ຣູປສມຸທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໓. ອຸປາທິນ຺ນານຸປາທິນ຺ນສນ຺ຕາເນສຸ ສສມ຺ຠາຣຘາຕຸວເສນ ມຫນ຺ຕາ ຫຸຕ຺ວາ ຠູຕາ ປາຕຸຠູຕາຕິ ມຫາຠູຕາ (ຘ. ສ. ອຏ຺ຐ. ໕໘໔). ອຖວາ ອເນກວິຘອພ຺ຠຸຕວິເສສທສ຺ສເນນ, ອເນກາຠູຕທສ຺ສເນນ ວາ ມຫນ຺ຕານິ ອພ຺ຠຸຕານິ, ອຠູຕານິ ວາ ເອເຕສູຕິ ມຫາຠູຕາ, ມາຍາກາຣາທໂຍ. ເຕຫິ ສມານາ ສຍໍ ອນີລາທິສຠາວາເນວ ນີລາທິອຸປາທາຍຣູປທສ຺ສນາທິໂຕຕິ ມຫາຠູຕາ. ມນາປວຓ຺ຓສຓ຺ຐານາທີຫິ ວາ ສຕ຺ຕານໍ ວຎ຺ຈິກາ ຍກ຺ຂິນິອາທໂຍ ວິຍ ມນາປອິຕ຺ຖິປຸຣິສຣູປທສ຺ສນາທິນາ ສຕ຺ຕານໍ ວຎ຺ຈກຕ຺ຕາ ມຫນ຺ຕານິ ອຠູຕານິ ເອເຕສູຕິ ມຫາຠູຕາ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຫຕໍ –

‘‘ມຫນ຺ຕາ ປາຕຸຠູຕາຕິ, ມຫາຠູຕສມາຕິ ວາ;

ວຎ຺ຈກຕ຺ຕາ ອຠູເຕນ, ‘ມຫາຠູຕາ’ຕິ ສມ຺ມຕາ’’ຕິ. (ອຠິຘ. ໖໒໖);

ອຖ ວາ ມຫນ຺ຕປາຕຸຠາວໂຕ ມຫນ຺ຕານິ ຠວນ຺ຕິ ເອເຕສຸ ອຸປາທາຣູປານິ, ຠູຕານິ ຈາຕິ ມຫາຠູຕານິ. ມຫາຠູເຕ ອຸປາທາຍ ປວຕ຺ຕໍ ຣູປໍ ອຸປາທາຍຣູປໍ. ຍທິ ເອວໍ ‘‘ເອກໍ ມຫາຠູຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ຕໂຕ ມຫາຠູຕາ’’ຕ຺ຍາທິວຈນໂຕ (ປຏ຺ຐາ. ໑.໑.໕໓) ເອເກກມຫາຠູຕາ ເສສມຫາຠູຕານໍ ນິສ຺ສຍາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ເຕສມ຺ປິ ອຸປາທາຍຣູປຕາປສງ຺ໂຄຕິ? ນຍິທເມວໍ ອຸປາທາເຍວ ປວຕ຺ຕຣູປານໍ ຕໍສມຎ຺ຎາສິທ຺ຘິໂຕ. ຍຎ຺ຫິ ມຫາຠູເຕ ອຸປາທິຍຕິ, ສຍຎ຺ຈ ອຎ຺ເຎຫິ ອຸປາທີຍຕິ. ນ ຕໍ ອຸປາທາຍຣູປໍ. ຍໍ ປນ ອຸປາທີຍເຕວ, ນ ເກນຈິ ອຸປາທີຍຕິ, ຕເທວ ອຸປາທາຍຣູປນ຺ຕິ ນຕ຺ຖິ ຠູຕານໍ ຕພ຺ໂພຫາຣປ຺ປສງ຺ໂຄ. ອປິຈ ຈຕຸນ຺ນໍ ມຫາຠູຕານໍ ອຸປາທາຍຣູປນ຺ຕິ ອຸປາທາຍຣູປລກ຺ຂຓນ຺ຕິ ນຕ຺ຖິ ຕໂຍ ອຸປາທາຍ ປວຕ຺ຕານໍ ອຸປາທາຍຣູປຕາຕິ.

໔. ປຖນຏ຺ເຐນ ປຖວີ, ຕຣຸປພ຺ພຕາທີນໍ ປກຕິປຖວີ ວິຍ ສຫຊາຕຣູປານໍ ປຕິຏ຺ຐານຠາເວນ ປກ຺ຂາຍຕິ, ອຸປຏ຺ຐາຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ປຖວີ ເອວ ຘາຕຸ ສລກ຺ຂຓຘາຣຓາທິໂຕ ນິສ຺ສຕ຺ຕນິຊ຺ຊີວຏ຺ເຐນ ສຣີຣເສລາວຍວຘາຕຸສທິສຕ຺ຕາ ຈາຕິ ປຖວີຘາຕຸ. ອາເປຕິ ສຫຊາຕຣູປານິ ປຕ຺ຖຣຕິ, ອາປາຍຕິ ວາ ພ຺ຣູເຫຕິ ວຑ຺ເຒຕີຕິ ອາໂປ. ເຕເຊຕິ ປຣິປາເຈຕິ, ນິເສຕິ ວາ ຕິກ຺ຂຠາເວນ ເສສຠູຕຕ຺ຕຍໍ ອຸສ຺ມາເປຕີຕິ ເຕໂຊ. ວາຍຕິ ເທສນ຺ຕຣຸປ຺ປຕ຺ຕິເຫຕຸຠາເວນ ຠູຕສງ຺ຆາຕໍ ປາເປຕີຕິ ວາໂຍ. ຈຕສ຺ໂສປິ ປເນຕາ ຍຖາກ຺ກມໍ ກຖິນຕ຺ຕທວຕ຺ຕອຸຓ຺ຫຕ຺ຕວິຕ຺ຖມ຺ຠນຕ຺ຕລກ຺ຂຓາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

໕. ຈກ຺ຂາທີນໍ ວຈນຕ຺ໂຖ ເຫຏ຺ຐາ ກຖິໂຕວ. ປສາທຣູປໍ ນາມ ຈຕຸນ຺ນໍ ມຫາຠູຕານໍ ປສນ຺ນຠາວເຫຕຸກຕ຺ຕາ. ຕໍ ປນ ຍຖາກ຺ກມໍ ທຏ຺ຐຸກາມຕາໂສຕຸກາມຕາຆາຍິຕຸກາມຕາສາຍິຕຸກາມຕາຜຸສິຕຸກາມຕານິທານກມ຺ມສມຸຏ຺ຐານຠູຕປ຺ປສາທລກ຺ຂຓໍ. ຕຕ຺ຖ ຈກ຺ຂຸ ຕາວ ມຊ຺ເຌ ກຓ຺ຫມຓ຺ຑລສ຺ສ ອູກາສິຣປ຺ປມາເຓ ອຠິມຸເຂ ຐິຕານໍ ສຣີຣສຓ຺ຐານຸປ຺ປຕ຺ຕິປເທເສ ເຕລມິວ ປິຈຸປຏລານິ ສຕ຺ຕກ຺ຂິປຏລານິ ພ຺ຍາເປຕ຺ວາ ຘາຣຓນຫາປນມຓ຺ຑນພີຊນກິຈ຺ຈາຫິ ຈຕູຫິ ຘາຕີຫິ ວິຍ ຂຕ຺ຕິຍກຸມາໂຣ ສນ຺ຘາຣຓພນ຺ຘນປຣິປາຈນສມຸທີຣຓກິຈ຺ຈາຫິ ຈຕູຫິ ຘາຕູຫິ ກຕູປກາຣໍ ອຸຕຸຈິຕ຺ຕາຫາເຣຫິ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠິຍມານໍ ອາຍຸນາ ປຣິປາລິຍມານໍ ວຓ຺ຓາທີຫິ ປຣິວາຣິຕໍ ຍຖາໂຍຄໍ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓາທີນໍ ວຕ຺ຖຸທ຺ວາຣຠາວໍ ສເຘນ຺ຕໍ ປວຕ຺ຕຕິ, ອິຕຣໍ ‘‘ສສມ຺ຠາຣຈກ຺ຂູ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເອວໍ ໂສຕາທໂຍປິ ຍຖາກ຺ກມໍ ໂສຕພິລພ຺ຠນ຺ຕເຣ ອງ຺ຄຸລິເວຘນາກາຣໍ ອຸປຈິຕຕນຸຕມ຺ພໂລມໍ, ນາສິກພ຺ຠນ຺ຕເຣ ອຊປທສຓ຺ຐານໍ, ຊິວ຺ຫາມຊ຺ເຌ ອຸປ຺ປລທລຄ຺ຄສຓ຺ຐານໍ ປເທສໍ ອຠິພ຺ຍາເປຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ອິຕຣໍ ປນ ຐເປຕ຺ວາ ກມ຺ມຊເຕຊສ຺ສ ປຕິຏ຺ຐານຏ຺ຐານໍ ເກສຄ຺ຄໂລມຄ຺ຄນຂຄ຺ຄສຸກ຺ຂຈມ຺ມານິ ຈ ອວເສສໍ ສກລສຣີຣໍ ຜຣິຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕຕິ. ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ອິຕເຣຫິ ຕສ຺ສ ສງ຺ກໂຣ ນ ໂຫຕິ ຠິນ຺ນນິສ຺ສຍລກ຺ຂຓຕ຺ຕາ. ເອກນິສ຺ສຍານິປິ ຫິ ຣູປຣສາທີນິ ລກ຺ຂຓເຠທໂຕ ອສໍກິຓ຺ຓາຕິ ກິໍ ປນ ຠິນ຺ນນິສ຺ສຍາ ປສາທາ.

໖. ອາໂປຘາຕຸຍາ ສຸຂຸມຠາເວນ ຜຸສິຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອາໂປຘາຕຸ ວິວຊ຺ຊິຕໍ ຠູຕຕ຺ຕຍສງ຺ຂາຕ’’ນ຺ຕິ. ກິຎ຺ຈາປິ ຫິ ສີຕຕາ ຜຸສິຕ຺ວາ ຄຍ຺ຫຕິ, ສາ ປນ ເຕໂຊເຍວ. ມນ຺ເທ ຫິ ອຸຓ຺ຫຕ຺ເຕ ສີຕພຸທ຺ຘິ ສີຕຕາສງ຺ຂາຕສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ຄຸຓສ຺ສ ອຠາວໂຕ. ຕຍິທໍ ສີຕພຸທ຺ຘິຍາ ອນວຏ຺ຐິຕຠາວໂຕ ວິຎ຺ຎາຍຕິ ປາຣາປາເຣ ວິຍ. ຕຖາ ຫິ ຆມ຺ມກາເລ ອາຕເປ ຐຕ຺ວາ ຉາຍໍ ປວິຏ຺ຐານໍ ສີຕພຸທ຺ຘິ ໂຫຕິ, ຕຕ຺ເຖວ ຈິຣກາລໍ ຐິຕານໍ ອຸຓ຺ຫພຸທ຺ຘິ. ຍທິ ຈ ອາໂປຘາຕຸ ສີຕຕາ ສິຍາ, ອຸຓ຺ຫຠາເວນ ສຫ ເອກສ຺ມິໍ ກລາເປ ອຸປລພ຺ເຠຍ຺ຍ, ນ ເຈວໍ ອຸປລພ຺ຠຕິ, ຕສ຺ມາ ວິຎ຺ຎາຍຕິ ‘‘ນ ອາໂປຘາຕຸ ສີຕຕາ’’ຕິ. ເຍ ປນ ‘‘ທວຕາ ອາໂປຘາຕຸ, ສາ ຈ ຜຸສິຕ຺ວາ ຄຍ຺ຫຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ເຕ ວຕ຺ຕພ຺ພາ ‘‘ທວຕາ ນາມ ຜຸສິຕ຺ວາ ຄຍ຺ຫຕີຕິ ອິທໍ ອາຍສ຺ມນ຺ຕານໍ ອຠິມານມຕ຺ຕໍ ສຓ຺ຐາເນ ວິຍາ’’ຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ໂປຣາເຓຫິ –

‘‘ທວຕາສຫວຸຕ຺ຕີນິ, ຕີຓິ ຠູຕານິ ສມ຺ຜຸສໍ;

ທວຕໍ ສມ຺ຜຸສາມີຕິ, ໂລໂກຍມຠິມຎ຺ຎຕິ.

‘‘ຠູເຕ ຜຸສິຕ຺ວາ ສຓ຺ຐານໍ, ມນສາ ຄຓ຺ຫໂຕ ຍຖາ;

ປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕ ຜຸສາມີຕິ, ວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ທວຕາ ຕຖາ’’ຕິ.

ໂຄຈຣຣູປໍ ນາມ ປຎ຺ຈວິຎ຺ຎາຓວິສຍຠາວໂຕ. ຄາໂວ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ຈຣນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ໂຄຈຣນ຺ຕິ ຫິ ອາຣມ຺ມຓສ຺ເສຕໍ ນາມໍ. ຕໍ ປເນຕໍ ປຎ຺ຈວິຘມ຺ປິ ຍຖາກ຺ກມໍ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓາທີນໍ ໂຄຈຣຠາວລກ຺ຂຓໍ, ຈກ຺ຂາທິປຏິຫນນລກ຺ຂຓໍ ວາ.

໗. ອິຕ຺ຖິຍາ ຠາໂວ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕໍ (ຘ. ສ. ອຏ຺ຐ. ໖໓໒). ປຸຣິສສ຺ສ ຠາໂວ ປຸຣິສຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອິຕ຺ຖິລິງ຺ຄນິມິຕ຺ຕກຸຕ຺ຕາກປ຺ປເຫຕຸຠາວລກ຺ຂຓໍ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕໍ, ປຸຣິສລິງ຺ຄາທິເຫຕຸຠາວລກ຺ຂຓໍ ປຸຣິສຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອິຕ຺ຖີນໍ ອງ຺ຄຊາຕໍ ອິຕ຺ຖິລິງ຺ຄໍ. ສຣາຘິປ຺ປາຍາ ອິຕ຺ຖິນິມິຕ຺ຕໍ ‘‘ອິຕ຺ຖີ’’ຕິ ສຎ຺ຊານນສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຠາວໂຕ. ອວິສທຐານຄມນນິສຊ຺ຊາທິ ອິຕ຺ຖິກຸຕ຺ຕໍ. ອິຕ຺ຖິສຓ຺ຐານໍ ອິຕ຺ຖາກປ຺ໂປ. ປຸຣິສລິງ຺ຄາທີນິປິ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ທຏ຺ຐພ຺ພານິ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ອຎ຺ຎຖາ ອິຕ຺ຖິລິງ຺ຄາທີນິ ວຓ຺ຓິຕານິ. ຕໍ ປນ ເອວໍ ສງ຺ຄເຫຕ຺ວາ ວທນ຺ຕິ –

‘‘ລິງ຺ຄໍ ຫຕ຺ຖາທິສຓ຺ຐານໍ, ນິມິຕ຺ຕໍ ມິຫິຕາທິກໍ;

ກຸຕ຺ຕໍ ສຸປ຺ປາທິນາ ກີຬາ, ອາກປ຺ໂປ ຄມນາທິກ’’ນ຺ຕິ.

ຠາວຣູປໍ ນາມ ຠວຕິ ເອເຕນ ອິຕ຺ຖາທິອຠິຘານໍ, ພຸທ຺ຘິ ຈາຕິ ກຕ຺ວາ. ຕໍ ປເນຕໍ ກາຍິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ວິຍ ສກລສຣີຣໍ ຜຣິຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຕິ.

໘. ຫທຍເມວ ມໂນຘາຕຸມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕູນໍ ນິສ຺ສຍຕ຺ຕາ ວຕ຺ຖຸ ຈາຕິ ຫທຍວຕ຺ຖຸ. ຕຖາ ຫິ ຕໍ ຘາຕຸທ຺ວຍນິສ຺ສຍຠາວລກ຺ຂຓໍ, ຕຎ຺ຈ ຫທຍໂກສພ຺ຠນ຺ຕເຣ ອຑ຺ຒປສຕມຕ຺ຕໍ ໂລຫິຕໍ ນິສ຺ສາຍ ປວຕ຺ຕຕິ. ຣູປກຓ຺ເຑ ອວຸຕ຺ຕສ຺ສປິ ປເນຕສ຺ສ ອາຄມໂຕ, ຍຸຕ຺ຕິໂຕ ຈ ອຕ຺ຖິຠາໂວ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຕຕ຺ຖ, ຕໍ ຣູປໍ ນິສ຺ສາຍ ມໂນຘາຕຸ ຈ ມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸ ຈ ວຕ຺ຕນ຺ຕິ ‘‘ຍໍ ຣູປໍ ມໂນຘາຕຸຍາ ຈ ມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸຍາ ຈ ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕການຎ຺ຈ ຘມ຺ມານໍ ນິສ຺ສຍປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ (ປຏ຺ຐາ. ໑.໑.໘) ເອວມາຄຕໍ ປຏ຺ຐານວຈນໍ ອາຄໂມ. ຍຸຕ຺ຕິ ປເນວໍ ທຏ຺ຐພ຺ພາ –

‘‘ນິປ຺ຜນ຺ນຠູຕິກາຘາຣາ, ທ຺ເວ ຘາຕູ ກາມຣູປິນໍ;

ຣູປານຸພນ຺ຘວຸຕ຺ຕິຕ຺ຕາ, ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓາທໂຍ ວິຍ.

‘‘ຈກ຺ຂາທິນິສ຺ສິຕາເນຕາ, ຕສ຺ສຎ຺ຎາຘາຣຠາວໂຕ;

ນາປິ ຣູປາທິເກ ເຕສໍ, ພຫິທ຺ຘາປິ ປວຕ຺ຕິໂຕ.

‘‘ນ ຈາປິ ຊີວິຕໍ ຕສ຺ສ, ກິຈ຺ຈນ຺ຕຣນິຍຸຕ຺ຕິໂຕ;

ນ ຈ ຠາວທ຺ວຍໍ ຕສ຺ມິໍ, ອສນ຺ເຕປິ ປວຕ຺ຕິໂຕ.

‘‘ຕສ຺ມາ ຕທຎ຺ຎໍ ວຕ຺ຖຸ ຕໍ, ຠູຕິກນ຺ຕິ ວິຊານິຍໍ;

ວຕ຺ຖາລມ຺ພທຸການນ຺ຕຸ, ເທສນາເຠທໂຕ ອິທໍ;

ຘມ຺ມສງ຺ຄຓິປາຐສ຺ມິໍ, ນ ອກ຺ຂາຕໍ ມເຫສິນາ’’ຕິ.

໙. ຊີວນ຺ຕິ ເຕນາຕິ ຊີວິຕໍ, ຕເທວ ກມ຺ມຊຣູປປຣິປາລເນ ອາຘິປຈ຺ຈໂຍຄໂຕ ອິນ຺ທ຺ຣິຍນ຺ຕິ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ. ຕຖາ ເຫຕໍ ກມ຺ມຊຣູປປຣິປາລນລກ຺ຂຓໍ. ຍຖາສກໍ ຂຓມຕ຺ຕຏ຺ຐາຍີນມ຺ປິ ຫິ ສຫຊາຕານໍ ປວຕ຺ຕິເຫຕຸຠາເວເນວ ອນຸປາລກໍ. ນ ຫິ ເຕສໍ ກມ຺ມໍເຍວ ຐິຕິກາຣຓໍ ໂຫຕິ ອາຫາຣຊາທີນໍ ອາຫາຣາທິ ວິຍ ກມ຺ມສ຺ສ ຕງ຺ຂຓາຠາວໂຕ. ອິທໍ ປນ ສຫ ປາຈນຄ຺ຄິນາ ອນວເສສອຸປາທິນ຺ນກາຍໍ ພ຺ຍາເປຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕຕິ.

໑໐. ກພຬໍ ກຕ຺ວາ ອຊ຺ໂຌຫຣີຍຕີຕິ ກພຬີກາໂຣ ອາຫາໂຣ, ອິທຎ຺ຈ ສວຕ຺ຖຸກໍ ກຕ຺ວາ ອາຫາຣໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເສນ຺ທ຺ຣິຍກາໂຍປຕ຺ຖມ຺ຠນເຫຕຸຠູຕາ ປນ ອງ຺ຄມງ຺ຄານຸສາຣີ ຣສຫຣສງ຺ຂາຕາ ອຊ຺ໂຌຫຣິຕພ຺ພາຫາຣສິເນຫຠູຕາ ໂອຊາ ອິຘ ອາຫາຣຣູປໍ ນາມ. ຕຖາ ເຫຕໍ ເສນ຺ທ຺ຣິຍກາໂຍປຕ຺ຖມ຺ຠນເຫຕຸຠາວລກ຺ຂຓໍ, ໂອຊຏ຺ຐມກຣູປາຫຣຓລກ຺ຂຓໍ ວາ.

໑໑. ກກ຺ຂຬຕ຺ຕາທິນາ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ສຠາເວນ ອຸປລພ຺ຠນໂຕ ສຠາວຣູປໍ ນາມ. ອຸປ຺ປາທາທີຫິ, ອນິຈ຺ຈຕາທີຫິ ວາ ລກ຺ຂເຓຫິ ສຫິຕນ຺ຕິ ສລກ຺ຂຓໍ. ປຣິຈ຺ເຉທາທິຠາວໍ ວິນາ ອຕ຺ຕໂນ ສຠາເວເນວ ກມ຺ມາທີຫິ ປຈ຺ຈເຍຫິ ນິປ຺ຜນ຺ນຕ຺ຕາ ນິປ຺ຜຣູປໍ ນາມ. ຣຸປ຺ປນສຠາໂວ ຣູປໍ, ເຕນ ຍຸຕ຺ຕມ຺ປິ ຣູປໍ, ຍຖາ ‘‘ອຣິສໂສ, ນີລຸປ຺ປລ’’ນ຺ຕິ, ສ຺ວາຍໍ ຣູປ-ສທ຺ໂທ ຣຸຬ຺ຫິຍາ ອຕໍສຠາເວປິ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ອປເຣນ ຣູປ-ສທ຺ເທນ ວິເສເສຕ຺ວາ ‘‘ຣູປຣູປ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ຍຖາ ‘‘ທຸກ຺ຂທຸກ຺ຂ’’ນ຺ຕິ. ປຣິຈ຺ເຉທາທິຠາວໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ສຠາເວເນວ ອຸປລພ຺ຠນໂຕ ລກ຺ຂຓຕ຺ຕຍາໂຣປເນນ ສມ຺ມສິຕຸໍ ອຣຫຕ຺ຕາ ສມ຺ມສນຣູປໍ.

໑໒. ນ ກສ຺ສຕີຕິ ອກາໂສ. ອກາໂສເຍວ ອາກາໂສ, ນິຊ຺ຊີວຏ຺ເຐນ ຘາຕຸ ຈາຕິ ອາກາສຘາຕຸ. ຈກ຺ຂຸທສກາທິເອເກກກລາປຄຕຣູປານໍ ກລາປນ຺ຕເຣຫິ ອສໍກິຓ຺ຓຠາວາປາທນວເສນ ປຣິຈ຺ເຉທກໍ, ເຕຫິ ວາ ປຣິຈ຺ຉິຊ຺ຊມານໍ, ເຕສໍ ປຣິຈ຺ເຉທມຕ຺ຕໍ ວາ ຣູປໍ ປຣິຈ຺ເຉທຣູປໍ. ຕຎ຺ຫິ ຕໍ ຕໍ ຣູປກລາປໍ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທນ຺ຕໍ ວິຍ ໂຫຕິ. ວິຊ຺ຊມາເນປິ ຈ ກລາປນ຺ຕຣຠູເຕຫິ ກລາປນ຺ຕຣຠູຕານໍ ສມ຺ຜຸຏ຺ຐຠາເວ ຕໍຕໍຣູປວິວິຕ຺ຕຕາ ຣູປປຣິຍນ຺ໂຕ ອາກາໂສ. ເຍສຎ຺ຈ ໂສ ປຣິຈ຺ເຉໂທ, ເຕຫິ ສຍໍ ອສມ຺ຜຸຏ຺ໂຐເຍວ. ອຎ຺ຎຖາ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນຕາ ນ ສິຍາ ເຕສໍ ຣູປານໍ ພ຺ຍາປີຠາວາປຕ຺ຕິໂຕ. ອພ຺ຍາປິຕາ ຫິ ອສມ຺ຜຸຏ຺ຐຕາ. ເຕນາຫ ຠຄວາ ‘‘ອສມ຺ຜຸຏ຺ຐໍ ຈຕູຫິ ມຫາຠູເຕຫີ’’ຕິ (ຘ. ສ. ໖໓໗).

໑໓. ຈລມານກາເຍນ ອຘິປ຺ປາຍໍ ວິຎ຺ຎາເປຕິ, ສຍຎ຺ຈ ເຕນ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ ກາຍວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ. ສວິຎ຺ຎາຓກສທ຺ທສງ຺ຂາຕວາຈາຍ ອຘິປ຺ປາຍໍ ວິຎ຺ຎາເປຕິ, ສຍຎ຺ຈ ຕາຍ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ ວຈີວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ອຠິກ຺ກມາທິຊນກຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານວາໂຍຘາຕຸຍາ ສຫຊາຕຣູປສນ຺ຖມ຺ຠນສນ຺ຘາຣຓຈລິເຕສຸ ສຫກາຣີກາຣຓຠູໂຕ ຜນ຺ທມານກາຍຜນ຺ທນຕໍເຫຕຸກວາໂຍຘາຕຸວິນິມຸຕ຺ໂຕ ມຫນ຺ຕໍ ປາສາຓໍ ອຸກ຺ຂິປນ຺ຕສ຺ສ ສພ຺ພຖາເມນ ຄຫຓກາເລ ອຸສ຺ສາຫນວິກາໂຣ ວິຍ ຣູປກາຍສ຺ສ ປຣິຜນ຺ທນປຈ຺ຈຍຠາເວນ ອຸປລພ຺ຠມາໂນ ວິກາໂຣ ກາຍວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ. ສາ ຫິ ຜນ຺ທມານກາເຍນ ອຘິປ຺ປາຍໍ ວິຎ຺ຎາເປຕິ. ນ ຫິ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິວິກາຣຣຫິເຕສຸ ຣຸກ຺ຂຈລນາທີສຸ ‘‘ອິທເມສ ກາເຣຕີ’’ຕິ ອຘິປ຺ປາຍຄ຺ຄຫຓໍ ທິຏ຺ຐນ຺ຕິ. ຫຕ຺ຖຈລນາທີສຸ ຈ ຜນ຺ທມານກາຍຄ຺ຄຫຓານນ຺ຕຣໍ ອວິຎ຺ຎາຍມານນ຺ຕເຣຫິ ມໂນທ຺ວາຣຊວເນຫິ ຄຍ຺ຫມານຕ຺ຕາ ສຍຎ຺ຈ ກາເຍນ ວິຎ຺ຎາຍຕິ.

ກຖໍ ປນ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິວເສນ ຫຕ຺ຖຈລນາທໂຍ ໂຫນ຺ຕີຕິ? ວຸຈ຺ຈເຕ – ເອກາວຊ຺ຊນວີຖິຍໍ ສຕ຺ຕສຸ ຊວເນສຸ ສຕ຺ຕມຊວນສມຸຏ຺ຐານວາໂຍຘາຕຸ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິວິກາຣສຫິຕາວ ປຐມຊວນາທິສມຸຏ຺ຐານາຫິ ວາໂຍຘາຕູຫິ ລທ຺ໂຘປຕ຺ຖມ຺ຠາ ເທສນ຺ຕຣຸປ຺ປຕ຺ຕິເຫຕຸຠາເວນ ຈລຍຕິ ຈິຕ຺ຕຊໍ, ປຸຣິມຊວນາທິສມ຺ຠູຕາ ປນ ສນ຺ຖມ຺ຠນສນ຺ຘາຣຓມຕ຺ຕກຣາ ຕສ຺ສ ອຸປກາຣາຍ ໂຫນ຺ຕີຕິ. ຍຖາ ຫິ ສຕ຺ຕຫິ ຍຸເຄຫິ ອາກຑ຺ຒິຕພ຺ພສກເຏ ສຕ຺ຕມຍຸຄຍຸຕ຺ຕາເຍວ ໂຄຓາ ເຫຏ຺ຐາ ຉສຸ ຍຸເຄສຸ ຍຸຕ຺ຕໂຄເຓຫິ ລທ຺ຘູປຕ຺ຖມ຺ຠາ ສກຏໍ ຈາເລນ຺ຕິ, ປຐມຍຸຄາທິຍຸຕ຺ຕາ ປນ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠນສນ຺ຘາຣຓມຕ຺ຕເມວ ສາເຘນ຺ຕາ ເຕສໍ ອຸປກາຣາຍ ໂຫນ຺ຕິ, ເອວໍສມ຺ປທມິທໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ເທສນ຺ຕຣຸປ຺ປຕ຺ຕິເຍວ ເຈຕ຺ຖ ຈລນໍ ອຸປ຺ປນ຺ນເທສໂຕ ເກສຄ຺ຄມຕ຺ຕມ຺ປິ ຘມ຺ມານໍ ສງ຺ກມນາຠາວໂຕ. ອິຕຣຖາ ເນສໍ ອພ຺ຍາປາຣກຕາ, ຂຓິກຕາ ຈ ນ ສິຍາ. ເທສນ຺ຕຣຸປ຺ປຕ຺ຕິເຫຕຸຠາໂວຕິ ຈ ຍຖາ ອຕ຺ຕນາ ສຫຊຣູປານິ ເຫຏ຺ຐິມຊວນສມຸຏ຺ຐິຕຣູເປຫິ ປຕິຏ຺ຐິຕຏ຺ຐານໂຕ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ເອວໍ ເຕຫິ ສຫ ຕຕ຺ຖ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິເຍວາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ, ເອຕ຺ຖ ປນ ຈິຕ຺ຕເຊ ຈລິເຕ ຕໍສມ຺ພນ຺ເຘນ ອິຕຣມ຺ປິ ຈລຕິ ນທີໂສເຕ ປກ຺ຂິຕ຺ຕສຸກ຺ຂໂຄມຍປິຓ຺ຑໍ ວິຍ. ຕຖາ ຈລຍິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕິ ໂຍປິ ປຐມຊວນາທິສມຸຏ຺ຐານວາໂຍຘາຕຸໂຍ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິວິກາຣສຫິຕາເຍວ ເຍນ ທິສາຠາເຄນ ອຍໍ ອຠິກ຺ກມາທີນິ ປວຕ຺ເຕຕຸກາໂມ, ຕທຠິມຸຂຠາວວິກາຣສມ຺ຠວໂຕ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ມໂນທ຺ວາຣາວຊ຺ຊນສ຺ສປິ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິສມຸຏ຺ຐາປກຕ຺ຕໍ ວກ຺ຂຕິ. ວຈີເຠທກຣຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານປຖວີຘາຕຸຍາ ອກ຺ຂຣຸປ຺ປຕ຺ຕິຏ຺ຐານຄຕອຸປາທິນ຺ນຣູເປຫິ ສຫ ຆຏ຺ຏນປຈ຺ຈຍຠູໂຕ ເອໂກ ວິກາໂຣ ວຈີວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ. ຍໍ ປເນຕ຺ຖ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ກາຍວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຍໍ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ອຍໍ ປນ ວິເສໂສ – ຍຖາ ຕຕ຺ຖ ‘‘ຜນ຺ທມານກາຍຄ຺ຄຫຓານນ຺ຕຣ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ເອວມິຘ ‘‘ສຸຍ຺ຍມານສທ຺ທສວນານນ຺ຕຣ’’ນ຺ຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ອິຘ ຈ ສນ຺ຖມ຺ຠນາທີນໍ ອຠາວໂຕ ສຕ຺ຕມຊວນສມຸຏ຺ຐິຕາຕ຺ຍາທິນໂຍ ນ ລພ຺ຠຕິ. ຆຏ຺ຏເນນ ຫິ ສທ຺ຘິໍເຍວ ສທ຺ໂທ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຆຏ຺ຏນຎ຺ຈ ປຐມຊວນາທີສຸປິ ລພ຺ຠເຕວ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຍຖາ ອຸສ຺ສາເປຕ຺ວາ ພທ຺ຘໂຄສີສຕາລປຓ຺ຓາທິຣູປານິ ທິສ຺ວາ ຕທນນ຺ຕຣປ຺ປວຕ຺ຕາຍ ອວິຎ຺ຎາຍມານນ຺ຕຣາຍ ມໂນທ຺ວາຣວີຖິຍາ ໂຄສີສາທີນໍ ອຸທກສຫຈາຣິຕປ຺ປກາຣໍ ສຎ຺ຎາຓໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຸທກຄ຺ຄຫຓໍ ໂຫຕິ, ເອວໍ ວິປ຺ຜນ຺ທມານສມຸຈ຺ຈາຣິຍມານກາຍສທ຺ເທ ຄເຫຕ຺ວາ ຕທນນ຺ຕຣປ຺ປວຕ຺ຕາຍ ອວິຎ຺ຎາຍມານນ຺ຕຣາຍ ມໂນທ຺ວາຣວີຖິຍາ ປຸຣິມສິທ຺ຘສມ຺ພນ຺ຘູປນິສ຺ສຍາຍ ສາຘິປ຺ປາຍວິກາຣຄ຺ຄຫຓໍ ໂຫຕີຕິ ອຍໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ສາຘາຣຓາ ອຸປມາ.

໑໔. ລຫຸຠາໂວ ລຫຸຕາ. ມຸທຸຠາໂວ ມຸທຸຕາ. ກມ຺ມຎ຺ຎຠາໂວ ກມ຺ມຎ຺ຎຕາ. ຍຖາກ຺ກມຎ຺ເຈຕາ ອໂຣຄິໂນ ວິຍ ຣູປານໍ ອຄຣຸຕາ ສຸປຣິມທ຺ທິຕຈມ຺ມສ຺ສ ວິຍ ອກຖິນຕາ ສຸຘນ຺ຕສຸວຓ຺ຓສ຺ສ ວິຍ ສຣີຣກິຣິຍານໍ ອນຸກູລຠາໂວຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອວິຊຫນ຺ຕສ຺ສປິ ຫິ ລຫຸຕາທິຕ຺ຕຍສ຺ສ ຕໍຕໍວິກາຣາຘິກຣູເປຫິ ນານຕ຺ຕໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ທນ຺ຘຕ຺ຕກຣຘາຕຸກ຺ໂຂຠປ຺ປຏິປກ຺ຂປຈ຺ຈຍສມຸຏ຺ຐາໂນ ຫິ ຣູປວິກາໂຣ ລຫຸຕາ. ຖທ຺ຘຕ຺ຕກຣຘາຕຸກ຺ໂຂຠປ຺ປຏິປກ຺ຂປຈ຺ຈຍສມຸຏ຺ຐາໂນ ມຸທຸຕາ. ສຣີຣກິຣິຍານໍ ອນນຸກູລຠາວກຣຘາຕຸກ຺ໂຂຠປ຺ປຏິປກ຺ຂປຈ຺ຈຍສມຸຏ຺ຐາໂນ ກມ຺ມຎ຺ຎຕາຕິ.

໑໕. ອຸປຈຍນໍ ອຸປຈໂຍ, ປຐມຈໂຍຕ຺ຍຕ຺ໂຖ ‘‘ອຸປຎ຺ຎຕ຺ຕ’’ນ຺ຕ຺ຍາທີສຸ ວິຍ ອຸປ-ສທ຺ທສ຺ສ ປຐມຕ຺ຖໂຊຕນໂຕ. ສນ຺ຕາໂນ ສນ຺ຕຕິ, ປພນ຺ໂຘຕ຺ຍຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຖ ປຏິສນ຺ຘິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ຈກ຺ຂາທິທສການໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ, ເອຕ຺ຖນ຺ຕເຣ ຣູປຸປ຺ປາໂທ ອຸປຈໂຍ ນາມ. ຕໂຕ ປຣໍ ສນ຺ຕຕິ ນາມ. ຍຖາສກໍ ຂຓມຕ຺ຕຏ຺ຐາຍີນໍ ຣູປານໍ ນິໂຣຘາຠິມຸຂຠາວວເສນ ຊີຣຓໍ ຊຣາ, ສາເຍວ ຊຣຕາ, ນິຈ຺ຈຘຸວຠາເວນ ນ ອິຈ຺ຈໍ ອນຸປຄນ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ອນິຈ຺ຈໍ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ອນິຈ຺ຈຕາ, ຣູປປຣິເຠໂທ. ລກ຺ຂຓຣູປໍ ນາມ ຘມ຺ມານໍ ຕໍຕໍອວຕ຺ຖາວເສນ ລກ຺ຂຓເຫຕຸຕ຺ຕາ.

໑໖. ຊາຕິຣູປເມວາຕິ ປຏິສນ຺ຘິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຣູປານໍ ຂເຓ ຂເຓ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຠາວໂຕ ຊາຕິສງ຺ຂາຕໍ ຣູປຸປ຺ປຕ຺ຕິຠາເວນ ຈຕຸສນ຺ຕຕິຣູປປ຺ປຏິພທ຺ຘວຸຕ຺ຕິຕ຺ຕາ ຣູປສມ຺ມຕຎ຺ຈ ຊາຕິຣູປເມວ ອຸປຈຍສນ຺ຕຕິຠາເວນ ປວຸຈ຺ຈຕິ ປຐມຸປຣິນິຈ຺ຈຕ຺ຕສງ຺ຂາຕປ຺ປວຕ຺ຕິອາກາຣເຠທໂຕ ເວເນຍ຺ຍວເສນ ‘‘ອຸປຈໂຍ ສນ຺ຕຕີ’’ຕິ (ຘ. ສ. ໖໔໒) ວິຠຊິຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ຕາສໍ ນິທ຺ເທເສ ອຕ຺ຖໂຕ ອເຠທໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ໂຍ ອາຍຕນານໍ ອາຈໂຍ, ໂສ ຣູປສ຺ສ ອຸປຈໂຍ. ໂຍ ຣູປສ຺ສ ອຸປຈໂຍ, ສາ ຣູປສ຺ສ ສນ຺ຕຕີ’’ຕິ (ຘ. ສ. ໖໔໑-໖໔໒) ວຸຕ຺ຕໍ. ເອກາທສວິຘມ຺ປີຕິ ສຠາຄສງ຺ຄຫວເສນ ເອກາທສປ຺ປກາຣມ຺ປິ.

໑໗. ຈຕ຺ຕາໂຣ ຠູຕາ, ປຎ຺ຈ ປສາທາ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ວິສຍາ, ທຸວິໂຘ ຠາໂວ, ຫທຍຣູປມິຈ຺ຈປິ ອິທໍ ຊີວິຕາຫາຣຣູເປຫິ ທ຺ວີຫິ ສຫ ອຏ຺ຐາຣສວິຘໍ, ຕຖາ ປຣິຈ຺ເຉໂທ ຈ ທຸວິຘາ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ, ຕິວິໂຘ ວິກາໂຣ, ຈຕຸພ຺ພິຘໍ ລກ຺ຂຓນ຺ຕິ ຣູປານໍ ປຣິຈ຺ເຉທວິກາຣາທິຠາວໍ ວິນາ ວິສຸໍ ປຈ຺ຈເຍຫິ ອນິພ຺ພຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອິເມ ອນິປ຺ຜນ຺ນາ ທສ ເຈຕິ ອຏ຺ຐວີສຕິວິຘໍ ຠເວ.

ຣູປສມຸທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.