໍ ໂສເຘຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຘມ຺ມທິນ຺ນາເຖຣີວຕ຺ຖຸ

໒໓໙. ປຎ຺ຈເມ ປຣາຍຕ຺ຕຏ຺ຐາເນຕິ ປເຣສໍ ທາສິຏ຺ຐາເນ. ສຸຊາຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ ອຘິກາຣກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາຕິ ສາ ກິຣ ອຕ຺ຕໂນ ເກເສ ວິກ຺ກິຓິຕ຺ວາ ສຸຊາຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ ນາມ ອຄ຺ຄສາວກສ຺ສ ທານໍ ທຕ຺ວາ ປຕ຺ຖນໍ ອກາສິ. ຕໍ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຫຕ຺ເຖ ປສາຣິເຕຕິ ຕສ຺ສ ຫຕ຺ຖາວລມ຺ພນຕ຺ຖໍ ປຸພ຺ພາຈິຓ຺ຓວເສນ ຫຕ຺ເຖ ປສາຣິເຕ. ໂສ ກິຣ ອນາຄາມີ ຫຸຕ຺ວາ ເຄຫໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຍຖາ ອຎ຺ເຎສຸ ທິວເສສຸ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ສິຕໍ ກຸຣຸມາໂນ ຫສມາໂນ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ເອວໍ ອນາຄນ຺ຕ຺ວາ ສນ຺ຕິນ຺ທ຺ຣິໂຍ ສນ຺ຕມານໂສ ຫຸຕ຺ວາ ອຄມາສິ. ຘມ຺ມທິນ຺ນາ ສີຫປຎ຺ຊຣໍ ອຸຄ຺ຆາເຏຕ຺ວາ ວີຖິໍ ໂອໂລກຍມານາ ຕສ຺ສ ອາຄມນາກາຣໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ເອຕ’’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄມນໍ ກຸຣຸມານາ ໂສປານສີເສ ຐຕ຺ວາ ໂອລມ຺ພນຕ຺ຖໍ ຫຕ຺ຖໍ ປສາເຣສິ. ອຸປາສໂກ ອຕ຺ຕໂນ ຫຕ຺ຖໍ ສມິຎ຺ເຊສິ. ສາ ‘‘ປາຕຣາສໂຠຊນກາເລ ຊານິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕສິ. ອຸປາສໂກ ປຸພ຺ເພ ຕາຍ ສທ຺ຘິໍ ເອກໂຕ ຠຸຎ຺ຊຕິ. ຕໍ ທິວສໍ ປນ ຕໍ ອນປໂລເກຕ຺ວາ ໂຍຄາວຈຣຠິກ຺ຂຸ ວິຍ ເອກໂກວ ຠຸຎ຺ຊິ. ເຕນາຫ – ‘‘ຠຸຎ຺ຊມາໂນປິ ອິມໍ ເທຖ, ອິມໍ ຫຣຖາຕິ ນ ພ຺ຍາຫຣີ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ອິມໍ ເທຖາຕິ ອິມໍ ຂາທນີຍໍ ວາ ໂຠຊນີຍໍ ວາ ເທຖ. ອິມໍ ຫຣຖາຕິ ອິມໍ ຂາທນີຍໍ ວາ ໂຠຊນີຍໍ ວາ ອປຫຣຖ. ສນ຺ຖວວເສນາຕິ ກິເລສສນ຺ຖວວເສນ. ຈິຣກາລປຣິຠາວິຕາຍ ຆຏທີປຊາລາຍ ວິຍ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ທິພ຺ພມານາຍ ເຫຕຸສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ໂຈທິຍມານາ ອາຫ – ‘‘ເອວໍ ສນ຺ເຕ…ເປ… ມຍ຺ຫໍ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ອນຸຊານາຖາ’’ຕິ.

ອຍໍ ຕາວ ເສຏ຺ຐິ ຆຣມຊ຺ເຌ ຐິໂຕວ ທຸກ຺ຂສ຺ສນ຺ຕໍ ອກາສີຕິ ສາ ກິຣ ‘‘ຘມ຺ມທິນ຺ເນ ຕຸຍ຺ຫໍ ໂທໂສ ນຕ຺ຖິ, ອຫໍ ປນ ອຊ຺ຊ ປຏ຺ຐາຍ ສນ຺ຖວວເສນ…ເປ… ກຸລຆຣໍ ຄຈ຺ຉາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ເອວໍ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ປກຕິປຸຣິໂສ ເອວໍ ວຕ຺ຕາ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ອທ຺ຘາ ເອເຕນ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ໂມ ນາມ ປຏິວິທ຺ໂຘ’’ຕິ. ເຕນສ຺ສາ ອຍໍ ສງ຺ກປ຺ໂປ ອໂຫສິ ‘‘ອຍໍ ຕາວ ເສຏ຺ຐິ ຆຣມຊ຺ເຌ ຐິໂຕວ ທຸກ຺ຂສ຺ສນ຺ຕໍ ອກາສີ’’ຕິ. ມຊ຺ຌິມນິກາຍຏ຺ຐກຖາຍໍ (ມ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໔໖໐) ປນ ‘‘ອຖ ກສ຺ມາ ມຍາ ສທ຺ຘິໍ ຍຖາປກຕິຍາ ອາລາປສລ຺ລາປມຕ຺ຕມ຺ປິ ນ ກໂຣຖາຕິ ໂສ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘ອຍໍ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ໂມ ນາມ ຄຣຸ ຠາຣິໂຍ ນ ປກາເສຕພ຺ໂພ; ສເຈ ໂຂ ປນາຫໍ ນ ກເຖສ຺ສາມິ, ອຍໍ ຫທຍໍ ຜາເລຕ຺ວາ ເອຕ຺ເຖວ ກາລໍ ກເຣຍ຺ຍາ’ຕິ ຕສ຺ສາ ອນຸຄ຺ຄຫຕ຺ຖາຍ ກເຖສິ – ‘ຘມ຺ມທິນ຺ເນ ອຫໍ ສຕ຺ຖຸ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຕ຺ວາ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມໍ ນາມ ອຘິຄໂຕ, ຕໍ ອຘິຄຕສ຺ສ ເອວຣູປາ ໂລກິຍກິຣິຍາ ນ ວຏ຺ຏຕີ’’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາທິວເສນ ປຎ຺ເຫ ປຸຈ຺ຉີຕິ ‘‘ສກ຺ກາໂຍ ສກ຺ກາໂຍຕິ ອຍ຺ເຍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ກຕໂມ ນຸ ໂຂ ອຍ຺ເຍ ສກ຺ກາໂຍ ວຸຕ຺ໂຕ ຠຄວຕາ’’ຕິອາທິນາ ຈູຬເວທລ຺ລສຸຕ຺ເຕ (ມ. ນິ. ໑.໔໖໐ ອາທໂຍ) ອາຄຕນເຍນ ປຸຈ຺ຉິ. ປຸຈ຺ຉິຕໍ ປຸຈ຺ຉິຕໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສີຕິ ‘‘ປຎ຺ຈ ໂຂ ອິເມ, ອາວຸໂສ ວິສາຂ, ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘາ ສກ຺ກາໂຍ ວຸຕ຺ໂຕ ຠຄວຕາ’’ຕິອາທິນາ (ມ. ນິ. ໑.໔໖໐ ອາທໂຍ) ຕຕ຺ເຖວ ອາຄຕນເຍນ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສິ. ສູຣຠາວນ຺ຕິ ຕິກ຺ຂຠາວໍ. ອນຘິຄຕອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄສ຺ສ ອຸຄ຺ຄເຫນ ວິນາ ຕຕ຺ຖ ປຎ຺ໂຫ ນ ອຸປຏ຺ຐາຕີຕິ ອາຫ – ‘‘ອຸຄ຺ຄຫວເສນ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄປິ ປຸຈ຺ຉີ’’ຕິ. ຕໍ ນິວຕ຺ເຕນ຺ຕີຕິ ‘‘ວິມຸຕ຺ຕິຍາ ປນາຍ຺ເຍ ກິໍ ປຏິຠາໂຄ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິເຕ ‘‘ວິມຸຕ຺ຕິຍາ ໂຂ, ອາວຸໂສ ວິສາຂ, ນິພ຺ພານໍ ປຏິຠາໂຄ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໔໖໖) ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ນິພ຺ພານສ຺ສ, ປນາຍ຺ເຍ, ກິໍ ປຏິຠາໂຄ’’ຕິ ປຸນ ປຸຈ຺ຉິເຕ ຕໍ ນິວຕ຺ເຕນ຺ຕີ ‘‘ອຈ຺ຈສຣາວຸໂສ ວິສາຂາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອຈ຺ຈສຣາຕິ ອປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ປຎ຺ຫໍ ອຕິກ຺ກາມິຕາ ອໂຫສີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນາສກ຺ຂິ ປຎ຺ຫານໍ ປຣິຍນ຺ຕໍ ຄເຫຕຸນ຺ຕິ ປຎ຺ຫານໍ ປຣິຈ຺ເຉທປ຺ປມາຓໍ ຄເຫຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ. ປຎ຺ຫານຎ຺ຫິ ປຣິຈ຺ເຉທໍ ຄເຫຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ອຏ຺ຐຕ຺ວາ ຕໂຕ ປຣໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ນາສກ຺ຂິ ປຎ຺ຫານໍ ປຣິຍນ຺ຕໍ ຄເຫຕຸໍ. ອປ຺ປຏິຠາຄຘມ຺ມສ຺ສ ຈ ປຏິຠາຄໍ ປຸຈ຺ຉິ. ນິພ຺ພານໍ ນາເມຕໍ ອປ຺ປຏິຠາຄໍ, ນ ສກ຺ກາ ນີລໍ ວາ ປີຕກໍ ວາຕິ ເກນຈິ ຘມ຺ເມນ ສທ຺ຘິໍ ປຏິຠາຄໍ ກຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ, ຕຎ຺ຈ ຕ຺ວໍ ອິມິນາ ອຘິປ຺ປາເຍນ ປຸຈ຺ຉສີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນິພ຺ພາໂນຄຘນ຺ຕິ ນິພ຺ພານໍ ໂອຄາເຫຕ຺ວາ ຐິຕໍ, ນິພ຺ພານນ຺ໂຕຄຘໍ ນິພ຺ພານໍ ອນຸປ຺ປວິຏ຺ຐນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນິພ຺ພານປຣາຍຓນ຺ຕິ ນິພ຺ພານໍ ປຣໍ ອຍນມສ຺ສ ປຣາຄຕິ, ນ ຕໂຕ ປຣໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນິພ຺ພານໍ ປຣິໂຍສານໍ ອວສານໍ ອສ຺ສາຕິ ນິພ຺ພານປຣິໂຍສານໍ.

ປຸເຣຕິ ອຕີເຕສຸ ຂນ຺ເຘສຸ. ປຈ຺ຉາຕິ ອນາຄເຕສຸ ຂນ຺ເຘສຸ. ມຊ຺ເຌຕິ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ຂນ຺ເຘສຸ. ອກິຎ຺ຈນນ຺ຕິ ຍສ຺ສ ເອເຕສຸ ຕີສຸ ຕຓ຺ຫາຄາຫສງ຺ຂາຕໍ ກິຎ຺ຈນໍ ນຕ຺ຖິ, ຕມຫໍ ຣາຄກິຎ຺ຈນາທີຫິ ອກິຎ຺ຈນໍ ກສ຺ສຈິ ຄຫຓສ຺ສ ອຠາເວນ ອນາທານໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ວທາມີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ປຓ຺ຑິຕາຕິ ຘາຕຸອາຍຕນາທິກຸສລຕາສງ຺ຂາເຕນ ປຓ຺ຑິຈ຺ເຈນ ສມນ຺ນາຄຕາ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ກິຕ຺ຕາວຕາ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ປຓ຺ຑິໂຕ ໂຫຕິ? ຍໂຕ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸ ຘາຕຸກຸສໂລ ຈ ໂຫຕິ ອາຍຕນກຸສໂລ ຈ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທກຸສໂລ ຈ ຐານາຏ຺ຐານກຸສໂລ ຈ, ເອຕ຺ຕາວຕາ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸ ປຓ຺ຑິໂຕ ໂຫຕີ’’ຕິ.

ມຫາປຎ຺ຎາຕິ ມຫນ຺ເຕ ອຕ຺ເຖ ມຫນ຺ເຕ ຘມ຺ເມ ມຫນ຺ຕາ ນິຣຸຕ຺ຕິໂຍ ມຫນ຺ຕານິ ປຏິຠານານິ ປຣິຄ຺ຄຫເຓ ສມຕ຺ຖາຍ ປຎ຺ຎາຍ ສມນ຺ນາຄຕາ. ອິມິສ຺ສາ ຫິ ເຖຣິຍາ ອເສກ຺ຂປ຺ປຏິສມ຺ຠິທາປ຺ປຕ຺ຕຕາຍ ປຏິສມ຺ຠິທາໂຍ ປູເຣຕ຺ວາ ຐິຕຕາຍ ປຎ຺ຎາມຫຕ຺ຕໍ. ຍຖາ ຕໍ ຘມ຺ມທິນ຺ນາຍາຕິ ຍຖາ ຘມ຺ມທິນ຺ນາຍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ພ຺ຍາກຕໍ, ອຫໍ ເອວເມວ ພ຺ຍາກເຣຍ຺ຍນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕນ຺ຕິ ນິປາຕມຕ຺ຖໍ.

ນນ຺ທາເຖຣີວຕ຺ຖຸ

໒໔໐. ຉຏ຺ເຐ ອຎ຺ຎໍ ມຄ຺ຄໍ ອປສ຺ສນ຺ຕີຕິ ອຎ຺ຎໍ ອຸປາຍໍ ອປສ຺ສນ຺ຕີ. ວິສ຺ສຕ຺ຖາຕິ ນິຣາສງ຺ກາ. ອິຕ຺ຖິນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ອິຕ຺ຖິຍາ ສຸຠນິມິຕ຺ຕໍ, ສຸຠາກາຣນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຘມ຺ມປເທ ຄາຖໍ ວຕ຺ວາຕິ –

‘‘ອຏ຺ຐີນໍ ນຄຣໍ ກຕໍ, ມໍສໂລຫິຕເລປນໍ;

ຍຕ຺ຖ ຊຣາ ຈ ມຈ຺ຈຸ ຈ, ມາໂນ ມກ຺ໂຂ ຈ ໂອຫິໂຕ’’ຕິ. (ຘ. ປ. ໑໕໐) –

ອິມໍ ຄາຖໍ ວຕ຺ວາ. ຕຕ຺ຣາຍມຘິປ຺ປາໂຍ – ຍເຖວ ຫິ ປຸພ຺ພຓ຺ຓາປຣຓ຺ຓາທີນໍ ໂອທຫນຕ຺ຖາຍ ກຏ຺ຐານິ ອຸສ຺ສາເປຕ຺ວາ ວລ຺ລີຫິ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ມຕ຺ຕິກາຍ ວິລິມ຺ປິຕ຺ວາ ນຄຣສງ຺ຂາຕໍ ພຫິທ຺ຘາ ເຄຫໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ເອວມິທໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກມ຺ປິ ຕີຓິ ອຏ຺ຐິສຕານິ ອຸສ຺ສາເປຕ຺ວາ ນ຺ຫາຣຸວິນທ຺ຘໍ ມໍສໂລຫິຕເລປນໍ ຕຈປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ ຊີຣຓລກ຺ຂຓາຍ ຊຣາຍ ມຣຓລກ຺ຂຓສ຺ສ ມຈ຺ຈຸໂນ ອາໂຣຄ຺ຍສມ຺ປທາທີນິ ປຏິຈ຺ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນລກ຺ຂຓສ຺ສ ມານສ຺ສ ສຸກຕກາຣຓວິນາສນລກ຺ຂຓສ຺ສ ມກ຺ຂສ຺ສ ຈ ໂອທຫນຕ຺ຖາຍ ນຄຣໍ ກຕໍ. ເອວຣູໂປ ເອວ ຫິ ເອຕ຺ຖ ກາຍິກເຈຕສິໂກ ອາພາໂຘ ໂອຫິໂຕ, ອິໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ກິຎ຺ຈິ ຄຍ຺ຫູປຄໍ ນຕ຺ຖີຕິ.

ສຸຕ຺ຕໍ ອຠາສີຕິ –

‘‘ຈຣໍ ວາ ຍທິ ວາ ຕິຏ຺ຐໍ, ນິສິນ຺ໂນ ອຸທ ວາ ສຍໍ;

ສມິຎ຺ເຊຕິ ປສາເຣຕິ, ເອສາ ກາຍສ຺ສ ອິຎ຺ຊນາ.

‘‘ອຏ຺ຐິນຫາຣຸສໍຍຸຕ຺ໂຕ, ຕຈມໍສາວເລປໂນ;

ຉວິຍາ ກາໂຍ ປຏິຈ຺ຉນ຺ໂນ, ຍຖາຠູຕໍ ນ ທິສ຺ສຕີ’’ຕິ. (ສຸ. ນິ. ໑໙໕-໑໙໖) –

ອາທິນາ ສຸຕ຺ຕມຠາສິ.

ໂສຓາເຖຣີວຕ຺ຖຸ

໒໔໑. ສຕ຺ຕເມ ສພ຺ເພປິ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ຆຣາວາເສ ປຕິຏ຺ຐາເປສີຕິ ເອຕ຺ຖ ສພ຺ເພປິ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ຆຣາວາເສ ປຕິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ‘‘ປຸຕ຺ຕາວ ມໍ ປຏິຊຄ຺ຄິສ຺ສນ຺ຕິ, ກິໍ ເມ ວິສຸໍ ກຸຏຸມ຺ເພນາ’’ຕິ ສພ຺ພໍ ສາປເຕຍ຺ຍມ຺ປິ ວິຠຊິຕ຺ວາ ອທາສີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເຕເນວ ຫິ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ‘‘ອຍໍ ອມ຺ຫາກໍ ກິໍ ກຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄຕໍ ‘‘ມາຕາ’’ຕິ ສຎ຺ຎມ຺ປິ ນ ກຣິໍສຸ. ຕຖາ ຫິ ນໍ ກຕິປາຫຈ຺ຈເຍນ ເຊຏ຺ຐປຸຕ຺ຕສ຺ສ ຠຣິຍາ ‘‘ອໂຫ ອມ຺ຫາກໍ ອຍໍ ເຊຏ຺ເຐປຸຕ຺ໂຕ ເມຕິ ທ຺ເວ ໂກຏ຺ຐາເສ ທຕ຺ວາ ວິຍ ອິມເມວ ເຄຫໍ ອາຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ອາຫ. ເສສປຸຕ຺ຕານໍ ຠຣິຍາໂຍປິ ເອວເມວໍ ວທິໍສຸ. ເຊຏ຺ຐຘີຕຣໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ຕາສໍ ເຄຫໍ ຄຕກາເລ ຕາປິ ນໍ ເອວເມວ ວທິໍສຸ. ສາ ອວມານປ຺ປຕ຺ຕາ ຫຸຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ ເມ ອິເມສໍ ສນ຺ຕິເກ ວຸຕ຺ເຖນ, ຠິກ຺ຂຸນີ ຫຸຕ຺ວາ ຊີວິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຠິກ຺ຂຸນີອຸປສ຺ສຍໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ຍາຈິ, ຕາ ນໍ ປພ຺ພາເຊສຸໍ. ອິມເມວ ວຕ຺ຖຸໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ພຫຸປຸຕ຺ຕິກໂສຓາ ເຕສໍ ອຕ຺ຕນິ ອຄາຣວຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ‘ຆຣາວາເສນ ກິໍ ກຣິສ຺ສາມີ’ຕິ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ປພ຺ພຊີ’’ຕິ ອາຫ.

ວິຫາຣໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິໂຍຕິ ຠິກ຺ຂຸວິຫາຣໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິໂຍ. ຘມ຺ມມຸຕ຺ຕມນ຺ຕິ ນວວິຘໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມໍ. ໂສ ຫິ ອຸຕ຺ຕມຘມ຺ໂມ ນາມ ໂຍ ຫິ ຕໍ ນ ປສ຺ສຕິ, ຕສ຺ສ ວສ຺ສສຕມ຺ປິ ຊີວນໂຕ ຕໍ ຘມ຺ມໍ ປສ຺ສນ຺ຕສ຺ສ ປຏິວິຊ຺ຌນ຺ຕສ຺ສ ເອກາຫມ຺ປິ ເອກກ຺ຂຓມ຺ປິ ຊີວິຕໍ ເສຍ຺ໂຍ. ອາຄນ຺ຕຸກຊໂນຕິ ວິຫາຣຄຕໍ ຠິກ຺ຂຸນີຊນໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ອນຸປຘາເຣຕ຺ວາຕິ ອສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ.

ພກຸລາເຖຣີວຕ຺ຖຸ

໒໔໒. ອຏ຺ຐມໍ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວ.

ກຸຓ຺ຑລເກສາເຖຣີວຕ຺ຖຸ

໒໔໓. ນວເມ ຈຕຸກ຺ເກຕິ ວີຖິຈຕຸກ຺ເກ. ຈຕຸນ຺ນໍ ສມາຫາໂຣ ຈຕຸກ຺ກໍ. ຈາຣກໂຕຕິ ພນ຺ຘນາຄາຣໂຕ. ອຸພ຺ພຏ຺ເຏຕ຺ວາຕິ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ.

ມຸຫຸຕ຺ຕມປິ ຈິນ຺ຕເຍຕິ ມຸຫຸຕ຺ຕໍ ຕງ຺ຂຓມ຺ປິ ຐານຸປ຺ປຕ຺ຕິກປຎ຺ຎາຍ ຕງ຺ຂຓານຸຣູປໍ ອຕ຺ຖໍ ຈິນ຺ຕິຕຸໍ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍ. ສຫສ຺ສມປິ ເຈ ຄາຖາ, ອນຕ຺ຖປທສໍຫິຕາຕິ ອຍໍ ຄາຖາ ທາຣຸຈີຣິຍຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຠຄວຕາ ຠາສິຕາ, ອິຘາປິ ຈ ສາເຍວ ຄາຖາ ທສ຺ສິຕາ. ເຖຣິຄາຖາສໍວຓ຺ຓນາຍໍ ອາຈຣິຍຘມ຺ມປາລຕ຺ເຖເຣນປິ ກຸຓ຺ຑລເກສິຕ຺ເຖຣິຍາ ວຕ຺ຖຸມ຺ຫິ ອຍເມວ ຄາຖາ ວຸຕ຺ຕາ. ຘມ຺ມປທຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ກຸຓ຺ຑລເກສິຕ຺ເຖຣິຍາ ວຕ຺ຖຸມ຺ຫິ –

‘‘ໂຍ ຈ ຄາຖາສຕໍ ຠາເສ, ອນຕ຺ຖປທສໍຫິຕາ;

ເອກໍ ຘມ຺ມປທໍ ເສຍ຺ໂຍ, ຍໍ ສຸຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ມຕີ’’ຕິ. (ຘ. ປ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑໐໒) –

ອຍໍ ຄາຖາ ອາຄຕາ. ຕໍຕໍຠາຓການໍ ກຖາມຄ຺ຄານຸສາເຣນ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຕຖາ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ນ ອິຘ ອາຈຣິຍສ຺ສ ປຸພ຺ພາປຣວິໂຣໂຘ ສງ຺ກິຕພ຺ໂພ.

ຠທ຺ທາກາປິລານີເຖຣີ-ຠທ຺ທາກຈ຺ຈານາເຖຣີວຕ຺ຖຸ

໒໔໔-໒໔໕. ທສມໍ ເອກາທສມຎ຺ຈ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວ.

ກິສາໂຄຕມີເຖຣີວຕ຺ຖຸ

໒໔໖. ທ຺ວາທສເມ ຕີຫິ ລູເຂຫີຕິ ວຕ຺ຖລູຂສຸຕ຺ຕລູຂຣຊນລູຂສງ຺ຂາເຕຫິ ຕີຫິ ລູເຂຫິ. ສິທ຺ຘຕ຺ຖກນ຺ຕິ ສາສປພີຊໍ.

ຕໍ ປຸຕ຺ຕປສຸສມ຺ມຕ຺ຕນ຺ຕິ ຕໍ ຣູປພລາທິສມ຺ປນ຺ເນ ປຸຕ຺ເຕ ຈ ປສູ ຈ ລຠິຕ຺ວາ ‘‘ມມ ປຸຕ຺ຕາ ອຠິຣູປາ ພລສມ຺ປນ຺ນາ ປຓ຺ຑິຕາ ສພ຺ພກິຈ຺ຈສມຕ຺ຖາ, ມມ ໂຄໂຓ ອໂຣໂຄ ອຠິຣູໂປ ມຫາຠາຣວໂຫ, ມມ ຄາວີ ພຫຸຂີຣາ’’ຕິ ເອວໍ ປຸຕ຺ເຕຫິ ຈ ປສູຫິ ຈ ສມ຺ມຕ຺ຕໍ ນຣໍ. ພ຺ຍາສຕ຺ຕມນສນ຺ຕິ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາທີສຸ ອາຣມ຺ມເຓສຸ ຫິຣຎ຺ຎສຸວຓ຺ຓາທີສຸ ປຕ຺ຕຈີວຣາທີສຸ ວາ ຍໍ ຍໍ ລທ຺ຘໍ ໂຫຕິ, ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ເຖວ ລຄ຺ຄນາຍ ສຕ຺ຕມານສໍ. ສຸຕ຺ຕໍ ຄາມນ຺ຕິ ນິທ຺ທໍ ອຸປຄຕໍ ສຕ຺ຕກາຍໍ. ມໂຫໂຆວາຕິ ຍຖາ ເອວຣູປໍ ຄາມໍ ຄມ຺ຠີຣໂຕ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ຈ ມຫນ຺ໂຕ ມຫານທິໂອໂຆ ອນ຺ຕມໂສ ສຸນຂມ຺ປິ ອເສເສຕ຺ວາ ສພ຺ພໍ ອາທາຍ ຄຈ຺ຉຕິ, ເອວໍ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣໍ ນຣໍ ມຈ຺ຈຸ ອາທາຍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອມຕໍ ປທນ຺ຕິ ມຣຓຣຫິຕໍ ໂກຏ຺ຐາສໍ, ອມຕໍ ມຫານິພ຺ພານນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເສສເມຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວ.

ສິງ຺ຄາລກມາຕາເຖຣີວຕ຺ຖຸ

໒໔໗. ເຕຣສມໍ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວ.

(ປຎ຺ຈມເອຕທຄ຺ຄວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.)

ເຖຣິປາຬິສໍວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.