ອພ຺ຍາກຕວຓ຺ຓນາ

ອຎ຺ຎມຎ຺ຎວິສິຏ຺ຐານໍ ກຸສລາກຸສລານໍ ປາກນ຺ຕິ ວິປາກໍ, ວິປກ຺ກຠາວມາປນ຺ນານມຣູປຘມ຺ມານເມຕມຘິວຈນໍ. ຍຖາ ຫິ ໂລເກ ສາລິພີຊາທີນໍ ຜລານິ ຕໍສທິສານິ ນິພ຺ພຕ຺ຕານິ ວິປກ຺ການິ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ, ວິປາກນິຣຸຕ຺ຕິຎ຺ຈ ລຠນ຺ຕິ, ນ ມູລງ຺ກຸຣປຕ຺ຕທຓ຺ຑນຬາທີນິ, ເອວໍ ກຸສລາກຸສລານໍ ຜລານິ ອຣູປຘມ຺ມຠາເວນ, ສາຣມ຺ມຓຠາເວນ ຈ ຕໍສທິສານິ ວິປກ຺ກຠາວມາປນ຺ນານີຕິ ວິປາກນິຣຸຕ຺ຕິໍ ລຠນ຺ຕິ, ນ ປນ ກມ຺ມາຠິນິພ຺ພຕ຺ຕາປິ ຣູປຘມ຺ມາ ກມ຺ມວິສທິສຕ຺ຕາ. ວິປາກເມວ ຈິຕ຺ຕໍ ວິປາກຈິຕ຺ຕໍ. ກຣຓມຕ຺ຕໍ ກິຣິຍາ ຜລທານາສມ຺ຠວໂຕ. ເຍນ ປນ ກາຣເຓນ ຕສ຺ສ ຜລທານໍ ນ ສມ຺ຠວຕິ, ຕໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕເມວ. ກິຣິຍາ ເອວ ຈິຕ຺ຕໍ ກິຣິຍຈິຕ຺ຕໍ. ວິປາກສ຺ສ ກາມາວຈຣາທິຠາໂວ ກຸສເລ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ຍຖາສມ຺ຠວໍ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອໂລຠາທິສມ຺ປຍຸຕ຺ຕເຫຕູຫິ ສຫ ວຕ຺ຕນໂຕ ສເຫຕຸກໍ. ຕທຠາວໂຕ ອເຫຕຸກໍ. ນິພ຺ພຕ຺ຕກເຫຕຸວເສນ ສິຊ຺ຌມານມ຺ປິ ເຫຕໍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕເຫຕຸວເສເນວ ‘‘ສເຫຕຸກມເຫຕຸກ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ອິຕຣຖາ ວວຕ຺ຖານາຠາວໂຕ.

ສກກຸສລໍ ວິຍາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຊນກໍ ກາມາວຈຣກຸສລໍ ວິຍ. ຊນກຊນິຕພ຺ພສມ຺ພນ຺ຘວເສນ ຫິ ຕໍ ຕໍ ກຸສລໍ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ວິປາກສ຺ສ ສກໍ ນາມໍ ໂຫຕິ.

‘‘ສກກຸສລໍ ວິຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປວຕ຺ຕາກາຣອາຣມ຺ມຓາທິໂຕ ຈສ຺ສ ຕໍສທິສຕາ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍາຕິ ຕໍນິວາຣຓຕ຺ຖມາຫ ‘‘ຍຖາ ປນາ’’ຕິອາທິ. ຉສຸ ອາຣມ຺ມເຓສູຕິ ປຣິຕ຺ຕາທິອຕີຕາທິອຊ຺ຌຕ຺ຕາທິເຠເທສຸ ຉສຸ ຣູປາທິອາຣມ຺ມເຓສຸ. ຠວນ຺ຕຣປຏິສນ຺ຘານໂຕ ປຏິສນ຺ຘິ. ອວິຈ຺ເຉທປ຺ປວຕ຺ຕິເຫຕຸຠາເວນ ຠວສ຺ສ ອງ຺ຄນ຺ຕິ ຠວງ຺ຄໍ. ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕຠວໂຕ ປຣິຄຎ຺ຎຕາຍ ຈຸຕິເຫຕຸຕາຍ ຈຸຕິ. ປຣິຕ຺ຕຘມ຺ມປຣິຍາປນ຺ເນສູຕິ ກາມາວຈຣຘມ຺ມປຣິຍາປນ຺ເນສຸ. ກາມາວຈຣຘມ຺ມາ ຫິ ກິເລສວິກ຺ຂມ຺ຠນາທີສຸ ອສມຕ຺ຖຠາເວນ ປຣິຕ຺ຕານຸຠາວຕາຍ, ໂອຬາຣິກາຫິ ວາ ກາມຕຓ຺ຫາທີຫິ ປຣິໂຕ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ‘‘ປຣິຕ຺ຕາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ວິປາກສ຺ສ ສງ຺ກປ຺ເປຕ຺ວາ ອາຣມ຺ມຓຄ຺ຄຫຓາຠາວໂຕ ກມ຺ມານຸຣູປເມວ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ປຣິຕ຺ຕກມ຺ມວິປາໂກ ປຣິຕ຺ຕາຣມ຺ມເຓເຍວ ປວຕ຺ຕິຕຸມຣຫຕິ, ນ ມຫຄ຺ຄຕອປ຺ປມາຓາຣມ຺ມເຓຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປຣິຕ຺ຕຘມ຺ມປຣິຍາປນ຺ເນສູ’’ຕິ. ຍທິ ເອວໍ ມຫຄ຺ຄຕວິປາໂກປິ ມຫຄ຺ຄຕາຣມ຺ມເຓເຍວ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ? ນາປຊ຺ຊຕິ, ສຎ຺ຎາຍຕ຺ຕາຣມ຺ມຓສ຺ສ ສມາຘິປ຺ປຘານສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ອປ຺ປນາປຕ຺ຕສ຺ສ ຕາທິເສເນວ ວິປາເກນ ຠວິຕພ຺ພຕ຺ຕາ. ວຓ຺ຓລກ຺ຂຓາທິກຎ຺ຫິ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ໂລກສຎ຺ຎານຸໂຣເຘເນວ ຄຫິເຕ ປຖວາທິເກ ປຣິກມ຺ມສຎ຺ຎາຍ ສມຸປ຺ປາທິຕໍ ປຏິຠາຄນິມິຕ຺ຕສງ຺ຂາຕມາຣມ຺ມຓໍ ສຎ຺ຎາວສໍ ສຎ຺ຎາຍຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ຕທາຣມ຺ມຓສ຺ສ ສມາຘິປ຺ປຘານສ຺ສ ອປ຺ປນາປຕ຺ຕສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ວິປາເກນ ສມາຘິປ຺ປຘານອປ຺ປນາປຕ຺ເຕຫິ ວິຍ ສຎ຺ຎາຍຕ຺ຕາຣມ຺ມຓຕາຍ ນິພ຺ພິເສເສເນວ ຠວິຕພ຺ພໍ. ປຣິຕ຺ຕວິປາໂກ ປນ ມຫຄ຺ຄຕອປ຺ປມາຓປຎ຺ຎຕ຺ຕາຣມ຺ມຓກມ຺ມນິພ຺ພຕ຺ໂຕປິ ໂຫຕິ, ໂສ ປຣໂຕ ອາຄມິສ຺ສຕິ.

ມຸຂນິມິຕ຺ຕໍ ວິຍາຕິ ມຸຂໍ ປຏິຈ຺ຈ ອຸປ຺ປນ຺ນນິມິຕ຺ຕໍ ວິຍ. ຍຖາ ຫິ ຕໍ ນິຣີຫໍ ອປຣໍ ມຸຂນິມິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປາເທຕຸໍ, ອຎ຺ຎໍ ວາ ກິຎ຺ຈິ ອຕ຺ຕໂນ ພເລນ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ເອວເມຕມ຺ປິ ວິປາກຸປ຺ປາທນາທີສຸ ນ ອຸສ຺ສຫຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ນິຣຸສ຺ສາຫ’’ນ຺ຕິ. ອຸສ຺ສາໂຫຕິ ເຈຕ຺ຖ ອນຸປຈ຺ຉິນ຺ນາວິຊ຺ຊາຕຓ຺ຫາມານານຸສຍສ຺ມິໍ ສນ຺ຕາເນ ວິປາກຸປ຺ປາທນສມຕ຺ຖຕາສງ຺ຂາໂຕ, ອາເສວນປຈ຺ຈຍຠາວສງ຺ຂາໂຕ, ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຊນກຕາສງ຺ຂາໂຕ ຈ ພ຺ຍາປາໂຣ. ໂສ ວິປາເກ ນຕ຺ຖິ ກມ຺ມເວຄຸກ຺ຂິຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປຕິຕໍ ວິຍ ຫຸຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕມານສ຺ສ ຕສ຺ສ ເອກນ຺ເຕນ ທຸພ຺ພລຠາວໂຕຕິ ຕໍ ນິຣຸສ຺ສາຫໍ.

ວິປຈ຺ຈນຏ຺ຐານນ຺ຕິ ວິປຈ຺ຈນວເສນ ປວຕ຺ຕນຏ຺ຐານໍ, ປຏິສນ຺ຘິຠວງ຺ຄຈຸຕິຕທາຣມ຺ມຓວເສນ ຈຕຸກິຈ຺ຈານເມເຕສໍ ປວຕ຺ຕິໂອກາໂສຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຖ ຈຸຕິຠວງ຺ຄານໍ ອນ຺ຕຣາຬໍ ປຏິສນ຺ຘິກິຈ຺ຈານໍ ຐານໍ, ປຏິສນ຺ຘິອາວຊ຺ຊນານໍ, ຕທາຣມ຺ມຓາວຊ຺ຊນານໍ, ຊວນາວຊ຺ຊນານໍ, ໂວຏ຺ຐພ຺ພນາວຊ຺ຊນານຎ຺ຈ ອນ຺ຕຣາຬໍ ຠວງ຺ຄກິຈ຺ຈານໍ ຐານໍ, ຕທາຣມ຺ມຓປຏິສນ຺ຘີນໍ, ຊວນປຏິສນ຺ຘີນໍ, ຠວງ຺ຄປຏິສນ຺ຘີນໍ ວາ ອນ຺ຕຣາຬໍ ຈຸຕິກິຈ຺ຈານໍ ຐານໍ, ຊວນຠວງ຺ຄານໍ ອນ຺ຕຣາຬໍ ຕທາຣມ຺ມຓກິຈ຺ຈານໍ ຐານນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຍສ຺ມາ ປເນຕໍ ຐານໍ ຘມ຺ມານໍ ຕໍຕໍກິຈ຺ຈວເສນ ປາກຏໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ຐານໍ ເວທິຕພ຺ພນ຺ຕິ ຐານໍ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ປາກຏກິຈ຺ຈວເສເນວ ຕໍ ປກາເສຕຸໍ ‘‘ອິມານິຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຖ ວາ ກິຈ຺ຈມ຺ປິ ກິຈ຺ຈວນ຺ຕານໍ ປວຕ຺ຕິຏ຺ຐານຠາເວນ ຄຍ຺ຫຕີຕິ ຐານນ຺ຕິປິ ກິຈ຺ຈເມວ ອຸທ຺ຘຏນ຺ຕິ ຕໍ ສຣູປໂຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອິມານິ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

໓໒. ອຓ຺ຑຊຊລາພຸຊໂຍນິສມ຺ຠວານໍ ມນຸສ຺ສານໍ, ວິນິປາຕິກາສຸຣານຎ຺ຈ ອເຫຕຸກປຏິສນ຺ຘິຍາປິ ສພ຺ຠາວໂຕ ອາຫ ‘‘ທຸເຫຕຸກຕິເຫຕູນ’’ນ຺ຕິ. ປຏິສນ຺ຘິວິຎ຺ຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ທ຺ເວ ອໂລຠາທໂຍ ເຫຕູ ເຍສໍ ເຕ ທຸເຫຕຸກາ. ເອສ ນໂຍ ຕິເຫຕຸເກສຸປິ. ຕຕ຺ຖ ທຸເຫຕຸການໍ ຎາຓວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕານິ ຈຕ຺ຕາຣິ, ຕິເຫຕຸການໍ ຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ຕານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ປຏິສນ຺ຘິໂຍ ໂຫນ຺ຕິ, ຕຖາ ຠວງ຺ຄຈຸຕິໂຍປິ. ເຍນ ເຍນ ຫິ ຈິຕ຺ເຕນ ປຏິສນ຺ຘິ ໂຫຕິ, ຕໍ ຕເທວ ຠວງ຺ຄຈຸຕິວເສນປິ ປວຕ຺ຕຕິ. ຕທາຣມ຺ມຓໍ ປນ ອວິເສເສນ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ ທຸເຫຕຸການມ຺ປິ ຕິເຫຕຸກຕທາຣມ຺ມຓສ຺ສ ອິຈ຺ຉິຕຕ຺ຕາ. ນນຸ ເຈຕໍ ອສມເປກ຺ຂິຕາຠິຘານໍ ອາຈຣິເຍເນວ ອິມສ຺ສ ປຏິສິທ຺ຘຕ຺ຕາ. ຕຖາ ຫິ ວກ຺ຂຕິ –

‘‘ອເຫຕຸປຏິສນ຺ຘິສ຺ສ, ນ ຕທາຣມ຺ມຓໍ ຠເວ;

ທຸເຫຕຸກໍ ຕິເຫຕຸໍ ວາ, ທຸເຫຕຸປຏິສນ຺ຘິໂນ’’ຕິ. (ອຠິຘ. ໔໔໓);

ນຍິທມສມເປກ຺ຂິຕາຠິຘານໍ ປຏິສນ຺ຘິຊນກກມ຺ມໍ ສນ຺ຘາຍ ຕຕ຺ຖ ປຏິສິທ຺ຘຕ຺ຕາ. ເຍນ ຫິ ກມ຺ເມນ ຍາ ປຏິສນ຺ຘິ ອາທິນ຺ນາ, ນ ຕໍ ຕໂຕ ອຘິກຕຣໍ ຕທາຣມ຺ມຓໍ ປວຕ຺ເຕ ອຠິນິປ຺ຜາເທຕິ. ຍໍ ປນ ອຎ຺ຎມ຺ປິ ກິຎ຺ຈິ ກມ຺ມໍ ຕທາລທ຺ຘາວກາສໍ ສິຍາ, ນ ຕໍ ຕຕ຺ຖ ຕໂຕ ອຘິກຕຣມ຺ປິ ວິປາກໍ ນ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕີຕິ ອຕ຺ຖິ. ‘‘ສເຫຕຸກໍ ຠວງ຺ຄໍ ອເຫຕຸກສ຺ສ ຠວງ຺ຄສ຺ສ ອນນ຺ຕຣປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ (ປຏ຺ຐາ. ໓.໑.໑໐໒) ຫິ ປຏ຺ຐານວຈເນນ ອເຫຕຸກສ຺ສາປິ ນານາກມ຺ເມນ ສຸຄຕິຍໍ ສເຫຕຸກຕທາຣມ຺ມຓມນຸຎ຺ຎາຕໍ. ເຕນາຫຸ ອາຈຣິຍາ –

‘‘ໂຫຕິ ອຎ຺ເຎນ ກມ຺ເມນ, ສເຫຕຸກໍ ອເຫຕຸນ’’ນ຺ຕິ.

ຍຖາ ຈ ອເຫຕຸກສ຺ສ ສເຫຕຸກໍ, ເອວໍ ທຸເຫຕຸກສ຺ສ ຕິເຫຕຸກມ຺ປິ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ. ອາຈຣິຍໂຊຕິປາລຕ຺ເຖໂຣ ປນ ‘‘ສເຫຕຸກ’’ນ຺ຕິ ອວິເສເສນ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອເຫຕຸການມ຺ປິ ຕິເຫຕຸກຕທາຣມ຺ມຓໍ ອິຈ຺ຉຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ເຕນ ‘‘ສເຫຕຸກ’’ນ຺ຕິ ອວິເສໂສປເທເສນ ທຸເຫຕຸກໍ, ຕິເຫຕຸກຎ຺ຈ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ຕຖາ ຫິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ອເຫຕຸກສ຺ສາປິ ຕິເຫຕຸກຕທາຣມ຺ມຓມຠິຫິຕໍ, ຍຎ຺ຈຣຫິ ອຕ຺ຖສມາເສ ອເຫຕຸການໍ ຕິເຫຕຸກຜລານິ ເທຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ກຖໍ? ໂສ ເອວ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ, ໂຍ ຕສ຺ສ ກຕ຺ຕາຕິ. ອປເຣ ປນ ‘‘ມູລສນ຺ຘິຍາ ຊຬຕ຺ຕາ ຕສ຺ສ ຕິເຫຕຸກຕທາລມ຺ພຓໍ ນ ລພ຺ຠຕິເຍວາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ.

໓໓-໔. ຕໂຕຕິ ປຏິສນ຺ຘິໂຕ ປຣໍ, ທຸຕິຍຈິຕ຺ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ. ສຕິປິ ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ວີຖິຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາເທ ຕທວສາເນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານສ຺ສ ຍາວຕາຍຸກໍ ອນິວຕ຺ຕນໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຍາວຕາຍຸກ’’ນ຺ຕິ. ພລວາຣມ຺ມເຓຕິ ອຕິມຫນ຺ຕວິຠູຕາຣມ຺ມເຓ. ປຎ຺ຈທ຺ວາເຣ ຫິ ອຕິມຫນ຺ຕາຣມ຺ມເຓ ມໂນທ຺ວາເຣ ວິຠູຕາຣມ຺ມເຓ ຕທາຣມ຺ມຓມຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ນ ອຎ຺ເຎສຸ. ເອກາຣມ຺ມຓປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ປຏິສນ຺ຘາທີນໍ ຕິຓ຺ຓມ຺ປິ ເອກຏ຺ຐາເນ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ອຸທ຺ເທເສ ຕທາຣມ຺ມຓສ຺ສ ອວສານກຣຓໍ, ອິຘ ປນ ປວຕ຺ຕິກ຺ກມວເສນ ຈຸຕິຍາ ອວສານກຣຓນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

໓໕-໖. ກມ຺ມທ຺ວາຣນ຺ຕິ ກາຍວຈີກມ຺ມທ຺ວາຣສ຺ສ ຊນກວເສນ ນ ປວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ກາໂຍຕິ ກາຍວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ. ກມ຺ມນ຺ຕິ ຕໍສມຸຏ຺ຐາປິກາ ເຈຕນາ, ກາເຍນ ກຕໍ ກມ຺ມໍ ກາຍກມ຺ມໍ. ກິຎ຺ຈາປິ ຫິ ກາໂຍ ກມ຺ມສ຺ສ ຈຕຸວີສຕິຍາ ປຈ຺ຈເຍສຸ ນ ເກນຈິ ປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ, ຕຖາປິ ຕໍສມຸຏ຺ຐານສ຺ສ ຕສ຺ສ ສພ຺ຠາເວເຍວ ກາຍກມ຺ມາທິໂວຫາໂຣຕິ ຕໍ ເຕນ ກຕນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ກາຍກມ຺ມສ຺ສ ປວຕ຺ຕິຏ຺ຐານຠູຕໍ ທ຺ວາຣໍ ກາຍກມ຺ມທ຺ວາຣໍ. ຍທິ ເອວໍ ກມ຺ມທ຺ວາຣວວຕ຺ຖານໍ ນ ສິຍາ. ກາຍທ຺ວາເຣນ ຫິ ສິທ຺ຘໍ ກມ຺ມໍ ‘‘ກາຍກມ຺ມ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕໍ ປນ ‘‘ທ຺ວາເຣ ຈຣນ຺ຕິ ກມ຺ມານີ’’ຕິ (ຘ. ສ. ອຏ຺ຐ. ໑ ກາຍກມ຺ມທ຺ວາຣ) ວຈນໂຕ ວຈີທ຺ວາເຣປິ ສິຊ຺ຌຕີຕິ ທ຺ວາເຣນ ກມ຺ມວວຕ຺ຖານໍ ນ ສິຍາ, ຕຖາ ວຈີກມ຺ມໍ ກາຍທ຺ວາເຣປິ ສິຊ຺ຌຕີຕິ ກມ຺ເມນ ທ຺ວາຣວວຕ຺ຖານມ຺ປິ ນ ສິຍາຕິ? ຕໍ ນ, ຕພ຺ພຫຸລວຸຕ຺ຕິຍາ ເຈວ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ວຸຕ຺ຕິຍາ ຈ ວວຕ຺ຖິຕຕ຺ຕາ. ກາຍກມ຺ມຎ຺ຫິ ກາຍທ຺ວາເຣເຍວ ພຫຸລໍ ປວຕ຺ຕຕິ, ອປ຺ປໍ ວຈີທ຺ວາເຣ, ຕສ຺ມາ ກາຍທ຺ວາເຣ ພຫຸລປ຺ປວຕ຺ຕນໂຕ ເອຕສ຺ສ ກາຍກມ຺ມຠາໂວ ສິທ຺ໂຘ ວນຈຣກາທີນໍ ວນຈຣກາທິຠາໂວ ວິຍ. ຕຖາ ກາຍກມ຺ມເມວ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ກາຍທ຺ວາເຣ ປວຕ຺ຕຕິ, ນ ອິຕຣໍ, ຕສ຺ມາ ກາຍກມ຺ມສ຺ສ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ເອຕ຺ເຖວ ປວຕ຺ຕິໂຕ ອສ຺ສ ກາຍກມ຺ມທ຺ວາຣຠາໂວ ສິທ຺ໂຘ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄາມາທີນໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄາມາທິຠາໂວ ວິຍາຕິ ເນຕ຺ຖ ກມ຺ມທ຺ວາຣວວຕ຺ຖາເນ ໂກຈິ ວິພນ຺ໂຘຕິ. ວຈີກມ຺ມທ຺ວາເຣປິ ເອສ ປພນ຺ໂຘ ຍຖາສມ຺ຠວໍ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ມໂນກມ຺ມທ຺ວາຣໍ ປນ ສຍໍ ມໂນເຍວ ສມານໍ ອຕ຺ຕນາ ສຫຄຕເຈຕນາອນຠິຊ຺ຌາທິກມ຺ມານໍ ປວຕ຺ຕິທ຺ວາຣຠາເວນ ມໂນທ຺ວາຣສງ຺ຂໍ ລຠຕີຕິ ນ ຕໍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິທ຺ວາຣວເສນ ຄຓ຺ຫາຕິ. ນ ຫິ ສຍໍ ອຕ຺ຕໂຕວ ປວຕ຺ຕຕິ. ຍທິ ປນ ຈິຕ຺ຕສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ກມ຺ມທ຺ວາຣຠາເວນ ອຘິປ຺ເປຕາ, ຕທາ ເຕສໍ ກມ຺ມທ຺ວາຣຠາໂວ ມນສ຺ມິໍ ນ ອຸປຈາຣີຍຕີຕິ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມານໍ ຈິຕ຺ຕາຘິປຕິຠາໂວ ຈິຕ຺ເຕ ວິຍາຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ‘‘ມໂນກມ຺ມທ຺ວາຣ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ສຠາວໂຕ ປນ ກມ຺ມທ຺ວາຣໍ ນາມ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມາເຍວາຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ຕໂຕ ປວຕ຺ຕນໂຕ ມໂນກມ຺ມທ຺ວາຣວເສນ ປວຕ຺ຕຕິ. ອນນ຺ຕຣປຈ຺ຈຍຠູຕສ຺ສ ປນ ມໂນກມ຺ມທ຺ວາຣຠາເວ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ ນຕ຺ຖິ. ອິຘ ປນ ‘‘ອວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຊນຕ຺ຕາ’’ຕິ ວຈເນນ ກາຍວຈີກມ຺ມທ຺ວາຣວເສເນວ ອປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ສາຘິຕຕ຺ຕາ ມໂນກມ຺ມທ຺ວາຣໍ ນ ຄຫິຕເມວ. ນ ຫິ ‘‘ອວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຊນຕ຺ຕາ’’ຕິ ກາຣຓໍ ມໂນກມ຺ມທ຺ວາຣວເສນປິ ອປ຺ປວຕ຺ຕິໍ ສາເຘຕິ. ອຖ ວາ ‘‘ອວິປາກສຠາວໂຕ’’ຕິ ວຈເນນ ມໂນກມ຺ມທ຺ວາຣວເສນປິ ອປ຺ປວຕ຺ຕິ ສາຘິຕາ ໂຫຕິ. ‘‘ກມ຺ມທ຺ວາຣ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ກມ຺ມຄ຺ຄຫເນນ ນານກ຺ຂຓິກກມ຺ມສ຺ສ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ ຕສ຺ສາປິ ຄຫຓໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອິຕິ ອິເມສຸ ກາຍວຈີກມ຺ມທ຺ວາຣສງ຺ຂາເຕສຸ ທ຺ວີສຸ ທ຺ວາເຣສຸ, ມໂນກມ຺ມທ຺ວາເຣນ ສຫ ຕີສຸ ເອວ ວາ ຍຖາ ກຸສລໍ ປວຕ຺ຕຕິ, ນ ເອວໍ ວິປາໂກ, ຍຖາ ຈ ກຸສລໍ ກາຍວຈີມໂນກມ຺ມສ຺ສ ອາຍູຫນວເສນ ທານາທິປຸຎ຺ຎກິຣິຍວຕ຺ຖຸວເສນ ປວຕ຺ຕຕິ, ນ ເອວມຍໍ. ອຍໍ ປນ ເນວ ກາຍວຈີກມ຺ມທ຺ວາເຣສຸ ປວຕ຺ຕຕິ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິສມຸຏ຺ຐາປກຕ຺ຕາຠາວໂຕ, ນ ກມ຺ມວເສນ, ມໂນກມ຺ມທ຺ວາຣວເສນາປິ ຈ ປວຕ຺ຕຕິ ວິປາກຸປ຺ປາທນຠາວາຠາວໂຕ, ນ ປຸຎ຺ຎກິຣິຍວເສນ ປວຕ຺ຕຕິ ທານາທິວເສນ ອປ຺ປວຕ຺ຕນໂຕຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ກມ຺ມທ຺ວາຣຎ຺ຈ…ເປ… ໂນ ສມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອວນ຺ຕິ ທານາທິວເສນ.

໓໗. ‘‘ປຣິຕ຺ຕາຣມ຺ມຓຕ຺ຕາ’’ຕິອາທິ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມວເສນ ວິເສສທສ຺ສນໍ. ຍສ຺ມາ ເອເຕ ປຣິຕ຺ຕາຣມ຺ມຓາ, ກຣຸຓາມຸທິຕາ ຈ ປຎ຺ຎຕ຺ຕາຣມ຺ມຓາ ສຕ຺ຕປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍໍ ປວຕ຺ຕນໂຕ, ຕສ຺ມາ ທ຺ວິນ຺ນມາລມ຺ພຓານໍ ເອກຈິຕ຺ຕສ຺ສ ວິສຍຠາວານນຸຄມນໂຕ ນ ເຕສຸ ກຣຸຓາມຸທິຕາ ກທາຈິປິ ຊາຍນ຺ຕີຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ປຐມຄາຖາຍ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

໓໘. ທຸຕິຍຄາຖາຍ ປນ ຫິ-ສທ຺ໂທ ຍສ຺ມາຕິ ອິມສ຺ສ ອຕ຺ເຖ. ຍສ຺ມາ ‘‘ປຎ຺ຈ ສິກ຺ຂາປທາ ກຸສລາ’’ຕິ (ວິຠ. ໗໑໕) ວຸຕ຺ຕາ, ຕສ຺ມາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ຠຄວຕາ ຫິ ສິກ຺ຂາປທວິຠງ຺ເຄ ‘‘ປຎ຺ຈ ສິກ຺ຂາປທາ ກຸສລາ’’ຕິ (ວິຠ. ໗໑໕) ເອວໍ ‘‘ປາຓາຕິປາຕາ ເວຣມຓີ’’ຕິອາທີນໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ສິກ຺ຂາປທານໍ ກຸສລຠາໂວ ວຸຕ຺ໂຕ, ເຕ ຈ ວິຣຕິສຠາວາ ເອວ ອາທິໂຕ ຕິຓ຺ຓໍ ສິກ຺ຂາປທານໍ, ປຈ຺ຉິມສ຺ສ ຈ ສມ຺ມາກມ຺ມນ຺ເຕ, ອິຕຣສ຺ສ ສມ຺ມາວາຈາຍໍ, ປຎ຺ຈນ຺ນມ຺ປິ ມິຈ຺ຉາຊີວເຫຕຸກປຎ຺ຈທຸຈ຺ຈຣິຕໂຕ ວິຣມຓວເສນ ປວຕ຺ຕານໍ ສມ຺ມາອາຊີເວ ຈ ອນ຺ໂຕຠາວໂຕ, ຕສ຺ມາ ຕາ ເອກນ຺ຕກຸສລຠູຕານໍ ກທາຈິ ອພ຺ຍາກເຕ ລຠນ຺ຕິ, ອິຕຣຖາ ສທ຺ຘາສຕິອາທໂຍ ວິຍ ‘‘ສິຍາ ກຸສລາ, ສິຍາ ອພ຺ຍາກຕາ’’ຕິ ວຸຈ຺ເຈຍ຺ຍຸນ຺ຕິ. ຍທິ ເອວໍ ໂລກຸຕ຺ຕຣຜເລສຸ ອຏ຺ຐ, ສຕ຺ຕ ວາ ມຄ຺ຄງ຺ຄາ ນ ລພ຺ຠນ຺ຕີຕິ? ໂນ ນ ລພ຺ຠນ຺ຕິ ໂລກິຍວິຣຕີນເມວ ຕຕ຺ຖ ເອກນ຺ຕກຸສລຠາວສ຺ສ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ, ໂລກຸຕ຺ຕຣວິຣຕິໂຍ ປນ ຜລສ຺ສ ມຄ຺ຄປຏິພິມ຺ພຠູຕຕ຺ຕາ ມຄ຺ຄສທິສໂຕ ອຏ຺ຐງ຺ຄິກຕາຍ, ສຕ຺ຕງ຺ຄິກຕາຍ ຈ ຠວິຕພ຺ພນ຺ຕິ ນ ຈ ເອກນ຺ຕກຸສລຠາເວນ ວວຕ຺ຖາເປຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕາ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ອຸປຣິ ໂລກຸຕ຺ຕຣຜເລສຸປິ ອຏ຺ຐງ຺ຄິກຕາທິເຠໂທ ມຄ຺ໂຄ ອຸທ຺ຘໂຏຕິ.

໓໙. ‘‘ຕຖາຘິປຕິໂນ’’ຕິອາທິ ອຘິປຕິວເສນ ວິເສສທສ຺ສນໍ. ສພ຺ເພສມ຺ປິ ຫິ ເຕຠູມກກຸສລານໍ ອຎ຺ໂຎ ອາຍູຫນກາໂລ, ອຎ຺ໂຎ ວິປຈ຺ຈນກາໂລ, ຕສ຺ມາ ນ ຕານິ ອຕ຺ຕໂນ ວິປາເກຫິ ອຘິປຕິໍ ຄາຫາເປຕຸໍ ສກ຺ໂກນ຺ຕີຕິ ນ ເຕ ຉນ຺ທາທີນິ ຘຸຣໍ ກຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ໂລກຸຕ຺ຕຣກຸສລານິ ຈ ປນ ອາຍູຫນກາລສ຺ສ, ວິປຈ຺ຈນກາລສ຺ສ ຈ ອນ຺ຕຣາຠາວໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ຉນ຺ທາທີນໍ ພລສ຺ສ ອວູປສນ຺ຕກາເລເຍວ ວິປາກໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕນ຺ຕີຕິ ອນນ຺ຕຣປຈ຺ຈຍາ ຫຸຕ຺ວາ ວິປາເກຫິ ອຘິປຕິໍ ຄາຫາເປຕຸໍ ສກ຺ໂກນ຺ຕີຕິ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ອຸປຣິ ໂລກຸຕ຺ຕຣວິປາການໍ ອຘິປຕິໂຍຄໍ ວກ຺ຂຕິ.

໔໐. ຍສ຺ມາ ໂມຣວາປິວາສິມຫາທຕ຺ຕຕ຺ເຖເຣນ ວິປາການໍ ອາຄມນໂຕ ອສງ຺ຂາຣິກສສງ຺ຂາຣິກຠາໂວ ອິຈ຺ຉິໂຕ, ຕິປິຏກຈູຬນາຄຕ຺ເຖເຣນ ປຈ຺ຈຍໂຕ, ຕສ຺ມາ ອຸຠິນ຺ນມ຺ປິ ມຕິທສ຺ສນຕ຺ຖມາຫ ‘‘ອສງ຺ຂາຣສສງ຺ຂາຣວິຘານ’’ນ຺ຕິອາທິ. ປຸຣິມຕ຺ເຖໂຣ ຫິ ຍຖາ ມຸເຂ ຈລິເຕ ອາທາສຕເລ ມຸຂນິມິຕ຺ຕໍ ຈລຕິ, ເອວໍ ອສງ຺ຂາຣິກສ຺ສ ກຸສລສ຺ສ ວິປາໂກ ອສງ຺ຂາຣິໂກ, ສສງ຺ຂາຣິກສ຺ສ ວິປາໂກ ສສງ຺ຂາຣິໂກຕິ ອາຫ, ຕສ຺ມາ ຕສ຺ສ ມຕິທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ອສງ຺ຂາຣ…ເປ… ປຸຎ຺ຎໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ທຸຕິຍຕ຺ເຖໂຣ ປນ ອສງ຺ຂາຣິກາທີສຸ ເຍນ ເກນຈິປິ ຈິຕ຺ເຕນ ກມ຺ເມ ອາຍູຫິເຕ ອາສນ຺ນມຣຓສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ, ປເຣສໍ ວາ ປໂຍເຄນ ວິນາ ອສງ຺ຂາເຣນ ອປ຺ປໂຍເຄນ ກມ຺ມກມ຺ມນິມິຕ຺ຕຄຕິນິມິຕ຺ຕປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາເນ ປຏິສນ຺ຘິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ ອສງ຺ຂາຣິກາ. ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ສສງ຺ຂາເຣນ ສປ຺ປໂຍເຄນ ກມ຺ມາທິປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາເນ ສສງ຺ຂາຣິກາ. ຕຖາ ຠວງ຺ຄຈຸຕິໂຍປິ. ຕທາຣມ຺ມຓຎ຺ຈ ປຓີຕາປຓີຕອຸຕຸໂຠຊນາທິປຈ຺ຈຍວເສນ, ອນນ຺ຕຣນິຣຸທ຺ຘກຸສລາກຸສລສ຺ສ ວເສນ ວາ ອສງ຺ຂາຣສສງ຺ຂາຣນ຺ຕິ ເອວໍ ປຈ຺ຈຍໂຕ ອສງ຺ຂາຣິກາທິວິຘານຕມາຫ, ຕສ຺ມາ ຕສ຺ສ ມຕິທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ເຎຍ຺ຍໍ ປຈ຺ຈຍໂຕ ເຈວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິທເມວ ຈ ປນ ອາຈຣິຍາ ປສໍສນ຺ຕິ.

໔໑-໒. ຫີນາທີນໍ ວິປາກຕ຺ຕາຕິ ອຘິປຕິໂຍຄາຠາເວປິ ຫີນມຊ຺ຌິມປຓີຕານໍ ກຸສລານໍ ວິປາກຕ຺ຕາ. ເອເຕນ ອາຄມນໂຕ ຫີນາທິຠາວໍ ວິຠາເວຕິ. ວິເນຍ຺ຍສນ຺ຕານຄຕກິເລສມລວິຘມເນນ ຕສ຺ສ ປຸນນໂຕ ປຸຎ຺ໂຎ ວາໂທ ວຈີໂຆໂສ ເອຕສ຺ສ, ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ປຸຎ຺ຎໍ ວທຕີຕິ ວາ ປຸຎ຺ຎວາທີ, ເຕນ ປຸຎ຺ຎວາທິນາ. ‘‘ເອກນ຺ເຕນ ສວຕ຺ຖຸກ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ຣູປໂລເກ ປວຕ຺ຕິ ອນິວາຣິຕາຕິ ອາຫ ‘‘ກາມໂລກສ຺ມິ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ນ ປນຎ຺ຎຕ຺ຖ ຊາຍເຕ’’ຕິ ອິມິນາ ປນ ພ຺ຍຕິເຣກໂຕ ລທ຺ຘມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕີຕິ.

ເອວໍ ຕາວ ສເຫຕຸກວິປາເກ ນິທ຺ທິສິຕ຺ວາ ອິທານິ ອເຫຕຸເກ ນິທ຺ທິສິຕຸໍ ‘‘ອເຫຕຸກວິປາກຈິຕ຺ຕໍ ປນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ກສ຺ມາ ປນ ສເຫຕຸກສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ອເຫຕຸກວິປາໂກ ໂຫຕີຕິ? ວຸຈ຺ຈເຕ – ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓາທີນໍ ຕາວ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ອາຣມ຺ມຓາຠິນິປາຕມຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອໂລຠາທິສມ຺ປໂຍໂຄ ນ ສມ຺ຠວຕິ, ຕຖາ ມນ຺ທຕຣກິຈ຺ເຈສຸ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນສນ຺ຕີຣເຓສູຕິ ເອວໍ ເຫຕູນໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອສມ຺ຠວໂຕ ຈ ເນສໍ ອເຫຕຸກຕາ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ອຸເປກ຺ຂາທິໂຍເຄ ປນ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓາທີນໍ ຕາວ ຈຕຸນ຺ນໍ ອິຏ຺ຐາຣມ຺ມເຓປິ ປວຕ຺ຕມານານໍ ວຕ຺ຖາຣມ຺ມຓສງ຺ຆຏ຺ຏນາຍ ທຸພ຺ພລຠາວໂຕ ອຸເປກ຺ຂາສຫຄຕຕາ, ກາຍວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ຈ ຕາຍ ພລວຠາວໂຕ ສຸຂສຫຄຕຕາ ໂຫຕິ. ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນໍ ປນ ອາຣມ຺ມຓຆຏ຺ຏນໂຍຄ຺ຍຠາເວນ ໂອຬາຣິກຕ຺ຕາ, ຈຕຸຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓາຕີຕວເສນ ຈິຣຊາຕຕ຺ຕາ ຈ ທຸພ຺ພລມຕ຺ຕໂນ ນິສ຺ສເຍນ ສຫ ອສມານຊາຕິກຎ຺ຈ ຈກ຺ຂາທິວຕ຺ຖຸໍ ນິສ຺ສາຍ ອຸປ຺ປນ຺ເນຫິ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓາທີຫິ ລທ຺ຘານນ຺ຕຣປຈ຺ຈຍຕາຍ, ອປຸພ຺ພນິສ຺ສຍຕາຍ ຈ ອາຣມ຺ມຓຣສສ຺ສາເທ ທຸພ຺ພລນ຺ຕິ ອິຏ຺ຐາທີສຸ ອາຣມ຺ມເຓສຸ ອຸເປກ຺ຂາສຫຄຕເມວ. ສນ຺ຕີຣຓໍ ປນ ວຸຕ຺ຕວິປຣີຕໂຕ ອິຏ຺ຐາຣມ຺ມເຓ ສຸຂສຫຄຕໍ, ອິຏ຺ຐມຊ຺ຌຕ຺ເຕ ຈ ອຸເປກ຺ຂາສຫຄຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸ ວິຍ ວິສິຏ຺ຐມນນກິຈ຺ຈາຠາວໂຕ ມໂນມຕ຺ຕາ ນິສ຺ສຕ຺ຕນິຊ຺ຊີວາທິອຕ຺ເຖຫິ ຘາຕຸ ຈາຕິ ມໂນຘາຕຸ. ສາ ຫິ ສຕິປິ ວິຎ຺ຎາຓຠາເວ ມໂນວິຎ຺ຎາຓໂຕ ສມ຺ຠວສ຺ສ ວິສິຏ຺ຐມນນກິຈ຺ຈສ຺ສ ອກຣຓໂຕ ມນນມຕ຺ຕາເຍວ ໂຫຕິ. ວຸຕ຺ຕລກ຺ຂຓວິປຣີຕໂຕ ປນ ມໂນ ຈ ຕໍ ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຕິ ມໂນວິຎ຺ຎາຓໍ, ຕເທວ ຍຖາວຸຕ຺ຕຏ຺ເຐນ ຘາຕູຕິ ມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸ.

ວິຎ຺ຎາຓປຎ຺ຈກໍ ນິຍຕາຣມ຺ມຓໍ ຍຖາກ຺ກມໍ ຣູປາທິເອເກກສ຺ເສວ ອາຣມ຺ມຓກຣຓໂຕ. ເສສຕ຺ຕຍມນິຍຕາຣມ຺ມຓໍ ປຎ຺ຈາຣມ຺ມຓິກຉຬາຣມ຺ມຓິກຠາວໂຕ.

ທຏ຺ຐພ຺ພຕາຍ ທິຏ຺ຐໍ, ຣູປາຍຕນໍ. ໂສຕພ຺ພຕາຍ ສຸຕໍ, ສທ຺ທາຍຕນໍ. ມຸນິຕພ຺ພຕາຍ ມຸຕໍ, ສມ຺ປຕ຺ຕສ຺ເສວ ຄເຫຕພ຺ພຕາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ, ຄນ຺ຘາທິຕ຺ຕຍສ຺ເສຕໍ ນາມໍ. ຈກ຺ຂາທີຫິ ວິນາ ເກວລໍ ມນສາ ເອວ ວິຊານິຕພ຺ພຕາຍ ວິຎ຺ຎາຕໍ, ຘມ຺ມາຍຕນໍ. ອນາມຏ຺ຐກາລວິເສສວຈນຕ຺ຕາ ຈ ເນສໍ ອຕີຕານາຄຕາປິ ຣູປາທໂຍ ທິຏ຺ຐາທິສທ຺ເທຫິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ເຕເນວ ຫິ ‘‘ທຏ຺ຐພ຺ພຕາຍາ’’ຕິອາທິນາ ກາລສາມຎ຺ເຎນ ເນສໍ ນິພ຺ພຈນໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ທິຏ຺ຐໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ຍສ຺ສ ຕໍ ທິຏ຺ຐາຣມ຺ມຓໍ. ເອວໍ ສຸຕາຣມ຺ມຓາທີສຸ.

ຈກ຺ຂຸໂຕ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ ຈກ຺ຂຸທ຺ວາຣໂຕວ ປວຕ຺ຕໍ ສພ຺ພວາກ຺ຍານໍ ອວຘາຣຓຜລຕ຺ຕາ. ເຕນ ມໂນຘາຕຸອາທີນໍ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓຠາໂວ ນິວາຣິໂຕ ໂຫຕິ ເຕສໍ ທ຺ວາຣນ຺ຕຣໂຕປິ ປວຕ຺ຕິສມ຺ຠວໂຕ. ອຖ ວາ ‘‘ຈກ຺ຂຸໂຕ ປວຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ສຎ຺ຊາຕິປ຺ປວຕ຺ຕິໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ສຎ຺ຈຣຓປ຺ປວຕ຺ຕິໍ, ຕສ຺ມາ ຍຖາ ກຸຓ຺ຑມຸຂໂຕ ອຸທກໍ ສຎ຺ຈຣຓວເສນ ປວຕ຺ຕຕິ, ນ ເອວໍ ປວຕ຺ຕມິຘ ຄຫິຕໍ. ຍຖາ ປນ ຈນ຺ທກນ຺ຕປາສາຓໂຕ ອຸທກໍ ສຎ຺ຊາຕິວເສນ ປວຕ຺ຕຕິ, ເອວໍ ປວຕ຺ຕເມວ ຈກ຺ຂຸໂຕ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ ຄຫິຕໍ. ຍຖາ ຈ ກິໍ? ຍຖາ ກຸຈ຺ຉິໂຕ ສມຸຏ຺ຐິຕໍ ປິຕ຺ຕເສມ຺ຫຣຸຫິຣາທິ ມຸຂໂຕ ສນ຺ທນ຺ຕມ຺ປິ ‘‘ມຸຂສ຺ສໂວ’’ຕິ ນ ວຸຈ຺ຈຕິ, ມຸຂໂຕເຍວ ປນ ສມຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ຕໂຕ ສວນ຺ຕໍ ເຂຬໍ ‘‘ມຸຂສ຺ສໂວ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເອວໍ ຫທຍວຕ຺ຖຸສນ຺ນິສ຺ສຍໂຕ ສມຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ຈກ຺ຂຸໂຕ ປວຕ຺ຕມານໍ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓໍ ນາມ ນ ໂຫຕິ. ຈກ຺ຂຸໂຕເຍວ ປນ ສມຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ຕໂຕ ປວຕ຺ຕມານໍ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓໍ ນາມາຕິ. ໂຍ ປນ ອິມມຕ຺ຖໍ ອສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ພ຺ຍຎ຺ຊນມຕ຺ຕສ຺ເສວ ອຠິນິວິສິຕ຺ວາ ຕໍທ຺ວາຣປ຺ປວຕ຺ຕານໍ ເສສານມ຺ປິ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓຠາວໍ ມຎ຺ເຎຍ຺ຍ, ຕໍ ນິວາເຣຕຸໍ ປກາຣນ຺ຕເຣນປິ ວິຄ຺ຄຫໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ຈກ຺ຂຸມ຺ຫິ ສນ຺ນິສ຺ສິຕ’’ນ຺ຕິ. ຍຖາ ຈກ຺ຂຸໂຕ ປວຕ຺ຕໍ, ຈກ຺ຂຸສນ຺ນິສ຺ສິຕໍ ວາ ວິຎ຺ຎາຓໍ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓໍ, ເອວໍ ໂສຕວິຎ຺ຎາຓາທີສຸປິ ‘‘ໂສຕໂຕ ປວຕ຺ຕໍ, ໂສຕສ຺ມິໍ ສນ຺ນິສ຺ສິຕໍ ວາ ວິຎ຺ຎາຓໍ ໂສຕວິຎ຺ຎາຓ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ໂຍຊນໍ ອຕິທິສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ຕຖາ ໂສຕວິຎ຺ຎາຓາທີນີ’’ຕິ.

ຈກ຺ຂຸສນ຺ນິສ຺ສິຕໍ ຫຸຕ຺ວາ ຣູປສ຺ສ ວິຊານນລກ຺ຂຓເມຕສ຺ສາຕິ ຈກ຺ຂຸສນ຺ນິສ຺ສິຕຣູປວິຊານນລກ຺ຂຓໍ. ຕຕ຺ຖ ຈກ຺ຂຸສນ຺ນິສ຺ສິຕວຈເນນ ທິພ຺ພຈກ຺ຂາທິກໍ ອຎ຺ຎໍ ຣູປາຣມ຺ມຓໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ນິວຕ຺ເຕຕິ. ວິຊານນ-ຄ຺ຄຫເຓນ ຈກ຺ຂຸສນ຺ນິສ຺ສິເຕ ຜສ຺ສາທິຘມ຺ເມ ນິວຕ຺ເຕຕິ. ຈກ຺ຂຸຣູປ-ຄ຺ຄຫເຓນ ນິສ຺ສຍໂຕ, ອາຣມ຺ມຓໂຕ ຈ ຈິຕ຺ຕໍ ວິຠາເວຕິ ອຸຠຍາຘີນວຸຕ຺ຕິກຕ຺ຕາ. ຍທິ ຫິ ຈກ຺ຂຸ ນາມ ນ ສິຍາ, ອນ຺ຘາປິ ຣູປໍ ປສ຺ເສຍ຺ຍຸໍ, ນ ຈ ປສ຺ສນ຺ຕິ. ຍທິ ຈ ນີລາທິຣູປໍ ນາມ ນ ສິຍາ, ເທສາທິນິຍເມນ ນ ຠວິຕພ຺ພໍ, ອຕ຺ເຖວ ຈ ນິຍໂມ. ເອກນ຺ຕສາຣມ຺ມຓຕາ ຈ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ວຸຕ຺ຕາຕິ ອາຣມ຺ມເຓນ ວິນາ ນີລາທິອາຠາສໍ ຈິຕ຺ຕໍ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ເອວໍ ປວຕ຺ໂຕ ວາໂທ ມິຈ຺ຉາວາໂທຕິ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ເຕນາຫ ຠຄວາ ‘‘ຈກ຺ຂຸຎ຺ຈ ປຏິຈ຺ຈ ຣູເປ ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓ’’ນ຺ຕິອາທິ (ມ. ນິ. ໑.໒໐໔, ໔໐໐; ໓.໔໒໑, ໔໒໕; ສໍ. ນິ. ໔.໖໐; ກຖາ. ໔໖໕). ເອຕ຺ຖ ສິຍາ – ກິໍ ປເນຕໍ ຈກ຺ຂຸ, ຣູປຎ຺ຈ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫນ຺ຕໍ ເອກເມວ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ, ອຸທາຫຸ ອເນກນ຺ຕິ? ຈກ຺ຂຸ ຕາວ ເອກມ຺ປິ, ຣູປໍ ປນ ອເນກເມວ ສງ຺ຄຕໍ. ກິໍ ກາຣຓໍ? ປຈ຺ຈຍຠາວວິເສສໂຕ. ຈກ຺ຂຸ ຫິ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ນິສ຺ສຍປຸເຣຊາຕອິນ຺ທ຺ຣິຍວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕປຈ຺ຈເຍຫິ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫນ຺ຕໍ ອຕ຺ຖິຠາເວເນວ ໂຫຕິ ຕສ຺ມິໍ ສຕິ ຕສ຺ສ ຠາວໂຕ, ອສຕິ ອຠາວໂຕ. ຍໂຕ ຕໍ ອຕ຺ຖິອວິຄຕປຈ຺ຈເຍຫິສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ສ຺ວາຍໍ ປຈ຺ຈຍຠາໂວ ນ ເອກສ຺ມິໍ ນ ສມ຺ຠວຕີຕິ ເອກມ຺ປິ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ. ຣູປໍ ປນ ຍທິປິ ຈກ຺ຂຸ ວິຍ ປຸເຣຊາຕອຕ຺ຖິອວິຄຕປຈ຺ຈເຍຫິ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ ປຸເຣຕຣໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ຫຸຕ຺ວາ ວິຊ຺ຊມານກ຺ຂເຓເຍວ ອຸປກາຣກຕ຺ຕາ, ຕຖາປິ ອເນກເມວ ສງ຺ຄຕໍ ຫຸຕ຺ວາ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ ອາຣມ຺ມຓຠາວໂຕ. ຍຎ຺ຫິ ຕໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ຕສ຺ສ ຍຖາ ຕຖາ ອຸປລພ຺ຠນີຍວເສເນວ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈຍຠາໂວ, ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ຈ ອິນ຺ທ຺ຣິຍາຘີນວຸຕ຺ຕິກສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓສຠາວູປລທ຺ຘິ ນ ເອກທ຺ວິກລາປຄຕວຓ຺ຓວເສນ ໂຫຕິ, ນາປິ ກຕິປຍກລາປຄຕວຓ຺ຓວເສນ, ອຖ ໂຂ ອາໂຠຄານຸຣູປໍ ອາປາຖຄຕວຓ຺ຓວເສນາຕິ ອເນກເມວ ຣູປໍ ສໍຫຈ຺ຈກາຣິຕາຍ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕີຕິ. ອມຸເມວ ຫິ ວິເສສໍ ວິຠາເວຕຸໍ ‘‘ຈກ຺ຂຸຎ຺ຈ ປຏິຈ຺ຈ ຣູເປ ຈາ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໒໐໔, ໔໐໐; ໓.໔໒໑, ໔໒໕; ສໍ. ນິ. ໔.໖໐; ກຖາ. ໔໖໕) ປາຬິຍໍ ວຈນເຠໂທ ກໂຕຕິ. ເອວໍ ໂສຕວິຎ຺ຎາເຓປິ ຍຖາຣຫໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ຆານວິຎ຺ຎາຓາທີນໍ ປນ ສມ຺ປຕ຺ຕຄ຺ຄາຫຕາຍ ອຕ຺ຕໂນ ນິສ຺ສເຍນ ສຫ ອລ຺ລີນສ຺ເສວ ຄຫຓໂຕ ເອກກລາປຄຕມ຺ປິ ຄນ຺ຘາທິກໍ ເຕສໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ.

ຣູປມຕ຺ຕາຣມ຺ມຓຣສນ຺ຕິ ຣູປາຍຕນມຕ຺ຕສ຺ເສວ ອາຣມ຺ມຓກຣຓຣສໍ. ມຕ຺ຕ-ສທ຺ເທນ ຍຖາ ອາຣມ຺ມຓນ຺ຕຣໍ ນິວຕ຺ເຕຕິ, ເອວໍ ຣູປາຍຕເນປິ ລພ຺ຠມາເນ ເອກຈ຺ເຈ ວິເສເສ ນິວຕ຺ເຕຕິ. ນ ຫິ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓໍ ວຓ຺ຓມຕ຺ຕໂຕ ອຎ຺ຎໍ ກິຎ຺ຈິ ນີລາທິວິເສສໍ ຕຕ຺ຖ ຄເຫຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ. ເຕນາຫ ຠຄວາ – ‘‘ປຎ຺ຈຫິ ວິຎ຺ຎາເຓຫິ ນ ກິຎ຺ຈິ ຘມ຺ມໍ ປຏິວິຊານາຕິ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ອຠິນິປາຕມຕ຺ຕາ’’ຕິ. ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານໍ ຣູປາຣມ຺ມເຓ ເອວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນໂຕ ຕທຠິມຸຂຠາເວນ ຄຓ຺ຫາຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຣູປາຠິມຸຂຠາວປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ. ອຕ຺ຕໂນ ອນນ຺ຕຣໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານານໍ ອຣູປຘມ຺ມານໍ ສມນນ຺ຕຣວິຄຕາ ອຣູປຘມ຺ມາ ປວຕ຺ຕິໂອກາສທາເນນ ອນນ຺ຕຣສມນນ຺ຕຣນຕ຺ຖິວິຄຕປຈ຺ຈເຍຫິ ອຸປກາຣກາ, ນິສ຺ສຍາຣມ຺ມຓາ ຘມ຺ມາ ວິຍ ອາສນ຺ນກາຣຓາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ຣູປາຣມ຺ມຓາຍ ກິຣິຍາມໂນຘາຕຸຍາ ອປຄມປທຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ. ໂສຕວິຎ຺ຎາຓາທີສຸປິ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ກິຣິຍາມໂນຘາຕຸຍາ ອາຣມ຺ມຓເຠທໂຕ ຠິນ຺ນສຠາວຕ຺ຕາ ອາຫ ‘‘ກິຣິຍາມໂນຘາຕູນ’’ນ຺ຕິ. ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓາທີຫິ ຄຫິຕໍ ຣູປາທິອາຣມ຺ມຓໍ ຕທນນ຺ຕຣເມວ ອປຣິປຕນ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕໍ ວິຍ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຣູປາທິສມ຺ປຏິຈ຺ຉນຣສ’’ນ຺ຕິ. ຕຖາຠາເວນ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນຠາເວນ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາຕີຕິ ຕຖາຠາວປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານໍ.

ຉສຸ ອາຣມ຺ມເຓສຸ ກທາຈິ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຊຈ຺ຈນ຺ຘາທິວເສນ ຕໂຕປິ ອູນານໍ, ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ຈ ທ຺ວິນ຺ນເມວ ວິຊານນສຠາວາປິ ຉຬາຣມ຺ມຓວິຊານນລກ຺ຂຓາ ວຸຕ຺ຕາ ຕໍສຠາວານຕິວຕ຺ຕນໂຕ, ຉສ຺ເວວ ວາ ອິຕເຣສໍ ອາຣມ຺ມຓານໍ ອນ຺ໂຕຄຘຕ຺ຕາ. ສນ຺ຕີຣຓາທິຣສາຕິ ຍຖາສມ຺ຠວໍ ສນ຺ຕີຣຓຕທາຣມ຺ມຓາທິກິຈ຺ຈາ, ສນ຺ຕີຣຓຕທາຣມ຺ມຓປຏິສນ຺ຘິຠວງ຺ຄຈຸຕິກິຈ຺ຈາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ‘‘ຫທຍວຕ຺ຖຸປທຏ຺ຐານາ’’ຕິ ອິທໍ ອິມາສໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕູນໍ ອນິພທ຺ຘຏ຺ຐານຕາຍ ນິພທ຺ຘກາຣຓໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ວຸຕ຺ຕນເຍນ ປນ ‘‘ຕໍຕໍອນນ຺ຕຣາຕີຕວິຎ຺ຎາຓາປຄມປທຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິປິ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິເຍວ. ອເຫຕຸກຈິຕ຺ຕານໍ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ລກ຺ຂຓາທິກສ຺ສ ທສ຺ສິຕຕ຺ຕາ ປຣິເສສໂຕ ສເຫຕຸກຈິຕ຺ຕານໍ ເອກສທິສເມວ ລກ຺ຂຓາທິກນ຺ຕິ ວິຎ຺ຎາຍຕິ. ຕໍ ປນ ເຫຏ຺ຐາ ວິຠາວິຕເມວ.

ອິທານິ ອິມາສໍ ອາຣມ຺ມຓາທິໂຕ ເຠທໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕຕ຺ຖ ປຐມາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອກນ຺ຕມິຏ຺ຐາຣມ຺ມເຓຕິ ເອກນ຺ເຕເນວ ອິຏ຺ຐາຣມ຺ມເຓ, ອຕິອິຏ຺ຐາຣມ຺ມເຓຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຎ຺ຈສຸ ຐາເນສູຕິ ສເຫຕຸກວິປາການໍ ວຸຕ຺ເຕສຸ ຈຕູສຸ, ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນໂວຏ຺ຐພ຺ພນານໍ ອນ຺ຕຣາຬສງ຺ຂາຕສນ຺ຕີຣຓຏ຺ຐາເນ ຈາຕິ ປຎ຺ຈສຸ ຐາເນສຸ, ປຎ຺ຈສຸ ກິຈ຺ເຈສູຕິ ວາ ອຕ຺ໂຖ. ກິຎ຺ຈາປິ ໂສມນສ຺ສປຏິສນ຺ຘິກສ຺ສ ໂທມນສ຺ສຊວນາວສາເນ ຕທາຣມ຺ມຓສມ຺ຠເວ ອສຕິ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ປຣິຈິຕປຸພ຺ພໍ ປຣິຕ຺ຕາຣມ຺ມຓມາຣພ຺ຠ ອຸເປກ຺ຂາສຫຄຕສນ຺ຕີຣຓມຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ອິຈ຺ຉິຕໍ, ຕຖາ ປນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານສ຺ສ ກທາຈິເຍວ ສມ຺ຠວໂຕ ເຍຠຸຍ຺ຍປ຺ປວຕ຺ຕິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຉ ຐານານິ ອວຕ຺ວາ ປຎ຺ເຈວ ວຸຕ຺ຕານິ. ອຖ ວາ ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານໍ ຕທາຣມ຺ມຓຏ຺ຐາເນເຍວ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕີຕິ ຕໍວເສເນວ ຕສ຺ສາປິ ຐານໍ ຄຫິຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອຈກ຺ຂຸສໍວຕ຺ຕນິກກມ຺ມນິພ຺ພຕ຺ຕຕາຍ ຊາຕິຍາ ອນ຺ໂຘ ຊຈ຺ຈນ຺ໂຘ. ກິຎ຺ຈາປິ ຫິ ຊາຕິກ຺ຂເຓ ອຓ຺ຑຊຊລາພຸຊານໍ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ຈກ຺ຂຸ ນຕ຺ຖິ, ຍສ຺ສ ຠາວາຠາວໂຕ ອນ຺ຘານນ຺ຘວິຈາຣຓາ ຠເວຍ຺ຍ, ຕຖາປິ ຈກ຺ຂຸສ຺ສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາຣຫກາເລປິ ຈກ຺ຂຸວິປຕ຺ຕິວິພນ຺ຘເກນ ກມ຺ມຸນາ ປຏິຫຕສາມຕ຺ຖິເຍນ ປຏິສນ຺ຘິທາຍເກນ ອິຕເຣນາປິ ວາ ກມ຺ເມນ ຕສ຺ສ ອນຸປາທິຍມານຕ຺ຕາ ສຕ຺ໂຕ ‘‘ຊຈ຺ຈນ຺ໂຘ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຖ ວາ ຊຈ຺ຈນ຺ໂຘຕິ ປສູຕິຍໍເຍວ ອນ຺ໂຘ, ມາຕຸກຸຈ຺ຉິຍໍເຍວ ອນ຺ໂຘ ຫຸຕ຺ວາ ນິກ຺ຂນ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນ ທຸເຫຕຸກຕິເຫຕຸການໍ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິຄຕກາເລປິ ຈກ຺ຂຸສ຺ສ ອວິປຊ຺ຊນໍ ສິທ຺ຘໍ ໂຫຕິ, ເອວໍ ຊາຕິພຘິຣາທີສຸປິ ຍຖາຣຫໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ຊຈ຺ຈຊໂຬຕິ ຊາຕິຍາ ອຎ຺ຎາຓໂກ. ກິຎ຺ຈາປິ ທຸເຫຕຸກປຏິສນ຺ຘິໂກປິ ຊາຕິຍໍ ອຎ຺ຎາຓໂກ, ຕສ຺ສ ປນ ປວຕ຺ຕິຍໍ ປຎ຺ຎາ ສມ຺ຠວຕີຕິ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ເຍຠຸຍ຺ຍໂຕ ປວຕ຺ຕິຍມ຺ປິ ປຎ຺ຎາຍາສມ຺ຠວໂຕ ຊຈ຺ຈຊໂຬ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຊຈ຺ຈຸມ຺ມຕ຺ຕໂກ ສຸຣາເມຣຍປານາທິອຸມ຺ມຕ຺ຕກຠາວສໍວຕ຺ຕນິກກມ຺ມປຣິຠາວິເຕນ ກມ຺ເມນ ຄຫິຕປຏິສນ຺ຘິໂກ. ປຓ຺ຑໂກຕິ ປຣທາຣຄມນາທິກມ຺ມປຣິຠາວິເຕນ ກມ຺ມຸນາ ຄຫິຕປຏິສນ຺ຘິໂກ. ໂສ ປຎ຺ຈວິໂຘ ອາສິຕ຺ຕປຓ຺ຑໂກ ອຸສູຍປຓ຺ຑໂກ ປກ຺ຂປຓ຺ຑໂກ ໂອປກ຺ກມິກປຓ຺ຑໂກ ນປຸໍສກປຓ຺ຑໂກຕິ. ອິຘ ປນ ໂອປກ຺ກມິກປຓ຺ຑກສ຺ສ ສເຫຕຸກສ຺ສາປິ ຠາວໂຕ, ນປຸໍສກສ຺ສ ຈ ວິສຸໍ ຄຫຓໂຕ ຕໂຍ ປຓ຺ຑກາ ອຘິປ຺ເປຕາ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ຊາຕິມູຄຊາຕິປງ຺ຄຸລມມ຺ມນາທີນໍ ສງ຺ຄໂຫ. ເກຈິ ປນ ‘‘ເອກຈ຺ເຈ ອເຫຕຸກປຏິສນ຺ຘິກາ ອວິກລິນ຺ທ຺ຣິຍາ ຫຸຕ຺ວາ ໂຖກໍ ວິຈາຣຓປກຕິກາປິ ໂຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ຕາທິສານມ຺ປິ ອິຘ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ສງ຺ຄໂຫ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຊຈ຺ຈນ຺ຘາທີນເມວ ອຍໍ ປຏິສນ຺ຘີຕິ ນ ຄເຫຕພ຺ພາ. ຊຈ຺ຈນ຺ຘາທໂຍ ປນ ອິມິນາ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕີຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

໔໓. ຕິເຫຕຸກປຸຎ຺ຎສ຺ສາຕິ ຕິເຫຕຸກສ຺ສປິ ອຸກ຺ກຏ຺ຐປຸຎ຺ຎສ຺ສ. ທຸເຫຕຸກມ຺ມສ຺ສ ປນ ສພ຺ພຖາປິ ໂສຬສນ຺ນໍ ວິປາການໍ ອສມ຺ຠວໂຕ ຕປ຺ປຏິກ຺ເຂປປຣຕ຺ຕາ ເຈຕນາຍ ‘‘ຕິເຫຕຸກປຸຎ຺ຎສ຺ສາ’’ຕິ ອວິເສສໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ.

ກາມາວຈຣວິປາກວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.