(໑໔) ໑. ປຐມເອຕທຄ຺ຄວຄ຺ໂຄ

ເອຕທຄ຺ຄປທວຓ຺ຓນາ

໑໘໘. ເອຕທຄ຺ເຄສຸ ປຐມວຄ຺ຄສ຺ສ ປຐເມ ອາທິມ຺ຫິ ທິສ຺ສຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ອຄ຺ຄສທ຺ໂທຕິ ອາເນຕ຺ວາ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ອຊ຺ຊຕຄ຺ເຄຕິ ອຊ຺ຊທິວສໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອງ຺ຄຸລຄ຺ເຄນາຕິ ອງ຺ຄຸລິໂກຏິຍາ. ອມ຺ພິລຄ຺ຄນ຺ຕິ ອມ຺ພິລໂກຏ຺ຐາໂສ. ໂກຏິຠູຕາຕິ ປຣມໂກຏິຠູຕາ ຕສ຺ມິໍ ຐາເນ ຕາທິສານໍ ອຎ຺ເຎສໍ ອຠາວໂຕ. ຕໂຕ ເອວ ເສຏ຺ຐຠູຕາຕິປິ ອຄ຺ຄາ. ເອຕທຄ຺ຄສນ຺ນິກ຺ເຂໂປຕິ ເອຕທຄ຺ເຄ ຐປນໍ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິອາທີຫິ ຈຕູຫິປິ ກາຣເຓຫິ. ມຫາປຎ຺ຎຕາຍ ເຖເຣນ ເອຕທຄ຺ຄຏ຺ຐານສ຺ສ ລທ຺ຘຠາວໍ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ທສ຺ເສຕຸໍ – ‘‘ກຖ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ທ຺ເວ ປທນ຺ຕຣານີຕິ ກຓ຺ຑມ຺ພມູເລ ຍຸຄນ຺ຘຣປພ຺ພເຕຕິ ທ຺ວີສຸ ຐາເນສຸ ທ຺ເວ ປທານິ ທສ຺ເສຕ຺ວາ. ມຸຓ຺ຑປີຐກນ຺ຕິ ຍໍ ສຕ຺ຕງ຺ຄໍ ປຎ຺ຈງ຺ຄໍ ວາ ນ ໂຫຕິ, ເກວລໍ ມຸຓ຺ຑກປີຐໍ, ຕໍ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອວຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ນິສີທີຕິ ພຸທ຺ຘານຸຠາເວນ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ນິສີທິ. ເຕນາຫ – ‘‘ເອວໍ ນິສີທນ຺ໂຕ’’ຕິອາທິ. ກາຍສກ຺ຂິໍ ກຕ຺ວາຕິ ນາມກາເຍນ ເທສນາຍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນວເສນ ສກ຺ຂິຠູຕໍ ກຕ຺ວາ. ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອພ຺ຍາກຕາ ຘມ຺ມາຕິ ອິຕິ-ສທ຺ໂທ ອາທ຺ຍຕ຺ໂຖ, ເຕນ ສພ຺ພໍ ອຠິຘມ຺ມເທສນໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ.

ປາຏິຫາຣິຍຏ຺ຐາເນຕິ ຍມກປາຏິຫາຣິຍສ຺ສ ກຕຏ຺ຐາເນ. ປສ຺ສຖາຕິ ເຕສໍ ພຫຸຠາວໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອສ຺ສາຕິ ມນຸສ຺ສສມູຫສ຺ສ ເອກຠາວໍ. ອາກປ຺ປນ຺ຕິ ອາກາຣໍ. ມຫາຊໂນຕິ ສເທວເກ ໂລເກ ສພ຺ໂພ ມຫາຊໂນ. ຍຖາ ນິຣຍທສ຺ສນໍ ສໍເວຄຊນນຕ຺ຖໍ, ເອວໍ ເທວໂລກທສ຺ສນມ຺ປິ ສໍເວຄຊນນຕ຺ຖເມວ ‘‘ອນຸປຸພ຺ພິກຖາຍໍ ສຄ຺ຄກຖາ ວິຍ ເອວໍ ສພ຺ພສມ຺ປຕ຺ຕິສມຸເປໂຕປິ ສຄ຺ໂຄ ອນິຈ຺ໂຈ ອທ຺ຘຸໂວ ຈວນຘມ຺ໂມ’’ຕິ. ສຊ຺ເຊຕ຺ວາຕິ ສມປຓ຺ຓາສາຍ ມຸຈ຺ຉນາຫິ ຍຖາ ກາເມນ ນິວາເທຕຸໍ ສກ຺ກາ, ເອວໍ ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ.

ປຸຖຸຊ຺ຊນປຎ຺ຈກໍ ປຎ຺ຫນ຺ຕິ ປຸຖຸຊ຺ຊນປຎ຺ຫໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕິຕໍ ຂີຓາສວປຎ຺ຫປຣິຍນ຺ຕໍ ປຎ຺ຫປຎ຺ຈກໍ. ປຐມໍ…ເປ… ປຸຈ຺ຉີຕິ ປຸຖຸຊ຺ຊນວິສເຍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິ. ປຏິສມ຺ຠິທາ ຍຖາຠິນີຫາຣໍ ຍຖາສກໍ ວິປສ຺ສນາຠິນີຫາເຣນ ປຐມຠູມິຍາທໂຍ ວິຍ ປວຕ຺ຕິຕວິສຍາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ເຕ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ປຏິສມ຺ຠິທາວິສເຍ ຐຕ຺ວາ ກຖຍິໍສູ’’ຕິ. ພຸທ຺ຘວິສເຍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉີຕິ –

‘‘ເຍ ຈ ສງ຺ຂາຕຘມ຺ມາເສ, ເຍ ຈ ເສຂາ ປຸຖູ ອິຘ;

ເຕສໍ ເມ ນິປໂກ ອິຣິຍໍ, ປຸຏ຺ໂຐ ປພ຺ຣູຫິ ມາຣິສາ’’ຕິ. (ສຸ. ນິ. ໑໐໔໔) –

ອິທໍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິ. ຕຕ຺ຖ ສງ຺ຂາຕຘມ຺ມາຕິ ສງ຺ຂາຕາ ຎາຕາ ຈຕຸສຈ຺ຈຘມ຺ມາ, ເຍ ຈ ສງ຺ຂາຕຘມ຺ມາ ຈຕູຫິ ມຄ຺ເຄຫິ ປຏິວິທ຺ຘຈຕຸສຈ຺ຈຘມ຺ມາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິມິນາ ອເສກ຺ຂາ ກຖິຕາ. ປຸຖຸ-ສທ຺ໂທ ອຸຠຍຕ຺ຖປິ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ ‘‘ເຍ ປຸຖູ ສງ຺ຂາຕຘມ຺ມາ, ເຍ ຈ ປຸຖູ ເສຂາ’’ຕິ. ເຕສນ຺ຕິ ເຕສໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ເສກ຺ຂາເສກ຺ຂປຸຄ຺ຄລານໍ ເມ ປຸຏ຺ໂຐຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ, ມຍາ ປຸຏ຺ໂຐຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິຣິຍນ຺ຕິ ເສກ຺ຂາເສກ຺ຂຠູມິຍາ ອາຄມນປ຺ປຏິປທໍ. ອິຣິຍຕິ ຄຈ຺ຉຕິ ເສກ຺ຂຠູມິໍ ອເສກ຺ຂຠູມິຎ຺ຈ ເອຕາຍາຕິ ອິຣິຍາ, ຕໍ ເຕສໍ ອິຣິຍໍ ອາຄມນປ຺ປຏິປທໍ ມຍາ ປຸຏ຺ໂຐ ປພ຺ຣູຫິ ກເຖຫີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວໍ ຠຄວາ ພຸທ຺ຘວິສເຍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອິມສ຺ສ ນຸ ໂຂ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ສໍຂິຕ຺ເຕນ ຠາສິຕສ຺ສ ກຖໍ ວິຕ຺ຖາເຣນ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ’’ຕິ ອາຫ. ເຖໂຣ ປຎ຺ຫໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ‘‘ສຕ຺ຖາ ມໍ ເສກ຺ຂາເສກ຺ຂານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອາຄມນປ຺ປຏິປທໍ ປຸຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ປຎ຺ເຫ ນິກ຺ກງ຺ໂຂ ຫຸຕ຺ວາ ‘‘ອາຄມນປ຺ປຏິປທາ ນາມ ຂນ຺ຘາທິວເສນ ພຫູຫິປິ ມຸເຂຫິ ສກ຺ກາ ກເຖຕຸໍ, ກຕຣາກາເຣນ ນຸ ໂຂ ກເຖນ຺ໂຕ ສຕ຺ຖຸ ອຊ຺ຌາສຍໍ ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຊ຺ຌາສເຍ ກງ຺ຂິ, ຕໍ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ຘມ຺ມເສນາປຕິ…ເປ… ນ ສກ຺ໂກຕີ’’ຕິ. ປຸຈ຺ຉິຕປຎ຺ຫໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕຸໍ ປຏິຠາເນ ອສຕິ ທິສາວິໂລກນໍ ສຕ຺ຕານໍ ສຠາໂວຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ, ‘‘ປຸຣຕ຺ຖິມ…ເປ... ນາສກ຺ຂີ’’ຕິ ອາຫ. ຕຕ຺ຖ ປຎ຺ຫຸປ຺ປຕ຺ຕິຏ຺ຐານນ຺ຕິ ປຎ຺ຫຸປ຺ປຕ຺ຕິກາຣຓໍ.

ເຖຣສ຺ສ ກິລມນຠາວໍ ຊານິຕ຺ວາຕິ ‘‘ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ປຎ຺ເຫ ນິກ຺ກງ຺ໂຂ, ອຊ຺ຌາສເຍ ເມ ກງ຺ຂມາໂນ ກິລມຕີ’’ຕິ ເຖຣສ຺ສ ກິລມນຠາວໍ ຎຕ຺ວາ. ຈຕຸມຫາຠູຕິກກາຍປຣິຄ຺ຄຫນ຺ຕິ ເອເຕນ ຂນ຺ຘມຸເຂນ ນາມຣູປປຣິຄ຺ຄໂຫ ວຸຕ຺ໂຕ. ‘‘ຠູຕມິທນ຺ຕິ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ສມນຸປສ຺ສສີ’’ຕິ ຫິ ວທນ຺ເຕນ ຠຄວຕາ ຂນ຺ຘວເສນ ນາມຣູປປຣິຄ຺ຄໂຫ ທສ຺ສິໂຕ. ເອວໍ ກິຣສ຺ສ ຠຄວໂຕ ອໂຫສິ ‘‘ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ມຍາ ນເຍ ອທິນ຺ເນ ກເຖຕຸໍ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສຕິ, ທິນ຺ເນ ປນ ນເຍ ມມຊ຺ຌາສຍໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຂນ຺ຘວເສນ ກເຖສ຺ສຕີ’’ຕິ. ເຖຣສ຺ສ ສຫ ນຍທາເນນ ໂສ ປຎ຺ໂຫ ນຍສເຕນ ນຍສຫສ຺ເສນ ອຸປຏ຺ຐາສິ. ເຕນາຫ – ‘‘ອຎ຺ຎາຕໍ ຠຄວາ, ອຎ຺ຎາຕໍ ສຸຄຕາ’’ຕິ.

ອຣູປາວຈເຣ ປຏິສນ຺ຘິ ນາມ ນ ໂຫຕີຕິ ໂພຘິສມ຺ຠາຣສມ຺ຠຣຓສ຺ສ ອໂນກາສຠາວໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນາຫ – ‘‘ອຠພ຺ພຏ຺ຐານຕ຺ຕາ’’ຕິ, ລທ຺ຘພ຺ຍາກຣຓານໍ ໂພຘິສຕ຺ຕານໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອຠພ຺ພເທສຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຣູປາວຈເຣ ນິພ຺ພຕ຺ຕີຕິ ກມ຺ມວສິຕາສມ຺ຠວໂຕ ອຣູປາວຈເຣ ອນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຣູປາວຈເຣ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ.

ປໂຣສຫສ຺ສນ຺ຕິອາທິນາ ປໂຣສຫສ຺ສຊາຕກໍ ທສ຺ເສຕິ. ຕຕ຺ຖ ປໂຣສຫສ຺ສມ຺ປີຕິ ອຕິເຣກສຫສ຺ສມ຺ປິ. ສມາຄຕານນ຺ຕິ ສນ຺ນິປຕິຕານໍ ຠາສິຕສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ຊານິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕານໍ ພາລານໍ. ກນ຺ເທຍ຺ຍຸໍ ເຕ ວສ຺ສສຕໍ ອປຎ຺ຎາຕິ ເຕ ເອວໍ ສມາຄຕາ ອປຎ຺ຎາ ອິເມ ພາລຕ຺ຕາ ສສາ ວິຍ ວສ຺ສສຕມ຺ປິ ວສ຺ສສຫສ຺ສມ຺ປິ ໂຣເທຍ຺ຍຸໍ ປຣິເທເວຍ຺ຍຸໍ. ໂຣທມານາປິ ປນ ອຕ຺ຖໍ ວາ ກາຣຓໍ ວາ ເນວ ຊາເນຍ຺ຍຸນ຺ຕິ ທີເປຕິ. ເອໂກວ ເສຍ຺ໂຍ ປຸຣິໂສ ສປຎ຺ໂຎຕິ ເອວຣູປານໍ ພາລານໍ ປໂຣສຫສ຺ສໂຕປິ ເອໂກ ປຓ຺ຑິຕປຸຣິໂສວ ເສຍ຺ໂຍ ວຣຕໂຣຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກີທິໂສ ສປຎ຺ໂຎຕິ ອາຫ – ‘‘ໂຍ ຠາສິຕສ຺ສ ວິຊານາຕິ ອຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ, ອຍໍ ເຊຏ຺ຐນ຺ເຕວາສິໂກ ວິຍ ໂຍ ຠາສິຕສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ຊານາຕິ, ໂສ ຕາທິໂສ ສປຎ຺ໂຎ ວຣຕໂຣຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທຸຕິເຍ ປໂຣສຕຊາຕເກ ຌາເຍຍ຺ຍຸນ຺ຕິ ຍາຖາວໂຕ ອຕ຺ຖໍ ຊານິຕຸໍ ສມາຫິຕາ ຫຸຕ຺ວາ ຈິນ຺ເຕຍ຺ຍຸໍ. ເສສເມຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ.

ຕຕິຍຊາຕເກ ເຍ ສຎ຺ຎິໂນຕິ ຐເປຕ຺ວາ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນລາຠິໂນ ອວເສສຈິຕ຺ຕກສຕ຺ເຕ ທສ຺ເສຕິ. ເຕປິ ທຸຄ຺ຄຕາຕິ ຕສ຺ສາ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນສມາປຕ຺ຕິຍາ ອລາຠໂຕ ເຕປິ ທຸຄ຺ຄຕາ ທຸກ຺ຂໍ ອຸປຄຕາ ສຎ຺ຎີຠເວ. ‘‘ສຎ຺ຎາ ໂຣໂຄ ສຎ຺ຎາ ຄຓ຺ໂຑ ສຎ຺ຎາ ສລ຺ລ’’ນ຺ຕິ (ມ. ນິ. ໓.໒໔) ຫິ ເຕ ສຎ຺ຎາຍ ອາທີນວທສ຺ສິໂນ. ເຍປິ ອສຎ຺ຎິໂນຕິ ອສຎ຺ຎີຠເວ ນິພ຺ພຕ຺ເຕ ອຈິຕ຺ຕກສຕ຺ເຕ ທສ຺ເສຕິ. ເຕປິ ອິມິສ຺ສາເຍວ ສມາປຕ຺ຕິຍາ ອລາຠໂຕ ທຸຄ຺ຄຕາເຍວ. ຌານສຸຂໍ ອນງ຺ຄຓໍ ນິທ຺ໂທສໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕໂທສາຠາວໂຕ. ພລວຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕາສຠາເວນປິ ຕໍ ອນງ຺ຄຓໍ ນາມ ຊາຕໍ. ເນວສຎ຺ຎີ ນາສຎ຺ຎີຕິ ອາຫາຕິ ອຕີເຕ ກິຣ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອຣຎ຺ຎາຍຕເນ ກາລໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ອນ຺ເຕວາສິເກຫິ ປຸຏ຺ໂຐ ‘‘ເນວສຎ຺ຎີ ນາສຎ຺ຎີ’’ຕິ ອາຫ. ປຸຣິມຊາຕເກ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ຕາປສາ ເຊຏ຺ຐນ຺ເຕວາສິກສ຺ສ ກຖໍ ນ ຄຓ຺ຫິໍສຸ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອາຠສ຺ສຣໂຕ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອາກາເສ ຐຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ເສສໍ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ.

ຈຕຸຕ຺ຖຊາຕເກ (ຊາ. ໑.໑.໑໓໕) ຈນ຺ທສ຺ສ ວິຍ ອາຠາ ເອຕສ຺ສາຕິ ຈນ຺ທາຠໍ, ໂອທາຕກສິຓໍ. ສູຣິຍາຠນ຺ຕິ ສູຣິຍສ຺ສ ວິຍ ອາຠາ ເອຕສ຺ສາຕິ ສູຣິຍາຠໍ, ປີຕກສິຓໍ. ໂຍຘ ປຎ຺ຎາຍ ຄາຘຕີຕິ ໂຍ ປຸຄ຺ຄໂລ ອິຘ ສຕ຺ຕໂລເກ ອິທໍ ກສິຓທ຺ວຍໍ ປຎ຺ຎາຍ ຄາຘຕິ, ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ອນຸປ຺ປວິສຕິ, ຕຕ຺ຖ ວາ ປຕິຏ຺ຐຫຕິ. ອວິຕກ຺ເກນ ທຸຕິຍຊ຺ຌາເນນ ອາຠສ຺ສຣູປໂຄ ໂຫຕີຕິ ໂສ ປຸຄ຺ຄໂລ ຕຖາ ກຕ຺ວາ ປຏິລທ຺ເຘນ ທຸຕິເຍນ ຌາເນນ ອາຠສ຺ສຣພ຺ຣຫ຺ມໂລກູປໂຄ ໂຫຕິ. ເສສໍ ປຸຣິມນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອິມິນາ ອິມໍ ທສ຺ເສຕິ (ຊາ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑.໑໓໕ ຈນ຺ທາຠຊາຕກວຓ຺ຓນາ) – ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອຣຎ຺ຎາຍຕເນ ກາລໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ອນ຺ເຕວາສິເກຫິ ປຸຈ຺ຉິໂຕ ‘‘ຈນ຺ທາຠໍ ສູຣິຍາຠ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ອາຠສ຺ສເຣ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ. ຕາປສາ ເຊຏ຺ຐນ຺ເຕວາສິກສ຺ສ ນ ສທ຺ທຫິໍສຸ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອາກາເສ ຐິໂຕ ອິມໍ ຄາຖໍ ອຠາສິ.

ປຎ຺ຈມຊາຕເກ ອາສີເສເຖວາຕິ ອາສາຈ຺ເຉທໍ ອກຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ກມ຺ເມສຸ ອາສໍ ກເຣຍ຺ເຍວ. ນ ນິພ຺ພິນ຺ເທຍ຺ຍາຕິ ນ ນິພ຺ເພທໍ ອຸປ຺ປາເທຍ຺ຍ, ນ ອຸກ຺ກຓ຺ເຐຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂວຕິ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ. ຍຖາ ອິຈ຺ຉິນ຺ຕິ ອຫຎ຺ຫິ ສຏ຺ຐິຫຕ຺ຖາ ນຣກາ ອຸຏ຺ຐານໍ ອິຈ຺ຉິໍ, ໂສມ຺ຫິ ຕເຖວ ຊາໂຕ, ຕໂຕ ອຸຏ຺ຐິໂຕເຍວາຕິ ທີເປຕິ.

ອຕີເຕ (ຊາ. ອຏ຺ຐ. ໔.໑໓.ສຣຠມິຄຊາຕກວຓ຺ຓນາ) ກິຣ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ສຣຠມິຄໂຍນິຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ອຣຎ຺ເຎ ປຏິວສຕິ. ຣາຊາ ມິຄວິຕ຺ຕໂກ ອໂຫສິ ຖາມສມ຺ປນ຺ໂນ. ເອກທິວສໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອມຈ຺ເຈ ອາຫ – ‘‘ຍສ຺ສ ປສ຺ເສນ ມິໂຄ ປລາຍຕິ, ເຕເນວ ໂສ ທາຕພ຺ໂພ’’ຕິ. ອເຖກທິວສໍ ສຣຠມິໂຄ ອຸຏ຺ຐາຍ ຣຎ຺ໂຎ ຐິຕຏ຺ຐາເນນ ປລາຍິ. ອຖ ນໍ ອມຈ຺ຈາ ອຸປ຺ປຓ຺ເຑສຸໍ. ຣາຊາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອິເມ ມໍ ປຣິຫາສນ຺ຕິ, ມມ ປມາຓໍ ນ ຊານນ຺ຕີ’’ຕິ ຄາຬ຺ຫໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕິໂກວ ຂຄ຺ຄໍ ອາທາຍ ‘‘ສຣຠໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ເວເຄນ ປກ຺ຂນ຺ທິ. ອຖ ນໍ ທິສ຺ວາ ຕີຓິ ໂຍຊນານິ ອນຸພນ຺ຘິ. ສຣໂຠ ອຣຎ຺ຎໍ ປາວິສິ. ຣາຊາປິ ປາວິສິເຍວ. ຕຕ຺ຖ ສຣຠມິຄສ຺ສ ຄມນມຄ຺ເຄ ສຏ຺ຐິຫຕ຺ຖມຕ຺ໂຕ ມຫາປູຕິປາຕນຣກອາວາໂຏ ອຕ຺ຖິ, ໂສ ຕິໍສຫຕ຺ຖມຕ຺ຕໍ ອຸທເກນ ປຸຓ຺ໂຓ ຕິເຓຫິ ຈ ປຏິຈ຺ຉນ຺ໂນ. ສຣໂຠ ອຸທກຄນ຺ຘໍ ຆາຍິຕ຺ວາວ ອາວາຏຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ໂຖກໍ ໂອສກ຺ກິຕ຺ວາ ຄໂຕ. ຣາຊາ ປນ ອຸຊຸກເມວ ອາຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຕສ຺ມິໍ ປຕິ.

ສຣໂຠ ຕສ຺ສ ປທສທ຺ທໍ ອສຸຓນ຺ໂຕ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຕໍ ອປສ຺ສນ຺ໂຕ ‘‘ນຣກອາວາເຏ ປຕິໂຕ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ຕໍ ຄມ຺ຠີເຣ ອຸທເກ ອປ຺ປຕິຏ຺ເຐ ກິລມນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ເຕນ ກຕາປຣາຘໍ ຫທເຍ ອກຕ຺ວາ ສຎ຺ຊາຕກາຣຸຎ຺ໂຎ ‘‘ມາ ມຍິ ປສ຺ສນ຺ເຕ ວຣາໂກ ນສ຺ສຕຸ, ອິມມ຺ຫາ ຕໍ ທຸກ຺ຂາ ໂມເຈສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາວາຏຕີເຣ ຐິໂຕ ‘‘ມາ ຠາຍິ, ມຫາຣາຊ, ອຫໍ ຕໍ ທຸກ຺ຂາ ໂມເຈສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ປິຍປຸຕ຺ຕໍ ອຸທ຺ຘຣິຕຸໍ ອຸສ຺ສາຫໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ວິຍ ຕສ຺ສຸທ຺ຘຣຓຕ຺ຖາຍ ສິລາຍ ໂຍຄ຺ຄໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ວິຊ຺ຌິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາຄຕໍ ຣາຊານໍ ສຏ຺ຐິຫຕ຺ຖາ ນຣກາ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ອສ຺ສາເສຕ຺ວາ ປິຏ຺ຐິໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ອຣຎ຺ຎາ ນີຫຣິຕ຺ວາ ເສນາຍ ອວິທູເຣ ໂອຕາເຣຕ຺ວາ ໂອວາທມສ຺ສ ທຕ຺ວາ ປຎ຺ຈສຸ ສີເລສຸ ປຕິຏ຺ຐາເປສິ. ຣາຊາ ເສນງ຺ຄປຣິວຸໂຕ ນຄຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສກລຣຏ຺ຐວາສິໂນ ປຎ຺ຈ ສີລານິ ຣກ຺ຂນ຺ຕູ’’ຕິ ຘມ຺ມເຠຣິໍ ຈຣາເປສິ. ມຫາສຕ຺ເຕນ ປນ ອຕ຺ຕໂນ ກຕຄຸຓໍ ກສ຺ສຈິ ອກເຖຕ຺ວາ ສາຍໍ ນານຄ຺ຄຣສໂຠຊນໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ອລງ຺ກຕສຍເນ ສຍິຕ຺ວາ ປຈ຺ຈູສກາເລ ມຫາສຕ຺ຕສ຺ສ ຄຸຓໍ ສຣິຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍ ສຍນປິຏ຺ເຐ ປລ຺ລງ຺ເກນ ນິສີທິຕ຺ວາ ປີຕິປຸຓ຺ເຓນ ຫທເຍນ ອຸທານໍ ອຸທາເນນ຺ໂຕ ‘‘ອາສີເສເຖວ ປຸຣິໂສ’’ຕິອາທິນາ ອິມາ ຉ ຄາຖາ ອຠາສິ.

ຕຕ຺ຖ ອຫິຕາ ຫິຕາ ຈາຕິ ທຸກ຺ຂຜສ຺ສາ ສຸຂຜສ຺ສາ ຈ, ມຣຓຜສ຺ສາ, ຊີວິຕຜສ຺ສາຕິປິ ອຕ຺ໂຖ. ສຕ຺ຕານຎ຺ຫິ ມຣຓຜສ຺ໂສ ອຫິໂຕ, ຊີວິຕຜສ຺ໂສ ຫິໂຕ. ເຕສໍ ອຈິນ຺ຕິໂຕ ມຣຓຜສ຺ໂສ ອາຄຈ຺ຉຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອຈິນ຺ຕິຕມ຺ປີຕິ ມຍາ ‘‘ອາວາເຏ ປຕິສ຺ສາມີ’’ຕິ ນ ຈິນ຺ຕິຕໍ, ‘‘ສຣຠໍ ມາເຣສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ຕິຕໍ. ອິທານິ ປນ ເມ ຈິນ຺ຕິຕໍ ນຏ຺ຐໍ, ອຈິນ຺ຕິຕເມວ ຊາຕນ຺ຕິ ອຸທານວເສນ ວທຕິ. ໂຠຄາຕິ ຍສປຣິວາຣາ, ເອເຕ ຈິນ຺ຕາມຍາ ນ ໂຫນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ຎາຓວຕາ ວີຣິຍເມວ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ ວທຕິ. ວີຣິຍວໂຕ ຫິ ອຈິນ຺ຕິຕມ຺ປິ ໂຫຕິເຍວ.

ຕສ຺ເສຕໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນນ຺ຕສ຺ເສວ ອຣຸຓໍ ອຸຏ຺ຐຫິ. ປຸໂຣຫິໂຕ ປາໂຕວ ສຸຂເສຍ຺ຍປຸຈ຺ຉນຕ຺ຖໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ທ຺ວາເຣ ຐິໂຕ ຕສ຺ສ ອຸທານຄີຕສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ຣາຊາ ຫິຍ຺ໂຍ ມິຄວໍ ອຄມາສິ, ຕຕ຺ຖ ສຣຠມິຄໍ ວິທ຺ໂຘ ຠວິສ຺ສຕິ, ເຕນ ມຎ຺ເຎ ອຸທານໍ ອຸທາເນຕີ’’ຕິ. ເອວໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎ ປຣິປຸຓ຺ຓພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ອຸທານໍ ສຸຕ຺ວາ ສຸມຊ຺ຊິເຕ ອາທາເສ ມຸຂໍ ໂອໂລເກນ຺ຕສ຺ສ ຉາຍາ ວິຍ ຣຎ຺ຎາ ຈ ສຣເຠນ ຈ ກຕກາຣຓໍ ປາກຏໍ ອໂຫສິ, ໂສ ນຂຄ຺ເຄນ ທ຺ວາຣໍ ອາໂກເຏສິ. ຣາຊາ ‘‘ໂກ ເອໂສ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ອຫໍ, ເທວ, ປຸໂຣຫິໂຕຕິ. ອຖສ຺ສ ທ຺ວາຣໍ ວິວຣິຕ຺ວາ ‘‘ອິໂຕ ເອຫາຈຣິຍາ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ປວິສິຕ຺ວາ ຣາຊານໍ ຊຍາເປຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ຐິໂຕ ‘‘ອຫໍ, ມຫາຣາຊ, ຕຍາ ອຣຎ຺ເຎ ກຕກາຣຓໍ ຊານາມິ, ຕ຺ວໍ ເອກໍ ສຣຠມິຄໍ ອນຸພນ຺ຘນ຺ໂຕ ນຣເກ ປຕິໂຕ, ອຖ ນໍ ໂສ ສຣໂຠ ສິລາຍ ໂຍຄ຺ຄໍ ກຕ຺ວາ ນຣກໂຕ ອຸທ຺ຘຣິ, ໂສ ຕ຺ວໍ ຕສ຺ສ ຄຸຓໍ ສຣິຕ຺ວາ ອຸທານໍ ອຸທາເນສີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ສຣຠໍ ຄິຣິທຸຄ຺ຄສ຺ມິ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ທ຺ເວ ຄາຖາ ອຠາສິ.

ຕຕ຺ຖ ອນຸສຣີຕິ ອນຸພນ຺ຘິ. ວິກ຺ກນ຺ຕນ຺ຕິ ອຸທ຺ຘຣຓຕ຺ຖາຍ ກຕປຣກ຺ກມໍ. ອນຸຊີວສີຕິ ອຸປຊີວສິ, ຕສ຺ສານຸຠາເວນ ຕຍາ ຊີວິຕໍ ລທ຺ຘນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສມຸທ຺ຘຣີຕິ ອຸທ຺ຘຣຓໍ ອກາສິ. ສິລາຍ ໂຍຄ຺ຄໍ ສຣໂຠ ກຣິຕ຺ວາຕິ ສິລາຍ ໂສປານສທິສາຍ ນຣກໂຕ ອຸທ຺ຘຣຓໂຍຄ຺ຄຕໍ ກຣິຕ຺ວາ. ອລີນຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ສງ຺ໂກຈໍ ອປ຺ປຕ຺ຕຈິຕ຺ຕໍ. ຕ ມິຄໍ ວເທສີຕິ ສຸວຓ຺ຓສຣຠມິຄໍ ອິຘ ສິຣິສຍເນ ນິປນ຺ໂນ ວຓ຺ເຓສິ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ຣາຊາ, ‘‘ອຍໍ ມຍາ ສທ຺ຘິໍ ນ ມິຄວໍ ອາຄໂຕ, ສພ຺ພຎ຺ຈ ປວຕ຺ຕິໍ ຊານາຕິ, ກຖໍ ນຸ ໂຂ ຊານາຕິ, ປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມິ ນ’’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ – ‘‘ກິໍ ຕ຺ວໍ ນຸ ຕຕ຺ເຖວາ’’ຕິ ນວມຄາຖມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຠິໍສຣູປນ຺ຕິ ກິໍ ນຸ ເຕ ຎາຓໍ ພລວຊາຕິກໍ, ເຕເນຕໍ ຊານາສີຕິ ວທຕິ. ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ‘‘ນາຫໍ ສພ຺ພຎ຺ຎຸພຸທ຺ໂຘ, ພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ອມກ຺ເຂຕ຺ວາ ຕຍາ ກຖິຕຄາຖາຍ ປນ ມຍ຺ຫໍ ອຕ຺ໂຖ ອຸປຏ຺ຐາຕີ’’ຕິ ທີເປນ຺ໂຕ ‘‘ນ ເຈວຫ’’ນ຺ຕິ ທສມຄາຖມາຫ. ຕຕ຺ຖ ສຸຠາສິຕານນ຺ຕິ ພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ອມກ຺ເຂຕ຺ວາ ສຸຏ຺ຐຸ ຠາສິຕານໍ. ອຕ຺ຖໍ ຕທາເນນ຺ຕີຕິ ໂຍ ເຕສໍ ອຕ຺ໂຖ, ຕໍ ອາເນນ຺ຕິ ອຸປຘາເຣນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕທາ ປຸໂຣຫິໂຕ ຘມ຺ມເສນາປຕິ ອໂຫສິ. ເຕເນວາຫ – ‘‘ອຕີເຕປີ’’ຕິອາທິ. ເສສໍ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວ.

ອຎ຺ຎາສິໂກຓ຺ຑຎ຺ຎຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ

ອຎ຺ຎາສິໂກຓ຺ຑຎ຺ຎຕ຺ເຖຣາທໂຍຕິອາທີສຸ ປນ ຍາຖາວສຣສຄຸຓວເສນາຕິ ຍຖາສຠາວຄຸຓວເສນ. ປພ຺ພຊ຺ຊາວເສນ ປຏິເວຘວເສນ ສຸຈິຣໍ ສຸນິປຸຓໍ ຣຕ຺ຕິນ຺ທິວປຣິຈ຺ເຉທຊານນວເສນ ຈ ຣຕ຺ຕຎ຺ຎຸຕາ ເວທິຕພ຺ພາຕິ ຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຐເປຕ຺ວາ ຫິ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ປາກໂຏວ ໂຫຕີຕິ ສຕິປຎ຺ຎາເວປຸລ຺ລປ຺ປຕ຺ຕິໂກ ປາກໂຏ ວິຠູໂຕ ໂຫຕິ. ອຎ຺ຎາສິໂກຓ຺ຑຎ຺ໂຎຕິ ສາວເກສຸ ສພ຺ພປຐມໍ ຈຕ຺ຕາຣິ ອຣິຍສຈ຺ຈານິ ຎາຕໂກຓ຺ຑຎ຺ໂຎ. ສພ຺ເພສຸປິ ເອຕທຄ຺ເຄສູຕິ ສພ຺ເພສຸປິ ເອຕທຄ຺ຄສຸຕ຺ເຕສຸ, ສພ຺ເພສຸ ວາ ເອຕທຄ຺ຄຏ຺ຐປເນສຸ.

ຘຸຣປຕ຺ຕານີຕິ ປຕ຺ຕານໍ ປມຸຂຠູຕານິ ພາຫິຣປຕ຺ຕານິ. ນວຸຕິຫຕ຺ຖານີຕິ ມຊ຺ຌິມປຸຣິສສ຺ສ ຫຕ຺ເຖນ ນວຸຕິຣຕນານິ. ປທຸເມເນວ ຕໍ ຕໍ ປເທສໍ ອຸຕ຺ຕຣຕິ ອຕິກ຺ກມຕີຕິ ປທຸມຸຕ຺ຕໂຣ, ຠຄວາ. ຄນ຺ຘທາມມາລາທາມາທີຫີຕິ ອາທິສທ຺ເທນ ປຕ຺ຕທາມາທິໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຘທາເມຫິ ກຕມາລາ ຄນ຺ຘທາມໍ. ລວງ຺ຄຕກ຺ໂກລຊາຕິປຸປ຺ຜາທີຫິ ກຕມາລາ ມາລາທາມໍ. ຕມາລປຕ຺ຕາທີຫິ ກຕມາລາ ປຕ຺ຕທາມໍ. ວງ຺ຄປຏ຺ເຏຕິ ວງ຺ຄເທເສ ອຸປ຺ປນ຺ນຆນສຸຂຸມວຕ຺ເຖ. ອຸຕ຺ຕມສຸຂຸມວຕ຺ຖນ຺ຕິ ກາສິກວຕ຺ຖມາຫ.

ເຕປຣິວຏ຺ຏຘມ຺ມຈກ຺ກປ຺ປວຕ຺ຕນສຸຕ຺ຕນ຺ຕປຣິໂຍສາເນຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ອິທໍ ທຸກ຺ຂໍ ອຣິຍສຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ສຈ຺ຈວເສນ, ‘‘ທຸກ຺ຂໍ ອຣິຍສຈ຺ຈໍ ປຣິຎ຺ເຎຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ກິຈ຺ຈວເສນ, ‘‘ທຸກ຺ຂໍ ອຣິຍສຈ຺ຈໍ ປຣິຎ຺ຎາຕ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ກຕວເສນ ຈ ຕີຫິ ອາກາເຣຫິ ປຣິວຏ຺ເຏຕ຺ວາ ຈຕຸນ຺ນໍ ສຈ຺ຈານໍ ເທສິຕຕ຺ຕາ ຕໂຍ ປຣິວຏ຺ຏາ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ຕິປຣິວຏ຺ຏໍ, ຕິປຣິວຏ຺ຏເມວ ເຕປຣິວຏ຺ຏໍ, ເຕປຣິວຏ຺ຏຎ຺ຈ ຕໍ ຘມ຺ມຈກ຺ກປ຺ປວຕ຺ຕນຎ຺ຈາຕິ ເຕປຣິວຏ຺ຏຘມ຺ມຈກ຺ກປ຺ປວຕ຺ຕນໍ, ຕເທວ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕໍ, ຕສ຺ສ ປຣິໂຍສາເນຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ສາລິຄພ຺ຠໍ ຜາເລຕ຺ວາ ອາທາຍາຕິ ສາລິຄພ຺ຠໍ ຜາເລຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ລພ຺ຠມານໍ ສາລິຂີຣຣສໍ ອາທາຍ. ອນຸຈ຺ຉວິກນ຺ຕິ ພຸທ຺ຘານໍ ອນຸຈ຺ຉວິກໍ ຂີຣປາຍສໍ ປຈາເປມ. ເວຓິໂຍ ປຸຣິສຠາວວເສນ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ກລາປກຣເຓ ກລາປຄ຺ຄໍ. ຂເລ ກລາປານໍ ຐປນທິວເສ ຂລຄ຺ຄໍ. ມທ຺ທິຕ຺ວາ ວີຫີນໍ ຣາສິກຣຓທິວເສ ຂລຠຓ຺ຑຄ຺ຄໍ. ໂກຏ຺ເຐສຸ ຫິ ຘຎ຺ຎສ຺ສ ປກ຺ຂິປນທິວເສ ໂກຏ຺ຐຄ຺ຄໍ.

ທ຺ເວ ຄຕິໂຍຕິ ທ຺ເວ ເອວ ນິປ຺ຜຕ຺ຕິໂຍ, ທ຺ເວ ນິຏ຺ຐາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕສ຺ມິໍ ກຸມາເຣ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ເຕຕິ ໂກຓ຺ຑຎ຺ຎມາຓວສ຺ເສວ ລທ຺ຘິຍໍ ຐຕ຺ວາ ອິຕເຣປິ ຉ ຊນາ ປຸຕ຺ເຕ ອນຸສາສິໍສຸ. ໂພຘິຣຸກ຺ຂມູເລ ປາຈີນປສ຺ສໍ ອຈລຏ຺ຐານໍ ນາມ, ຍໍ ‘‘ວຊິຣາສນ’’ນ຺ຕິປິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ມຫຕໍ ມຫຕິໂຍ ວຫຕີຕິ ‘‘ປາຈີນມຸໂຂ’’ຕິ ອວຕ຺ວາ ‘‘ປາຈີນໂລກຘາຕຸອຠິມຸໂຂ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ມໍສຈກ຺ຂຸປິ ໂລກນາຖສ຺ສ ອປ຺ປຏິຆາຕໍ ມຫາວິສຍຎ຺ຈາຕິ. ຈຕຸຣງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕນ຺ຕິ ‘‘ກາມໍ ຕໂຈ ຈ ນ຺ຫາຣຸ ຈ, ອຏ຺ຐິ ຈ ອວສິສ຺ສຕູ’’ຕິອາທິນາ (ມ. ນິ. ໒.໑໘໔; ສໍ. ນິ. ໒.໒໒, ໒໓໗; ອ. ນິ. ໒.໕; ມຫານິ. ໑໙໖) ວຸຕ຺ຕຈຕຸຣງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕໍ.

ອິທໍ ປນ ສພ຺ພເມວາຕິ ‘‘ກສ຺ສ ນຸ ໂຂ ອຫໍ ປຐມໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສສ຺ສາມີ’’ຕິອາທິນຍປ຺ປວຕ຺ຕໍ (ມ. ນິ. ໑.໒໘໔; ໒.໓໔໑; ມຫາວ. ໑໐) ສພ຺ພເມວ. ປຣິວິຕກ຺ກມຕ຺ຕເມວ ຕຖາ ອຕ຺ຖສິທ຺ຘິຍາ ອຠາວໂຕ. ປຸປ຺ຜິຕຜລິຕໍ ກຕ຺ວາຕິ ອຠິຎ຺ຎາປຏິສມ຺ຠິທາຫິ ສພ຺ພປາລິຜຸລ຺ລໍ, ມຄ຺ຄຜເລຫິ ສພ຺ພໂສ ຜລຠາຣຠຣິຕຎ຺ຈ ກໂຣນ຺ໂຕ ປຸປ຺ຜິຕໍ ຜລິຕໍ ກຕ຺ວາ. ອປກ຺ກມິຕຸກາໂມ ຫຸຕ຺ວາຕິ ທ຺ເວປິ ອຄ຺ຄສາວເກ ອຕ຺ຕໂນ ນິປຈ຺ຈກາຣໍ ກໂຣນ຺ເຕ ທິສ຺ວາ ເຕສໍ ຄຸຓາຕິເຣກຕໍ ພຫຸ ມຎ຺ຎນ຺ໂຕ ພຸທ຺ຘານໍ ສນ຺ຕິກາ ອປກ຺ກມິຕຸກາໂມ ຫຸຕ຺ວາ. ຕຕ຺ເຖວາຕິ ຉທ຺ທນ຺ຕທຫຕີເຣເຍວ.

ສາຣິປຸຕ຺ຕ-ໂມຄ຺ຄລ຺ລານຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ

໑໘໙-໑໙໐. ທຸຕິຍຕຕິເຍສຸ ອິທ຺ຘິມນ຺ຕານນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ມນ຺ຕ-ສທ຺ໂທ ອຕິສຍຕ຺ຖວິສໂຍຕິ ເຖຣສ຺ສ ອຕິສຍິກອິທ຺ຘິຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ – ‘‘ອິທ຺ຘິຍາ ສມ຺ປນ຺ນານ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຫ ປໍສູຫິ ກີຬິໍສູຕິ ສຫປໍສຸກີຬິຕາ. ອິຘໂລກຕ຺ຕຠາວເມວາຕິ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກອຕ຺ຕຠາວເມວ. ໂສຬສ ປຎ຺ຎາ ປຏິວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ຐິໂຕຕິ ມຊ຺ຌິມນິກາເຍ ອນຸປທສຸຕ຺ຕນ຺ຕເທສນາຍ ‘‘ມຫາປຎ຺ໂຎ, ຠິກ຺ຂເວ, ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ, ປຸຖຸປຎ຺ໂຎ, ຠິກ຺ຂເວ, ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ, ຫາສປຎ຺ໂຎ, ຠິກ຺ຂເວ, ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ, ຊວນປຎ຺ໂຎ, ຠິກ຺ຂເວ, ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ, ຕິກ຺ຂປຎ຺ໂຎ, ຠິກ຺ຂເວ, ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ, ນິພ຺ເພຘິກປຎ຺ໂຎ, ຠິກ຺ຂເວ, ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໓.໙໓) ເອວມາຄຕາ ມຫາປຎ຺ຎາທິກາ ຉ, ຕສ຺ມິໍເຍວ ສຸຕ຺ເຕ ອາຄຕາ ນວານຸປຸພ຺ພວິຫາຣສມາປຕ຺ຕິປຎ຺ຎາ, ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄປຎ຺ຎາຕິ ອິມາ ໂສຬສວິຘາ ປຎ຺ຎາ ປຏິວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ຐິໂຕ.

ປຎ຺ຫສາກຈ຺ຉນ຺ຕິ ປຎ຺ຫສ຺ສ ປຸຈ຺ຉນວເສນ ວິສ຺ສຊ຺ຊນວເສນ ຈ ສາກຈ຺ຉໍ ກໂຣຕິ. ອຕ຺ຖິເກຫິ ອຸປຎ຺ຎາຕໍ ມຄ຺ຄນ຺ຕິ ເອຕໍ ອນຸພນ຺ຘນສ຺ສ ກາຣຓວຈນໍ. ອິທຎ຺ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ຍໍນູນາຫໍ ອິມໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ປິຏ຺ຐິໂຕ ປິຏ຺ຐິໂຕ ອນຸພນ຺ເຘຍ຺ຍໍ. ກສ຺ມາ? ຍສ຺ມາ ອິທໍ ປິຏ຺ຐິໂຕ ປິຏ຺ຐິໂຕ ອນຸພນ຺ຘນໍ ນາມ ອຕ຺ຖິເກຫິ ອຸປຎ຺ຎາຕໍ ມຄ຺ຄໍ, ຎາໂຕ ເຈວ ອຸປຄໂຕ ຈ ມຄ຺ໂຄຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖ ວາ ອຕ຺ຖິເກຫິ ອມ຺ເຫຫິ ມຣເຓ ສຕິ ອມເຕນປິ ຠວິຕພ຺ພນ຺ຕິ ເອວໍ ເກວລໍ ອຕ຺ຖີຕິ ອຸປຎ຺ຎາຕໍ, ອນຸມານຎາເຓນ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ຎາຕໍ ນິພ຺ພານໍ ນາມ ອຕ຺ຖິ, ຕໍ ມຄ຺ຄນ຺ໂຕ ປຣິເຍສນ຺ໂຕຕິ ເອວມ຺ເປຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ເນສໍ ປຣິສາຍາຕິ ທ຺ວິນ຺ນໍ ອຄ຺ຄສາວການໍ ປຣິວາຣຠູຕປຣິສາຍ. ທ຺ເວ ອຄ຺ຄສາວເກຕິ ສາຣິປຸຕ຺ຕໂມຄ຺ຄລ຺ລາເນ ທ຺ເວ ມຫານຸຠາເວ ສາວເກ. ຐານນ຺ຕເຣຕິ ອຄ຺ຄສາວກຕ຺ຕສຎ຺ຎິເຕ ຐານນ຺ຕເຣ ຐເປສິ. ກສ຺ມາ ປເນຕ຺ຖ ‘‘ອຄ຺ຄສາວເກ’’ຕິ ອວຕ຺ວາ ‘‘ມຫາສາວເກ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍທິ ອຎ຺ເຎປິ ມຫາເຖຣາ ອຠິຎ຺ຎາຕາທິຄຸຓວິເສສໂຍເຄນ ‘‘ມຫາສາວກາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕໍ ລຠນ຺ຕິ, ອິເມເຍວ ປນ ສາວເກສຸ ອນຎ຺ຎສາຘາຣຓຠູຕາ ວິເສສໂຕ ‘‘ມຫາສາວກາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພາຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ທ຺ເວປິ ມຫາສາວເກ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ມຫາກສ຺ສປຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ

໑໙໑. ຈຕຸຕ຺ເຖ ຍສ຺ມາ ຘຸຕວາທຘຸຕຘມ຺ມຘຸຕງ຺ຄານິ ຘຸຕມູລການິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ຘຸໂຕ ເວທິຕພ຺ໂພ’’ຕິ ອາຣທ຺ຘໍ, ຕຕ຺ຖ ກິເລເສ ຘຸນິ ຘຸຕວາຕິ ຘຸໂຕ, ຘຸຕກິເລໂສ ປຸຄ຺ຄໂລ, ກິເລສຘຸນໂນ ວາ ຘມ຺ໂມ, ກິເລສຘຸນໂນ ຘມ຺ໂມຕິ ຈ ສປຸພ຺ພຠາໂຄ ອຣິຍມຄ຺ໂຄ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຕໍ ຘຸຕສຎ຺ຎິຕໍ ກິເລສຘຸນນຘມ຺ມໍ ວທຕິ, ປເຣ ຕຕ຺ຖ ປຕິຏ຺ຐາເປຕີຕິ ຘຸຕວາໂທ. ຈຕຸກ຺ກຎ຺ເຈຕ຺ຖ ສມ຺ຠວຕີຕິ ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ – ‘‘ເອຕ຺ຖ ປນາ’’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ຕຍິທນ຺ຕິ ນິປາໂຕ, ຕສ຺ສ ໂສ ອຍນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຘຸຕຠູຕສ຺ສ ຘຸຕຠູຕາ ຘມ຺ມາ ຘຸຕຘມ຺ມາ. ອປ຺ປິຈ຺ຉຕາ ສນ຺ຕຸຏ຺ຐິຕາ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕາ ເອວ. ກິເລເສ ສມ຺ມາ ລິຂຕິ ຕຈ຺ຉຕີຕິ ສລ຺ເລໂຂ, ກິເລສເຊຄຸຈ຺ຉີ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ສລ຺ເລຂຕາ. ທ຺ວີຫິປິ ກາເມຫິ ວິວິຈ຺ຈຕີຕິ ປວິເວໂກ, ໂຍນິໂສມນສິກາຣພຫຸໂລ ປຸຄ຺ຄໂລ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ປວິເວກຕາ. ອິມິນາ ສຣີຣຏ຺ຐປນມຕ຺ເຕນ ອຕ຺ຖີຕິ ອິທມຏ຺ຐິ ຕ຺ຖ-ກາຣສ຺ສ ຏ຺ຐ-ກາຣໍ ກຕ຺ວາ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ອິທມຏ຺ຐິຕາ, ອິເມຫິ ວາ ກຸສລຘມ຺ເມຫິ ອຕ຺ຖິ ອິທມຏ຺ຐິ, ເຍນ ຎາເຓນ ‘‘ປພ຺ພຊິເຕນ ນາມ ປໍສຸກູລິກງ຺ຄາທີສຸ ປຕິຏ຺ຐິເຕນ ຠວິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ຍຖານຸສິຏ຺ຐໍ ຘຸຕຄຸເຓ ສມາທິຍຕິ ເຈວ ປຣິຫຣຕິ ຈ, ຕໍ ຎາຓໍ ອິທມຏ຺ຐິຕາ. ເຕນາຫ – ‘‘ອິທມຏ຺ຐິຕາ ຎາຓເມວາ’’ຕິ. ຘຸຕຘມ຺ມາ ນາມາຕິ ຘຸຕງ຺ຄເສວນາຍ ປຏິປກ຺ຂຠູຕານໍ ປາປຘມ຺ມານໍ ຘຸນນວເສນ ປວຕ຺ຕິຍາ ຘຸໂຕຕິ ລທ຺ຘນາມາຍ ຘຸຕງ຺ຄເຈຕນາຍ ອຸປກາຣກາ ຘມ຺ມາຕິ ກຕ຺ວາ ຘຸຕຘມ຺ມາ ນາມ. ອນຸປຕນ຺ຕີຕິ ຕທນ຺ໂຕຄຘາ ຕປ຺ປຣິຍາປນ຺ນາ ໂຫນ຺ຕິ ຕທຸຠຍສ຺ເສວ ປວຕ຺ຕິວິເສສຠາວໂຕ. ປຏິກ຺ເຂປວຕ຺ຖູສູຕິ ຘຸຕງ຺ຄເສວນາຍ ປຏິກ຺ຂິປິຕພ຺ພວຕ຺ຖູສຸ ປຫາຕພ຺ພວຕ຺ຖູສຸ.

ປໍສຸກູລິກງ຺ຄໍ…ເປ… ເນສຊ຺ຊິກງ຺ຄນ຺ຕິ ອຸທ຺ເທໂສປິ ເປຍ຺ຍາລນເຍນ ທສ຺ສິໂຕ. ຍເທຕ຺ຖ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໒໒ ອາທໂຍ) ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ. ຘຸຕວາທຄ຺ຄຫເຓເນວ ເຖຣສ຺ສ ຘຸຕຠາໂວປິ ຄຫິໂຕ ໂຫຕີຕິ ‘‘ຘຸຕວາທານ’’ນ຺ເຕວ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຍໍ ມຫາຕິ ອຠິນີຫາຣາທິມຫນ຺ຕຕາຍປິ ສາສນສ຺ສ ອຸປກາຣິຕາຍປິ ອຍໍ ເຖໂຣ ມຫາ, ຄຸຓມຫນ຺ຕຕາຍ ປສໍສາວຈນເມວ ວາ ເອຕໍ ເຖຣສ຺ສ ຍທິທໍ ມຫາກສ຺ສໂປຕິ ຍຖາ ‘‘ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ’’ຕິ.

ສຕ຺ຖຸ ຘມ຺ມເທສນາຍ ວຕ຺ຖຸຕ຺ຕເຍ ສຎ຺ຊາຕປ຺ປສາທຕາຍ ອຸປາສກຠາເວ ຐິຕຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອຸໂປສຖງ຺ຄານິ ອຘິຏ຺ຐາຍາ’’ຕິອາທິ. ເອຕສ຺ສ ອຄ຺ຄຠາວສ຺ສາຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ສຈ຺ຈກາໂຣຕິ ສຈ຺ຈຠາວາວໂຫ ກາໂຣ, ອວິສໍວາທນວເສນ ວາ ຕທຕ຺ຖສາຘໂນຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂກລາຫລນ຺ຕິ ກຸຕູຫລວິປ຺ຜາໂຣ. ສຕ຺ຖາ ສຕ຺ຕເມ ສຕ຺ຕເມ ສໍວຈ຺ຉເຣ ຘມ຺ມໍ ກເຖນ຺ໂຕ ສຕ຺ຕານໍ ສວນໂຍຄ຺ຄໍ ກາລໍ ສລ຺ລກ຺ເຂນ຺ໂຕ ທິວາ ສາຍນ຺ຫສມຍໍ ກເຖຕິ, ຣຕ຺ຕິຍໍ ສກລຍາມໍ. ເຕນາຫ – ‘‘ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓ ອາຫ – ‘ໂຠຕິ ກິໍ ຣຕ຺ຕິໍ ຘມ຺ມໍ ສຸຓິສ຺ສສິ ທິວາ’’’ຕິ. ວິສ຺ສາສິໂກຕິ ວິສ຺ສາສິກຠາໂວ. ‘‘ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ໂສ’’ຕິ ວາ ປາໂຐ.

ທ຺ເວ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍານິ ປູຣິຕປາຣມິສ຺ສາຕິ ອິທໍ ສາ ປຣມ຺ປຣາຍ ໂສຕປຕິຕໍ ອຕ຺ຖໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຫ. ອທິນ຺ນວິປາກສ຺ສາຕິ ອວິປກ຺ກວິປາກສ຺ສ. ຠທ຺ທເກ ກາເລຕິ ຍຸຕ຺ເຕ ກາເລ. ນກ຺ຂຕ຺ຕນ຺ຕິ ນກ຺ຂຕ຺ເຕນ ລກ຺ຂິຕໍ ຉຓໍ. ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິຎ຺ຫິ ນກ຺ຂຕ຺ເຕ ອນຸຠວິຕພ຺ພຉຓານິ ນກ຺ຂຕ຺ຕານິ ນາມ, ອິຕຣານິ ປນ ຉຓານິ ນາມ. ສມ຺ມາປຕິຕທຸກ຺ຂໂຕ ວິໂມຈເນນ ຕໂຕ ນິຍ຺ຍານາວຫຕາຍ ອິຈ຺ຉິຕຕ຺ຖສ຺ສ ລຠາປນໂຕ ຈ ນິຍ຺ຍານິກໍ. ເຕສນ຺ຕິ ສຸວຓ຺ຓປທຸມານໍ. ໂອລມ຺ພກາຕິ ສຸວຓ຺ຓຣຕນວິຈິຕ຺ຕາ ຣຕນທາມາ. ປຸຎ຺ຎນິຍາເມນາຕິ ປຸຎ຺ຎານຸຠາວສິທ຺ເຘນ ນິຍາເມນ. ສ຺ວສ຺ສ ພາຣາຓສິຣຊ຺ຊໍ ທາຕຸໍ ກໂຕກາໂສ. ຜຸສ຺ສຣຖນ຺ຕິ ມງ຺ຄລຣຖໍ. ເສຕຈ຺ຉຕ຺ຕອຸຓ຺ຫີສວາລພີຊນິຂຄ຺ຄມຓິປາທຸການິ ປຎ຺ຈວິຘໍ ຣາຊກກຸຘຠຓ຺ຑນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ອິຘ ປນ ເສຕຈ຺ຉຕ຺ຕໍ ວິສຸໍ ຄຫິຕນ຺ຕິ ສີຫາສນໍ ປຎ຺ຈມໍ ກຕ຺ວາ ວທນ຺ຕິ. ປາຣຸປນກຓ຺ຓນ຺ຕິ ປາຣຸປນວຕ຺ຖສ຺ສ ທສນ຺ຕໍ. ທິພ຺ພວຕ຺ຖທາຍິປຸຎ຺ຎານຸຠາວໂຈທິໂຕ ‘‘ນນຸ ຕາຕາ ຖູລ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ອໂຫ ຕປສ຺ສີຕິ ອໂຫ ກປໂຓ ອຫໍ ຣາຊາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ພຸທ຺ຘານໍ ສທ຺ທຫິຕ຺ວາຕິ ພຸທ຺ຘານໍ ສາສນໍ ສທ຺ທຫິຕ຺ວາ. ຈງ຺ກມນສຕານີຕິ ອິຕິ-ສທ຺ໂທ ອາທ຺ຍຕ຺ໂຖ. ເຕນ ຫິ ອຄ຺ຄິສາລາທີນິ ປພ຺ພຊິຕສາຣຸປ຺ປານິ ຐານານິ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ.

ສາຘຸກີຬິຕນ຺ຕິ ອຣິຍານໍ ປຣິນິພ຺ພຸຕຏ຺ຐາເນ ກາຕພ຺ພສກ຺ກາຣໍ ວທຕິ. ນປ຺ປມຊ຺ຊິ, ນິໂຣຄາ ອຍ຺ຍາຕິ ປຸຈ຺ຉິຕາກາຣທສ຺ສນໍ. ປຣິນິພ຺ພຸຕາ ເທວາຕິ ເທວີ ປຏິວຈນໍ ອທາສິ. ປຏິຍາເທຕ຺ວາຕິ ນິຍ຺ຍາເຕຕ຺ວາ. ສມຓກປພ຺ພຊ຺ຊນ຺ຕິ ສມິຕປາເປຫິ ອຣິເຍຫິ ອນຸຏ຺ຐາຕພ຺ພປພ຺ພຊ຺ຊໍ. ໂສ ຫິ ຣາຊາ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘານໍ ເວສສ຺ສ ທິຏ຺ຐຕ຺ຕາ ‘‘ອິທເມວ ຠທ຺ທກ’’ນ຺ຕິ ຕາທິສໍເຍວ ລິງ຺ຄໍ ຄຓ຺ຫິ. ຕຕ຺ເຖວາຕິ ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ເອວ. ວີສຕິເມ ວສ຺ເສ ສມ຺ປຕ຺ເຕຕິ ອາຫຣິຕ຺ວາ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ພ຺ຣຫ຺ມໂລກໂຕ ຈວິຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕ຺ຕາ, ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍາຘິກາຣສ຺ສ ຈ ຈິຣກາລສມ຺ຠູຕຕ຺ຕາ ‘‘ເອວຣູປໍ ກຖໍ ມາ ກເຖຖາ’’ຕິ ອາຫ. ວີສຕິ ຘຣຓານິ ນິກ຺ຂນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ, ປຎ຺ຈປລໍ ນິກ຺ຂນ຺ຕິ ອປເຣ. ອິຕ຺ຖາກໂຣຕິ ອິຕ຺ຖິຣຕນສ຺ສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຏ຺ຐານໍ. ອຍ຺ຍຘີຕາຕິ ອມ຺ຫາກໍ ອຍ຺ຍສ຺ສ ຘີຕາ, ຠທ຺ທກາປິລານີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສມານປຓ຺ຓນ຺ຕິ ສທິສປຓ຺ຓໍ ສທິສເລຂໍ ກຸມາຣສ຺ສ ກຸມາຣິກາຍ ຈ ຍຸຕ຺ຕໍ ປຓ຺ຓເລຂໍ. ເຕ ປຸຣິສາ ສມາຄຕຏ຺ຐານໂຕ ມຄຘຣຏ຺ເຐ ມຫາຕິຕ຺ຖຄາມໍ ມທ຺ທຣຏ຺ເຐ ສາຄລນຄຣຎ຺ຈ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ອປກ຺ກມນ຺ຕາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊນ຺ຕາ ນາມ ໂຫນ຺ຕີຕິ ‘‘ອິໂຕ ຈ ເອຕ຺ໂຕ ຈ ເປເສສຸ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ.

ປຸປ຺ຜທາມນ຺ຕິ ຫຕ຺ຖິຫຕ຺ຖປ຺ປມາຓໍ ປຸປ຺ຜທາມໍ. ຕານີຕິ ຕານິ ອຸໂຠຫິ ຄນ຺ຖາປິຕານິ ທ຺ເວ ປຸປ຺ຜທາມານິ. ເຕຕິ ອຸໂຠ ຠທ຺ທາ ເຈວ ປິປ຺ປລິກຸມາໂຣ ຈ. ໂລກາມິເສນາຕິ ກາມສ຺ສາເທນ. ອສໍສຏ຺ຐາຕິ ນ ສໍຍຸຕ຺ຕາ ຆເຏ ຊລນ຺ເຕນ ວິຍ ປທີເປນ ອຊ຺ຌາສເຍ ສມຸຊ຺ຊລນ຺ເຕນ ວິໂມກ຺ຂພີເຊນ ສມຸສ຺ສາຫິຕຈິຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ຍນ຺ຕພທ຺ຘານີຕິ ສສ຺ສສມ຺ປາທນຕ຺ຖໍ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ທ຺ວາຣກວາຏໂຍຊນວເສນ ພທ຺ຘານິ ນິກ຺ຂມນຕຸມ຺ພານິ. ກມ຺ມນ຺ໂຕຕິ ກສິກມ຺ມກຣຓຏ຺ຐານໍ. ທາສິກຄາມາຕິ ທາສານໍ ວສນຄາມາ. ໂອສາເຣຕ຺ວາຕິ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ. ອາກປ຺ປກຸຕ຺ຕວເສນາຕິ ອາກາຣວເສນ ກິຣິຍາວເສນ. ອນນຸຈ຺ຉວິກນ຺ຕິ ປພ຺ພຊິຕຠາວສ຺ສ ອນນຸຣູປໍ. ຕສ຺ສ ມຕ຺ຖເກຕິ ທ຺ເວຘາປຖສ຺ສ ທ຺ວິຘາຠູຕຏ຺ຐາເນ. ເອເຕສໍ ສງ຺ຄຫໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ນິສີທຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ສາ ປນ ຕຕ຺ຖ ສຕ຺ຖຸ ນິສຊ຺ຊາ ເອທິສີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ – ‘‘ນິສີທນ຺ໂຕ ປນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຍາ ພຸທ຺ຘານໍ ອປຣິມິຕກາລສມ຺ຠູຕາຈິນ຺ເຕຍ຺ຍາປຣິຎ຺ເຎຍ຺ຍປຸຎ຺ຎສມ຺ຠາຣູປຈຍນິພ຺ພຕ຺ຕາ ຣູປປ຺ປຠາວພຸທ຺ຘຄຸຓວິຊ຺ໂຊຕິຕາ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສມຫາປຸຣິສລກ຺ຂຓອສີຕິອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນສມຸຊ຺ຊລິຕາ ພ຺ຍາມປ຺ປຠາເກຕຸມາລາລງ຺ກຕາ ສຠາວສິທ຺ຘິຕາຍ ອກິຕ຺ຕິມາ ຣູປກາຍສິຣີ, ຕໍເຍວ ມຫາກສ຺ສປສ຺ສ ອທິຏ຺ຐປຸພ຺ພປ຺ປສາທສໍວທ຺ຘນຕ຺ຖໍ ອນິຄ຺ຄູຫິຕ຺ວາ ນິສິນ຺ໂນ ຠຄວາ ‘‘ພຸທ຺ຘເວສໍ ຄເຫຕ຺ວາ…ເປ… ນິສີທີ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ອສີຕິຫຕ຺ຖປ຺ປເທສໍ ພ຺ຍາເປຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕິຍາ ອສີຕິຫຕ຺ຖາຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ສຕສາໂຂຕິ ພຫຸສາໂຂ ອເນກສາໂຂ. ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ໂຓວ ອໂຫສິ ນິຣນ຺ຕຣໍ ພຸທ຺ຘຣສ຺ມີຫິ ສມນ຺ຕໂຕ ສໂມກິຓ຺ຓຠາວໂຕ.

ຕີສຸ ຐາເນສູຕິ ທູຣໂຕ ນາຕິທູເຣ ອາສນ຺ເນຕິ ຕີສຸ ຐາເນສຸ. ຕີຫິ ໂອວາເທຫີຕິ ‘‘ຕສ຺ມາຕິຫ ເຕ, ກສ຺ສປ, ເອວໍ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ ‘ຕິພ຺ພໍ ເມ ຫິໂຣຕ຺ຕປ຺ປໍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິຕໍ ຠວິສ຺ສຕິ ເຖເຣສຸ ນເວສຸ ມຊ຺ຌິເມສູ’ຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ເຕ, ກສ຺ສປ, ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ. ຕສ຺ມາຕິຫ ເຕ, ກສ຺ສປ, ເອວໍ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ ‘ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ຘມ຺ມໍ ສຸຓິສ຺ສາມິ ກຸສລູປສໍຫິຕໍ, ສພ຺ພໍ ຕໍ ອຏ຺ຐິໍ ກຕ຺ວາ ມນສິ ກຣິຕ຺ວາ ສພ຺ພໍ ເຈຕສາ ສມນ຺ນາຫຣິຕ຺ວາ ໂອຫິຕໂສໂຕ ຘມ຺ມໍ ສຸຓິສ຺ສາມີ’ຕິ, ເອວຎ຺ຫິ ເຕ, ກສ຺ສປ, ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ. ຕສ຺ມາຕິຫ ເຕ, ກສ຺ສປ, ເອວໍ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ ‘ສາຕສຫຄຕາ ຈ ເມ ກາຍຄຕາສຕິ ນ ວິຊຫິສ຺ສຕີ’ຕິ, ເອວຎ຺ຫິ ເຕ, ກສ຺ສປ, ສິກ຺ຂິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໒.໑໕໔) ອິເມຫິ ຕີຫິ ໂອວາເທຫິ. ເອຕ຺ຖ ຫິ ຠຄວາ ປຐມໍ ໂອວາທໍ ເຖຣສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຊາຕິກຕ຺ຕາ ຊາຕິມານປ຺ປຫານຕ຺ຖມຠາສິ, ທຸຕິຍໍ ພາຫຸສຈ຺ຈໍ ນິສ຺ສາຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກອຫໍກາຣປ຺ປຫານຕ຺ຖໍ, ຕຕິຍໍ ອຸປຘິສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ນິສ຺ສາຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກອຕ຺ຕສິເນຫປ຺ປຫານຕ຺ຖໍ. ມຸທຸກາ ໂຂ ຕ຺ຍາຍນ຺ຕິ ມຸທຸກາ ໂຂ ເຕ ອຍໍ. ກສ຺ມາ ປນ ຠຄວາ ເອວມາຫ? ເຖເຣນ ສຫ ຈີວຣໍ ປຣິວຕ຺ເຕຕຸກາມຕາຍ. ກສ຺ມາ ປຣິວຕ຺ເຕຕຸກາໂມ ຊາໂຕຕິ? ເຖຣໍ ອຕ຺ຕໂນ ຐາເນ ຐເປຕຸກາມຕາຍ. ກິໍ ສາຣິປຸຕ຺ຕໂມຄ຺ຄລ຺ລານາ ນຕ຺ຖີຕິ? ອຕ຺ຖິ, ເອວໍ ປນສ຺ສ ອໂຫສິ ‘‘ອິເມນ ຈິຣໍ ຐສ຺ສນ຺ຕິ, ກສ຺ສໂປ ປນ ວີສຕິວສ຺ສສຕາຍຸໂກ, ໂສ ມຍິ ປຣິນິພ຺ພຸເຕ ສຕ຺ຕປຓ຺ຓິຄຸຫາຍໍ ວສິຕ຺ວາ ຘມ຺ມວິນຍສງ຺ຄຫໍ ກຕ຺ວາ ມມ ສາສນໍ ປຎ຺ຈວສ຺ສສຫສ຺ສປຣິມາຓກາລປ຺ປວຕ຺ຕນກໍ ກຣິສ຺ສຕີຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຐາເນ ຐເປສິ. ເອວໍ ຠິກ຺ຂູ ກສ຺ສປສ຺ສ ສຸສ຺ສູສິຕພ຺ພໍ ມຎ຺ຎິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ. ຕສ຺ມາ ເອວມາຫ.

ຈນ຺ທູປໂມຕິ ຈນ຺ທສທິໂສ ຫຸຕ຺ວາ. ກິໍ ປຣິມຓ຺ຑລຕາຍ? ໂນ, ອປິຈ ໂຂ ຍຖາ ຈນ຺ໂທ ຄຄນຕລໍ ປກ຺ຂນ຺ທມາໂນ ນ ເກນຈິ ສທ຺ຘິໍ ສນ຺ຖວໍ ວາ ສິເນຫໍ ວາ ອາລຍໍ ວາ ກໂຣຕິ, ນ ຈ ນ ໂຫຕິ ມຫາຊນສ຺ສ ປິໂຍ ມນາໂປ, ອຍມ຺ປິ ເອວໍ ເກນຈິ ສທ຺ຘິໍ ສນ຺ຖວາທີນໍ ອກຣເຓນ ພຫຸຊນສ຺ສ ປິໂຍ ມນາໂປ ຈນ຺ທູປໂມ ຫຸຕ຺ວາ ຂຕ຺ຕິຍກຸລາທີນິ ຈຕ຺ຕາຣິ ກຸລານິ ອຸປສງ຺ກມຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອປກສ຺ເສວ ກາຍໍ ອປກສ຺ສ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ເຕເນວ ສນ຺ຖວາທີນໍ ອກຣເຓນ ກາຍຎ຺ຈ ຈິຕ຺ຕຎ຺ຈ ອປກຑ຺ຒິຕ຺ວາ, ອປເນຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນິຈ຺ຈໍ ນໂວຕິ ນິຈ຺ຈນວໂກວ, ອາຄນ຺ຕຸກສທິໂສ ຫຸຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອາຄນ຺ຕຸໂກ ຫິ ປຏິປາຏິຍາ ສມ຺ປຕ຺ຕເຄຫໍ ປວິສິຕ຺ວາ ສເຈ ນໍ ຆຣສາມິກາ ທິສ຺ວາ ‘‘ອມ຺ຫາກມ຺ປິ ປຸຕ຺ຕຠາຕໂຣ ວິປ຺ປວາສໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເອວໍ ວິຈຣິໍສູ’’ຕິ ອນຸກມ຺ປມານາ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ໂຠເຊນ຺ຕິ, ຠຸຕ຺ຕມຕ຺ໂຕເຍວ ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ຠາຊນໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ອຸຏ຺ຐາຍ ປກ຺ກມຕິ, ນ ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ສນ຺ຖວໍ ວາ ກໂຣຕິ, ກິຈ຺ຈກຣຓີຍານິ ວາ ສໍວິທຫຕິ, ເອວມຍມ຺ປິ ປຏິປາຏິຍາ ສມ຺ປຕ຺ຕໍ ຆຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຍໍ ອິຣິຍາປເຖ ປສນ຺ນາ ມນຸສ຺ສາ ເທນ຺ຕິ, ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຉິນ຺ນສນ຺ຖໂວ ເຕສໍ ກິຈ຺ຈກຣຓີເຍ ອພ຺ຍາວໂຏ ຫຸຕ຺ວາ ນິກ຺ຂມຕີຕິ ທີເປຕິ.

ອປ຺ປຄພ຺ໂຠຕິ ນປ຺ປຄພ຺ໂຠ, ອຏ຺ຐຏ຺ຐາເນນ ກາຍປາຄພ຺ຠິເຍນ, ຈຕຸຏ຺ຐາເນນ ວຈີປາຄພ຺ຠິເຍນ, ອເນກຏ຺ຐາເນນ ມໂນປາຄພ຺ຠິເຍນ ຈ ວິຣຫິໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຏ຺ຐຏ຺ຐານໍ ກາຍປາຄພ຺ຠິຍໍ ນາມ ສງ຺ຆຄຓປຸຄ຺ຄລໂຠຊນສາລຊນ຺ຕາຆຣນຫານຕິຕ຺ຖຠິກ຺ຂາຈາຣມຄ຺ເຄສຸ ອນ຺ຕຣຆຣປເວສເນ ຈ ກາເຍນ ອປ຺ປຕິຣູປກຣຓໍ. ຈຕຸຏ຺ຐານໍ ວຈີປາຄພ຺ຠິຍໍ ນາມ ສງ຺ຆຄຓປຸຄ຺ຄລອນ຺ຕຣຆເຣສຸ ອປ຺ປຕິຣູປວາຈານິຈ຺ຉາຣຓໍ. ອເນກຏ຺ຐານໍ ມໂນປາຄພ຺ຠິຍໍ ນາມ ເຕສຸ ເຕສຸ ຐາເນສຸ ກາຍວາຈາຫິ ອຊ຺ຌາຈາຣໍ ອນາປຊ຺ຊິຕ຺ວາປິ ມນສາ ກາມວິຕກ຺ກາທີນໍ ວິຕກ຺ກນໍ. ສພ຺ເພສມ຺ປິ ອິເມສໍ ປາຄພ຺ຠິຍານໍ ອຠາເວນ ອປ຺ປຄພ຺ໂຠ ຫຸຕ຺ວາ ກຸລານິ ອຸປສງ຺ກມຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກສ຺ສປສໍຍຸຕ຺ເຕນ ຈ ຈນ຺ທູປມປ຺ປຏິປທາທິເຖຣສ຺ສ ຘຸຕວາເທສຸ ອຄ຺ຄຠາວສ຺ສ ໂພຘິຕຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເອຕເທວ ກສ຺ສປສໍຍຸຕ຺ຕໍ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ກຕ຺ວາ’’ຕິ.

ອນຸຣຸທ຺ຘຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ

໑໙໒. ປຎ຺ຈເມ ໂຠຊນປປຎ຺ຈມຕ຺ຕນ຺ຕິ ໂຄຈຣຄາເມ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣຓາຫາຣປຣິໂຠຄສຎ຺ຎິຕໍ ໂຠຊນປປຎ຺ຈມຕ຺ຕໍ. ທີປຣຸກ຺ຂານນ຺ຕິ ໂລຫທນ຺ຕກຏ຺ຐມຍານໍ ມຫນ຺ຕານໍ ທີປຣຸກ຺ຂານໍ. ໂລຫມເຍສຸປິ ຫິ ເຕສຸ ທີປາຘາເຣສຸ ທີປຣຸກ຺ຂກາຕິ ຣຸຬ຺ຫິເຣສາ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ໂອລມ຺ພກທີປມຓ຺ຑລທີປສຎ຺ຈຣຓທີປາທິກາ ເສສທີປາ.

ອນຸປຣິຍາຍິ ປທກ຺ຂິຓກຣຓວເສນ. ອຫໍ ເຕນາຕິ ເຍນ ຕຸຍ຺ຫໍ ອຕ຺ໂຖ, ອຫໍ ເຕນ ປວາເຣມິ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ອາຫຣາເປຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຸວຓ຺ຓປາຕິຍໍເຍວສ຺ສ ຠຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊີຕິ ເທວຕານຸຠາເວນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ, ນ ກິຎ຺ຈິ ປຈນກິຈ຺ຈໍ ອຕ຺ຖິ. ສຕ຺ຕ ມຫາປຸຣິສວິຕກ຺ເກ ວິຕກ຺ເກສີຕິ ‘‘ອປ຺ປິຈ຺ຉສ຺ສາຍໍ ຘມ຺ໂມ, ນາຍໍ ຘມ຺ໂມ ມຫິຈ຺ຉສ຺ສາ’’ຕິອາທິເກ ສຕ຺ຕ ມຫາປຸຣິສວິຕກ຺ເກ ວິຕກ຺ເກສິ. ອຏ຺ຐເມຕິ ‘‘ນິປ຺ປປຎ຺ຈາຣາມສ຺ສາຍໍ ຘມ຺ໂມ, ນາຍໍ ຘມ຺ໂມ ປປຎ຺ຈາຣາມສ຺ສາ’’ຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ປຸຣິສວິຕກ຺ເກ.

ມມ ສງ຺ກປ຺ປມຎ຺ຎາຍາຕິ ‘‘ອປ຺ປິຈ຺ຉສ຺ສາຍໍ ຘມ຺ໂມ, ນາຍໍ ຘມ຺ໂມ ມຫິຈ຺ຉສ຺ສາ’’ຕິອາທິນາ (ທີ. ນິ. ໓.໓໕໘; ອ. ນິ. ໘.໓໐) ມຫາປຸຣິສວິຕກ຺ກວເສນ ອາຣທ຺ຘມຕ຺ຕໍ ມຕ຺ຖກໍ ປາເປຕຸໍ ອສມຕ຺ຖຠາເວນ ຐິຕໍ ມມ ສງ຺ກປ຺ປໍ ຊານິຕ຺ວາ. ມໂນມເຍນາຕິ ມໂນມເຍນ ວິຍ ມນສາ ນິມ຺ມິຕສທິເສນ, ປຣິຓາມິເຕນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິທ຺ຘິຍາຕິ ‘‘ອຍໍ ກາໂຍ ອິທໍ ຈິຕ຺ຕໍ ວິຍ ໂຫຕູ’’ຕິ ເອວໍ ປວຕ຺ຕາຍ ອຘິຏ຺ຐານິທ຺ຘິຍາ.

ຍທາ ເມ ອຫຸ ສງ຺ກປ຺ໂປຕິ ຍສ຺ມິໍ ກາເລ ມຍ຺ຫໍ ‘‘ກີທິໂສ ນຸ ໂຂ ອຏ຺ຐໂມ ມຫາປຸຣິສວິຕກ຺ໂກ’’ຕິ ປຣິວິຕກ຺ໂກ ອໂຫສິ, ຍທາ ເມ ອຫຸ ສງ຺ກປ຺ໂປ, ຕໂຕ ມມ ສງ຺ກປ຺ປມຎ຺ຎາຍ ອິທ຺ຘິຍາ ອຸປສງ຺ກມິ, ອຸຕ຺ຕຣິ ເທສຍີຕິ ໂຍຊນາ. ອຸຕ຺ຕຣິ ເທສຍີຕິ ‘‘ນິປ຺ປປຎ຺ຈາຣາມສ຺ສາຍໍ ຘມ຺ໂມ ນິປ຺ປປຎ຺ຈຣຕິໂນ, ນາຍໍ ຘມ຺ໂມ ປປຎ຺ຈາຣາມສ຺ສ ປປຎ຺ຈຣຕິໂນ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໓.໓໕໘; ອ. ນິ. ໘.໓໐) ອິມໍ ອຏ຺ຐມໍ ມຫາປຸຣິສວິຕກ຺ກໍ ປູເຣນ຺ໂຕ ອຸປຣິ ເທສຍິ. ຕໍ ປນ ເທສິຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ – ‘‘ນິປ຺ປປຎ຺ຈຣໂຕ ພຸທ຺ໂຘ, ນິປ຺ປປຎ຺ຈມເທສຍີ’’ຕິ, ປປຎ຺ຈາ ນາມ ຣາຄາທໂຍ ກິເລສາ, ເຕສໍ ວູປສມນຕາຍ ຕທຠາວໂຕ ຈ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມາ ນິປ຺ປປຎ຺ຈາ ນາມ. ຍຖາ ຕໍ ປາປຸຓາຕິ, ຕຖາ ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ, ສາມຸກ຺ກໍສິກໍ ຈຕຸສຈ຺ຈເທສນໍ ອເທສຍີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຕສ຺ສາຫໍ ຘມ຺ມມຎ຺ຎາຍາຕິ ຕສ຺ສ ສຕ຺ຖຸ ເທສນາຘມ຺ມໍ ຊານິຕ຺ວາ. ວິຫາສິນ຺ຕິ ຍຖານຸສິຏ຺ຐໍ ປຏິປຊ຺ຊນ຺ໂຕ ວິຫຣິໍ. ສາສເນ ຣໂຕຕິ ສິກ຺ຂຕ຺ຕຍສງ຺ຄເຫ ສາສເນ ອຠິຣໂຕ. ຕິສ຺ໂສ ວິຊ຺ຊາ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕາຕິ ປຸພ຺ເພນິວາສຎາຓໍ, ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸຎາຓໍ, ອາສວກ຺ຂຍຎາຓນ຺ຕິ ອິມາ ຕິສ຺ໂສ ວິຊ຺ຊາ ມຍາ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕາ ສຈ຺ຉິກຕາ. ຕໂຕ ເອວ ກຕໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສນໍ, ອນຸສິຏ຺ຐິ ໂອວາໂທ ອນຸຏ຺ຐິໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຠທ຺ທິຍຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ

໑໙໓. ຉຏ຺ເຐ ອຸຈ຺ຈ-ສທ຺ເທນ ສມານຕ຺ໂຖ ອຸຈ຺ຈາ-ສທ຺ໂທຕິ ອາຫ – ‘‘ອຸຈ຺ຈາກຸລິການນ຺ຕິ ອຸຈ຺ເຈ ກຸເລ ຊາຕານ’’ນ຺ຕິ. ກາຬີ ສາ ເທວີຕິ ກາຬວຓ຺ຓຕາຍ ກາຬີ ສາ ເທວີ. ກຸລານຸກ຺ກເມນ ຣຊ຺ຊານຸປ຺ປຕ຺ຕິ ມຫາກຸລິນສ຺ເສວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ໂສເຍວ ຈາ’’ຕິອາທິ.

ລກຸຓ຺ຑກຠທ຺ທິຍຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ

໑໙໔. ສຕ຺ຕເມ ຣິຕ຺ຕໂກຕິ ເທຍ຺ຍວຕ຺ຖຸຣຫິໂຕ. ຄຸເຓ ອາວຊ຺ເຊຕ຺ວາຕິ ຠຄວໂຕ ຣູປຄຸເຓ ເຈວ ອາກປ຺ປສມ຺ປທາທິຄຸເຓ ຈ ອຕ຺ຕໂນ ອຘິປ຺ປາຍໍ ຎຕ຺ວາ ອມ຺ພປກ຺ກສ຺ສ ປຏິຄ຺ຄຫຓໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊນນ຺ຕິ ເອວມາທິເກ ຍຖາອຸປຏ຺ຐິເຕ ຄຸເຓ ອາວຊ຺ເຊຕ຺ວາ.

ປິຓ຺ໂຑລຠາຣທ຺ວາຊຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ

໑໙໕. ອຏ຺ຐເມ ອຠີຕນາທຠາເວນ ສີຫສ຺ສ ວິຍ ນາໂທ ສີຫນາໂທ, ໂສ ເອເຕສໍ ອຕ຺ຖີຕິ ສີຫນາທິກາ, ເຕສໍ ສີຫນາທິການໍ. ຄຣຫິຕພ຺ພປສໍສິຕພ຺ພຘມ຺ເມ ຍາຖາວໂຕ ຊານນ຺ຕສ຺ເສວ ຄຣຫາ ປສໍສາ ຈ ຍຸຕ຺ຕຣູປາຕິ ອາຫ – ‘‘ພຸທ຺ຘາ ຈ ນາມາ’’ຕິອາທິ. ຂີຓາ ຊາຕີຕິອາທີຫິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຎາຓສ຺ສ ຠູມິໍ ທສ຺ເສຕິ. ເຕນ ຫິ ຎາເຓນ ອຣິຍສາວໂກ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ໂຕ ‘‘ຂີຓາ ຊາຕີ’’ຕິອາທິໍ ປຊານາຕິ. ກຕມາ ປນສ຺ສ ຊາຕິ ຂີຓາ, ກຖຎ຺ຈ ປຊານາຕີຕິ? ນ ຕາວສ຺ສ ອຕີຕາ ຂີຓາ ປຸພ຺ເພວ ຂີຓຕ຺ຕາ, ນ ອນາຄຕາ ອນາຄເຕ ວາຍາມາຠາວໂຕ, ນ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາ ວິຊ຺ຊມານຕ຺ຕາ. ຍາ ປນ ມຄ຺ຄສ຺ສ ອຠາວິຕຕ຺ຕາ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍ ເອກຈຕຸປຎ຺ຈໂວກາຣຠເວສຸ ເອກຈຕຸປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘປ຺ປເຠທາ ຊາຕິ, ສາ ມຄ຺ຄສ຺ສ ຠາວິຕຕ຺ຕາ ອນຸປ຺ປາທຘມ຺ມຕໍ ອາປຊ຺ຊເນນ ຂີຓາ. ຕໍ ໂສ ມຄ຺ຄຠາວນາຍ ປຫີນກິເລເສ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ‘‘ກິເລສາຠາເວ ວິຊ຺ຊມານມ຺ປິ ກມ຺ມໍ ອາຍຕິໍ ອປ຺ປຏິສນ຺ຘິກໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ຊານນ຺ໂຕ ປຊານາຕິ.

ວຸສິຕນ຺ຕິ ວຸຏ຺ຐໍ ປຣິວຸຏ຺ຐໍ, ກຕໍ ຈຣິຕໍ ນິຏ຺ຐິຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍນ຺ຕິ ມຄ຺ຄພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ. ປຸຖຸຊ຺ຊນກລ຺ຍາຓເກນ ຫິ ສທ຺ຘິໍ ສຕ຺ຕ ເສກ຺ຂາ ມຄ຺ຄພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ວສນ຺ຕິ ນາມ, ຂີຓາສໂວ ວຸຏ຺ຐວາໂສ. ຕສ຺ມາ ອຣິຍສາວໂກ ອຕ຺ຕໂນ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວາສໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ໂຕ ‘‘ວຸສິຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍ’’ນ຺ຕິ ປຊານາຕິ. ກຕໍ ກຣຓີຍນ຺ຕິ ຈຕູສຸ ສຈ຺ເຈສຸ ຈຕູຫິ ມຄ຺ເຄຫິ ປຣິຎ຺ຎາປຫານສຈ຺ຉິກິຣິຍາຠາວນາຠິສມຍວເສນ ໂສຬສວິຘໍ ກິຈ຺ຈໍ ນິຏ຺ຐາປິຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຸຖຸຊ຺ຊນກລ຺ຍາຓກາທໂຍ ຫິ ຕໍ ກິຈ຺ຈໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ຂີຓາສໂວ ກຕກຣຓີໂຍ. ຕສ຺ມາ ອຣິຍສາວໂກ ອຕ຺ຕໂນ ກຣຓີຍໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ໂຕ ‘‘ກຕໍ ກຣຓີຍ’’ນ຺ຕິ ປຊານາຕິ. ນາປຣໍ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕາຍາຕິ ອິທານິ ປຸນ ອິຕ຺ຖຠາວາຍ ເອວໍ ໂສຬສວິຘກິຈ຺ຈຠາວາຍ, ກິເລສກ຺ຂຍາຍ ວາ ມຄ຺ຄຠາວນາຍ ກິຈ຺ຈໍ ເມ ນຕ຺ຖີຕິ ປຊານາຕິ. ອຖ ວາ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕາຍາຕິ ອິຕ຺ຖຠາວໂຕ ອິມສ຺ມາ ເອວໍປກາຣາ ອິທານິ ວຕ຺ຕມານກ຺ຂນ຺ຘສນ຺ຕານາ ອປຣໍ ຂນ຺ຘສນ຺ຕານໍ ມຍ຺ຫໍ ນຕ຺ຖິ, ອິເມ ປນ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາ ປຣິຎ຺ຎາຕາ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ ຉິນ຺ນມູລກາ ຣຸກ຺ຂາ ວິຍ, ເຕ ຈຣິມກວິຎ຺ຎາຓນິໂຣເຘນ ອນຸປາທາໂນ ວິຍ ຊາຕເວໂທ ນິພ຺ພາຍິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ປຊານາຕິ.

ມນ຺ຕາຓິປຸຕ຺ຕປຸຓ຺ຓຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ

໑໙໖. ນວເມ ອຏ຺ຐາຣສສຸປິ ວິຊ຺ຊາຏ຺ຐາເນສຸ ນິປ຺ຜຕ຺ຕິໍ ຄຕຕ຺ຕາ ‘‘ສພ຺ພສິປ຺ເປສຸ ໂກວິໂທ ຫຸຕ຺ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຠິທຍາອພ຺ຠຎ຺ຎາວຫສ຺ເສວ ຘມ຺ມສ຺ສ ຕຕ຺ຖ ອຸປລພ຺ຠນໂຕ ‘‘ໂມກ຺ຂຘມ຺ມໍ ອທິສ຺ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນາຫ – ‘‘ອິທໍ ເວທຕ຺ຕຍໍ ນາມາ’’ຕິອາທິ. ຕຖາ ຫິ ອເນນ ທຸຄ຺ຄຕິປຣິມຸຈ຺ຈນມ຺ປິ ທຸລ຺ລຠໍ, ອຠິຎ຺ຎາປຣິວາຣານໍ ອຏ຺ຐນ຺ນໍ ສມາປຕ຺ຕີນໍ ລາຠິຕາຍ ສຍໍ ເອກເທເສນ ອຸປສນ຺ໂຕ ປຣມຸກ຺ກໍສຄຕໍ ອຸຕ຺ຕມທມຖສມຖໍ ອນຎ຺ຎສາຘາຣຓໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ສມ຺ຠາເວນ຺ໂຕ ‘‘ອຍໍ ປຸຣິໂສ’’ຕິອາທິມາຫ. ປິຏການິ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ຜລຠາຊນານິ ຄເຫຕ຺ວາ ອສ຺ສາມິກາຍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ພຸທ຺ຘານນ຺ຕິ ຄາຣວວເສນ ພຫຸວຈນນິທ຺ເທໂສ ກໂຕ. ປຣິຠຸຎ຺ຊີຕິ ເທວຕາຫິ ປກ຺ຂິຕ຺ຕທິພ຺ໂພຊໍ ວນມູລຜລາຜລໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິ. ປຕ຺ເຕ ປຕິຏ຺ຐາປິຕສມນນ຺ຕຣເມວ ຫິ ເທວຕາ ຕຕ຺ຖ ທິພ຺ໂພຊໍ ປກ຺ຂິປິໍສຸ. ສມ຺ມສິຕ຺ວາຕິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ, ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາຕິ ຈ ວທນ຺ຕິ. ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິໍສູຕິ ມຫາເທວຕ຺ເຖຣສ຺ສ ອນຸໂມທນກຖາຍ ອນຸປຸພ຺ພິກຖາສກ຺ຂິກາຍ ສຸວິໂສຘິຕຈິຕ຺ຕສນ຺ຕານາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິໍສຸ.

ທສຫິ ກຖາວຕ຺ຖູຫີຕິ ອປ຺ປິຈ຺ຉກຖາ ສນ຺ຕຸຏ຺ຐິກຖາ ປວິເວກກຖາ ອສໍສຄ຺ຄກຖາ ວີຣິຍາຣມ຺ຠກຖາ ສີລສມ຺ປທາກຖາ ສມາຘິສມ຺ປທາກຖາ ປຎ຺ຎາສມ຺ປທາກຖາ ວິມຸຕ຺ຕິສມ຺ປທາກຖາ ວິມຸຕ຺ຕິຎາຓທສ຺ສນສມ຺ປທາກຖາຕິ ອິເມຫິ ທສຫິ ກຖາວຕ຺ຖູຫິ. ຊາຕິຠູມິຣຏ຺ຐວາສິໂນຕິ ຊາຕິຠູມິວນ຺ຕເທສວາສິໂນ, ສຕ຺ຖຸ ຊາຕເທສວາສິໂນຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສີສານຸໂລກິໂກຕິ ປຸຣໂຕ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ສີສໍ ອນຸ ອນຸ ປສ຺ສນ຺ໂຕ. ໂອກາສໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາຕິ ສາກຈ຺ຉາຍ ອວສຣໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ. ສຕ຺ຕວິສຸທ຺ຘິກ຺ກມໍ ປຸຈ຺ຉີຕິ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ສີລວິສຸທ຺ຘຕ຺ຖໍ ຠຄວຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ວຸສ຺ສຕີ’’ຕິອາທິນາ (ມ. ນິ. ໑.໒໕໗) ສຕ຺ຕ ວິສຸທ຺ຘິໂຍ ປຸຈ຺ຉິ. ຘມ຺ມກຖິການໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປສິ ສວິເສເສນ ທສກຖາວຕ຺ຖຸລາຠິຕາຍ.

ມຫາກຈ຺ຈານຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ

໑໙໗. ທສເມ ສໍຂິຕ຺ເຕນ ກຖິຕຘມ຺ມສ຺ສາຕິ ມຘຸປິຓ຺ຑິກສຸຕ຺ຕນ຺ຕເທສນາສຸ ວິຍ ສງ຺ເຂເປນ ເທສິຕຘມ຺ມສ຺ສ. ຕໍ ເທສນໍ ວິຕ຺ຖາເຣຕ຺ວາຕິ ຕໍ ສງ຺ເຂປເທສນໍ ອາຍຕນາທິວເສນ ວິຕ຺ຖາເຣຕ຺ວາ. ອຕ຺ຖໍ ວິຠຊມານານນ຺ຕິ ຕສ຺ສາ ສງ຺ເຂປເທສນາຍ ອຕ຺ຖໍ ວິຠຊິຕ຺ວາ ກເຖນ຺ຕານໍ. ອຕ຺ຖວເສນ ວາຕິ ‘‘ເອຕ຺ຕກາ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖາ’’ຕິ ອຕ຺ຖວເສນ ວາ ເທສນໍ ປູເຣຕຸໍ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ. ພ຺ຍຎ຺ຊນວເສນ ວາຕິ ‘‘ເອຕ຺ຕການິ ເອຕ຺ຖ ພ຺ຍຎ຺ຊນານິ ເທສນາວເສນ ວຕ຺ຕພ຺ພານີ’’ຕິ ພ຺ຍຎ຺ຊນວເສນ ວາ ປູເຣຕຸໍ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ. ອຍໍ ປນ ມຫາກຈ຺ຈານຕ຺ເຖໂຣ ອຸຠຍວເສນປິ ສກ຺ໂກຕິ ຕສ຺ສ ສງ຺ເຂເປນ ອຸທ຺ທິຏ຺ຐສ຺ສ ວິຕ຺ຖາເຣນ ສຕ຺ຖຸ ອຊ຺ຌາສຍານຸຣູປໍ ເທສນໂຕ, ຕສ຺ມາ ຕຕ຺ຖ ອຄ຺ໂຄຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ວຸຕ຺ຕນເຍເນວາຕິ ‘‘ປາໂຕວ ສຸໂຠຊນໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ອຸໂປສຖງ຺ຄານິ ອຘິຏ຺ຐາຍາ’’ຕິອາທິນາ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ. ອຎ຺ເຎຫີຕິ ອຎ຺ຎາສໍ ອິຕ຺ຖີນໍ ເກເສຫິ ອຕິວິຍ ທີຆາ. ນ ເກວລຎ຺ຈ ທີຆາ ເອວ, ອຖ ໂຂ ສິນິທ຺ຘນີລມຸທຸກຎ຺ຈິກາ ຈ. ນິກ຺ເກສີຕິ ອປ຺ປເກສີ ຍຖາ ‘‘ອນຸທຣາ ກຎ຺ຎາ’’ຕິ.

ປຓິຍນ຺ຕິ ວິກ຺ເກຕພ຺ພຠຓ຺ຑໍ. ອາວຊ຺ເຊຕ຺ວາຕິ ອຸປນິສ຺ສຍໍ ເກສານໍ ປກຕິຠາວາປຕ຺ຕິຎ຺ຈ ອາວຊ຺ເຊຕ຺ວາ. ຄາຣເວນາຕິ ມຸຓ຺ຑສີສາປິ ເຖເຣ ຄາຣເວນ ເອກວຈເນເນວ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ. ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາຕິ ສ຺ວາຕນາຍ ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ. ອິມິສ຺ສາ ອິຕ຺ຖິຍາຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕເສຏ຺ຐິຘີຕຣມາຫ. ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິໂກວາຕິ ອວຘາຣຓໍ ອຏ຺ຐານປຍຸຕ຺ຕໍ, ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິໂກ ຍສປຏິລາໂຠວ ອໂຫສີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍສປຏິລາໂຠຕິ ຈ ຠວສມ຺ປຕ຺ຕິປຏິລາໂຠ. ສຕ຺ຕສຸ ຫິ ຊວນເຈຕນາສຸ ປຐມາ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມເວທນີຍຜລາ, ປຈ຺ຉິມາ ອຸປປຊ຺ຊເວທນີຍຜລາ, ມຊ຺ເຌ ປຎ຺ຈ ອປຣາປຣິຍເວທນີຍຜລາ, ຕສ຺ມາ ປຐມໍ ເອກໍ ເຈຕນໍ ຐເປຕ຺ວາ ເສສາ ຍຖາສກໍ ປຣິປຸຓ຺ຓຜລທາຍິໂນ ໂຫນ຺ຕິ, ປຐມເຈຕນາຍ ປນ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິໂກ ຍສປຏິລາໂຠວ ອໂຫສິ.

ປຐມເອຕທຄ຺ຄວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.