໑໔. ເອຕທຄ຺ຄວຄ຺ໂຄ

(໑໔) ໔. ຈຕຸຕ຺ຖເອຕທຄ຺ຄວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ

ອານນ຺ທຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ

໒໑໙-໒໒໓. ຈຕຸຕ຺ຖວຄ຺ຄສ຺ສ ປຐເມ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕປ຺ປມາຓນ຺ຕິ ເຫຏ຺ຐາ ໂກຓ຺ຑຎ຺ຎຕ຺ເຖຣສ຺ສ ວຕ຺ຖຸມ຺ຫິ ‘‘ຕສ຺ສ ຘຸຣປຕ຺ຕານິ ນວຸຕິຫຕ຺ຖານິ ໂຫນ຺ຕິ, ເກສຣໍ ຕິໍສຫຕ຺ຖໍ, ກຓ຺ຓິກາ ທ຺ວາທສຫຕ຺ຖາ, ປາເທນ ປຕິຏ຺ຐິຕຏ຺ຐານໍ ເອກາທສຫຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕປ຺ປມາຓໍ. ຣຎ຺ໂຎ ເປເສສີຕິ ປຈ຺ຈນ຺ຕສ຺ສ ກຸປິຕຠາວໍ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ເປເສສິ. ເຖຣຄາຖາສໍວຓ຺ຓນາຍໍ (ເຖຣຄາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໑໐໑໖ ອານນ຺ທຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ) ປນ ‘‘ປຈ຺ຈນ຺ຕສ຺ສ ກຸປິຕຠາວໍ ຣຎ຺ໂຎ ອນາໂຣເຈຕ຺ວາ ສຍເມວ ຕໍ ວູປສເມສິ, ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ຣາຊາ ຕຸຏ຺ຐມານໂສ ປຸຕ຺ຕໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ‘ວຣໍ ເຕ, ສຸມນ, ທມ຺ມິ, ຄຓ຺ຫາຫີ’ຕິ ອາຫາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ນ ເມຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຕ຺ຖີຕິ ມມ ເອວຣູປໍ ຈິຕ຺ຕໍ ນຕ຺ຖິ. ອວຎ຺ຌນ຺ຕິ ອຕຸຈ຺ຉໍ. ອຎ຺ຎໍ ວເຣຫີຕິ ອຎ຺ຎໍ ປຕ຺ເຖຫິ, ອຎ຺ຎໍ ຄຓ຺ຫາຫີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອຸທກໍ ອຘິຏ຺ຐາຍາຕິ ‘‘ອຸທກໍ ໂຫຕູ’’ຕິ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ. ຄເຕນາຕິ ຄມເນນ. ນ ອາມິສຈກ຺ຂຸກາຕິ ຈີວຣາທິປຈ຺ຈຍສງ຺ຂາຕໍ ອາມິສໍ ນ ໂອໂລເກນ຺ຕິ.

ວສນຏ຺ຐານສຠາເຄເຍວາຕິ ວສນຏ຺ຐານສມີເປເຍວ. ເອກນ຺ຕວລ຺ລໂຠຕິ ອຸປຏ຺ຐາກຏ຺ຐາເນ ເອກນ຺ເຕນ ວລ຺ລໂຠ. ເອຕສ຺ເສວາຕິ ເອຕສ຺ເສວ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ. ທ຺ເວຊ຺ຌກຖາ ນ ໂຫນ຺ຕີຕິ ທ຺ວິຘາຠູຕກຖາ ນ ໂຫນ຺ຕິ, ອເນກນ຺ຕິກກຖາ ນ ໂຫນ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອນິພທ຺ຘາຕິ ອນິຍຕາ. ໂລຫິເຕນ ຄລນ຺ເຕນາຕິ ອິຕ຺ຖມ຺ຠູຕກ຺ຂາເນ ກຣຓວຈນໍ, ຄລນ຺ເຕນ ໂລຫິເຕນ ຍຸຕ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອນ຺ວາສຕ຺ໂຕຕິ ອນຸຄໂຕ. ອຸຏ຺ເຐຫິ, ອາວຸໂສ ອານນ຺ທ, ອຸຏ຺ເຐຫິ, ອາວຸໂສ ອານນ຺ທາຕິ ຕຸຣິເຕ ອິທມາເມຑິຕວຈນໍ. ທຸວິເຘນ ອຸທເກນາຕິ ສີຕຸທເກນ ອຸຓ຺ຫຸທເກນ ຈ. ຕິວິເຘນ ທນ຺ຕກຏ຺ເຐນາຕິ ຂຸທ຺ທກໍ ມຫນ຺ຕໍ ມຊ຺ຌິມນ຺ຕິ ເອວໍ ຕິປ຺ປກາເຣນ ທນ຺ຕກຏ຺ເຐນ. ນວ ວາເຣ ອນຸປຣິຍາຍຕີຕິ ສຕ຺ຖຣິ ປກ຺ໂກສນ຺ເຕ ປຏິວຈນທານາຍ ຖິນມິທ຺ຘວິໂນທນຕ຺ຖໍ ນວກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ອນຸປຣິຍາຍຕິ. ເຕເນວາຫ – ‘‘ເອວຎ຺ຫິສ຺ສ ອໂຫສີ’’ຕິອາທິ. ເສສເມຕ຺ຖ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.

ອຸຣຸເວລກສ຺ສປຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ

໒໒໔. ທຸຕິເຍ ຍໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ວິນຍປາຬິຍໍ ອາຄຕເມວ.

ກາຬຸທາຍິຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ

໒໒໕. ຕຕິເຍ ຄມນາກປ຺ປນ຺ຕິ ຄມນາກາຣໍ. ເສສເມຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວ.

ພາກຸລຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ

໒໒໖. ຈຕຸຕ຺ເຖ ນິຣາພາຘານນ຺ຕິ ອາພາຘຣຫິຕານໍ. ຍຖາ ‘‘ທ຺ວາວີສຕິ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສາ’’ຕິອາທິມ຺ຫິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ‘‘ພາວີສຕິ ພາຕ຺ຕິໍສາ’’ຕິອາທີນິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ເອວເມວໍ ທ຺ເວ ກຸລານິ ອສ຺ສາຕິ ທ຺ວິກຸໂລ, ທ຺ເວກຸໂລຕິ ວາ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ພາກຸໂລຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ – ‘‘ພາກຸໂລຕິ ທ຺ວີສຸ ກຸເລສຸ ວຑ຺ຒິຕຕ຺ຕາ ເອວໍລທ຺ຘນາໂມ’’ຕິ. ອຸປໂຍເຄນາຕິ ອານຸຠາເວນ. ຜາສຸກກາເລຕິ ອໂຣຄກາເລ. ຄທ຺ທຸຫນມຕ຺ຕມ຺ປີຕິ ໂຄທຸຫນມຕ຺ຕມ຺ປິ ກາລໍ. ອິຘ ປນ ນ ສກໂລ ໂຄທຸຫນກ຺ຂໂຓ ອຘິປ຺ເປໂຕ, ອຖ ໂຂ ຄາວິໍ ຖເນ ຄເຫຕ຺ວາ ເອກຂີຣພິນ຺ທຸທຸຫນກາລມຕ຺ຕໍ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ອາໂຣຄ຺ຍສາລນ຺ຕິ ອາຕຸຣານໍ ອໂຣຄຠາວກຣຓຕ຺ຖາຍ ກຕສາລໍ.

ນິມຸຊ຺ຊນຸມ຺ມຸຊ຺ຊນວເສນາຕິ ຊາຓຸປ຺ປມາເຓ ອຸທເກ ໂຖກໍເຍວ ນິມຸຊ຺ຊນຸມ຺ມຸຊ຺ຊນວເສນ. ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ປລາຍີຕິ ມຈ຺ຉສ຺ສ ມຸຂສມີເປເຍວ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ປລາຍິ. ທາຣກສ຺ສ ເຕເຊນາຕິ ທາຣກສ຺ສ ປຸຎ຺ຎເຕເຊນ. ມາຣິຍມານາວ ມຣນ຺ຕີຕິ ທຓ຺ຑາທີຫິ ໂປເຖຕ຺ວາ ມາຣິຍມານາວ ມຣນ຺ຕິ, ນ ຊາເລນ ພທ຺ຘຕາມຕ຺ເຕນ ອມາຣິຍມານາ. ນີຫຏມຕ຺ໂຕວ ມໂຕຕິ ນີຫຏກ຺ຂເຓເຍວ ມໂຕ. ເຕນສ຺ສ ມາຣຓຕ຺ຖໍ ອຸປກ຺ກໂມ ນ ກໂຕ, ເຍນ ອຸປກ຺ກເມນ ທາຣກສ຺ສ ອາພາໂຘ ສິຍາ. ຕນ຺ຕິ ມຈ຺ຉໍ. ສກລເມວາຕິ ອວິກລເມວ ປຣິປຸຓ຺ຓາວຍວເມວ. ນ ເກຬາຍຕີຕິ ນ ນນ຺ທຕິ, ກິສ຺ມິຎ຺ຈິ ນ ມຎ຺ຎຕິ. ປິຏ຺ຐິໂຕ ຜາເລນ຺ຕີຕິ ທາຣກສ຺ສ ປຸຎ຺ຎເຕເຊນ ປິຏ຺ຐິໂຕ ຜາເລນ຺ຕີ. ເຠຣິໍ ຈຣາເປຕ຺ວາຕິ ‘‘ປຸຕ຺ຕໍ ລຠິ’’ນ຺ຕິ ອຸຄ຺ໂຆສນວເສນ ເຠຣິໍ ຈຣາເປຕ຺ວາ. ປກຕິໍ ອາຈິກ຺ຂີຕິ ອຕ຺ຕໂນ ປຸຕ຺ຕຠາວໍ ກເຖສິ. ກຸຈ຺ຉິຍາ ຘາຣິຕຕ຺ຕາ ອມາຕາ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ກາຕິ ຊນນີຠາວໂຕ ອມາຕາ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ. ມຈ຺ຉໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕາປີຕິ ມຈ຺ຉໍ ວິກ຺ກິຓິຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫນ຺ຕາປິ. ຕຖາ ຄຓ຺ຫນ຺ຕາ ຈ ຕປ຺ປຣິຍາປນ຺ນໍ ສພ຺ພໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ ນາມາຕິ ອາຫ – ‘‘ວກ຺ກຍກນາທີນິ ພຫິ ກຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫນ຺ຕາ ນາມ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ. ອຍມ຺ປິ ອມາຕາ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ກາຕິ ທິນ຺ນປຸຕ຺ຕຠາວໂຕ ນ ສກ຺ກາ.

ໂສຠິຕຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ

໒໒໗. ປຎ຺ຈມໍ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວ.

ອຸປາລິຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ

໒໒໘. ຉຏ຺ເຐ ຠາຣຸກຈ຺ຉກວຕ຺ຖຸນ຺ຕິ ອຎ຺ຎຕໂຣ ກິຣ ຠາຣຸກຈ຺ຉເທສວາສີ ຠິກ຺ຂຸ ສຸປິນນ຺ເຕ ປຸຣາຓທຸຕິຍິກາຍ ເມຖຸນໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິເສວິຕ຺ວາ ‘‘ອສ຺ສມໂຓ ອຫໍ ວິພ຺ຠມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຠາຣຸກຈ຺ຉໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອຸປາລິໍ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສິ. ອາຍສ຺ມາ ອຸປາລິ, ເອວມາຫ – ‘‘ອນາປຕ຺ຕິ, ອາວຸໂສ, ສຸປິນນ຺ເຕນາ’’ຕິ. ຍສ຺ມາ ສຸປິນນ຺ເຕ ອວິສຍຕ຺ຕາ ເອວໍ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ອຸປາລິຕ຺ເຖໂຣ ຠຄວຕາ ອວິນິຈ຺ຉິຕປຸພ຺ພມ຺ປິ ອິມໍ ວຕ຺ຖຸໍ ນຍຄ຺ຄາເຫນ ເອວໍ ວິນິຈ຺ຉິນິ. ຄຫປຕິໂນ ທ຺ເວ ທາຣກາ ໂຫນ຺ຕິ ປຸຕ຺ໂຕ ຈ ຠາຄິເນຍ຺ໂຍ ຈ. ອຖ ໂສ ຄຫປຕິ ຄິລາໂນ ຫຸຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອຊ຺ຊຸກໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອິມໍ, ຠນ຺ເຕ, ໂອກາສໍ ໂຍ ອິເມສໍ ທາຣການໍ ສທ຺ໂຘ ໂຫຕິ ປສນ຺ໂນ, ຕສ຺ສ ອາຈິກ຺ເຂຍ຺ຍາສີ’’ຕິ. ເຕນ ຈ ສມເຍນ ຕສ຺ສ ຈ ຄຫປຕິໂນ ຠາຄິເນຍ຺ໂຍ ສທ຺ໂຘ ໂຫຕິ ປສນ຺ໂນ. ອຖາຍສ຺ມາ ອຊ຺ຊຸໂກ ຕໍ ໂອກາສໍ ຕສ຺ສ ທາຣກສ຺ສ ອາຈິກ຺ຂິ. ໂສ ເຕນ ສາປເຕຍ຺ເຍນ ກຸຏຸມ຺ພຎ຺ຈ ສຓ຺ຐເປສິ, ທານຎ຺ຈ ປຏ຺ຐເປສິ. ອຖ ຕສ຺ສ ຄຫປຕິໂນ ປຸຕ຺ໂຕ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອານນ຺ທໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ໂກ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ ອານນ຺ທ, ປິຕຸໂນ ທາຍຊ຺ໂຊ ປຸຕ຺ໂຕ ວາ ຠາຄິເນຍ຺ໂຍ ວາ’’ຕິ. ປຸຕ຺ໂຕ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ປິຕຸໂນ ທາຍຊ຺ໂຊຕິ. ອາຍສ຺ມາ, ຠນ຺ເຕ, ອຍ຺ໂຍ ອຊ຺ຊຸໂກ ອມ຺ຫາກໍ ສາປເຕຍ຺ຍໍ ອມ຺ຫາກໍ ເມຖຸນກສ຺ສ ອາຈິກ຺ຂີຕິ. ອສ຺ສມໂຓ, ອາວຸໂສ, ໂສ ອຊ຺ຊຸໂກຕິ. ອຖາຍສ຺ມາ ອຊ຺ຊຸໂກ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອານນ຺ທໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ເທຫິ ເມ, ອາວຸໂສ ອານນ຺ທ, ວິນິຈ຺ຉຍ’’ນ຺ຕິ. ເຕ ອຸໂຠປິ ອຸປາລິຕ຺ເຖຣສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ອຄມໍສຸ. ອຖາຍສ຺ມາ ອຸປາລິ, ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອານນ຺ທໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ໂຍ ນຸ ໂຂ, ອາວຸໂສ ອານນ຺ທ, ສາມິເກນ ‘ອິມໍ ໂອກາສໍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ອາຈິກ຺ຂາ’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ, ຕສ຺ສ ອາຈິກ຺ຂຕິ, ກິໍ ໂສ ອາປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ? ນ, ຠນ຺ເຕ, ກິຎ຺ຈິ ອາປຊ຺ຊຕິ ອນ຺ຕມໂສ ທຸກ຺ກຏມຕ຺ຖມ຺ປີຕິ. ອຍໍ, ອາວຸໂສ, ອາຍສ຺ມາ ອຊ຺ຊຸໂກ ສາມິເກນ ‘‘ອິມໍ ໂອກາສໍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ອາຈິກ຺ຂາ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ອາຈິກ຺ຂຕິ, ອນາປຕ຺ຕິ, ອາວຸໂສ, ອາຍສ຺ມໂຕ ອຊ຺ຊຸກສ຺ສາຕິ. ຠຄວາ ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ສຸກຖິຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸປາລິນາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ສາຘຸກາຣມທາສິ, ຕໍ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ກຸມາຣກສ຺ສປວຕ຺ຖຸ (ອ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑.໒໑໗) ປນ ເຫຏ຺ຐາ ອາຄຕເມວ.

ຉນ຺ນໍ ຂຕ຺ຕິຍານນ຺ຕິ ຠທ຺ທິໂຍ ສກ຺ຍຣາຊາ ອນຸຣຸທ຺ໂຘ ອານນ຺ໂທ ຠຄຸ ກິມິໂລ ເທວທຕ຺ໂຕຕິ ອິເມສໍ ຉນ຺ນໍ ຂຕ຺ຕິຍານໍ. ປສາຘໂກຕິ ມຓ຺ຑຍິຕາ. ປາຬິຍນ຺ຕິ ສງ຺ຆເຠທກ຺ຂນ຺ຘກປາຬິຍນ຺ຕິ (ຈູຬວ. ໓໓໐ ອາທໂຍ).

ນນ຺ທກຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ

໒໒໙. ສຕ຺ຕເມ ເອກສໂມຘາເນຕິ ເອກສ຺ມິໍ ສໂມຘາເນ, ເອກສ຺ມິໍ ສນ຺ນິປາເຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເສສໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.

ນນ຺ທຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ

໒໓໐. ອຏ຺ຐເມ ນ ຕໍ ຈຕຸສມ຺ປຊຎ຺ຎວເສນ ອປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ໂອໂລເກຕີຕິ ສາຕ຺ຖກສປ຺ປາຍໂຄຈຣອສມ຺ໂມຫສມ຺ປຊຎ຺ຎສງ຺ຂາຕານໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ສມ຺ປຊຎ຺ຎານໍ ວເສນ ອປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຕໍ ທິສໍ ນ ໂອໂລເກຕິ. ໂສ ຫິ ອາຍສ຺ມາ ‘‘ຍເມວາຫໍ ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ອຄຸຕ຺ຕທ຺ວາຣຕໍ ນິສ຺ສາຍ ສາສເນ ອນຠິຣຕິອາທິວິປ຺ປກາຣປ຺ປຕ຺ໂຕ, ຕເມວ ສຸຏ຺ຐຸ ນິຄ຺ຄເຫສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຸສ຺ສາຫຊາໂຕ ພລວຫິໂຣຕ຺ຕປ຺ໂປ, ຕຕ຺ຖ ຈ ກຕາຘິກາຣຕ຺ຕາ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວໂຣ ອຸກ຺ກໍສປາຣມິປ຺ປຕ຺ໂຕ ຈຕຸສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ ອມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາວ ສພ຺ພທິສໍ ອາໂລເກຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຈຕໍ ຠຄວຕາ –

‘‘ສເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ນນ຺ທສ຺ສ ປຸຣຕ຺ຖິມາ ທິສາ ອາໂລເກຕພ຺ພາ ໂຫຕິ, ສພ຺ພໍ ເຈຕໂສ ສມນ຺ນາຫຣິຕ຺ວາ ນນ຺ໂທ ປຸຣຕ຺ຖິມໍ ທິສໍ ອາໂລເກຕິ ‘ເອວໍ ເມ ປຸຣຕ຺ຖິມໍ ທິສໍ ອາໂລກຍໂຕ ນາຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສາ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອນ຺ວາສວິສ຺ສນ຺ຕີ’ຕິ. ອິຕິຫ ຕຕ຺ຖ ສມ຺ປຊາໂນ ໂຫຕິ. ສເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ນນ຺ທສ຺ສ ປຈ຺ຉິມາ ທິສາ, ອຸຕ຺ຕຣາ ທິສາ, ທກ຺ຂິຓາ ທິສາ, ອຸທ຺ຘໍ, ອໂຘ, ອນຸທິສາ ອນຸວິໂລເກຕພ຺ພາ ໂຫຕິ, ສພ຺ພໍ ເຈຕໂສ ສມນ຺ນາຫຣິຕ຺ວາ ນນ຺ໂທ ອນຸທິສໍ ອນຸວິໂລເກຕິ ‘ເອວໍ ເມ ອນຸທິສໍ ອນຸວິໂລກຍໂຕ…ເປ… ສມ຺ປຊາໂນ ໂຫຕີ’’’ຕິ (ອ. ນິ. ໘.໙).

ອຠິເສກເຄຫປເວສນອາວາຫມງ຺ຄເລສຸ ວຕ຺ຕມາເນສູຕິ ອິຘ ຕີຓິ ມງ຺ຄລານິ ວຸຕ຺ຕານິ, ວິນຍຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ‘‘ຕໍ ທິວສເມວ ນນ຺ທກຸມາຣສ຺ສ ເກສວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ, ປຏ຺ຏພນ຺ໂຘ, ຆຣມງ຺ຄລໍ, ຉຕ຺ຕມງ຺ຄລໍ, ອາວາຫມງ຺ຄລນ຺ຕິ ປຎ຺ຈ ມງ຺ຄລານິ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ກຸລມຣິຍາທວເສນ ເກໂສໂຣປນໍ ເກສວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ. ຍຸວຣາຊປຏ຺ຏພນ຺ຘນໍ ປຏ຺ຏພນ຺ໂຘ. ອຠິນວຆຣປ຺ປເວສນມໂຫ ຆຣມງ຺ຄລໍ. ວິວາຫກຣຓມໂຫ ອາວາຫມງ຺ຄລໍ. ຍຸວຣາຊຉຕ຺ຕມໂຫ ຉຕ຺ຕມງ຺ຄລໍ.

ນນ຺ທກຸມາຣໍ ອຠິເສກມງ຺ຄລໍ ນ ຕຖາ ປີເຬສິ, ຍຖາ ຊນປທກລ຺ຍາຓິຍາ ວຸຕ຺ຕວຈນນ຺ຕິ ອຊ຺ຌາຫຣິຕພ຺ພໍ. ຕເທວ ປນ ວຈນໍ ສຣູປໂຕ ທສ຺ເສຕຸໍ – ‘‘ປຕ຺ຕໍ ອາທາຍ ຄມນກາເລ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຊນປທກລ຺ຍາຓີຕິ ຊນປທມ຺ຫິ ກລ຺ຍາຓີ ອຸຕ຺ຕມາ ຉ ສຣີຣໂທສຣຫິຕາ ປຎ຺ຈ ກລ຺ຍາຓສມນ຺ນາຄຕາ. ສາ ຫິ ຍສ຺ມາ ນາຕິທີຆາ ນາຕິຣສ຺ສາ ນາຕິກິສາ ນາຕິຖູລາ ນາຕິກາຬີ ນາຈ຺ໂຈທາຕາຕິ ອຕິກ຺ກນ຺ຕາ ມານຸສວຓ຺ຓໍ, ອສມ຺ປຕ຺ຕາ ທິພ຺ພວຓ຺ຓໍ, ຕສ຺ມາ ຉ ສຣີຣໂທສຣຫິຕາ. ຉວິກລ຺ຍາຓໍ ມໍສກລ຺ຍາຓໍ ນ຺ຫາຣຸກລ຺ຍາຓໍ ອຏ຺ຐິກລ຺ຍາຓໍ ວຍກລ຺ຍາຓນ຺ຕິ ອິເມຫິ ປນ ກລ຺ຍາເຓຫິ ສມນ຺ນາຄຕຕ຺ຕາ ປຎ຺ຈ ກລ຺ຍາຓສມນ຺ນາຄຕາ ນາມ. ຕສ຺ສາ ຫິ ອາຄນ຺ຕຸໂກຠາສກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ, ອຕ຺ຕໂນ ສຣີໂຣຠາເສເນວ ທ຺ວາທສຫຕ຺ເຖ ຐາເນ ອາໂລກໍ ກໂຣຕິ, ປິຍງ຺ຄຸສາມາ ວາ ໂຫຕິ ສຸວຓ຺ຓສາມາ ວາ, ອຍມສ຺ສາ ຉວິກລ຺ຍາຓຕາ. ຈຕ຺ຕາໂຣ ປນສ຺ສາ ຫຕ຺ຖປາທາ ມຸຂປຣິໂຍສານຎ຺ຈ ລາຂາຣສປຣິກມ຺ມກຕໍ ວິຍ ຣຕ຺ຕປວາຬຣຕ຺ຕກມ຺ພລສທິສໍ ໂຫຕິ, ອຍມສ຺ສາ ມໍສກລ຺ຍາຓຕາ. ວີສຕິ ປນ ນຂປຕ຺ຕານິ ມໍສໂຕ ອມຸຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ລາຂາຣສປູຣິຕານິ ວິຍ, ມຸຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ຂີຣຘາຣາສທິສານິ ໂຫນ຺ຕິ, ອຍມສ຺ສາ ນ຺ຫາຣຸກລ຺ຍາຓຕາ. ທ຺ວຕ຺ຕິໍສ ທນ຺ຕາ ສຸຜຸສິຕາ ສຸໂຘຕວຊິຣປນ຺ຕິ ວິຍ ຂາຍນ຺ຕິ, ອຍມສ຺ສາ ອຏ຺ຐິກລ຺ຍາຓຕາ. ວີສໍວສ຺ສສຕິກາປິ ສມານາ ໂສຬສວສ຺ສຸທ຺ເທສິກາ ວິຍ ໂຫຕິ ນິປ຺ປລິເຕນ, ອຍມສ຺ສາ ວຍກລ຺ຍາຓຕາ. ອິຕິ ອິເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ ກລ຺ຍາເຓຫິ ສມນ຺ນາຄຕຕ຺ຕາ ‘‘ຊນປທກລ຺ຍາຓີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕຸວຏນ຺ຕິ ສີຆໍ.

ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ນິວຕ຺ເຕສ຺ສຕິ, ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ນິວຕ຺ເຕສ຺ສຕີຕິ ຈິນ຺ເຕນ຺ຕເມວາຕິ ໂສ ກິຣ ຕຖາຄເຕ ຄາຣວວເສນ ‘‘ປຕ຺ຕໍ ໂວ, ຠນ຺ເຕ, ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ອວິສຫນ຺ໂຕ ເອວໍ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ໂສປານສີເສ ປຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ຕສ຺ມິມ຺ປິ ຐາເນ ນ ຄຓ຺ຫິ. ອິຕໂຣ ‘‘ໂສປານປາທມູເລ ຄຓ຺ຫິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕສິ. ສຕ຺ຖາ ຕຕ຺ຖາປິ ນ ຄຓ຺ຫິ. ອິຕໂຣ ‘‘ຣາຊງ຺ຄເຓ ຄຓ຺ຫິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕສິ. ສຕ຺ຖາ ຕຕ຺ຖາປິ ນ ຄຓ຺ຫິ. ເອວໍ ‘‘ອິຘ ຄຓ຺ຫິສ຺ສຕິ, ເອຕ຺ຖ ຄຓ຺ຫິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕນ຺ຕເມວ ສຕ຺ຖາ ວິຫາຣໍ ເນຕ຺ວາ ປພ຺ພາເຊສິ.

ມຫາກປ຺ປິນຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ

໒໓໑. ນວເມ ສຸຕວິຕ຺ຕໂກຕິ ຘມ຺ມສ຺ສວນປິໂຍ. ປຏິຫາຣກສ຺ສາຕິ ໂທວາຣິກສ຺ສ. ສຈ຺ຈກາເຣນາຕິ ສຈ຺ຈກິຣິຍາຍ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ອຸປ຺ປລວຓ຺ຓາ ອາຄຈ຺ຉຕູ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕສິ. ເຖຣີ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ສພ຺ພາ ປພ຺ພາເຊຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸນີອຸປສ຺ສຍໍ ຄຕາຕິ ອິທໍ ອງ຺ຄຸຕ຺ຕຣຠາຓການໍ ກຖາມຄ຺ຄໍ ທສ຺ເສນ຺ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕເນວ ຘມ຺ມປທຏ຺ຐກຖາຍໍ (ຘ. ປ. ອຏ຺ຐ. ໑.ມຫາກປ຺ປິນຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ) ວຸຕ຺ຕໍ –

‘‘ຕາ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ຐິຕາ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ຍາຈິໍສຸ. ເອວໍ ກິຣ ວຸຕ຺ເຕ ສຕ຺ຖາ ອຸປ຺ປລວຓ຺ຓາຍ ອາຄມນໍ ຈິນ຺ເຕສີຕິ ເອກຈ຺ເຈ ວທນ຺ຕິ. ສຕ຺ຖາ ປນ ຕາ ອຸປາສິກາໂຍ ອາຫ – ‘ສາວຕ຺ຖິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸນີອຸປສ຺ສເຍ ປພ຺ພາເຊຖາ’ຕິ. ຕາ ອນຸປຸພ຺ເພນ ຊນປທຈາຣິກໍ ຈຣມານາ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ມຫາຊເນນ ອຠິຫຏສກ຺ກາຣສມ຺ມານາ ປທສາວ ວີສໂຍຊນສຕິກໍ ມຄ຺ຄໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸນີອຸປສ຺ສເຍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິໍສູ’’ຕິ.

ຘມ຺ມປີຕີຕິ ຘມ຺ມປາຍໂກ, ຘມ຺ມໍ ປິວນ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຘມ຺ໂມ ຈ ນາເມສ ນ ສກ຺ກາ ຠາຊເນນ ຍາຄຸອາທີນິ ວິຍ ປາຕຸໍ, ນວວິຘໍ ປນ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມໍ ນາມກາເຍນ ຜຸສນ຺ໂຕ ອາຣມ຺ມຓໂຕ ສຈ຺ຉິກໂຣນ຺ໂຕ ປຣິຎ຺ຎາຠິສມຍາທີຫິ ທຸກ຺ຂາທີນິ ອຣິຍສຈ຺ຈານິ ປຏິວິຊ຺ຌນ຺ໂຕ ຘມ຺ມໍ ປິວຕິ ນາມ. ສຸຂໍ ເສຕີຕິ ເທສນາມຕ຺ຕເມຕໍ, ຈຕູຫິປິ ອິຣິຍາປເຖຫິ ສຸຂໍ ວິຫຣຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິປ຺ປສນ຺ເນນາຕິ ອນາວິເລນ ນິຣຸປກ຺ກິເລເສນ. ອຣິຍປ຺ປເວທິເຕຕິ ພຸທ຺ຘາທີຫິ ອຣິເຍຫິ ປເວທິເຕ ສຕິປຏ຺ຐານາທິເຠເທ ໂພຘິປກ຺ຂິຍຘມ຺ເມ. ສທາ ຣມຕີຕິ ເອວຣູໂປ ຘມ຺ມປີຕິ ວິປ຺ປສນ຺ເນນ ເຈຕສາ ວິຫຣນ຺ໂຕ ປຓ຺ຑິຈ຺ເຈນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ສທາ ຣມຕິ ອຠິຣມຕິ. ພາຫິຕປາປຕ຺ຕາ ‘‘ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ’’ຕິ ເຖຣໍ ອາລປຕິ.

ສາຄຕຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ

໒໓໒. ທສເມ ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍານໍ ວຈເນນາຕິ ໂກສມ຺ພິກາ ກິຣ ອຸປາສກາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ສາຄຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ຐິຕາ ເອວມາຫໍສຸ – ‘‘ກິໍ, ຠນ຺ເຕ, ອຍ຺ຍານໍ ທຸລ຺ລຠຎ຺ຈ ມນາປຎ຺ຈ, ກິໍ ປຏິຍາເທມາ’’ຕິ? ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍາ ຠິກ຺ຂູ ໂກສມ຺ພິເກ ອຸປາສເກ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ອຕ຺ຖາວຸໂສ ກາໂປຕິກາ, ນາມ ປສນ຺ນາ ຠິກ຺ຂູນໍ ທຸລ຺ລຠາ ຈ ມນາປາ ຈ, ຕໍ ປຏິຍາເທຖາ’’ຕິ. ອຖ ໂກສມ຺ພິກາ ອຸປາສກາ ຆເຣ ຆເຣ ກາໂປຕິກໍ ປສນ຺ນໍ ປຏິຍາເທຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ສາຄຕໍ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ປິວຕຸ, ຠນ຺ເຕ, ອຍ຺ໂຍ ສາຄໂຕ ກາໂປຕິກໍ ປສນ຺ນໍ, ປິວຕຸ, ຠນ຺ເຕ, ອຍ຺ໂຍ ສາຄໂຕ ກາໂປຕິກໍ ປສນ຺ນ’’ນ຺ຕິ. ອຖາຍສ຺ມາ ສາຄໂຕ ຆເຣ ຆເຣ ກາໂປຕິກໍ ປສນ຺ນໍ ປິວິຕ຺ວາ ນຄຣມ຺ຫາ ນິກ຺ຂມນ຺ໂຕ ນຄຣທ຺ວາເຣ ປຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍານໍ ວຈເນນ ສພ຺ພເຄເຫສຸ ກາໂປຕິກໍ ປສນ຺ນໍ ປຏິຍາເທຕ຺ວາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ກາໂປຕິກາ ນາມ ກໂປຕປາທສມານວຓ຺ຓາ ຣຕ຺ໂຕຠາສາ. ປສນ຺ນາຕິ ສຸຣາມຓ຺ຑສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ວິນເຍ ສມຸຏ຺ຐິຕນ຺ຕິ ສຸຣາປານສິກ຺ຂາປເທ (ປາຈິ. ໓໒໖ ອາທໂຍ) ອາຄຕໍ.

ຣາຘຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ

໒໓໓. ເອກາທສເມ ສຕ຺ຖາ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ ສຎ຺ຎໍ ອທາສີຕິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ປພ຺ພາເຊຕຸໍ ສຎ຺ຎໍ ອທາສິ, ອາຓາເປສີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຠຄວາ ກິຣ ຕໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ອລຠິຕ຺ວາ ກິສໍ ລູຂໍ ທຸພ຺ພຓ຺ຓໍ ອຸປ຺ປຓ຺ຑຸປ຺ປຓ຺ຑຸກຊາຕໍ ທິສ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ໂກ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ອຘິກາຣໍ ສຣຕີ’’ຕິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຫໍ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ຕສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ອຘິກາຣໍ ສຣາມີ’’ຕິ. ກິໍ ປນ ຕ຺ວໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ອຘິກາຣໍ ສຣສີຕິ. ອິຘ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ໂສ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຣາຊຄເຫ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣນ຺ຕສ຺ສ ກຏຈ຺ຉຸຠິກ຺ຂໍ ທາເປສິ, ອິມໍ ໂຂ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຕສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ອຘິກາຣໍ ສຣາມີ’’ຕິ. ສາຘຸ ສາຘຸ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ. ກຕຎ຺ຎຸໂນ ຫິ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ສປ຺ປຸຣິສາ ກຕເວທິໂນ, ເຕນ ຫິ ຕ຺ວໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຕໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ປພ຺ພາເຊຫິ ອຸປສມ຺ປາເທຫີຕິ. ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິຍໍ ອາຄໂຕຕິ ອລີນຈິຕ຺ຕຊາຕກສ຺ສ (ຊາ. ໑.໒.໑໑-໑໒) ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິຍໍ (ຊາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໒.ອລີນຈິຕ຺ຕຊາຕກວຓ຺ຓນາ) ອາຄໂຕ.

ນິຘີນນ຺ຕິ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ນິທຫິຕ຺ວາ ຐປິຕານໍ ຫິຣຎ຺ຎສຸວຓ຺ຓາທິປູຣານໍ ນິຘິກຸມ຺ຠີນໍ. ປວຕ຺ຕາຣນ຺ຕິ ກິຈ຺ຉຊີວິເກ ທຸຄ຺ຄຕມນຸສ຺ເສ ອນຸກມ຺ປໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ເອຫິ, ເຕ ສຸເຂນ ຊີວນຸປາຍໍ ທສ຺ເສສ຺ສາມີ’’ຕິ ນິຘິຏ຺ຐານໍ ເນຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖໍ ປສາເຣຕ຺ວາ ‘‘ອິມໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສຸຂໍ ຊີວາ’’ຕິ ອາຈິກ຺ຂິຕາຣໍ ວິຍ. ວຊ຺ຊທສ຺ສິນນ຺ຕິ ທ຺ເວ ວຊ຺ຊທສ຺ສິໂນ ‘‘ອິມິນາ ນໍ ອສາຣຸປ຺ເປນ ວາ ຂລິເຕນ ວາ ສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ນິຄ຺ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຣນ຺ຘຄເວສໂກ ຈ, ອນຎ຺ຎາຕໍ ຎາປນຕ຺ຖາຍ ຎາຕໍ ອນຸຄ຺ຄຓ຺ຫນຕ຺ຖາຍ ສີລາທີນມສ຺ສ ວຸທ຺ຘິກາມຕາຍ ຕໍ ຕໍ ວຊ຺ຊໍ ໂອໂລກເນນ ອຸລ຺ລຸມ຺ປນສຠາວສຓ຺ຐິໂຕ ຈ. ອຍໍ ອິຘ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ຍຖາ ຫິ ທຸຄ຺ຄຕມນຸສ຺ໂສ ‘‘ອິມໍ ຄຓ຺ຫາຫີ’’ຕິ ຕຊ຺ເຊຕ຺ວາປິ ໂປເຖຕ຺ວາປິ ນິຘິໍ ທສ຺ເສນ຺ເຕ ໂກປໍ ນ ກໂຣຕິ, ປມຸທິໂຕວ ໂຫຕິ, ເອວເມວໍ ເອວຣູເປ ປຸຄ຺ຄເລ ອສາຣຸປ຺ປໍ ວາ ຂລິຕໍ ວາ ທິສ຺ວາ ອາຈິກ຺ຂນ຺ເຕ ໂກໂປ ນ ກາຕພ຺ໂພ, ຕຸຏ຺ເຐເນວ ຠວິຕພ຺ພໍ. ‘‘ຠນ຺ເຕ, ມຫນ຺ຕໍ ໂວ ກມ຺ມໍ ກຕໍ ມຍ຺ຫໍ ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາຍຏ຺ຐາເນ ຐຕ຺ວາ ໂອວທນ຺ເຕຫິ, ປຸນປິ ມໍ ວເທຍ຺ຍາຖາ’’ຕິ ປວາເຣຕພ຺ພເມວ.

ນິຄ຺ຄຍ຺ຫວາທິນ຺ຕິ ເອກຈ຺ໂຈ ຫິ ສທ຺ຘິວິຫາຣິກາທີນໍ ອສາຣຸປ຺ປໍ ວາ ຂລິຕໍ ວາ ທິສ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ເມ ມຸໂຂທກທານາທີຫິ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ອຸປຏ຺ຐຫຕິ, ສເຈ ນໍ ວກ຺ຂາມິ, ນ ມໍ ອຸປຏ຺ຐຫິສ຺ສຕິ, ເອວໍ ເມ ປຣິຫານິ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຕໍ ວຕ຺ຕຸໍ ອວິສຫນ຺ໂຕ ນ ນິຄ຺ຄຍ຺ຫວາທີ ນາມ ໂຫຕິ, ໂສ ອິມສ຺ມິໍ ສາສເນ ກຈວຣໍ ອາກິຣຕິ. ໂຍ ປນ ຕຖາຣູປໍ ວຊ຺ຊໍ ທິສ຺ວາ ວຊ຺ຊານຸຣູປໍ ຕຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ປຓາເມນ຺ໂຕ ທຓ຺ຑກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ວິຫາຣາ ນີຫຣນ຺ໂຕ ສິກ຺ຂາເປຕິ, ອຍໍ ນິຄ຺ຄຍ຺ຫວາທີ ນາມ ເສຍ຺ຍຖາປິ, ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ – ‘‘ນິຄ຺ຄຍ຺ຫ ນິຄ຺ຄຍ຺ຫາຫໍ, ອານນ຺ທ, ວກ຺ຂາມິ, ປວຍ຺ຫ ປວຍ຺ຫ, ອານນ຺ທ, ວກ຺ຂາມິ, ໂຍ ສາໂຣ, ໂສ ຐສ຺ສຕີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໓.໑໙໖). ເມຘາວິນ຺ຕິ ຘມ຺ໂມຊປຎ຺ຎາຍ ສມນ຺ນາຄຕໍ. ຕາທິສນ຺ຕິ ເອວຣູປໍ ປຓ຺ຑິຕໍ ຠເຊຍ຺ຍ ປຍິຣຸປາເສຍ຺ຍ. ຕາທິສຎ຺ຫິ ອາຈຣິຍໍ ຠຊມານສ຺ສ ອນ຺ເຕວາສິກສ຺ສ ເສຍ຺ໂຍ ໂຫຕິ ນ ປາປິໂຍ, ວຑ຺ຒິເຍວ ໂຫຕິ, ໂນ ປຣິຫານີຕິ.

ໂມຆຣາຊຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ

໒໓໔. ທ຺ວາທສເມ ກຏ຺ຐວາຫນນຄເຣຕິ ກຏ຺ຐວາຫເນນ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ເອວໍລທ຺ຘນາມເກ ນຄເຣ. ອຕີເຕ ກິຣ ພາຣາຓສິວາສີ ເອໂກ ຣຸກ຺ຂວຑ຺ຒກີ ສເກ ອາຈຣິຍເກ ອທຸຕິໂຍ. ຕສ຺ສ ໂສຬສ ສິສ຺ສາ ເອກເມກສ຺ສ ສຫສ຺ສໍ ອນ຺ເຕວາສິກາ. ເອວໍ ເຕ ສຕ຺ຕຣສາຘິກາ ໂສຬສ ສຫສ຺ສາ ອາຈຣິຍນ຺ເຕວາສິກາ ສພ຺ເພປິ ພາຣາຓສິໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ຊີວິກໍ ກປ຺ເປນ຺ຕາ ປພ຺ພຕສມີປໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຣຸກ຺ເຂ ຄເຫຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ນານາປາສາທວິກຕິໂຍ ນິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ກຸລ຺ລໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ຄງ຺ຄາຍ ພາຣາຓສິໍ ອາເນຕ຺ວາ ສເຈ ຣາຊາ ອຕ຺ຖິໂກ ໂຫຕິ, ຣຎ຺ໂຎ ເອກຠູມກໍ ວາ ສຕ຺ຕຠູມກໍ ວາ ປາສາທໍ ໂຍເຊຕ຺ວາ ເທນ຺ຕິ. ໂນ ເຈ, ອຎ຺ເຎສມ຺ປິ ວິກ຺ກິຓິຕ຺ວາ ປຸຕ຺ຕທາຣໍ ໂປເສນ຺ຕິ. ອຖ ເນສໍ ເອກທິວສໍ ອາຈຣິໂຍ ‘‘ນ ສກ຺ກາ ວຑ຺ຒກິກມ຺ເມນ ນິຈ຺ຈໍ ຊີວິຕຸໍ, ທຸກ຺ກຣຎ຺ຫິ ຊຣາກາເລ ເອຕໍ ກມ຺ມ’’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ອນ຺ເຕວາສິເກ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ຕາຕາ, ອຸທຸມ຺ພຣາທໂຍ ອປ຺ປສາຣຣຸກ຺ເຂ ອາເນຖາ’’ຕິ. ເຕ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ປຏິສ຺ສຸຓິຕ຺ວາ ອານຍິໍສຸ. ໂສ ເຕຫິ ກຏ຺ຐສກຸຓໍ ກຕ຺ວາ ຕສ຺ສພ຺ຠນ຺ຕຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ວາເຕນ ຍນ຺ຕໍ ປູເຣສິ. ກຏ຺ຐສກຸໂຓ ສຸວຓ຺ຓຫໍສຣາຊາ ວິຍ ອາກາເສ ລງ຺ຆິຕ຺ວາ ວນສ຺ສ ອຸປຣິ ຈຣິຕ຺ວາ ອນ຺ເຕວາສີນໍ ປຸຣໂຕ ໂອຣຸຫິ.

ອຖາຈຣິໂຍ ສິສ຺ເສ ອາຫ – ‘‘ຕາຕາ ອີທິສານິ ກຏ຺ຐວາຫນານິ ກຕ຺ວາ ສກ຺ກາ ສກລຊມ຺ພຸທີເປ ຣຊ຺ເຊ ຄເຫຕຸໍ, ຕຸມ຺ເຫປິ ຕາຕາ ເອຕານິ ກໂຣຖ, ຣຊ຺ຊໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຊີວິສ຺ສາມ, ທຸກ຺ກຣໍ ວຑ຺ຒກິສິປ຺ເປນ ຊີວິຕຸ’’ນ຺ຕິ. ເຕ ຕຖາ ກຕ຺ວາ ອາຈຣິຍສ຺ສ ປຏິເວເທສຸໍ. ຕໂຕ ເນ ອາຈຣິໂຍ ອາຫ – ‘‘ກຕມໍ ຕາຕາ ຣຊ຺ຊໍ ຄຓ຺ຫາມາ’’ຕິ? ພາຣາຓສິຣຊ຺ຊໍ ອາຈຣິຍາຕິ. ອລໍ ຕາຕາ, ມາ ເອຕໍ ຣຸຈິຕ຺ຖ, ມຍຎ຺ຫິ ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາປິ ‘‘ວຑ຺ຒກິຣາຊາ, ວຑ຺ຒກິຍຸວຣາຊາ’’ຕິ ວຑ຺ຒກິວາທາ ນ ມຸຈ຺ຈິສ຺ສາມ, ມຫນ຺ໂຕ ຊມ຺ພຸທີໂປ, ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຄຈ຺ຉາມາຕິ. ຕໂຕ ສປຸຕ຺ຕທາຣກາ ກຏ຺ຐວາຫນານິ ອຠິຣຸຫິຕ຺ວາ ສຊ຺ຊາວຸຘາ ຫຸຕ຺ວາ ຫິມວນ຺ຕາຠິມຸຂາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຫິມວຕິ ອຎ຺ຎຕຣໍ ນຄຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ນິເວສເນເຍວ ປຈ຺ຈຸຏ຺ຐໍສຸ. ເຕ ຕຕ຺ຖ ຣຊ຺ຊໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຈຣິຍໍ ຣຊ຺ເຊ ອຠິສິຎ຺ຈິໍສຸ. ໂສ ‘‘ກຏ຺ຐວາຫໂນ ຣາຊາ’’ຕິ ປາກໂຏ ອໂຫສິ, ຕໍ ນຄຣໍ ເຕນ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ‘‘ກຏ຺ຐວາຫນນຄຣ’’ນ຺ເຕວ ນາມໍ ລຠິ.

ຕປຈາຣນ຺ຕິ ຕປຈຣຓໍ. ປາສາຓເຈຕິເຍ ປິຏ຺ຐິປາສາເຓ ນິສີທີຕິ ປາສາຓກເຈຕິຍນ຺ຕິ ລທ຺ຘໂວຫາເຣ ປິຏ຺ຐິປາສາເຓ ສກ຺ເກນ ມາປິເຕ ມຫາມຓ຺ຑເປ ນິສີທິ. ຕຕ຺ຖ ກິຣ ມຫໂຕ ປາສາຓສ຺ສ ອຸປຣິ ປຸພ຺ເພ ເທວຏ຺ຐານໍ ອໂຫສິ, ອຸປ຺ປນ຺ເນ ປນ ຠຄວຕິ ວິຫາໂຣ ຊາໂຕ, ໂສ ເຕເນວ ປຸຣິມໂວຫາເຣນ ‘‘ປາສາຓເຈຕິຍ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ເຕນ ປຸຈ຺ຉິເຕ ທຸຕິໂຍ ຫຸຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉີຕິ –

‘‘ມຸທ຺ຘໍ ມຸທ຺ຘາຘິປາຕຎ຺ຈ, ພາວຣີ ປຣິປຸຈ຺ຉຕິ;

ຕໍ ພ຺ຍາກໂຣຫິ ຠຄວາ, ກງ຺ຂໍ ວິນຍ ໂນ ອິເສ’’ຕິ. (ສຸ. ນິ. ໑໐໓໑) –

ເອວໍ ເຕນ ປຎ຺ເຫ ປຸຈ຺ຉິເຕ ຠຄວຕາ ຈ –

‘‘ອວິຊ຺ຊາ ມຸທ຺ຘາຕິ ຊານາຫິ, ວິຊ຺ຊາ ມຸທ຺ຘາຘິປາຕິນີ;

ສທ຺ຘາສຕິສມາຘີຫິ, ຉນ຺ທວີຣິເຍນ ສໍຍຸຕາ’’ຕິ. (ສຸ. ນິ. ໑໐໓໒) –

ປຎ຺ເຫ ວິສ຺ສຊ຺ຊິເຕ ທຸຕິໂຍ ຫຸຕ຺ວາ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິ.

ອຖສ຺ສ…ເປ… ປຎ຺ຫໍ ກເຖສີຕິ –

‘‘ກຖໍ ໂລກໍ ອເວກ຺ຂນ຺ຕໍ, ມຈ຺ຈຸຣາຊາ ນ ປສ຺ສຕີ’’ຕິ. (ສຸ. ນິ. ໑໑໒໔) –

ເຕນ ປຎ຺ເຫ ປຸຈ຺ຉິເຕ –

‘‘ສຸຎ຺ຎໂຕ ໂລກໍ ອເວກ຺ຂສ຺ສຸ, ໂມຆຣາຊ ສທາ ສໂຕ;

ອຕ຺ຕານຸທິຏ຺ຐິໍ ອູຫຈ຺ຈ, ເອວໍ ມຈ຺ຈຸຕໂຣ ສິຍາ;

ເອວໍ ໂລກໍ ອເວກ຺ຂນ຺ຕໍ, ມຈ຺ຈຸຣາຊາ ນ ປສ຺ສຕີ’’ຕິ. (ສຸ. ນິ. ໑໑໒໕) –

ປຎ຺ຫໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສິ.

ເສສຊນາຕິ ຕສ຺ມິໍ ສມາຄເມ ສນ຺ນິປຕິຕາ ເສສຊນາ. ນ ກຖີຍນ຺ຕີຕິ ‘‘ເອຕ຺ຕກາ ໂສຕາປນ຺ນາ’’ຕິອາທິນາ ນ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ເອວໍ ປາຣາຍເນ ວຕ຺ຖຸ ສມຸຏ຺ຐິຕນ຺ຕິ ປາຣາຍນວຄ຺ເຄ ອິທໍ ວຕ຺ຖຸ ສມຸຏ຺ຐິຕໍ.

ຈຕຸຕ຺ຖເອຕທຄ຺ຄວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ເຖຣປາຬິສໍວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.