໑໔. ເອຕທຄ຺ຄວຄ຺ໂຄ

(໑໔) ໒. ທຸຕິຍເອຕທຄ຺ຄວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ

ຈູຬປນ຺ຖກຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ

໑໙໘-໒໐໐. ທຸຕິຍສ຺ສ ປຐເມ ມເນນ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕນ຺ຕິ ອຠິຎ຺ຎາມເນນ ອຸປ຺ປາທິຕໍ. ມເນນ ກຕກາໂຍຕິ ອຠິຎ຺ຎາຈິຕ຺ເຕນ ເທສນ຺ຕຣໍ ປຕ຺ຕກາໂຍ. ມເນນ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕກາໂຍຕິ ອຠິຎ຺ຎາມນສາ ນິມ຺ມິຕກາໂຍ ‘‘ອຎ຺ຎໍ ກາຍໍ ອຠິນິມ຺ມິນາຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໑.໒໓໖-໒໓໗; ປຏິ. ມ. ໓.໑໔) ວິຍ. ເອກສທິເສເຍວາຕິ ອຕ຺ຕສທິເສເຍວ. ເອກວິຘເມວາຕິ ອຕ຺ຕນາ ກຕປ຺ປກາຣເມວ. ເອຕປ຺ປຣໂມ ຫິ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ສາວການໍ ອິທ຺ຘິນິມ຺ມານວິຘິ. ອຄ຺ໂຄ ນາມ ຊາໂຕ ເອກເທເສນ ສຕ຺ຖຸ ອິທ຺ຘິນິມ຺ມານານຸວິຘານໂຕ.

ລາຠິຕາຍາຕິ ເອຕ຺ຖ ລາຠີຕິ ອີກາໂຣ ອຕິສຍຕ຺ໂຖ. ເຕນ ເຖຣສ຺ສ ຈຕຸນ຺ນໍ ຣູປາວຈຣຊ຺ຌານານໍ ອຕິສເຍນ ສວິເສສລາຠິຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ອຣູປາວຈຣຊ຺ຌານານໍ ລາຠິຕາຍາຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ນ ເກວລຎ຺ເຈຕາ ເຈໂຕສຎ຺ຎາວິວຏ຺ຏກຸສລຕາ ຣູປາຣູປຊ຺ຌານລາຠິຕາຍ ເອວ, ອຖ ໂຂ ອິເມຫິປິ ກາຣເຓຫີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ – ‘‘ຈູຬປນ຺ຖໂກ ຈາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຈໂຕຕິ ເຈຕ຺ຖ ຈິຕ຺ຕສີເສນ ສມາຘິ ວຸຕ຺ໂຕ, ຕສ຺ມາ ເຈຕໂສ ສມາຘິສ຺ສ ວິວຏ຺ຏນໍ ເຈໂຕວິວຏ຺ໂຏ, ເອກສ຺ມິໍເຍວາຣມ຺ມເຓ ສມາຘິຈິຕ຺ຕໍ ວິວຏ຺ເຏຕ຺ວາ ເຫຏ຺ຐິມສ຺ສ ເຫຏ຺ຐິມສ຺ສ ອຸປຣູປຣິ ຫາປນໂຕ ຣູປາວຈຣຊ຺ຌານລາຠີ ເຈໂຕວິວຏ຺ຏກຸສໂລ ນາມ. ‘‘ສພ຺ພໂສ ຣູປສຎ຺ຎານ’’ນ຺ຕິອາທິນາ (ຘ. ສ. ໒໖໕) ວຸຕ຺ຕສຎ຺ຎາ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ‘‘ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນສຎ຺ຎາສຫຄຕໍ…ເປ… ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນສຎ຺ຎາສຫຄຕ’’ນ຺ຕິ (ຘ. ສ. ໒໖໕-໒໖໘) ສຎ຺ຎາສີເສນ ວຸຕ຺ຕຊ຺ຌານານໍ ວິວຏ຺ຏກຸສໂລ, ຕຖາ ອິຕ຺ຖິປຸຣິສາທິສຎ຺ຎາ ນິຈ຺ຈສຎ຺ຎາທິໂຕ ຈິຕ຺ຕໍ ວິວຏ຺ເຏຕ຺ວາ ເກວເລ ຣູປາຣູປຘມ຺ມມຕ຺ເຕ ອສງ຺ຂເຕ ນິພ຺ພາເນ ຈ ວິເສສໂຕ ວຏ຺ຏນໂຕ ຈ ສຸຎ຺ຎຕານຸປສ຺ສນາພຫຸໂລ ສຎ຺ຎາວິວຏ຺ຏກຸສໂລ. ສມາຘິກຸສລຕາຍ ເຈໂຕວິວຏ຺ຏກຸສລຕາ ຕພ຺ພຫຸລວິຫາຣິຕາຍ. ຕຖາ ວິປສ຺ສນາກຸສລຕາຍ ສຎ຺ຎາວິວຏ຺ຏກຸສລຕາ. ເອໂກຕິ ຈູຬປນ຺ຖກຕ຺ເຖຣໍ ວທຕິ. ສມາຘິລກ຺ຂເຓຕິ ສວິຕກ຺ກສວິຈາຣາທິສມາຘິສຠາເວ. ປຸນ ເອໂກຕິ ມຫາປນ຺ຖກຕ຺ເຖຣມາຫ. ວິປສ຺ສນາລກ຺ຂເຓຕິ ສຕ຺ຕອນຸປສ຺ສນາ ອຏ຺ຐາຣສມຫາວິປສ຺ສນາທິວິປສ຺ສນາສຠາເວ. ສມາຘິຄາຬ຺ໂຫຕິ ສມາຘິສ຺ມິໍ ໂອຄາຬ຺ຫຈິຕ຺ໂຕ ສຸຠາວິຕຠາວນຕາ. ອງ຺ຄສໍຂິຕ຺ເຕຕິ ຈຕຸຣງ຺ຄິກຕິວງ຺ຄິກາທິວເສນ ຌານງ຺ຄານໍ ສງ຺ຂິປເນ. ອາຣມ຺ມຓສໍຂິຕ຺ເຕຕິ ກສິຓຸຄ຺ຆາຏິມາກາສາທິນິພ຺ພຕ຺ຕເນນ ກສິຓາທິອາຣມ຺ມຓານໍ ສໍຂິປເນ. ອງ຺ຄວວຕ຺ຖາປເນຕິ ວິຕກ຺ກາທີນໍ ຌານງ຺ຄານໍ ວວຕ຺ຖາປເນ. ອາຣມ຺ມຓວວຕ຺ຖາປເນຕິ ປຖວີກສິຓາທິຊ຺ຌານາຣມ຺ມຓານໍ ວວຕ຺ຖາປເນ.

ຌານງ຺ເຄຫີຕິ ຣູປາວຈຣຊ຺ຌານງ຺ເຄຫິ, ຌານງ຺ຄາເນວ ຌານໍ. ປຸນ ຌານງ຺ເຄຫີຕິ ອຣູປາວຈຣຊ຺ຌານງ຺ເຄຫິ. ຠາຕາຕິ ເຊຏ຺ຐຠາຕາ. ອສ຺ສາຕິ ກຸຏຸມ຺ພິຍສ຺ສ. ສຸວຓ຺ຓປູຊນ຺ຕິ ໂສວຓ຺ຓມຍໍ ປຸປ຺ຜປູຊໍ ກຕ຺ວາ. ເທວປຸເຣຕິ ຕາວຕິໍສຠວເນ ສຸທສ຺ສນມຫານຄເຣ. ອຄ຺ຄທ຺ວາເຣນາຕິ ຕສ຺ມິໍ ທິວເສ ອຄ຺ຄໍ ສພ຺ພປຐມໍ ວິວເຏນ ນຄຣທ຺ວາເຣນ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ.

ໂກກນທນ຺ຕິ ປທຸມວິເສສນໍ ຍຖາ ‘‘ໂກກາສກ’’ນ຺ຕິ. ຕໍ ກິຣ ພຫຸປຕ຺ຕໍ ວຓ຺ຓສມ຺ປນ຺ນໍ ອຕິສຸຄນ຺ຘຎ຺ຈ ໂຫຕິ. ‘‘ໂກກນທໍ ນາມ ເສຕປທຸມ’’ນ຺ຕິປິ ວທນ຺ຕິ. ປາໂຕຕິ ປເຄວ. ອຍຎ຺ເຫຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ – ຍຖາ ໂກກນທສງ຺ຂາຕໍ ປທຸມໍ ປາໂຕ ສູຣິຍຸຄ຺ຄມນເວລາຍໍ ຜຸລ຺ລໍ ວິກສິຕໍ ອວີຕຄນ຺ຘໍ ສິຍາ ວິໂຣຈມານໍ, ເອວໍ ສຣີຣຄນ຺ເຘນ ຄຸຓຄນ຺ເຘນ ຈ ສຸຄນ຺ຘໍ ສຣທກາເລ ອນ຺ຕລິກ຺ເຂ ອາທິຈ຺ຈມິວ ອຕ຺ຕໂນ ເຕຊສາ ຕປນ຺ຕໍ ອງ຺ເຄຫິ ນິຈ຺ຉຣຓກຊຸຕິຍາ ອງ຺ຄີຣສໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘໍ ປສ຺ສາຕິ.

ຈູຬປນ຺ຖໂກ ກິຣ ກສ຺ສປສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘກາເລ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ປຎ຺ຎວາ ຫຸຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ສ ທນ຺ຘຠິກ຺ຂຸໂນ ອຸທ຺ເທສຄຫຓກາເລ ປຣິຫາສເກຬິໍ ອກາສິ. ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ເຕນ ປຣິຫາເສນ ລຊ຺ຊິໂຕ ເນວ ອຸທ຺ເທສໍ ຄຓ຺ຫິ, ນ ສຊ຺ຌາຍມກາສິ. ເຕນ ກມ຺ເມນາຍໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາວ ທນ຺ໂຘ ຊາໂຕ, ຕສ຺ມາ ຄຫິຕຄຫິຕປທໍ ອຸປຣິອຸປຣິປທໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ນສ຺ສຕິ. ອິທ຺ຘິຍາ ອຠິສງ຺ຂຣິຕ຺ວາ ສຸທ຺ຘໍ ໂຈຬຂຓ຺ຑໍ ອທາສີຕິ ຕສ຺ສ ປຸພ຺ພເຫຕຸໍ ທິສ຺ວາ ຕທນຸຣູເປ ກມ຺ມຏ຺ຐາເນ ນິໂຍເຊນ຺ໂຕ ສຸທ຺ຘໍ ໂຈຬຂຓ຺ຑໍ ອທາສິ. ໂສ ກິຣ ປຸພ຺ເພ ຣາຊາ ຫຸຕ຺ວາ ນຄຣໍ ປທກ຺ຂິຓໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ນລາຏໂຕ ເສເທ ມຸຈ຺ຈນ຺ເຕ ປຣິສຸທ຺ເຘນ ສາຏເກນ ນລາຏໍ ປຸຎ຺ຉິ, ສາຏໂກ ກິລິຏ຺ໂຐ ອໂຫສິ. ໂສ ‘‘ອິມໍ ສຣີຣໍ ນິສ຺ສາຍ ເອວຣູໂປ ປຣິສຸທ຺ຘສາຏໂກ ປກຕິໍ ຊຫິຕ຺ວາ ກິລິຏ຺ໂຐ ຊາໂຕ, ອນິຈ຺ຈາ ວຕ ສງ຺ຂາຣາ’’ຕິ ອນິຈ຺ຈສຎ຺ຎໍ ປຏິລຠິ. ເຕນ ກາຣເຓນສ຺ສ ຣໂຊຫຣຓເມວ ປຈ຺ຈໂຍ ຊາໂຕ.

ໂລມານີຕິ ໂຈຬຂຓ຺ຑຕນ຺ຕຄຕອໍສຸເກ ວທຕິ. ‘‘ກິລິຏ຺ຐຘາຕຸການີ’’ຕິ ກິລິຏ຺ຐສຠາວານິ. ເອວໍຄຕິກເມວາຕິ ອິທໍ ຈິຕ຺ຕມ຺ປິ ຠວງ຺ຄວເສນ ປກຕິຍາ ປຓ຺ຑຣໍ ປຣິສຸທ຺ຘໍ ຣາຄາທິສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມວເສນ ສໍກິລິຏ຺ຐໍ ຊາຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ນກ຺ຂຕ຺ຕໍ ສມາເນຕ຺ວາຕິ ນກ຺ຂຕ຺ຕໍ ສມນ຺ນາຫຣິຕ຺ວາ, ອາວຊ຺ເຊຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ພິຬາຣສ຺ສຕ຺ຖາຍາຕິ ພິຬາຣສ຺ສ ໂຄຈຣຕ຺ຖາຍ. ຊລປຖກມ຺ມິເກນາຕິ ສມຸທ຺ທກມ຺ມິເກນ. ຈາຣິນ຺ຕິ ຂາທິຕພ຺ພຕິຓໍ. ສຈ຺ຈກາຣນ຺ຕິ ສຈ຺ຈຠາວາວຫໍ ກາຣໍ, ‘‘ອຕ຺ຕນາ ຄຫິເຕ ຠຓ຺ເຑ ອຎ຺ເຎສໍ ນ ທາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ທາຕພ຺ພລຎ຺ຊນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຕຕິເຍນ ປຏິຫາເຣນາຕິ ຕຕິເຍນ ສາສເນນ. ປຕ຺ຕິກາ ຫຸຕ຺ວາຕິ ສາມິໂນ ຫຸຕ຺ວາ.

ອປ຺ປເກນປີຕິ ໂຖເກນປິ ປຣິຕ຺ເຕນປິ. ເມຘາວີຕິ ປຎ຺ຎວາ. ປາຠເຕນາຕິ ຠຓ຺ຑມູເລນ. ວິຈກ຺ຂໂຓຕິ ໂວຫາຣກຸສໂລ. ສມຸຏ຺ຐາເປຕິ ອຕ຺ຕານນ຺ຕິ ມຫນ຺ຕໍ ຘນໍ ຍສຎ຺ຈ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ອຕ຺ຕານໍ ສຓ຺ຐເປຕິ ປຕິຏ຺ຐາເປຕິ. ຍຖາ ກິໍ? ອຓຸໍ ອຄ຺ຄິໍວ ສນ຺ຘມໍ, ຍຖາ ປຓ຺ຑິໂຕ ປຸຣິໂສ ປຣິຕ຺ຕກໍ ອຄ຺ຄິໍ ອນຸກ຺ກເມນ ໂຄມຍຈຸຓ຺ຓາທີນິ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ມຸຂວາເຕນ ຘເມນ຺ໂຕ ສມຸຏ຺ຐາເປຕິ ວຑ຺ເຒຕິ, ມຫນ຺ຕໍ ອຄ຺ຄິກ຺ຂນ຺ຘໍ ກໂຣຕິ, ເອວເມວ ປຓ຺ຑິໂຕ ໂຖກມ຺ປິ ປາຠຕໍ ລຠິຕ຺ວາ ນານາອຸປາເຍຫິ ປໂຍເຊຕ຺ວາ ຘນຎ຺ຈ ຍສຎ຺ຈ ວຑ຺ເຒຕິ, ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ປຸນ ຕຕ຺ຖ ອຕ຺ຕານໍ ປຕິຏ຺ຐາເປຕິ. ຕາຍ ເອວ ວາ ປນ ຘນສ຺ສ ມຫນ຺ຕຕາຍ ອຕ຺ຕານໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຕິ, ອຠິຎ຺ຎາຕໍ ປາກຏໍ ກໂຣຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ສຸຠູຕິຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ

໒໐໑-໒໐໒. ຕຕິເຍ ຣຓາຕິ ຫິ ຣາຄາທໂຍ ກິເລສາ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕີຕິ ‘‘ສຣຓາ ຘມ຺ມາ’’ຕິອາທີສຸ (ຘ. ສ. ໑໐໐ ທຸກມາຕິກາ) ຣາຄາທໂຍ ກິເລສາ ‘‘ຣຓາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ຣຓນ຺ຕິ ເອເຕຫີຕິ ຣຓາ. ເຍຫິ ອຠິຠູຕາ ສຕ຺ຕາ ນານປ຺ປກາເຣນ ກນ຺ທນ຺ຕິ ປຣິເທວນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ເຕ ຣາຄາທໂຍ ‘‘ຣຓາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ເທສິຕນິຍາມໂຕ ອໂນກ຺ກມິຕ຺ວາຕິ ເທສິຕາໂນກ຺ກມນໂຕ ອນຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ເທເສຕິ, ສຕ຺ຖາຣາ ເທສິຕນິຍາເມເນວ ອໂນທິສ຺ສກໍ ກຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເອວນ຺ຕິ ເອວໍ ເມຕ຺ຕາຌານໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ຠິກ຺ຂາຄຫເຓ ສຕິ. ຠິກ຺ຂາທາຍການໍ ມຫປ຺ຜລໍ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ອິທໍ ຈູຬຈ຺ຉຣາສງ຺ຆາຕສຸຕ຺ເຕນ (ອ. ນິ. ໑.໕໑ ອາທໂຍ) ທີເປຕພ຺ພໍ. ອຈ຺ຉຣາສງ຺ຆາຕມຕ຺ຕມ຺ປິ ຫິ ກາລໍ ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ຕໍ ອາເສວນ຺ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ທິນ຺ນທານໍ ມຫປ຺ຜລໍ ໂຫຕິ ມຫານິສໍສໍ, ເຕນ ຈ ໂສ ອໂມຆໍ ຣຏ຺ຐປິຓ຺ຑໍ ຠຸຎ຺ຊຕີຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ຕຕ຺ຖ ອາຄໂຕເຍວ. ນິມິຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາຕິ ອາກາຣໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ.

ຂທິຣວນິຍເຣວຕຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ

໒໐໓. ປຎ຺ຈເມ ວນສຠາຄນ຺ຕິ ສຠາຄໍ ວນໍ, ສຠາຄນ຺ຕິ ຈ ສປ຺ປາຍນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍຎ຺ຫິ ປກຕິວິຣຸທ຺ຘໍ ພ຺ຍາຘິວິຣຸທ຺ຘຎ຺ຈ ນ ໂຫຕິ, ຕໍ ‘‘ສຠາຄ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຸທກສຠາຄນ຺ຕິອາທີສຸປິ ອິມິນາວ ນເຍນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ກລ຺ຍາຓກມ຺ມາຍູຫນກ຺ຂໂຓຕິ ກລ຺ຍາຓກມ຺ມູປຈຍສ຺ສ ໂອກາໂສ. ຕິຓ຺ຓໍ ຠາຕິການນ຺ຕິ ອຸປຕິສ຺ໂສ, ຈຸນ຺ໂທ, ອຸປເສໂນຕິ ອິເມສໍ ຕິຓ຺ຓໍ ເຊຏ຺ຐຠາຕິການໍ. ຕິສ຺ສນ຺ນຎ຺ຈ ຠຄິນີນນ຺ຕິ ຈາລາ, ອຸປຈາລາ, ສີສຸປຈາລາຕິ ອິເມສໍ ຕິສ຺ສນ຺ນໍ ເຊຏ຺ຐຠຄິນີນໍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖໂຣ ສຍໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ຈາລາ, ອຸປຈາລາ, ສີສຸປຈາລາຕິ ຕິສ຺ໂສ ຠຄິນິໂຍ, ຈຸນ຺ໂທ ອຸປເສໂນຕິ ອິເມ ຠາຕໂຣ ປພ຺ພາເຊສິ, ເຣວຕກຸມາໂຣ ເອໂກວ ເຄເຫ ອວສິສ຺ສຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອມ຺ຫາກໍ…ເປ… ປພ຺ພາເຊນ຺ຕີ’’ຕິ. ມຫລ຺ລກຕຣາຕິ ວຸທ຺ຘຕຣາ. ອິທຎ຺ຈ ກຸມາຣິກາຍ ຈິຣຊີວິຕໍ ອຠິກງ຺ຂມານາ ອາຫໍສຸ. ສາ ກິຣ ຕສ຺ສ ອຍ຺ຍິກາ ວີສຕິວສ຺ສສຕິກາ ຂຓ຺ຑທນ຺ຕາ ປລິຕເກສາ ວລິຕ຺ຕຈາ ຕິລກາຫຕຄຕ຺ຕາ ໂຄປານສິວງ຺ກາ ອໂຫສິ. ວິຘາວນິກນ຺ຕິ ວິຘາວນກີຬິກໍ. ຕິສ຺ສນ຺ນໍ ສມ຺ປຕ຺ຕີນນ຺ຕິ ອນຸສ຺ສວວເສນ ມນຸສ຺ສເທວໂມກ຺ຂສມ຺ປຕ຺ຕິໂຍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ, ມນຸສ຺ສເທວພ຺ຣຫ຺ມສມ຺ປຕ຺ຕິໂຍ ວາ. ສີວລິສ຺ສ ປຸຎ຺ຎໍ ວີມໍສິສ຺ສາມາຕິ ‘‘ສີວລິນາ ກຕປຸຎ຺ຎສ຺ສ ວິປາກທານຏ຺ຐານມິທ’’ນ຺ຕິ ຎຕ຺ວາ ເອວມາຫ. ສຠາຄຏ຺ຐານນ຺ຕິ ສມໍ ເທສໍ.

ຕໍ ຠູມິຣາມເຓຍ຺ຍກນ຺ຕິ ກິຎ຺ຈາປິ ອຣຫນ຺ໂຕ ຄາມນ຺ເຕ ກາຍວິເວກໍ ນ ລຠນ຺ຕິ, ຈິຕ຺ຕວິເວກໍ ປນ ລຠນ຺ເຕວ. ເຕສຎ຺ຫິ ທິພ຺ພປ຺ປຏິຠາຄານິປິ ອາຣມ຺ມຓານິ ຈິຕ຺ຕໍ ຈາເລຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ຄາໂມ ວາ ໂຫຕຸ ອຣຎ຺ຎາທີນໍ ວາ ອຎ຺ຎຕຣໍ, ‘ຍຕ຺ຖ ອຣຫນ຺ໂຕ ວິຫຣນ຺ຕິ, ຕໍ ຠູມິຣາມເຓຍ຺ຍກໍ’, ໂສ ຠູມິປ຺ປເທໂສ ຣມຓີໂຍ ເອວາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ກງ຺ຂາເຣວຕຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ

໒໐໔. ຉຏ຺ເຐ ອກປ຺ປິໂຍ, ອາວຸໂສ, ຄຸໂຬຕິ ເອກທິວສໍ ເຖໂຣ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ຄຸຬກຣຓໍ ໂອກ຺ກມິຕ຺ວາ ຄຸເຬ ປິຏ຺ຐມ຺ປິ ຉາຣິກມ຺ປິ ປກ຺ຂິຕ຺ເຕ ທິສ຺ວານ ‘‘ອກປ຺ປິໂຍ ຄຸໂຬ, ສາມິໂສ ນ ກປ຺ປຕິ ຄຸໂຬ ວິກາເລ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸ’’ນ຺ຕິ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈາຍນ຺ໂຕ ເອວມາຫ. ອກປ຺ປິຍາ ມຸຄ຺ຄາຕິ ເອກທິວສໍ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ວຈ຺ເຈ ມຸຄ຺ຄໍ ຊາຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອກປ຺ປິຍາ ມຸຄ຺ຄາ, ປກ຺ກາປິ ມຸຄ຺ຄາ ຊາຍນ຺ຕີ’’ຕິ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈາຍນ຺ໂຕ ເອວມາຫ. ເສສເມຕ຺ຖ ສພ຺ພໍ ອຸຕ຺ຕານເມວ.

ໂສຓໂກຬິວິສຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ

໒໐໕. ສຕ຺ຕເມ ຫາເປຕພ຺ພເມວ ອໂຫສິ ອຈ຺ຈາຣທ຺ຘວີຣິຍຕ຺ຕາ. ອຸທເກນ ສມຸປພ຺ຍູຬ຺ເຫຕິ ອຸທເກນ ຖລໍ ອຸສ຺ສາເຣຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຣາສິກເຕ. ຫຣິຕູປລິຕ຺ຕາຍາຕິ ໂຄມຍປຣິຠຓ຺ຑກຕາຍ. ຕິວິເຘນ ອຸທເກນ ໂປເສນ຺ຕີຕິ ຂີໂຣທກໍ ຄນ຺ໂຘທກໍ ເກວໂລທກນ຺ຕິ ເອວໍ ຕິວິເຘນ ອຸທເກນ ໂປເສນ຺ຕິ ປຣິປາເລນ຺ຕິ. ປຣິສ຺ສາເວຕ຺ວາຕິ ປຣິໂສເຘຕ຺ວາ ຄຫິເຕ ຕຓ຺ຑຸເລຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ເທໂວ ມຎ຺ເຎຕິ ເທໂວ ວິຍ. ວີໂຓວາເທນາຕິ ‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ໂສຓ, ຍທາ ເຕ ວີຓາຍ ຕນ຺ຕິໂຍ ອຈ຺ຈາຍຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ອປິ ນຸ ເຕ ວີຓາ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ສຣວຕີ ວາ ໂຫຕິ ກມ຺ມຎ຺ຎາ ວາຕິ? ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕຕິ. ເອວເມວ ໂຂ, ໂສຓ, ອຈ຺ຈາຣທ຺ຘວີຣິຍໍ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ, ອຕິສິຖິລວີຣິຍໍ ໂກສຊ຺ຊາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ. ຕສ຺ມາຕິຫ ຕ຺ວໍ, ໂສຓ, ວີຣິຍສມຕໍ ອຘິຏ຺ຐຫ, ອິນ຺ທ຺ຣິຍານຎ຺ຈ ສມຕໍ ປຏິວິຊ຺ຌາ’’ຕິ (ມຫາວ. ໒໔໓) ເອວໍ ວີຓໍ ອຸປມໍ ກຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕິເຕນ ວີໂຓປໂມວາເທນ. ວີຣິຍສມຖໂຍຊນຕ຺ຖາຍາຕິ ວີຣິຍສ຺ສ ສມເຖນ ໂຍຊນຕ຺ຖາຍ.

ໂສຓກຸຏິກຓ຺ຓຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ

໒໐໖. ອຏ຺ຐເມ ກຸຏິກຓ຺ໂຓຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ‘‘ໂກຏິກຓ຺ໂຓ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ‘‘ກຸຏິກຓ຺ໂຓ’’ຕິ ໂວຫຣີຍຕິ. ກຸລຆເຣ ຠວາ ກຸລຆຣິກາ. ສາ ກິຣ ອວນ຺ຕິຣຏ຺ເຐ ກຸລຆເຣ ມຫາວິຠວສ຺ສ ເສຏ຺ຐິສ຺ສ ຠຣິຍາ. ທສພລສ຺ສ ຘມ຺ມກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐາຍ ຈິນ຺ເຕສີຕິ ອິທໍ ອງ຺ຄຸຕ຺ຕຣຠາຓການໍ ມເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຸຕ຺ຕນິປາຕຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ‘‘ສປຣິໂສ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມ຺ມ ຘມ຺ມເທສນໍ ອສ຺ໂສສິ, ນ ຈ ກຎ຺ຈິ ວິເສສໍ ອຘິຄຎ຺ຉິ. ກສ຺ມາ? ໂສ ຫິ ຘມ຺ມໍ ສຸຓນ຺ໂຕ ເຫມວຕໍ ອນຸສ຺ສຣິຕ຺ວາ ‘ອາຄໂຕ ນຸ ໂຂ ເມ ສຫາຍໂກ, ໂນ’ຕິ ທິສາທິສໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ຕໍ ອປສ຺ສນ຺ໂຕ ‘ວຎ຺ຈິໂຕ ເມ ສຫາໂຍ, ໂຍ ເອວໍ ວິຈິຕ຺ຕປ຺ປຏິຠານໍ ຠຄວໂຕ ເທສນໍ ນ ສຸຓາຕີ’ຕິ ວິກ຺ຂິຕ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ ອໂຫສີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຍສ຺ມາ ປຏິສນ຺ຘິຊາຕິອຠິນິກ຺ຂມນໂພຘິປຣິນິພ຺ພາເນສ຺ເວວ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕານິ ຫຸຕ຺ວາວ ປຏິວິຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ນ ຈິຣຏ຺ຐິຕິການິ ໂຫນ຺ຕິ, ຘມ຺ມຈກ຺ກປ຺ປວຕ຺ຕເນ (ສໍ. ນິ. ໕.໑໐໘໑; ປຏິ. ມ. ໒.໓໐) ປນ ຕານິ ສວິເສສານິ ຫຸຕ຺ວາ ຈິຣຕຣໍ ຐຕ຺ວາ ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ຕິໂຍຊນສຫສ຺ສໍ ຫິມວນ຺ຕໍ ອກາລປຸປ຺ຜິຕໍ ທິສ຺ວາ’’ຕິອາທິ. ອຄ຺ຄພລກາຍາຕິ ສພ຺ພປຸຣໂຕ ຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ພລກາຍາ. ເກນ ປຸປ຺ຜິຕຠາວໍ ຊານາສີຕິ ເກນ ກາຣເຓນ ຫິມວນ຺ຕສ຺ສ ປຸປ຺ຜິຕຠາວໍ ຊານາສີຕິ, ເຍນ ກາຣເຓນ ອິມໍ ອກາລປຸປ຺ຜປາຏິຫາຣິຍໍ ຊາຕໍ, ຕໍ ຊານາສີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຕສ຺ສ ປວຕ຺ຕິຕຠາວນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ຘມ຺ມຈກ຺ກສ຺ສ ຠຄວຕາ ປວຕ຺ຕິຕຠາວໍ. ສທ຺ເທ ນິມິຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫີຕິ ສທ຺ເທ ອາກາຣໍ ສລ຺ລກ຺ເຂສິ. ຕໂຕຕິ ‘‘ອຫໍ ‘ເອຕໍ ອມຕຘມ຺ມໍ ຕມ຺ປິ ຊານາເປສ຺ສາມີ’ຕິ ຕວ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄໂຕສ຺ມີ’’ຕິ ຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕທນນ຺ຕຣນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ສາຕາຄິໂຣ ເຫມວຕສ຺ສ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາທໍ ກເຖຕ຺ວາ ຕໍ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິກໍ ອາເນຕຸກາໂມ ‘‘ອຊ຺ຊ ປນ຺ນຣໂສ’’ຕິອາທິຄາຖມາຫ. ຕຕ຺ຖ (ສຸ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑໕໓) ອຊ຺ຊາຕິ ອຍໍ ຣຕ຺ຕິນ຺ທິໂວ ປກ຺ຂຄຓນໂຕ ປນ຺ນຣໂສ, ອຸປວສິຕພ຺ພໂຕ ອຸໂປສໂຖ. ຕີສຸ ວາ ອຸໂປສເຖສຸ ອຊ຺ຊ ປນ຺ນຣໂສ ອຸໂປສໂຖ, ນ ຈາຕຸທ຺ທສິອຸໂປສໂຖ, ນ ສາມຄ຺ຄີອຸໂປສໂຖ. ທິວິ ຠວານິ ທິພ຺ພານິ, ທິພ຺ພານິ ເອຕ຺ຖ ອຕ຺ຖີຕິ ທິພ຺ພານິ. ການິ ຕານິ? ຣູປານິ. ຕຎ຺ຫິ ຣຕ຺ຕິໍ ເທວານໍ ທສສຫສ຺ສິໂລກຘາຕຸໂຕ ສນ຺ນິປຕິຕານໍ ສຣີຣວຕ຺ຖາຠຣຓວິມານປ຺ປຠາຫິ ອພ຺ຠາທິອຸປກ຺ກິເລສວິຣຫິຕາຍ ຈນ຺ທປ຺ປຠາຍ ຈ ສກລຊມ຺ພຸທີໂປ ອລງ຺ກໂຕ ອໂຫສີຕິ ອຕິວິຍ ອລງ຺ກໂຕ ຈ ປຣິວິສຸທ຺ຘິເທວສ຺ສ ຠຄວໂຕ ສຣີຣປ຺ປຠາຍ. ເຕນາຫ – ‘‘ທິພ຺ພາ ຣຕ຺ຕິ ອຸປຏ຺ຐິຕາ’’ຕິ.

ເອວໍ ຣຕ຺ຕິຄຸຓວຓ຺ຓນາປເທເສນປິ ສຫາຍສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ປສາທໍ ຊເນນ຺ໂຕ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາທໍ ກເຖຕ຺ວາ ອາຫ – ‘‘ອໂນມນາມໍ ສຕ຺ຖາຣໍ, ຫນ຺ທ ປສ຺ສາມ ໂຄຕມ’’ນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ອໂນເມຫິ ອລາມເກຫິ ສພ຺ພາກາຣປຣິປູເຣຫິ ຄຸເຓຫິ ນາມໍ ອສ຺ສາຕິ ອໂນມນາໂມ. ຕຖາ ຫິສ຺ສ ‘‘ພຸຊ຺ຌິຕາ ສຈ຺ຈານີຕິ ພຸທ຺ໂຘ, ໂພເຘຕາ ປຊາຍາຕິ ພຸທ຺ໂຘ’’ຕິອາທິນາ (ມຫານິ. ໑໙໒; ຈູຬນິ. ປາຣາຍນຕ຺ຖຸຕິຄາຖານິທ຺ເທໂສ ໙໗; ປຏິ. ມ. ໑.໑໖໒) ນເຍນ ພຸທ຺ໂຘຕິ ອໂນເມຫິ ຄຸເຓຫິ ນາມໍ. ‘‘ຠຄ຺ຄຣາໂຄຕິ ຠຄວາ, ຠຄ຺ຄໂທໂສຕິ ຠຄວາ’’ຕິອາທິນາ (ມຫານິ. ໘໔) ນເຍນ ຠຄວາຕິ ອໂນເມຫິ ຄຸເຓຫິ ນາມໍ. ເອສ ນໂຍ ‘‘ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ວິຊ຺ຊາຈຣຓສມ຺ປນ຺ໂນ’’ຕິອາທີສຸ. ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກາທິອຕ຺ເຖຫິ ເທວມນຸສ຺ເສ ອນຸສາສຕິ ‘‘ອິມໍ ປຊຫຖ, ອິມໍ ສມາທາຍ ວຕ຺ຕຖາ’’ຕິ ສຕ຺ຖາ. ຕໍ ອໂນມນາມໍ ສຕ຺ຖາຣໍ. ຫນ຺ທາຕິ ວຈສາຍຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ. ປສ຺ສາມາຕິ ເຕນ ອຕ຺ຕານໍ ສຫ ສງ຺ຄເຫຕ຺ວາ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນພຫຸວຈນໍ. ໂຄຕມນ຺ຕິ ໂຄຕມໂຄຕ຺ຕໍ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ‘‘ສຕ຺ຖາ, ນ ສຕ຺ຖາ’’ຕິ ມາ ວິມຕິໍ ອກາສິ, ເອກນ຺ຕພ຺ຍວສິໂຕ ຫຸຕ຺ວາວ ເອຫິ ປສ຺ສາມ ໂຄຕມນ຺ຕິ.

ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ເຫມວໂຕ ‘‘ອຍໍ ສາຕາຄິໂຣ ‘ອໂນມນາມໍ ສຕ຺ຖາຣ’ນ຺ຕິ ຠຓນ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕໍ ປກາເສຕິ, ສພ຺ພຎ຺ຎຸໂນ ຈ ທຸລ຺ລຠາ ໂລເກ, ສພ຺ພຎ຺ຎຸປຏິຎ຺ເຎຫິ ປູຣຓາທິສທິເສເຫວ ໂລໂກ ອຸປທ຺ທຸໂຕ. ໂສ ປນ ຍທິ ສພ຺ພຎ຺ຎູ, ອທ຺ຘາ ຕາທິລກ຺ຂຓໍ ປຕ຺ໂຕ ຠວິສ຺ສຕິ, ເຕນ ເອວໍ ຄເຫສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ຕາທິລກ຺ຂຓໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອາຫ – ‘‘ກຈ຺ຈິ ມໂນ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ກຈ຺ຈີຕິ ປຸຈ຺ຉາ. ມໂນຕິ ຈິຕ຺ຕໍ. ສຸປຓິຫິໂຕຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ຐປິໂຕ ອຈໂລ ອສມ຺ປເວຘີ. ສພ຺ເພສຸ ຠູເຕສຸ ສພ຺ພຠູເຕສຸ. ຕາທິໂນຕິ ຕາທິລກ຺ຂຓໍ ປຕ຺ຕສ຺ເສວ ສໂຕ. ປຸຈ຺ຉາ ເອວ ວາ ອຍໍ ‘‘ໂສ ຕວ ສຕ຺ຖາ ສພ຺ພຠູເຕສຸ ຕາທີ, ອຸທາຫຸ ໂນ’’ຕິ. ອິຏ຺ເຐ ອນິຏ຺ເຐຈາຕິ ເອວຣູເປ ອາຣມ຺ມເຓ. ສງ຺ກປ຺ປາຕິ ວິຕກ຺ກາ. ວສີກຕາຕິ ວສໍ ຄມິຕາ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ຍໍ ຕໍ ສຕ຺ຖາຣໍ ວທສິ, ຕສ຺ສ ເຕ ສຕ຺ຖຸໂນ ກຈ຺ຈິ ຕາທິລກ຺ຂຓໍ ສມ຺ປຕ຺ຕສ຺ສ ສໂຕ ສພ຺ພຠູເຕສຸ ມໂນ ສຸປຓິຫິໂຕ, ອຸທາຫຸ ຍາວ ປຈ຺ຈຍໍ ນ ລຠຕິ, ຕາວ ສຸປຓິຫິໂຕ ວິຍ ຂາຍຕິ. ໂສ ວາ ເຕ ສຕ຺ຖາ ກຈ຺ຈິ ສພ຺ພຠູເຕສຸ ສຕ຺ເຕສຸ ຕາທີ, ອຸທາຫຸ ໂນ, ເຍ ຈ ອິຏ຺ຐານິຏ຺ເຐສຸ ອາຣມ຺ມເຓສຸ ຣາຄໂທສວເສນ ສງ຺ກປ຺ປາ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍຸໍ, ຕ຺ຍາສ຺ສ ກຈ຺ຈິ ວສີກຕາ, ອຸທາຫຸ ກທາຈິ ເຕສມ຺ປິ ວເສນ ວຕ຺ຕຕີຕິ.

ຕີຓິ ວສ຺ສານີຕິ ໂສຓສ຺ສ ປພ຺ພຊິຕທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຕີຓິ ວສ຺ສານິ. ຕທາ ກິຣ ຠິກ຺ຂູ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ມຊ຺ຌິມເທເສເຍວ ວສິໍສຸ, ຕສ຺ມາ ຕຕ຺ຖ ກຕິປຍາ ເອວ ອເຫສຸໍ. ເຕ ຈ ເອກສ຺ມິໍ ນິຄເມ ເອໂກ ທ຺ເວຕິ ເອວໍ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ວສິໍສຸ, ເຖຣານຎ຺ຈ ກຕິປເຍ ຠິກ຺ຂູ ອາເນຕ຺ວາ ອຎ຺ເຎສຸ ອານີຍມາເນສຸ ປຸພ຺ພໍ ອານີຕາ ເກນຈິເທວ ກຣຓີເຍນ ປກ຺ກມິໍສຸ, ກຎ຺ຈິ ກາລໍ ອາຄເມຕ຺ວາ ປຸນ ເຕສຸ ອານີຍມາເນສຸ ອິຕເຣ ປກ຺ກມິໍສຸ, ເອວໍ ປຸນປ຺ປຸນໍ ອານຍເນນ ສນ຺ນິປາໂຕ ຈິເຣເນວ ອໂຫສິ, ເຖໂຣ ຈ ຕທາ ເອກວິຫາຣີ ອໂຫສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ຕີຓິ ວສ຺ສານິ ຄຓໍ ປຣິເຍສິຕ຺ວາ’’ຕິ. ຕີຓິ ວສ຺ສານີຕິ ຈ ອຈ຺ຈນ຺ຕສໍໂຍເຄ ອຸປໂຍຄວຈນໍ. ສຕ຺ຖຸ ອຘິປ຺ປາຍໍ ຎຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອາຓາປເນເນວ ‘‘ອິມິນາ ສທ຺ຘິໍ ເອກຄນ຺ຘກຸຏິຍໍ ວສິຕຸກາໂມ ຠຄວາ’’ຕິ ສຕ຺ຖຸ ອຘິປ຺ປາຍໍ ຊານິຕ຺ວາ. ຠຄວາ ກິຣ ເຍນ ສທ຺ຘິໍ ເອກຄນ຺ຘກຸຏິຍໍ ວສິຕຸກາໂມ, ຕສ຺ສ ເສນາສນປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍໍ ອານນ຺ທຕ຺ເຖຣໍ ອາຓາເປຕິ.

ອຊ຺ໂຌກາເສ ວີຕິນາເມຕ຺ວາຕິ ອຊ຺ໂຌກາເສ ນິສຊ຺ຊາຍ ວີຕິນາເມຕ຺ວາ. ຍສ຺ມາ ຠຄວາ ອາຍສ຺ມໂຕ ໂສຓສ຺ສ ສມາປຕ຺ຕິສມາປຊ຺ຊເນນ ປຏິສນ຺ຖາຣໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ສາວກສາຘາຣຓາ ສພ຺ພາ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ອນຸໂລມປ຺ປຏິໂລມໍ ສມາປຊ຺ຊນ຺ໂຕ ພຫຸເທວ ຣຕ຺ຕິໍ ອຊ຺ໂຌກາເສ ນິສຊ຺ຊາຍ ວີຕິນາເມຕ຺ວາ ປາເທ ປກ຺ຂາເລຕ຺ວາ ວິຫາຣໍ ປາວິສິ, ຕສ຺ມາ ອາຍສ຺ມາປິ ໂສໂຓ ຠຄວໂຕ ອຘິປ຺ປາຍໍ ຎຕ຺ວາ ຕທນຸຣູປໍ ສພ຺ພາ ຕາ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ສມາປຊ຺ຊນ຺ໂຕ ພຫຸເທວ ຣຕ຺ຕິໍ ອຊ຺ໂຌກາເສ ນິສຊ຺ຊາຍ ວີຕິນາເມຕ຺ວາ ປາເທ ປກ຺ຂາເລຕ຺ວາ ວິຫາຣໍ ປາວິສີຕິ ວທນ຺ຕິ. ປວິສິຕ຺ວາ ຈ ຠຄວຕາ ອນຸຎ຺ຎາໂຕ ຈີວຣຕິໂຣກຣຓິຍໍ ກຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ປາທປສ຺ເສ ນິສຊ຺ຊາຍ ວີຕິນາເມສິ. ອຊ຺ເຌສີຕິ ອາຓາເປສິ. ປຏິຠາຕຸ ຕໍ ຠິກ຺ຂຸ ຘມ຺ໂມ ຠາສິຕຸນ຺ຕິ ຠິກ຺ຂຸ ຕຸຍ຺ຫໍ ຘມ຺ໂມ ຠາສິຕຸໍ ອຸປຏ຺ຐາຕຸ, ຎາຓມຸຂໍ ອາຄຈ຺ຉຕຸ, ຍຖາສຸຕໍ ຍຖາປຣິຍຕ຺ຕໍ ຘມ຺ມໍ ຠຓາຫີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຏ຺ຐກວຄ຺ຄິຍານີຕິ ອຏ຺ຐກວຄ຺ຄຠູຕານິ ກາມສຸຕ຺ຕາທິໂສຬສສຸຕ຺ຕານິ (ມຫານິ. ໑). ສຸຄ຺ຄຫິໂຕຕິ ສມ຺ມາ ອຸຄ຺ຄຫິໂຕ. ສພ຺ເພ ວເຣ ຍາຈີຕິ ວິນຍຘຣປຎ຺ຈເມນ ຄເຓນ ອຸປສມ຺ປທາ ຘຸວນ຺ຫານໍ ຈມ຺ມຕ຺ຖຣຓໍ ຄຓງ຺ຄຓູປາຫນໍ ຈີວຣວິປ຺ປວາໂສຕິ ອິເມ ປຎ຺ຈ ວເຣ ຍາຈິ. ສຸຕ຺ເຕ ອາຄຕເມວາຕິ ອຸທານປາຬິຍໍ ອາຄຕສຸຕ຺ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ.

ສີວລິຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ

໒໐໗. ນວເມ ສາກຈ຺ຉິຕ຺ວາ ສາກຈ຺ຉິຕ຺ວາຕິ ຣຎ຺ຎາ ສທ຺ຘິໍ ປຏິວິຣຸຊ຺ຌນວເສນ ປຸນປ຺ປຸນໍ ສາກຈ຺ຉໍ ກຕ຺ວາ. ຄຸຬທຘິນ຺ຕິ ປຕ຺ຖິນ຺ນໍ ຄຸຬສທິສໍ ກຐິນທຘິໍ. ອຕິອຎ຺ຉິຕຸນ຺ຕິ ອຕິວິຍ ອາກຑ຺ຒິຕຸໍ. ກຎ຺ຊິຍໍ ວາເຫຕ຺ວາຕິ ທຘິມຕ຺ຖຸໍ ປວາເຫຕ຺ວາ, ປຣິສ຺ສາເວຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ທຘິໂຕ ກຎ຺ຊິຍໍ ຄເຫຕ຺ວາ’’ຕິປິ ປາໂຐ. ນນ຺ຕິ ສຸປ຺ປວາສໍ. ພີຊປຈ຺ຉິໍ ຜຸສາເປນ຺ຕີຕິ ອິມິນາ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຍາວ ນ ອຸກ຺ກຑ຺ຒນ຺ຕີຕິ ຍາວ ທາເນ ນ ອຸກ຺ກຑ຺ຒນ຺ຕິ, ທາຕຸກາມາວ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ ມຫາທຸກ຺ຂໍ ອນຸໂຠສີຕິ ປສວນິພນ຺ຘນໍ ມຫນ຺ຕໍ ທຸກ຺ຂໍ ອນຸໂຠສິ. ສາມິກໍ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາຕິ ສຕ຺ຕາຫໍ ມູຬ຺ຫຄພ຺ຠາ ຕິພ຺ພາຫິ ຂຣາຫິ ທຸກ຺ຂເວທນາຫິ ຜຸຏ຺ຐາ ‘‘ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ວຕ ໂສ ຠຄວາ, ໂຍ ອິມສ຺ສ ເອວຣູປສ຺ສ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ປຫານາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ. ສຸປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ວຕ ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ສາວກສງ຺ໂຆ, ໂຍ ອິມສ຺ສ ເອວຣູປສ຺ສ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ປຫານາຍ ປຏິປນ຺ໂນ. ສຸສຸຂໍ ວຕ ນິພ຺ພານໍ, ຍຕ຺ຖິທໍ ເອວຣູປໍ ທຸກ຺ຂໍ ນ ສໍວິຊ຺ຊຕີ’’ຕິ (ອຸທາ. ໑໘) ອິເມຫິ ຕີຫິ ວິຕກ຺ເກຫິ ຕໍ ທຸກ຺ຂໍ ອຘິວາເສນ຺ຕີ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ເປເສຕຸກາມຕາຍ ສາມິກໍ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ. ປຸເຣ ມຣຓາຕິ ມຣຓໂຕ ປຸເຣຕຣເມວ. ອິງ຺ຄິຕນ຺ຕິ ອາກາຣໍ. ຊີວິຕຠຕ຺ຕນ຺ຕິ ຊີວິຕສໍສເຍ ທາຕພ຺ພຠຕ຺ຕໍ. ສພ຺ພກມ຺ມກ຺ຂໂມ ອໂຫສີຕິ ສຕ຺ຕວສ຺ສິເກຫິ ທາຣເກຫິ ກາຕພ຺ພໍ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ກມ຺ມໍ ກາຕຸໍ ສມຕ຺ຖຕາຍ ສພ຺ພສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ຂໂມ ອໂຫສິ. ເຕເນວ ໂສ ສຕ຺ຕາຫໍ ມຫາທາເນ ທີຍມາເນ ຊາຕທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຘມ຺ມກຣຓໍ ອາທາຍ ສງ຺ຆສ຺ສ ອຸທກໍ ປຣິສ຺ສາເວຕ຺ວາ ອທາສິ.

ໂຍມນ຺ຕິອາທິຄາຖາຍ ‘‘ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ອິມໍ ຣາຄປລິປຖຎ຺ເຈວ ກິເລສທຸຄ຺ຄຎ຺ຈ ສໍສາຣວຏ຺ຏຎ຺ຈ ຈຕຸນ຺ນໍ ສຈ຺ຈານໍ ອປ຺ປຏິວິຊ຺ຌນກໂມຫຎ຺ຈ ອຕີໂຕ ຈຕ຺ຕາໂຣ ໂອເຆ ຕິຓ຺ໂຓ ຫຸຕ຺ວາ ປາຣໍ ອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕ, ທຸວິເຘນ ຌາເນນ ຌາຍີ, ຕຓ຺ຫາຍ ອຠາເວນ ອເນໂຊ, ກຖໍກຖາຍ ອຠາເວນ ອກຖໍກຖີ, ອຸປາທານານໍ ອຠາເວນ ອນຸປາທິຍິຕ຺ວາ ກິເລສນິພ຺ພາເນນ ນິພ຺ພຸໂຕ, ຕມຫໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ວທາມີ’’ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ສພ຺ເພສໍເຍວ ປນ ເກສານໍ ໂອໂຣປນຎ຺ຈ ອຣຫຕ຺ຕສຈ຺ຉິກິຣິຍາ ຈ ອປຈ຺ຉາອປຸຣິມາ ອໂຫສີຕິ ອິມິນາ ເຖຣສ຺ສ ຂຸຣຄ຺ເຄເຍວ ອຣຫຕ຺ຕຸປ຺ປຕ຺ຕິ ທີປິຕາ. ເອກຈ຺ເຈ ປນ ອາຈຣິຍາ ເອວໍ ວທນ຺ຕິ ‘‘ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ຘມ຺ມເສນາປຕິນາ ໂອວາເທ ທິນ຺ເນ ‘ຍໍ ມຍາ ກາຕຸໍ ສກ຺ກາ, ຕມຫໍ ຊານິສ຺ສາມີ’ຕິ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນາກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຕໍ ທິວສໍເຍວ ອຎ຺ຎຕຣໍ ວິຈິຕ຺ຕໍ ກຸຏິກໍ ທິສ຺ວາ ປວິສິຕ຺ວາ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິຍໍ ສຕ຺ຕ ວສ຺ສານິ ອຕ຺ຕນາ ອນຸຠູຕທຸກ຺ຂໍ ອນຸສ຺ສຣິຕ຺ວາ ຕທນຸສາເຣນ ອຕີຕານາຄເຕ ຎາຓໍ ເນນ຺ຕສ຺ສ ອາທິຕ຺ຕາ ວິຍ ຕໂຍ ຠວາ ອຸປຏ຺ຐຫິໍສຸ. ຎາຓສ຺ສ ປຣິປາກໍ ຄຕຕ຺ຕາ ວິປສ຺ສນາວີຖິໍ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ຕາວເທວ ມຄ຺ຄປ຺ປຏິປາຏິຍາ ສພ຺ເພປິ ອາສເວ ເຂເປນ຺ໂຕ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓີ’’ຕິ. ອຸຠຍຖາປິ ເຖຣສ຺ສ ອຣຫຕ຺ຕຸປ຺ປຕ຺ຕິເຍວ ປກາສິຕາ, ເຖໂຣ ປນ ປຠິນ຺ນປ຺ປຏິສມ຺ຠິໂທ ຉຬຠິຎ຺ໂຎ ອໂຫສິ.

ວກ຺ກລິຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ

໒໐໘. ທສເມ ອາຫາຣກຣຓເວລນ຺ຕິ ໂຠຊນກິຈ຺ຈເວລໍ. ອຘິຄຈ຺ເຉ ປທໍ ສນ຺ຕນ຺ຕິ ສງ຺ຂາຣູປສມໍ ສຸຂນ຺ຕິ ລທ຺ຘນາມໍ ສນ຺ຕໍ ປທໍ ນິພ຺ພານໍ ອຘິຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ. ປຐມປາເທນ ປພ຺ພເຕ ຐິໂຕເຍວາຕິ ປຐເມນ ປາເທນ ຄິຊ຺ຌກູເຏ ປພ຺ພເຕ ຐິໂຕເຍວ. ເສສເມຕ຺ຖ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.

ທຸຕິຍເອຕທຄ຺ຄວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.