໖. ຣູປປຣິຈ຺ເຉທວຓ຺ຓນາ

໑. ເອວໍ ຕາວ ຈິຕ຺ຕເຈຕສິກວເສນ ທຸວິຘໍ ອຠິຘມ຺ມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ຣູປໍ, ຕທນນ຺ຕຣຎ຺ຈ ນິພ຺ພານໍ ທສ຺ເສຕຸມາຣຠນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ເອຕ຺ຕາວຕາ’’ຕ຺ຍາທິ. ສປ຺ປເຠທປ຺ປວຕ຺ຕິກາ ອຸທ຺ເທສນິທ຺ເທສປຏິນິທ຺ເທສວເສນ ຕີຫິ ປຣິຈ຺ເຉເທຫິ ວຸຕ຺ຕປ຺ປເຠທວນ຺ໂຕ, ປວຕ຺ຕິປຏິສນ຺ຘິວເສນ ທ຺ວີຫິ ປຣິຈ຺ເຉເທຫິ ວຸຕ຺ຕປ຺ປວຕ຺ຕິວນ຺ໂຕ ຈ ຈິຕ຺ຕເຈຕສິກາ ຘມ຺ມາ ເອຕ຺ຕາວຕາ ປຎ຺ຈຫິ ປຣິຈ຺ເຉເທຫິ ວິຠຕ຺ຕາ ຫິ ຍສ຺ມາ, ອິທານິ ຍຖານຸປ຺ປຕ຺ຕໍ ຣູປໍ ປວຸຈ຺ຈຕີຕິ ໂຍຊນາ.

໒. ອິທານິ ຍຖາປຏິຎ຺ຎາຕຣູປວິຠາຄຕ຺ຖໍ ມາຕິກໍ ຐເປຕຸໍ ‘‘ສມຸທ຺ເທສາ’’ຕ຺ຍາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສງ຺ເຂປໂຕ ອຸທ຺ທິສນໍ ສມຸທ຺ເທໂສ. ເອກວິຘາທິວເສນ ວິຠຊນໍ ວິຠາໂຄ, ສມຸຏ຺ຐາຕິ ເອຕສ຺ມາ ຜລນ຺ຕິ ສມຸຏ຺ຐານໍ, ກມ຺ມາທໂຍ ຣູປຊນກປຈ຺ຈຍາ. ຈກ຺ຂຸທສກາທໂຍ ກລາປາ. ປວຕ຺ຕິກ຺ກມໂຕ ເຈຕິ ຠວກາລສຕ຺ຕເຠເທນ ຣູປານໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິກ຺ກມໂຕ.

ຣູປສມຸທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໓. ອຸປາທິນ຺ນານຸປາທິນ຺ນສນ຺ຕາເນສຸ ສສມ຺ຠາຣຘາຕຸວເສນ ມຫນ຺ຕາ ຫຸຕ຺ວາ ຠູຕາ ປາຕຸຠູຕາຕິ ມຫາຠູຕາ (ຘ. ສ. ອຏ຺ຐ. ໕໘໔). ອຖວາ ອເນກວິຘອພ຺ຠຸຕວິເສສທສ຺ສເນນ, ອເນກາຠູຕທສ຺ສເນນ ວາ ມຫນ຺ຕານິ ອພ຺ຠຸຕານິ, ອຠູຕານິ ວາ ເອເຕສູຕິ ມຫາຠູຕາ, ມາຍາກາຣາທໂຍ. ເຕຫິ ສມານາ ສຍໍ ອນີລາທິສຠາວາເນວ ນີລາທິອຸປາທາຍຣູປທສ຺ສນາທິໂຕຕິ ມຫາຠູຕາ. ມນາປວຓ຺ຓສຓ຺ຐານາທີຫິ ວາ ສຕ຺ຕານໍ ວຎ຺ຈິກາ ຍກ຺ຂິນິອາທໂຍ ວິຍ ມນາປອິຕ຺ຖິປຸຣິສຣູປທສ຺ສນາທິນາ ສຕ຺ຕານໍ ວຎ຺ຈກຕ຺ຕາ ມຫນ຺ຕານິ ອຠູຕານິ ເອເຕສູຕິ ມຫາຠູຕາ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຫຕໍ –

‘‘ມຫນ຺ຕາ ປາຕຸຠູຕາຕິ, ມຫາຠູຕສມາຕິ ວາ;

ວຎ຺ຈກຕ຺ຕາ ອຠູເຕນ, ‘ມຫາຠູຕາ’ຕິ ສມ຺ມຕາ’’ຕິ. (ອຠິຘ. ໖໒໖);

ອຖ ວາ ມຫນ຺ຕປາຕຸຠາວໂຕ ມຫນ຺ຕານິ ຠວນ຺ຕິ ເອເຕສຸ ອຸປາທາຣູປານິ, ຠູຕານິ ຈາຕິ ມຫາຠູຕານິ. ມຫາຠູເຕ ອຸປາທາຍ ປວຕ຺ຕໍ ຣູປໍ ອຸປາທາຍຣູປໍ. ຍທິ ເອວໍ ‘‘ເອກໍ ມຫາຠູຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ຕໂຕ ມຫາຠູຕາ’’ຕ຺ຍາທິວຈນໂຕ (ປຏ຺ຐາ. ໑.໑.໕໓) ເອເກກມຫາຠູຕາ ເສສມຫາຠູຕານໍ ນິສ຺ສຍາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ເຕສມ຺ປິ ອຸປາທາຍຣູປຕາປສງ຺ໂຄຕິ? ນຍິທເມວໍ ອຸປາທາເຍວ ປວຕ຺ຕຣູປານໍ ຕໍສມຎ຺ຎາສິທ຺ຘິໂຕ. ຍຎ຺ຫິ ມຫາຠູເຕ ອຸປາທິຍຕິ, ສຍຎ຺ຈ ອຎ຺ເຎຫິ ອຸປາທີຍຕິ. ນ ຕໍ ອຸປາທາຍຣູປໍ. ຍໍ ປນ ອຸປາທີຍເຕວ, ນ ເກນຈິ ອຸປາທີຍຕິ, ຕເທວ ອຸປາທາຍຣູປນ຺ຕິ ນຕ຺ຖິ ຠູຕານໍ ຕພ຺ໂພຫາຣປ຺ປສງ຺ໂຄ. ອປິຈ ຈຕຸນ຺ນໍ ມຫາຠູຕານໍ ອຸປາທາຍຣູປນ຺ຕິ ອຸປາທາຍຣູປລກ຺ຂຓນ຺ຕິ ນຕ຺ຖິ ຕໂຍ ອຸປາທາຍ ປວຕ຺ຕານໍ ອຸປາທາຍຣູປຕາຕິ.

໔. ປຖນຏ຺ເຐນ ປຖວີ, ຕຣຸປພ຺ພຕາທີນໍ ປກຕິປຖວີ ວິຍ ສຫຊາຕຣູປານໍ ປຕິຏ຺ຐານຠາເວນ ປກ຺ຂາຍຕິ, ອຸປຏ຺ຐາຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ປຖວີ ເອວ ຘາຕຸ ສລກ຺ຂຓຘາຣຓາທິໂຕ ນິສ຺ສຕ຺ຕນິຊ຺ຊີວຏ຺ເຐນ ສຣີຣເສລາວຍວຘາຕຸສທິສຕ຺ຕາ ຈາຕິ ປຖວີຘາຕຸ. ອາເປຕິ ສຫຊາຕຣູປານິ ປຕ຺ຖຣຕິ, ອາປາຍຕິ ວາ ພ຺ຣູເຫຕິ ວຑ຺ເຒຕີຕິ ອາໂປ. ເຕເຊຕິ ປຣິປາເຈຕິ, ນິເສຕິ ວາ ຕິກ຺ຂຠາເວນ ເສສຠູຕຕ຺ຕຍໍ ອຸສ຺ມາເປຕີຕິ ເຕໂຊ. ວາຍຕິ ເທສນ຺ຕຣຸປ຺ປຕ຺ຕິເຫຕຸຠາເວນ ຠູຕສງ຺ຆາຕໍ ປາເປຕີຕິ ວາໂຍ. ຈຕສ຺ໂສປິ ປເນຕາ ຍຖາກ຺ກມໍ ກຖິນຕ຺ຕທວຕ຺ຕອຸຓ຺ຫຕ຺ຕວິຕ຺ຖມ຺ຠນຕ຺ຕລກ຺ຂຓາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

໕. ຈກ຺ຂາທີນໍ ວຈນຕ຺ໂຖ ເຫຏ຺ຐາ ກຖິໂຕວ. ປສາທຣູປໍ ນາມ ຈຕຸນ຺ນໍ ມຫາຠູຕານໍ ປສນ຺ນຠາວເຫຕຸກຕ຺ຕາ. ຕໍ ປນ ຍຖາກ຺ກມໍ ທຏ຺ຐຸກາມຕາໂສຕຸກາມຕາຆາຍິຕຸກາມຕາສາຍິຕຸກາມຕາຜຸສິຕຸກາມຕານິທານກມ຺ມສມຸຏ຺ຐານຠູຕປ຺ປສາທລກ຺ຂຓໍ. ຕຕ຺ຖ ຈກ຺ຂຸ ຕາວ ມຊ຺ເຌ ກຓ຺ຫມຓ຺ຑລສ຺ສ ອູກາສິຣປ຺ປມາເຓ ອຠິມຸເຂ ຐິຕານໍ ສຣີຣສຓ຺ຐານຸປ຺ປຕ຺ຕິປເທເສ ເຕລມິວ ປິຈຸປຏລານິ ສຕ຺ຕກ຺ຂິປຏລານິ ພ຺ຍາເປຕ຺ວາ ຘາຣຓນຫາປນມຓ຺ຑນພີຊນກິຈ຺ຈາຫິ ຈຕູຫິ ຘາຕີຫິ ວິຍ ຂຕ຺ຕິຍກຸມາໂຣ ສນ຺ຘາຣຓພນ຺ຘນປຣິປາຈນສມຸທີຣຓກິຈ຺ຈາຫິ ຈຕູຫິ ຘາຕູຫິ ກຕູປກາຣໍ ອຸຕຸຈິຕ຺ຕາຫາເຣຫິ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠິຍມານໍ ອາຍຸນາ ປຣິປາລິຍມານໍ ວຓ຺ຓາທີຫິ ປຣິວາຣິຕໍ ຍຖາໂຍຄໍ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓາທີນໍ ວຕ຺ຖຸທ຺ວາຣຠາວໍ ສເຘນ຺ຕໍ ປວຕ຺ຕຕິ, ອິຕຣໍ ‘‘ສສມ຺ຠາຣຈກ຺ຂູ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເອວໍ ໂສຕາທໂຍປິ ຍຖາກ຺ກມໍ ໂສຕພິລພ຺ຠນ຺ຕເຣ ອງ຺ຄຸລິເວຘນາກາຣໍ ອຸປຈິຕຕນຸຕມ຺ພໂລມໍ, ນາສິກພ຺ຠນ຺ຕເຣ ອຊປທສຓ຺ຐານໍ, ຊິວ຺ຫາມຊ຺ເຌ ອຸປ຺ປລທລຄ຺ຄສຓ຺ຐານໍ ປເທສໍ ອຠິພ຺ຍາເປຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ອິຕຣໍ ປນ ຐເປຕ຺ວາ ກມ຺ມຊເຕຊສ຺ສ ປຕິຏ຺ຐານຏ຺ຐານໍ ເກສຄ຺ຄໂລມຄ຺ຄນຂຄ຺ຄສຸກ຺ຂຈມ຺ມານິ ຈ ອວເສສໍ ສກລສຣີຣໍ ຜຣິຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕຕິ. ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ອິຕເຣຫິ ຕສ຺ສ ສງ຺ກໂຣ ນ ໂຫຕິ ຠິນ຺ນນິສ຺ສຍລກ຺ຂຓຕ຺ຕາ. ເອກນິສ຺ສຍານິປິ ຫິ ຣູປຣສາທີນິ ລກ຺ຂຓເຠທໂຕ ອສໍກິຓ຺ຓາຕິ ກິໍ ປນ ຠິນ຺ນນິສ຺ສຍາ ປສາທາ.

໖. ອາໂປຘາຕຸຍາ ສຸຂຸມຠາເວນ ຜຸສິຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອາໂປຘາຕຸ ວິວຊ຺ຊິຕໍ ຠູຕຕ຺ຕຍສງ຺ຂາຕ’’ນ຺ຕິ. ກິຎ຺ຈາປິ ຫິ ສີຕຕາ ຜຸສິຕ຺ວາ ຄຍ຺ຫຕິ, ສາ ປນ ເຕໂຊເຍວ. ມນ຺ເທ ຫິ ອຸຓ຺ຫຕ຺ເຕ ສີຕພຸທ຺ຘິ ສີຕຕາສງ຺ຂາຕສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ຄຸຓສ຺ສ ອຠາວໂຕ. ຕຍິທໍ ສີຕພຸທ຺ຘິຍາ ອນວຏ຺ຐິຕຠາວໂຕ ວິຎ຺ຎາຍຕິ ປາຣາປາເຣ ວິຍ. ຕຖາ ຫິ ຆມ຺ມກາເລ ອາຕເປ ຐຕ຺ວາ ຉາຍໍ ປວິຏ຺ຐານໍ ສີຕພຸທ຺ຘິ ໂຫຕິ, ຕຕ຺ເຖວ ຈິຣກາລໍ ຐິຕານໍ ອຸຓ຺ຫພຸທ຺ຘິ. ຍທິ ຈ ອາໂປຘາຕຸ ສີຕຕາ ສິຍາ, ອຸຓ຺ຫຠາເວນ ສຫ ເອກສ຺ມິໍ ກລາເປ ອຸປລພ຺ເຠຍ຺ຍ, ນ ເຈວໍ ອຸປລພ຺ຠຕິ, ຕສ຺ມາ ວິຎ຺ຎາຍຕິ ‘‘ນ ອາໂປຘາຕຸ ສີຕຕາ’’ຕິ. ເຍ ປນ ‘‘ທວຕາ ອາໂປຘາຕຸ, ສາ ຈ ຜຸສິຕ຺ວາ ຄຍ຺ຫຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ເຕ ວຕ຺ຕພ຺ພາ ‘‘ທວຕາ ນາມ ຜຸສິຕ຺ວາ ຄຍ຺ຫຕີຕິ ອິທໍ ອາຍສ຺ມນ຺ຕານໍ ອຠິມານມຕ຺ຕໍ ສຓ຺ຐາເນ ວິຍາ’’ຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ໂປຣາເຓຫິ –

‘‘ທວຕາສຫວຸຕ຺ຕີນິ, ຕີຓິ ຠູຕານິ ສມ຺ຜຸສໍ;

ທວຕໍ ສມ຺ຜຸສາມີຕິ, ໂລໂກຍມຠິມຎ຺ຎຕິ.

‘‘ຠູເຕ ຜຸສິຕ຺ວາ ສຓ຺ຐານໍ, ມນສາ ຄຓ຺ຫໂຕ ຍຖາ;

ປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕ ຜຸສາມີຕິ, ວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ທວຕາ ຕຖາ’’ຕິ.

ໂຄຈຣຣູປໍ ນາມ ປຎ຺ຈວິຎ຺ຎາຓວິສຍຠາວໂຕ. ຄາໂວ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ຈຣນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ໂຄຈຣນ຺ຕິ ຫິ ອາຣມ຺ມຓສ຺ເສຕໍ ນາມໍ. ຕໍ ປເນຕໍ ປຎ຺ຈວິຘມ຺ປິ ຍຖາກ຺ກມໍ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓາທີນໍ ໂຄຈຣຠາວລກ຺ຂຓໍ, ຈກ຺ຂາທິປຏິຫນນລກ຺ຂຓໍ ວາ.

໗. ອິຕ຺ຖິຍາ ຠາໂວ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕໍ (ຘ. ສ. ອຏ຺ຐ. ໖໓໒). ປຸຣິສສ຺ສ ຠາໂວ ປຸຣິສຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອິຕ຺ຖິລິງ຺ຄນິມິຕ຺ຕກຸຕ຺ຕາກປ຺ປເຫຕຸຠາວລກ຺ຂຓໍ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕໍ, ປຸຣິສລິງ຺ຄາທິເຫຕຸຠາວລກ຺ຂຓໍ ປຸຣິສຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອິຕ຺ຖີນໍ ອງ຺ຄຊາຕໍ ອິຕ຺ຖິລິງ຺ຄໍ. ສຣາຘິປ຺ປາຍາ ອິຕ຺ຖິນິມິຕ຺ຕໍ ‘‘ອິຕ຺ຖີ’’ຕິ ສຎ຺ຊານນສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຠາວໂຕ. ອວິສທຐານຄມນນິສຊ຺ຊາທິ ອິຕ຺ຖິກຸຕ຺ຕໍ. ອິຕ຺ຖິສຓ຺ຐານໍ ອິຕ຺ຖາກປ຺ໂປ. ປຸຣິສລິງ຺ຄາທີນິປິ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ທຏ຺ຐພ຺ພານິ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ອຎ຺ຎຖາ ອິຕ຺ຖິລິງ຺ຄາທີນິ ວຓ຺ຓິຕານິ. ຕໍ ປນ ເອວໍ ສງ຺ຄເຫຕ຺ວາ ວທນ຺ຕິ –

‘‘ລິງ຺ຄໍ ຫຕ຺ຖາທິສຓ຺ຐານໍ, ນິມິຕ຺ຕໍ ມິຫິຕາທິກໍ;

ກຸຕ຺ຕໍ ສຸປ຺ປາທິນາ ກີຬາ, ອາກປ຺ໂປ ຄມນາທິກ’’ນ຺ຕິ.

ຠາວຣູປໍ ນາມ ຠວຕິ ເອເຕນ ອິຕ຺ຖາທິອຠິຘານໍ, ພຸທ຺ຘິ ຈາຕິ ກຕ຺ວາ. ຕໍ ປເນຕໍ ກາຍິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ວິຍ ສກລສຣີຣໍ ຜຣິຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຕິ.

໘. ຫທຍເມວ ມໂນຘາຕຸມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕູນໍ ນິສ຺ສຍຕ຺ຕາ ວຕ຺ຖຸ ຈາຕິ ຫທຍວຕ຺ຖຸ. ຕຖາ ຫິ ຕໍ ຘາຕຸທ຺ວຍນິສ຺ສຍຠາວລກ຺ຂຓໍ, ຕຎ຺ຈ ຫທຍໂກສພ຺ຠນ຺ຕເຣ ອຑ຺ຒປສຕມຕ຺ຕໍ ໂລຫິຕໍ ນິສ຺ສາຍ ປວຕ຺ຕຕິ. ຣູປກຓ຺ເຑ ອວຸຕ຺ຕສ຺ສປິ ປເນຕສ຺ສ ອາຄມໂຕ, ຍຸຕ຺ຕິໂຕ ຈ ອຕ຺ຖິຠາໂວ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຕຕ຺ຖ, ຕໍ ຣູປໍ ນິສ຺ສາຍ ມໂນຘາຕຸ ຈ ມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸ ຈ ວຕ຺ຕນ຺ຕິ ‘‘ຍໍ ຣູປໍ ມໂນຘາຕຸຍາ ຈ ມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸຍາ ຈ ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕການຎ຺ຈ ຘມ຺ມານໍ ນິສ຺ສຍປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ (ປຏ຺ຐາ. ໑.໑.໘) ເອວມາຄຕໍ ປຏ຺ຐານວຈນໍ ອາຄໂມ. ຍຸຕ຺ຕິ ປເນວໍ ທຏ຺ຐພ຺ພາ –

‘‘ນິປ຺ຜນ຺ນຠູຕິກາຘາຣາ, ທ຺ເວ ຘາຕູ ກາມຣູປິນໍ;

ຣູປານຸພນ຺ຘວຸຕ຺ຕິຕ຺ຕາ, ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓາທໂຍ ວິຍ.

‘‘ຈກ຺ຂາທິນິສ຺ສິຕາເນຕາ, ຕສ຺ສຎ຺ຎາຘາຣຠາວໂຕ;

ນາປິ ຣູປາທິເກ ເຕສໍ, ພຫິທ຺ຘາປິ ປວຕ຺ຕິໂຕ.

‘‘ນ ຈາປິ ຊີວິຕໍ ຕສ຺ສ, ກິຈ຺ຈນ຺ຕຣນິຍຸຕ຺ຕິໂຕ;

ນ ຈ ຠາວທ຺ວຍໍ ຕສ຺ມິໍ, ອສນ຺ເຕປິ ປວຕ຺ຕິໂຕ.

‘‘ຕສ຺ມາ ຕທຎ຺ຎໍ ວຕ຺ຖຸ ຕໍ, ຠູຕິກນ຺ຕິ ວິຊານິຍໍ;

ວຕ຺ຖາລມ຺ພທຸການນ຺ຕຸ, ເທສນາເຠທໂຕ ອິທໍ;

ຘມ຺ມສງ຺ຄຓິປາຐສ຺ມິໍ, ນ ອກ຺ຂາຕໍ ມເຫສິນາ’’ຕິ.

໙. ຊີວນ຺ຕິ ເຕນາຕິ ຊີວິຕໍ, ຕເທວ ກມ຺ມຊຣູປປຣິປາລເນ ອາຘິປຈ຺ຈໂຍຄໂຕ ອິນ຺ທ຺ຣິຍນ຺ຕິ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ. ຕຖາ ເຫຕໍ ກມ຺ມຊຣູປປຣິປາລນລກ຺ຂຓໍ. ຍຖາສກໍ ຂຓມຕ຺ຕຏ຺ຐາຍີນມ຺ປິ ຫິ ສຫຊາຕານໍ ປວຕ຺ຕິເຫຕຸຠາເວເນວ ອນຸປາລກໍ. ນ ຫິ ເຕສໍ ກມ຺ມໍເຍວ ຐິຕິກາຣຓໍ ໂຫຕິ ອາຫາຣຊາທີນໍ ອາຫາຣາທິ ວິຍ ກມ຺ມສ຺ສ ຕງ຺ຂຓາຠາວໂຕ. ອິທໍ ປນ ສຫ ປາຈນຄ຺ຄິນາ ອນວເສສອຸປາທິນ຺ນກາຍໍ ພ຺ຍາເປຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕຕິ.

໑໐. ກພຬໍ ກຕ຺ວາ ອຊ຺ໂຌຫຣີຍຕີຕິ ກພຬີກາໂຣ ອາຫາໂຣ, ອິທຎ຺ຈ ສວຕ຺ຖຸກໍ ກຕ຺ວາ ອາຫາຣໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເສນ຺ທ຺ຣິຍກາໂຍປຕ຺ຖມ຺ຠນເຫຕຸຠູຕາ ປນ ອງ຺ຄມງ຺ຄານຸສາຣີ ຣສຫຣສງ຺ຂາຕາ ອຊ຺ໂຌຫຣິຕພ຺ພາຫາຣສິເນຫຠູຕາ ໂອຊາ ອິຘ ອາຫາຣຣູປໍ ນາມ. ຕຖາ ເຫຕໍ ເສນ຺ທ຺ຣິຍກາໂຍປຕ຺ຖມ຺ຠນເຫຕຸຠາວລກ຺ຂຓໍ, ໂອຊຏ຺ຐມກຣູປາຫຣຓລກ຺ຂຓໍ ວາ.

໑໑. ກກ຺ຂຬຕ຺ຕາທິນາ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ສຠາເວນ ອຸປລພ຺ຠນໂຕ ສຠາວຣູປໍ ນາມ. ອຸປ຺ປາທາທີຫິ, ອນິຈ຺ຈຕາທີຫິ ວາ ລກ຺ຂເຓຫິ ສຫິຕນ຺ຕິ ສລກ຺ຂຓໍ. ປຣິຈ຺ເຉທາທິຠາວໍ ວິນາ ອຕ຺ຕໂນ ສຠາເວເນວ ກມ຺ມາທີຫິ ປຈ຺ຈເຍຫິ ນິປ຺ຜນ຺ນຕ຺ຕາ ນິປ຺ຜຣູປໍ ນາມ. ຣຸປ຺ປນສຠາໂວ ຣູປໍ, ເຕນ ຍຸຕ຺ຕມ຺ປິ ຣູປໍ, ຍຖາ ‘‘ອຣິສໂສ, ນີລຸປ຺ປລ’’ນ຺ຕິ, ສ຺ວາຍໍ ຣູປ-ສທ຺ໂທ ຣຸຬ຺ຫິຍາ ອຕໍສຠາເວປິ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ອປເຣນ ຣູປ-ສທ຺ເທນ ວິເສເສຕ຺ວາ ‘‘ຣູປຣູປ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ຍຖາ ‘‘ທຸກ຺ຂທຸກ຺ຂ’’ນ຺ຕິ. ປຣິຈ຺ເຉທາທິຠາວໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ສຠາເວເນວ ອຸປລພ຺ຠນໂຕ ລກ຺ຂຓຕ຺ຕຍາໂຣປເນນ ສມ຺ມສິຕຸໍ ອຣຫຕ຺ຕາ ສມ຺ມສນຣູປໍ.

໑໒. ນ ກສ຺ສຕີຕິ ອກາໂສ. ອກາໂສເຍວ ອາກາໂສ, ນິຊ຺ຊີວຏ຺ເຐນ ຘາຕຸ ຈາຕິ ອາກາສຘາຕຸ. ຈກ຺ຂຸທສກາທິເອເກກກລາປຄຕຣູປານໍ ກລາປນ຺ຕເຣຫິ ອສໍກິຓ຺ຓຠາວາປາທນວເສນ ປຣິຈ຺ເຉທກໍ, ເຕຫິ ວາ ປຣິຈ຺ຉິຊ຺ຊມານໍ, ເຕສໍ ປຣິຈ຺ເຉທມຕ຺ຕໍ ວາ ຣູປໍ ປຣິຈ຺ເຉທຣູປໍ. ຕຎ຺ຫິ ຕໍ ຕໍ ຣູປກລາປໍ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທນ຺ຕໍ ວິຍ ໂຫຕິ. ວິຊ຺ຊມາເນປິ ຈ ກລາປນ຺ຕຣຠູເຕຫິ ກລາປນ຺ຕຣຠູຕານໍ ສມ຺ຜຸຏ຺ຐຠາເວ ຕໍຕໍຣູປວິວິຕ຺ຕຕາ ຣູປປຣິຍນ຺ໂຕ ອາກາໂສ. ເຍສຎ຺ຈ ໂສ ປຣິຈ຺ເຉໂທ, ເຕຫິ ສຍໍ ອສມ຺ຜຸຏ຺ໂຐເຍວ. ອຎ຺ຎຖາ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນຕາ ນ ສິຍາ ເຕສໍ ຣູປານໍ ພ຺ຍາປີຠາວາປຕ຺ຕິໂຕ. ອພ຺ຍາປິຕາ ຫິ ອສມ຺ຜຸຏ຺ຐຕາ. ເຕນາຫ ຠຄວາ ‘‘ອສມ຺ຜຸຏ຺ຐໍ ຈຕູຫິ ມຫາຠູເຕຫີ’’ຕິ (ຘ. ສ. ໖໓໗).

໑໓. ຈລມານກາເຍນ ອຘິປ຺ປາຍໍ ວິຎ຺ຎາເປຕິ, ສຍຎ຺ຈ ເຕນ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ ກາຍວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ. ສວິຎ຺ຎາຓກສທ຺ທສງ຺ຂາຕວາຈາຍ ອຘິປ຺ປາຍໍ ວິຎ຺ຎາເປຕິ, ສຍຎ຺ຈ ຕາຍ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ ວຈີວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ອຠິກ຺ກມາທິຊນກຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານວາໂຍຘາຕຸຍາ ສຫຊາຕຣູປສນ຺ຖມ຺ຠນສນ຺ຘາຣຓຈລິເຕສຸ ສຫກາຣີກາຣຓຠູໂຕ ຜນ຺ທມານກາຍຜນ຺ທນຕໍເຫຕຸກວາໂຍຘາຕຸວິນິມຸຕ຺ໂຕ ມຫນ຺ຕໍ ປາສາຓໍ ອຸກ຺ຂິປນ຺ຕສ຺ສ ສພ຺ພຖາເມນ ຄຫຓກາເລ ອຸສ຺ສາຫນວິກາໂຣ ວິຍ ຣູປກາຍສ຺ສ ປຣິຜນ຺ທນປຈ຺ຈຍຠາເວນ ອຸປລພ຺ຠມາໂນ ວິກາໂຣ ກາຍວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ. ສາ ຫິ ຜນ຺ທມານກາເຍນ ອຘິປ຺ປາຍໍ ວິຎ຺ຎາເປຕິ. ນ ຫິ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິວິກາຣຣຫິເຕສຸ ຣຸກ຺ຂຈລນາທີສຸ ‘‘ອິທເມສ ກາເຣຕີ’’ຕິ ອຘິປ຺ປາຍຄ຺ຄຫຓໍ ທິຏ຺ຐນ຺ຕິ. ຫຕ຺ຖຈລນາທີສຸ ຈ ຜນ຺ທມານກາຍຄ຺ຄຫຓານນ຺ຕຣໍ ອວິຎ຺ຎາຍມານນ຺ຕເຣຫິ ມໂນທ຺ວາຣຊວເນຫິ ຄຍ຺ຫມານຕ຺ຕາ ສຍຎ຺ຈ ກາເຍນ ວິຎ຺ຎາຍຕິ.

ກຖໍ ປນ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິວເສນ ຫຕ຺ຖຈລນາທໂຍ ໂຫນ຺ຕີຕິ? ວຸຈ຺ຈເຕ – ເອກາວຊ຺ຊນວີຖິຍໍ ສຕ຺ຕສຸ ຊວເນສຸ ສຕ຺ຕມຊວນສມຸຏ຺ຐານວາໂຍຘາຕຸ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິວິກາຣສຫິຕາວ ປຐມຊວນາທິສມຸຏ຺ຐານາຫິ ວາໂຍຘາຕູຫິ ລທ຺ໂຘປຕ຺ຖມ຺ຠາ ເທສນ຺ຕຣຸປ຺ປຕ຺ຕິເຫຕຸຠາເວນ ຈລຍຕິ ຈິຕ຺ຕຊໍ, ປຸຣິມຊວນາທິສມ຺ຠູຕາ ປນ ສນ຺ຖມ຺ຠນສນ຺ຘາຣຓມຕ຺ຕກຣາ ຕສ຺ສ ອຸປກາຣາຍ ໂຫນ຺ຕີຕິ. ຍຖາ ຫິ ສຕ຺ຕຫິ ຍຸເຄຫິ ອາກຑ຺ຒິຕພ຺ພສກເຏ ສຕ຺ຕມຍຸຄຍຸຕ຺ຕາເຍວ ໂຄຓາ ເຫຏ຺ຐາ ຉສຸ ຍຸເຄສຸ ຍຸຕ຺ຕໂຄເຓຫິ ລທ຺ຘູປຕ຺ຖມ຺ຠາ ສກຏໍ ຈາເລນ຺ຕິ, ປຐມຍຸຄາທິຍຸຕ຺ຕາ ປນ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠນສນ຺ຘາຣຓມຕ຺ຕເມວ ສາເຘນ຺ຕາ ເຕສໍ ອຸປກາຣາຍ ໂຫນ຺ຕິ, ເອວໍສມ຺ປທມິທໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ເທສນ຺ຕຣຸປ຺ປຕ຺ຕິເຍວ ເຈຕ຺ຖ ຈລນໍ ອຸປ຺ປນ຺ນເທສໂຕ ເກສຄ຺ຄມຕ຺ຕມ຺ປິ ຘມ຺ມານໍ ສງ຺ກມນາຠາວໂຕ. ອິຕຣຖາ ເນສໍ ອພ຺ຍາປາຣກຕາ, ຂຓິກຕາ ຈ ນ ສິຍາ. ເທສນ຺ຕຣຸປ຺ປຕ຺ຕິເຫຕຸຠາໂວຕິ ຈ ຍຖາ ອຕ຺ຕນາ ສຫຊຣູປານິ ເຫຏ຺ຐິມຊວນສມຸຏ຺ຐິຕຣູເປຫິ ປຕິຏ຺ຐິຕຏ຺ຐານໂຕ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ເອວໍ ເຕຫິ ສຫ ຕຕ຺ຖ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິເຍວາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ, ເອຕ຺ຖ ປນ ຈິຕ຺ຕເຊ ຈລິເຕ ຕໍສມ຺ພນ຺ເຘນ ອິຕຣມ຺ປິ ຈລຕິ ນທີໂສເຕ ປກ຺ຂິຕ຺ຕສຸກ຺ຂໂຄມຍປິຓ຺ຑໍ ວິຍ. ຕຖາ ຈລຍິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕິ ໂຍປິ ປຐມຊວນາທິສມຸຏ຺ຐານວາໂຍຘາຕຸໂຍ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິວິກາຣສຫິຕາເຍວ ເຍນ ທິສາຠາເຄນ ອຍໍ ອຠິກ຺ກມາທີນິ ປວຕ຺ເຕຕຸກາໂມ, ຕທຠິມຸຂຠາວວິກາຣສມ຺ຠວໂຕ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ມໂນທ຺ວາຣາວຊ຺ຊນສ຺ສປິ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິສມຸຏ຺ຐາປກຕ຺ຕໍ ວກ຺ຂຕິ. ວຈີເຠທກຣຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານປຖວີຘາຕຸຍາ ອກ຺ຂຣຸປ຺ປຕ຺ຕິຏ຺ຐານຄຕອຸປາທິນ຺ນຣູເປຫິ ສຫ ຆຏ຺ຏນປຈ຺ຈຍຠູໂຕ ເອໂກ ວິກາໂຣ ວຈີວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ. ຍໍ ປເນຕ຺ຖ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ກາຍວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຍໍ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ອຍໍ ປນ ວິເສໂສ – ຍຖາ ຕຕ຺ຖ ‘‘ຜນ຺ທມານກາຍຄ຺ຄຫຓານນ຺ຕຣ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ເອວມິຘ ‘‘ສຸຍ຺ຍມານສທ຺ທສວນານນ຺ຕຣ’’ນ຺ຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ອິຘ ຈ ສນ຺ຖມ຺ຠນາທີນໍ ອຠາວໂຕ ສຕ຺ຕມຊວນສມຸຏ຺ຐິຕາຕ຺ຍາທິນໂຍ ນ ລພ຺ຠຕິ. ຆຏ຺ຏເນນ ຫິ ສທ຺ຘິໍເຍວ ສທ຺ໂທ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຆຏ຺ຏນຎ຺ຈ ປຐມຊວນາທີສຸປິ ລພ຺ຠເຕວ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຍຖາ ອຸສ຺ສາເປຕ຺ວາ ພທ຺ຘໂຄສີສຕາລປຓ຺ຓາທິຣູປານິ ທິສ຺ວາ ຕທນນ຺ຕຣປ຺ປວຕ຺ຕາຍ ອວິຎ຺ຎາຍມານນ຺ຕຣາຍ ມໂນທ຺ວາຣວີຖິຍາ ໂຄສີສາທີນໍ ອຸທກສຫຈາຣິຕປ຺ປກາຣໍ ສຎ຺ຎາຓໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຸທກຄ຺ຄຫຓໍ ໂຫຕິ, ເອວໍ ວິປ຺ຜນ຺ທມານສມຸຈ຺ຈາຣິຍມານກາຍສທ຺ເທ ຄເຫຕ຺ວາ ຕທນນ຺ຕຣປ຺ປວຕ຺ຕາຍ ອວິຎ຺ຎາຍມານນ຺ຕຣາຍ ມໂນທ຺ວາຣວີຖິຍາ ປຸຣິມສິທ຺ຘສມ຺ພນ຺ຘູປນິສ຺ສຍາຍ ສາຘິປ຺ປາຍວິກາຣຄ຺ຄຫຓໍ ໂຫຕີຕິ ອຍໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ສາຘາຣຓາ ອຸປມາ.

໑໔. ລຫຸຠາໂວ ລຫຸຕາ. ມຸທຸຠາໂວ ມຸທຸຕາ. ກມ຺ມຎ຺ຎຠາໂວ ກມ຺ມຎ຺ຎຕາ. ຍຖາກ຺ກມຎ຺ເຈຕາ ອໂຣຄິໂນ ວິຍ ຣູປານໍ ອຄຣຸຕາ ສຸປຣິມທ຺ທິຕຈມ຺ມສ຺ສ ວິຍ ອກຖິນຕາ ສຸຘນ຺ຕສຸວຓ຺ຓສ຺ສ ວິຍ ສຣີຣກິຣິຍານໍ ອນຸກູລຠາໂວຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອວິຊຫນ຺ຕສ຺ສປິ ຫິ ລຫຸຕາທິຕ຺ຕຍສ຺ສ ຕໍຕໍວິກາຣາຘິກຣູເປຫິ ນານຕ຺ຕໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ທນ຺ຘຕ຺ຕກຣຘາຕຸກ຺ໂຂຠປ຺ປຏິປກ຺ຂປຈ຺ຈຍສມຸຏ຺ຐາໂນ ຫິ ຣູປວິກາໂຣ ລຫຸຕາ. ຖທ຺ຘຕ຺ຕກຣຘາຕຸກ຺ໂຂຠປ຺ປຏິປກ຺ຂປຈ຺ຈຍສມຸຏ຺ຐາໂນ ມຸທຸຕາ. ສຣີຣກິຣິຍານໍ ອນນຸກູລຠາວກຣຘາຕຸກ຺ໂຂຠປ຺ປຏິປກ຺ຂປຈ຺ຈຍສມຸຏ຺ຐາໂນ ກມ຺ມຎ຺ຎຕາຕິ.

໑໕. ອຸປຈຍນໍ ອຸປຈໂຍ, ປຐມຈໂຍຕ຺ຍຕ຺ໂຖ ‘‘ອຸປຎ຺ຎຕ຺ຕ’’ນ຺ຕ຺ຍາທີສຸ ວິຍ ອຸປ-ສທ຺ທສ຺ສ ປຐມຕ຺ຖໂຊຕນໂຕ. ສນ຺ຕາໂນ ສນ຺ຕຕິ, ປພນ຺ໂຘຕ຺ຍຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຖ ປຏິສນ຺ຘິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ຈກ຺ຂາທິທສການໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ, ເອຕ຺ຖນ຺ຕເຣ ຣູປຸປ຺ປາໂທ ອຸປຈໂຍ ນາມ. ຕໂຕ ປຣໍ ສນ຺ຕຕິ ນາມ. ຍຖາສກໍ ຂຓມຕ຺ຕຏ຺ຐາຍີນໍ ຣູປານໍ ນິໂຣຘາຠິມຸຂຠາວວເສນ ຊີຣຓໍ ຊຣາ, ສາເຍວ ຊຣຕາ, ນິຈ຺ຈຘຸວຠາເວນ ນ ອິຈ຺ຈໍ ອນຸປຄນ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ອນິຈ຺ຈໍ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ອນິຈ຺ຈຕາ, ຣູປປຣິເຠໂທ. ລກ຺ຂຓຣູປໍ ນາມ ຘມ຺ມານໍ ຕໍຕໍອວຕ຺ຖາວເສນ ລກ຺ຂຓເຫຕຸຕ຺ຕາ.

໑໖. ຊາຕິຣູປເມວາຕິ ປຏິສນ຺ຘິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຣູປານໍ ຂເຓ ຂເຓ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຠາວໂຕ ຊາຕິສງ຺ຂາຕໍ ຣູປຸປ຺ປຕ຺ຕິຠາເວນ ຈຕຸສນ຺ຕຕິຣູປປ຺ປຏິພທ຺ຘວຸຕ຺ຕິຕ຺ຕາ ຣູປສມ຺ມຕຎ຺ຈ ຊາຕິຣູປເມວ ອຸປຈຍສນ຺ຕຕິຠາເວນ ປວຸຈ຺ຈຕິ ປຐມຸປຣິນິຈ຺ຈຕ຺ຕສງ຺ຂາຕປ຺ປວຕ຺ຕິອາກາຣເຠທໂຕ ເວເນຍ຺ຍວເສນ ‘‘ອຸປຈໂຍ ສນ຺ຕຕີ’’ຕິ (ຘ. ສ. ໖໔໒) ວິຠຊິຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ຕາສໍ ນິທ຺ເທເສ ອຕ຺ຖໂຕ ອເຠທໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ໂຍ ອາຍຕນານໍ ອາຈໂຍ, ໂສ ຣູປສ຺ສ ອຸປຈໂຍ. ໂຍ ຣູປສ຺ສ ອຸປຈໂຍ, ສາ ຣູປສ຺ສ ສນ຺ຕຕີ’’ຕິ (ຘ. ສ. ໖໔໑-໖໔໒) ວຸຕ຺ຕໍ. ເອກາທສວິຘມ຺ປີຕິ ສຠາຄສງ຺ຄຫວເສນ ເອກາທສປ຺ປກາຣມ຺ປິ.

໑໗. ຈຕ຺ຕາໂຣ ຠູຕາ, ປຎ຺ຈ ປສາທາ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ວິສຍາ, ທຸວິໂຘ ຠາໂວ, ຫທຍຣູປມິຈ຺ຈປິ ອິທໍ ຊີວິຕາຫາຣຣູເປຫິ ທ຺ວີຫິ ສຫ ອຏ຺ຐາຣສວິຘໍ, ຕຖາ ປຣິຈ຺ເຉໂທ ຈ ທຸວິຘາ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ, ຕິວິໂຘ ວິກາໂຣ, ຈຕຸພ຺ພິຘໍ ລກ຺ຂຓນ຺ຕິ ຣູປານໍ ປຣິຈ຺ເຉທວິກາຣາທິຠາວໍ ວິນາ ວິສຸໍ ປຈ຺ຈເຍຫິ ອນິພ຺ພຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອິເມ ອນິປ຺ຜນ຺ນາ ທສ ເຈຕິ ອຏ຺ຐວີສຕິວິຘໍ ຠເວ.

ຣູປສມຸທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ຣູປວິຠາຄວຓ຺ຓນາ

໑໘. ອິທານິ ຍຖາອຸທ຺ທິຏ຺ຐຣູປານໍ ເອກວິຘາທິນຍທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ສພ຺ພຎ຺ຈ ປເນຕ’’ນ຺ຕ຺ຍາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕສ຺ສ ອໂລຠາທິເຫຕຸໂນ ອຠາວາ ອເຫຕຸກໍ. ຍຖາສກໍ ປຈ຺ຈຍວນ຺ຕຕາຍ ສປ຺ປຈ຺ຈຍໍ. ອຕ຺ຕານໍ ອາຣພ຺ຠ ປວຕ຺ເຕຫິ ກາມາສວາທີຫິ ສຫິຕຕ຺ຕາ ສາສວໍ. ປຈ຺ຈເຍຫິ ອຠິສງ຺ຂຕຕ຺ຕາ ສງ຺ຂຕໍ. ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘສງ຺ຂາເຕ ໂລເກ ນິຍຸຕ຺ຕຕາຍ ໂລກິຍໍ. ກາມຕຓ຺ຫາຍ ອວຈຣິຕຕ຺ຕາ ກາມາວຈຣໍ. ອຣູປຘມ຺ມານໍ ວິຍ ກສ຺ສຈິ ອາຣມ຺ມຓສ຺ສ ອຄ຺ຄຫຓໂຕ ນາສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓນ຺ຕິ ອນາຣມ຺ມຓໍ. ຕທງ຺ຄາທິວເສນ ປຫາຕພ຺ພຕາຠາວໂຕ ອປ຺ປຫາຕພ຺ພໍ. ອິຕິ-ສທ຺ໂທ ປກາຣຕ຺ໂຖ, ເຕນ ‘‘ອພ຺ຍາກຕ’’ນ຺ຕ຺ຍາທິກໍ ສພ຺ພໍ ເອກວິຘນຍໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ.

໑໙. ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກຣູປໍ ອຕ຺ຕຠາວສງ຺ຂາຕໍ ອຕ຺ຕານໍ ອຘິກິຈ຺ຈ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ປວຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ກາມໍ ອຎ຺ເຎປິ ຫິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕສມ຺ຠູຕາ ອຕ຺ຖິ, ຣຸຬ຺ຫີວເສນ ປນ ຈກ຺ຂາທິກໍເຍວ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກໍ. ອຖ ວາ ‘‘ຍທິ ມຍໍ ນ ໂຫມ, ຕ຺ວໍ ກຏ຺ຐກລິງ຺ຄຣູປໂມ ຠວິສ຺ສສີ’’ຕິ ວທນ຺ຕາ ວິຍ ອຕ຺ຕຠາວສ຺ສ ສາຕິສຍໍ ອຸປກາຣຕ຺ຕາ ຈກ຺ຂາທີເນວ ວິເສສໂຕ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິການິ ນາມ. ອຕ຺ຕສງ຺ຂາຕໍ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ອຘິກິຈ຺ຈ ຕສ຺ສ ທ຺ວາຣຠາເວນ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ, ຕເທວ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກໍ. ຕໂຕ ພຫິຠູຕຕ຺ຕາ ອິຕຣໍ ເຕວີສຕິວິຘໍ ພາຫິຣຣູປໍ.

໒໐. ອິຕຣໍ ພາວີສຕິວິຘໍ ອວຕ຺ຖຸຣູປໍ.

໒໒. ອຏ຺ຐວິຘມ຺ປິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍຣູປໍ ປຎ຺ຈວິຎ຺ຎາເຓສຸ ລິງ຺ຄາທີສຸ ສຫຊຣູປປຣິປາລເນ ຈ ອາຘິປຈ຺ຈໂຍຄໂຕ. ປສາທຣູປສ຺ສ ຫິ ປຎ຺ຈວິຘສ຺ສ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓາທີສຸ ອາຘິປຈ຺ຈໍ ອຕ຺ຕໂນ ປຏຸມນ຺ທາທິຠາເວນ ເຕສມ຺ປິ ປຏຸມນ຺ທາທິຠາວາປາທນໂຕ. ຠາວທ຺ວຍສ຺ສາປິ ອິຕ຺ຖິລິງ຺ຄາທີສຸ ອາຘິປຈ຺ຈໍ ຍຖາສກໍ ປຈ຺ຈເຍຫິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານານມ຺ປິ ເຕສໍ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ສຠາວກສນ຺ຕາເນເຍວ ຕໍຕທາກາເຣນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນໂຕ, ນ ປນ ອິນ຺ທ຺ຣິຍປຈ຺ຈຍຠາວໂຕ. ຊີວິຕສ຺ສ ຈ ກມ຺ມຊປຣິປາລເນ ອາຘິປຈ຺ຈໍ ເຕສໍ ຍຖາສກໍ ຂຓຏ຺ຐານສ຺ສ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍປ຺ປຏິພທ຺ຘຕ຺ຕາ. ສຍຎ຺ຈ ອຕ຺ຕນາ ຐປິຕຘມ຺ມສມ຺ພນ຺ເຘເນວ ປວຕ຺ຕຕິ ນາວິໂກ ວິຍ.

໒໓. ວິສຍວິສຍິຠາວປ຺ປຕ຺ຕິວເສນ ຖູລຕ຺ຕາ ໂອຬາຣິກຣູປໍ. ຕໂຕເຍວ ຄຫຓສ຺ສ ສຸກຣຕ຺ຕາ ສນ຺ຕິເກຣູປໍ ອາສນ຺ນຣູປໍ ນາມ. ໂຍ ສຍໍ, ນິສ຺ສຍວເສນ ຈ ສມ຺ປຕ຺ຕານໍ, ອສມ຺ປຕ຺ຕານຎ຺ຈ ປຏິມຸຂຠາໂວ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎປຕນໍ, ໂສ ປຏິໂຆ ວິຍາຕິ ປຏິໂຆ. ຍຖາ ຫິ ປຏິຆາເຕ ສຕິ ທຸພ຺ພລສ຺ສ ຈລນໍ ໂຫຕິ, ເອວໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ປຏິມຸຂຠາເວ ສຕິ ອຣູປສຠາວຕ຺ຕາ ທຸພ຺ພລສ຺ສ ຠວງ຺ຄສ຺ສ ຈລນໍ ໂຫຕິ. ປຏິໂຆ ຍສ຺ສ ອຕ຺ຖິ ຕໍ ສປ຺ປຏິຆໍ. ຕຕ຺ຖ ສຍໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພສ຺ສ, ນິສ຺ສຍວເສນ ສມ຺ປຕ຺ຕິ ຆານຊິວ຺ຫາກາຍຄນ຺ຘຣສານໍ, ອຸຠຍຖາປິ ອສມ຺ປຕ຺ຕິ ຈກ຺ຂຸໂສຕຣູປສທ຺ທານນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອິຕຣໍ ໂສຬສວິຘໍ ໂອຬາຣິກຕາທິສຠາວາຠາວໂຕ ສຸຂຸມຣູປາທິກໍ.

໒໔. ກມ຺ມໂຕ ຊາຕໍ ອຏ຺ຐາຣສວິຘໍ ອຸປາທິນ຺ນຣູປໍ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐີຫິ ອຸເປເຕນ ກມ຺ມຸນາ ອຕ຺ຕໂນ ຜລຠາເວນ ອາທິນ຺ນຕ຺ຕາ ຄຫິຕຕ຺ຕາ. ອິຕຣໍ ອຄ຺ຄຫິຕຄ຺ຄຫເຓນທສວິຘໍ ອນຸປາທິນ຺ນຣູປໍ.

໒໕. ທຏ຺ຐພ຺ພຠາວສງ຺ຂາເຕນ ນິທສ຺ສເນນ ສຫ ວຕ຺ຕຕີຕິ ສນິທສ຺ສນໍ. ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓໂຄຈຣຠາໂວ ຫິ ນິທສ຺ສນນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ ຕສ຺ສ ຈ ຣູປາຍຕນໂຕ ອນຎ຺ຎຕ຺ເຕປິ ອຎ຺ເຎຫິ ຘມ຺ເມຫິ ຕໍ ວິເສເສຕຸໍ ອຎ຺ຎໍ ວິຍ ກຕ຺ວາ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ສຫ ນິທສ຺ສເນນ ສນິທສ຺ສນນ຺ຕິ. ຘມ຺ມຠາວສາມຎ຺ເຎນ ຫິ ເອກີຠູເຕສຸ ຘມ຺ເມສຸ ໂຍ ນານຕ຺ຕກໂຣ ວິເສໂສ, ໂສ ອຎ຺ໂຎ ວິຍ ກຕ຺ວາ ອຸປຈຣິຕຸໍ ຍຸຕ຺ໂຕ. ເອວຎ຺ຫິ ອຕ຺ຖວິເສສາວໂພໂຘ ໂຫຕິ.

໒໖. ອສມ຺ປຕ຺ຕວເສນາຕິ ອຕ຺ຕານໍ ອສມ຺ປຕ຺ຕສ຺ສ ໂຄຈຣສ຺ສ ວເສນ, ອຕ຺ຕນາ ວິສຍປ຺ປເທສໍ ວາ ອສມ຺ປຕ຺ຕວເສນ. ຈກ຺ຂຸໂສຕານິ ຫິ ຣູປສທ຺ເທຫິ ອສມ຺ປຕ຺ຕານິ, ສຍໍ ວາ ຕານິ ອສມ຺ປຕ຺ຕາເນວ ອາຣມ຺ມຓໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ. ເຕເນຕໍ ວຸຈ຺ຈຕິ –

‘‘ຈກ຺ຂຸໂສຕໍ ປເນເຕສຸ, ໂຫຕາສມ຺ປຕ຺ຕຄາຫກໍ;

ວິຎ຺ຎາຓຸປ຺ປຕ຺ຕິເຫຕຸຕ຺ຕາ, ສນ຺ຕຣາຘິກໂຄຈເຣ.

‘‘ຕຖາ ຫິ ທູຣເທສຏ຺ຐໍ, ຜລິກາທິຕິໂຣຫິຕໍ;

ມຫນ຺ຕຎ຺ຈ ນຄາທີນໍ, ວຓ຺ຓໍ ຈກ຺ຂຸ ອຸທິກ຺ຂຕິ.

‘‘ອາກາສາທິຄໂຕ ກຸຈ຺ຉິ-ຈມ຺ມານນ຺ຕຣິໂກປິ ຈ;

ມຫນ຺ໂຕ ຈ ຆຓ຺ຏາທີນໍ, ສທ຺ໂທ ໂສຕສ຺ສ ໂຄຈໂຣ.

‘‘ຄນ຺ຕ຺ວາ ວິສຍເທສໍ ຕໍ, ຜຣິຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫຕີຕິ ເຈ;

ອຘິຏ຺ຐານວິຘາເນປິ, ຕສ຺ສ ໂສ ໂຄຈໂຣ ສິຍາ.

‘‘ຠູຕປ຺ປພນ຺ຘໂຕ ໂສ ເຈ, ຍາຕິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສນ຺ນິຘິໍ;

ກມ຺ມຈິຕ຺ໂຕຊສມ຺ຠູໂຕ, ວຓ຺ໂຓ ສທ຺ໂທ ຈ ຈິຕ຺ຕໂຊ.

‘‘ນ ເຕສໍ ໂຄຈຣາ ໂຫນ຺ຕິ, ນ ຫິ ສມ຺ໂຠນ຺ຕິ ເຕ ພຫິ;

ວຸຕ຺ຕາ ຈ ອວິເສເສນ, ປາເຐ ຕໍວິສຍາວ ເຕ.

‘‘ຍທິ ເຈຕໍ ທ຺ວຍໍ ອຕ຺ຕສມີປໍເຍວ ຄຓ຺ຫຕິ;

ອກ຺ຂິວຓ຺ຓໍ ຕຖາ ມູລໍ, ປສ຺ເສຍ຺ຍ ຠມຸກສ຺ສ ຈ.

‘‘ທິສາເທສວວຕ຺ຖານໍ, ສທ຺ທສ຺ສ ນ ຠເວຍ຺ຍ ຈ;

ສິຍາ ຈ ສຣເວຘິສ຺ສ, ສກຓ຺ເຓ ສຣປາຕນ’’ນ຺ຕິ.

ໂຄຈຣຄ຺ຄາຫິກຣູປໍ ວິຎ຺ຎາຓາຘິຏ຺ຐິຕໍ ຫຸຕ຺ວາ ຕໍຕໍໂຄຈຣຄ຺ຄຫຓສຠາວຕ຺ຕາ. ອິຕຣໍ ເຕວີສຕິວິຘໍ ອໂຄຈຣຄ຺ຄາຫິກຣູປໍ ໂຄຈຣຄ຺ຄຫຓາຠາວໂຕ.

໒໗. ວຓ຺ຓິຕພ຺ໂພ ທຏ຺ຐພ຺ໂພຕິ ວຓ຺ໂຓ. ອຕ຺ຕໂນ ອຸທຍານນ຺ຕຣໍ ຣູປໍ ຊເນຕີຕິ ໂອຊາ. ອວິນິພ຺ໂຠຄຣູປໍ ກຕ຺ຖຈິປິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ວິນິຠຸຎ຺ຊນສ຺ສ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ປວຕ຺ຕິຍາ ອຠາວໂຕ. ຣູປໂລເກ ຄນ຺ຘາທີນໍ ອຠາວວາທິມຕມ຺ປິ ຫິ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ (ວິຠ. ມູລຏີ. ໒໒໗; ວິຠ. ອນຸຏີ. ໒໒໗) ອາຈຣິເຍຫິ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕເມວ.

໒໘. ອິຈ຺ເຈວນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖປິ ອິຕິ-ສທ຺ໂທ ປກາຣຕ຺ໂຖ, ເຕນ ອິຘ ອນາຄຕມ຺ປິ ສພ຺ພໍ ທຸກຕິກາທິເຠທໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ.

ຣູປວິຠາຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ຣູປສມຸຏ຺ຐານນຍວຓ຺ຓນາ

໒໙. ການິ ປນ ຕານິ ກມ຺ມາທີນິ, ກຖໍ, ກຕ຺ຖ, ກທາ ຈ ຣູປສມຸຏ຺ຐານານີຕິ ອາຫ ‘‘ຕຕ຺ຖາ’’ຕ຺ຍາທິ. ປຏິສນ຺ຘິມຸປາທາຍາຕິ ປຏິສນ຺ຘິຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂຓໍ ອຸປາທາຍ. ຂເຓ ຂເຓຕິ ເອເກກສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຕີສຸ ຕີສຸ ຂເຓສຸ, ນິຣນ຺ຕຣເມວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອປເຣ ປນ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຐິຕິກ຺ຂຓໍ (ວິຠ. ມູລຏີ. ໒໐ ປກິຓ຺ຓກກຖາວຓ຺ຓນາ), ຠງ຺ຄກ຺ຂເຓ ຈ ຣູປຸປ຺ປາທໍ (ວິຠ. ມູລຏີ. ໒໐ ປກິຓ຺ຓກກຖາວຓ຺ຓນາ) ປຏິເສເຘນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ກິຎ຺ຈາປິ ຐິຕິກ຺ຂຓາຠາເວ ເຕສໍ ອຸປປຕ຺ຕິ ເຈວ ຕຕ຺ຖ ວຕ຺ຕພ຺ພຎ຺ຈ ເຫຏ຺ຐາ ກຖິຕເມວ, ອິຘາປິ ປນ ຠງ຺ຄກ຺ຂເຓ ຣູປຸປ຺ປາທາຠາເວ ອຸປປຕ຺ຕິຍາ ຕຕ຺ຖ ວຕ຺ຕພ຺ເພນ ຈ ສຫ ສຸຂຄ຺ຄຫຓຕ຺ຖໍ ສງ຺ຄເຫຕ຺ວາ ວຸຈ຺ຈຕິ –

‘‘ອຸປ຺ປນ຺ນຸປ຺ປຊ຺ຊມານນ຺ຕິ, ວິຠງ຺ເຄ ເອວມາທິນໍ;

ຠງ຺ຄກ຺ຂຓສ຺ມິໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ, ໂນ ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານກໍ.

‘‘ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານມຸປ຺ປາເທ, ອຸປ຺ປນ຺ນຎ຺ຈາຕິອາທິນາ;

ຠງ຺ຄຸປ຺ປາທາວ ອກ຺ຂາຕາ, ນ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຐິຕິກ຺ຂໂຓ.

‘‘‘ອຸປ຺ປາໂທ ຈ ວໂຍ ເຈວ, ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕໍ ຐິຕສ຺ສ ຈ;

ປຎ຺ຎາຍຕີ’ຕິ (ອ. ນິ. ໓.໔໗) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ, ຐິຕິ ອຕ຺ຖີຕິ ເຈ ມຕໍ.

‘‘ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕສ຺ສ ເອກສ຺ມິໍ, ຘມ຺ເມ ອນຸປລທ຺ຘິໂຕ;

ປຎ຺ຎາຓວຈນາ ເຈວ, ປພນ຺ຘຏ຺ຐິຕິ ຕຕ຺ຖປິ.

‘‘ວຸຕ຺ຕາ ຕສ຺ມາ ນ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ, ຐິຕິ ທິສ຺ສຕິ ປາຬິຍໍ;

ອຠິຘມ຺ເມ ອຠາໂວປິ, ນິເສໂຘເຍວ ສພ຺ພຖາ.

‘‘ຍທາ ສມຸທໂຍ ຍສ຺ສ, ນິຣຸຊ຺ຌຕິ ຕທາສ຺ສ ກິໍ;

ທຸກ຺ຂມຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕ຺ເຍຕ຺ຖ, ປຎ຺ເຫ ໂນຕິ ນິເສຘໂຕ.

‘‘ຣູປຸປ຺ປາໂທ ນ ຠງ຺ຄສ຺ມິໍ, ຕສ຺ມາ ສພ຺ເພປິ ປຈ຺ຈຍາ;

ອຸປ຺ປາເທເຍວ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ, ຣູປເຫຕູຕິ ເກຈນ.

‘‘ວຸຈ຺ຈເຕ ຕຕ຺ຖ ເອກສ຺ມິໍ, ຘມ຺ເມເຍວ ຍຖາ ມຕາ;

ອຸປ຺ປາທາວຕ຺ຖໂຕ ຠິນ຺ນາ, ຠງ຺ຄາວຕ຺ຖາ ຕເຖວ ຕຸ.

‘‘ຠງ຺ຄສ຺ສາຠິມຸຂາວຕ຺ຖາ, ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພາ ອຍໍ ຐິຕິ;

ນຍທສ຺ສນໂຕ ເອສາ, ວິຠງ຺ເຄ ນ ຕຸ ເທສິຕາ.

‘‘ລກ຺ຂຓໍ ສງ຺ຂຕສ຺ເສວ, ວຕ຺ຕຸມຸປ຺ປາທອາທິນໍ;

ເທສິຕຕ຺ຕາ ນ ຕຕ຺ຖາປິ, ປພນ຺ຘສ຺ສ ຐິຕີຣິຕາ.

‘‘ອຸປສຄ຺ຄສ຺ສ ຘາຕູນມຕ຺ເຖເຍວ ປວຕ຺ຕິໂຕ;

ປຎ຺ຎາຍຕີຕິ ເຈຕສ຺ສ, ອຕ຺ໂຖ ວິຎ຺ຎາຍເຕ ອິຕິ.

‘‘ຠງ຺ເຄ ຣູປສ຺ສ ນຸປ຺ປາໂທ, ຈິຕ຺ຕຊານໍ ວເສນ ວາ;

ອາຣຸປ຺ປໍວາຠິສນ຺ຘາຍ, ຠາສິໂຕ ຍມກສ຺ສ ຫິ.

‘‘ສຠາໂວຍໍ ຍຖາລາຠ-ໂຍຊນາຕິ ຕໂຕ ນຫິ;

ນ ຈິຕ຺ຕຏ຺ຐິຕິ ຠງ຺ເຄ ຈ, ນ ຣູປສ຺ສ ອສມ຺ຠໂວ’’ຕິ.

໓໑. ຣູປວິຣາຄຠາວນານິພ຺ພຕ຺ຕຕ຺ຕາ ເຫຕຸໂນ ຕພ຺ພິຘຸຣຕາຍ, ອໂນກາສຕາຍ ຈ ອຣູປວິປາກາ, ຣູປຊນເນ ວິເສສປຈ຺ຈເຍຫິ ຌານງ຺ເຄຫິ ສມ຺ປໂຍຄາຠາວໂຕ ທ຺ວິປຎ຺ຈວິຎ຺ຎາຓານິ ຈາຕິ ຈຸທ຺ທສ ຈິຕ຺ຕານິ ຣູປໍ ນ ສມຸຏ຺ຐາເປນ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອາຣຸປ຺ປວິປາກທ຺ວິປຎ຺ຈວິຎ຺ຎາຓວຊ຺ຊິຕ’’ນ຺ຕິ. ປຏິສນ຺ຘິຈິຕ຺ຕໍ, ປນ ຈຸຕິຈິຕ຺ຕຎ຺ຈ ເອກູນວີສຕິ ຠວງ຺ຄສ຺ເສວ ອນ຺ໂຕຄຘຕ຺ຕາ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕຣໍ ນ ໂຫຕີຕິ ນ ຕສ຺ສ ວຊ຺ຊນໍ ກຕໍ. ກິຎ຺ຈາປິ ນ ກຕໍ, ປຈ຺ຉາຊາຕປຈ຺ຈຍຣຫິຕໍ, ປນ ອາຫາຣາທີຫິ ຈ ອນຸປຕ຺ຖທ຺ຘໍ ທຸພ຺ພລວຕ຺ຖຸໍ ນິສ຺ສາຍ ປວຕ຺ຕຕ຺ຕາ, ອຕ຺ຕໂນ ຈ ອາຄນ຺ຕຸກຕາຍ ກມ຺ມຊຣູເປຫິ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານຣູປານໍ ຐານໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຐິຕຕ຺ຕາ ຈ ປຏິສນ຺ຘິຈິຕ຺ຕໍ ຣູປສມຸຏ຺ຐາປກໍ ນ ໂຫຕິ. ຈຸຕິຈິຕ຺ເຕ ປນ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ (ຘ. ສ. ອຏ຺ຐ. ໖໓໖; ວິຠ. ອຏ຺ຐ. ໒໖ ປກິຓ຺ຓກກຖາ) ຕາວ ‘‘ວູປສນ຺ຕວຏ຺ຏມູລສ຺ມິໍ ສນ຺ຕາເນ ສາຕິສຍໍ ສນ຺ຕວຸຕ຺ຕິຕາຍ ຂີຓາສວສ຺ເສວ ຈຸຕິຈິຕ຺ຕໍ ຣູປໍ ນ ສມຸຏ຺ຐາເປຕີ’’ຕິ (ຘ. ສ. ມູລຏີ. ໖໓໖) ວຸຕ຺ຕໍ. ອານນ຺ທາຈຣິຍາທໂຍ ປນ ‘‘ສພ຺ເພສມ຺ປິ ຈຸຕິຈິຕ຺ຕໍ ຣູປໍ ນ ສມຸຏ຺ຐາເປຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ວິນິຈ຺ຉໂຍ ປນ ເນສໍ ສງ຺ເຂປໂຕ ມູລຏີກາທີສຸ, ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ຈ ອຠິຘມ຺ມຕ຺ຖວິກາສິນິຍໍ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ປຐມຠວງ຺ຄມຸປາທາຍາຕິ ປຏິສນ຺ຘິຍາ ອນນ຺ຕຣນິພ຺ພຕ຺ຕປຐມຠວງ຺ຄໂຕ ປຏ຺ຐາຍ. ຊາຍນ຺ຕເມວ ສມຸຏ຺ຐາເປຕິ, ນ ປນ ຐິຕໍ, ຠິຊ຺ຊມານໍ ວາ ອນນ຺ຕຣາທິປຈ຺ຈຍລາເຠນ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓເຍວ ຊນກສາມຕ຺ຖິຍໂຍຄໂຕ.

໓໒. ອິຣິຍາຍ ກາຍິກກິຣິຍາຍ ປວຕ຺ຕິປຖຠາວໂຕ ອິຣິຍາປໂຖ, ຄມນາທິ, ອຕ຺ຖໂຕ ຕທວຕ຺ຖາ ຣູປປ຺ປວຕ຺ຕິ. ຕມ຺ປິ ສນ຺ຘາເຣຕິ ຍຖາປວຕ຺ຕໍ ອຸປຕ຺ຖມ຺ເຠຕິ. ຍຖາ ຫິ ວີຖິຈິຕ຺ເຕຫິ ອພ຺ໂພກິຓ຺ເຓ ຠວງ຺ເຄ ປວຕ຺ຕມາເນ ອງ຺ຄານິ ໂອສີທນ຺ຕິ, ນ ເອວເມເຕສຸ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສວິເຘສຸ, ວກ຺ຂມາເນສຸ ຈ ຉພ຺ພີສຕິຍາ ຊາຄຣຓຈິຕ຺ເຕສຸ ປວຕ຺ຕມາເນສຸ. ຕທາ ປນ ອງ຺ຄານິ ອຸປຕ຺ຖທ຺ຘານິ ຍຖາປວຕ຺ຕອິຣິຍາປຖຠາເວເນວ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ.

໓໓. ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິມ຺ປິ ສມຸຏ຺ຐາເປນ຺ຕິ, ນ ເກວລໍ ຣູປິຣິຍາປຖາເນວ. ອວິເສສວຈເນປິ ປເນຕ຺ຖ ມໂນທ຺ວາຣປ຺ປວຕ຺ຕາເນວ ໂວຏ຺ຐພ຺ພນຊວນານິ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິສມຸຏ຺ຐາປການິ, ຕຖາ ຫາສຊນການິ ຈ ປຎ຺ຈທ຺ວາຣປ຺ປວຕ຺ຕານໍ ປຣິທຸພ຺ພລຠາວໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ກາມຎ຺ເຈຕ຺ຖ ຣູປວິນິມຸຕ຺ໂຕ ອິຣິຍາປໂຖ, ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ ວາ ນຕ຺ຖິ, ຕຖາປິ ນ ສພ຺ພໍ ຣູປສມຸຏ຺ຐາປກໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອິຣິຍາປຖູປຕ຺ຖມ຺ຠກໍ, ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິວິກາຣຊນກຎ຺ຈ ໂຫຕິ. ຍໍ ປນ ຈິຕ຺ຕໍ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຊນກໍ, ຕໍ ເອກໍສໂຕ ອິຣິຍາປຖູປຕ຺ຖມ຺ຠກໍ ອິຣິຍາປຖສ຺ສ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ສຫ ອວິນາຠາວໂຕ. ອິຣິຍາປຖູປຕ຺ຖມ຺ຠກຎ຺ຈ ຣູປຊນກນ຺ຕິ ອິມສ຺ສ ວິເສສທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ຣູປໂຕ ອິຣິຍາປຖວິຎ຺ຎຕ຺ຕີນໍ ວິສຸໍ ຄຫຓໍ.

໓໔. ເຕຣສາຕິ ກຸສລໂຕ ຈຕ຺ຕາຣິ, ອກຸສລໂຕ ຈຕ຺ຕາຣິ, ກິຣິຍໂຕ ປຎ຺ຈາຕິ ເຕຣສ. ເຕສຸ ຫິ ປຸຖຸຊ຺ຊນາ ອຏ຺ຐຫິ ກຸສລາກຸສເລຫິ ຫສນ຺ຕິ, ເສກ຺ຂາ ທິຏ຺ຐິສຫຄຕວຊ຺ຊິເຕຫິ, ອເສກ຺ຂາ ປນ ປຎ຺ຈຫິ ກິຣິຍຈິຕ຺ເຕຫິ, ຕຕ຺ຖາປິ ພຸທ຺ຘາ ຈຕູຫິ ສເຫຕຸກກິຣິຍຈິຕ຺ເຕເຫວ ຫສນ຺ຕິ, ນ ອເຫຕຸເກນ ‘‘ອຕີຕໍສາທີສຸ ອປ຺ປຏິຫຕຎາຓໍ ປຕ຺ວາ ອິເມຫິ ຕີຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ຠຄວໂຕ ສພ຺ພໍ ກາຍກມ຺ມໍ ຎາຓປຸພ຺ພງ຺ຄມໍ ຎາຓານຸປຣິວຕ຺ຕີ’’ຕິ ວຈນໂຕ (ມຫານິ. ໖໙; ຈູຬນິ. ໂມຆຣາຊມາຓວປຸຈ຺ຉານິທ຺ເທສ ໘໕; ປຏິ. ມ. ໓.໕). ນ ຫິ ວິຈາຣຓປຎ຺ຎາຣຫິຕສ຺ສ ຫສິຕຸປ຺ປາທສ຺ສ ພຸທ຺ຘານໍ ປວຕ຺ຕິ ຍຸຕ຺ຕາຕິ ວທນ຺ຕິ. ຫສິຕຸປ຺ປາທຈິຕ຺ເຕນ ປນ ປວຕ຺ຕິຍມານມ຺ປິ ເຕສໍ ສິຕກຣຓໍ ປຸພ຺ເພນິວາສອນາຄຕໍສສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓານໍ ອນຸວຕ຺ຕກຕ຺ຕາ ຎາຓານຸປຣິວຕ຺ຕິເຍວາຕິ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ (ຘ. ສ. ອຏ຺ຐ. ໕໖໘) ‘‘ເຕສໍ ຎາຓານໍ ຈິຓ຺ຓປຣິຍນ຺ເຕ ອິທໍ ຈິຕ຺ຕໍ ຫາສຍມານໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ນ ຕສ຺ສ ພຸທ຺ຘານໍ ປວຕ຺ຕິ ສກ຺ກາ ນິວາເຣຕຸໍ.

໓໕. ປຈ຺ຉາຊາຕາທິປຈ຺ຈຍູປຕ຺ຖມ຺ຠລາເຠນ ຐິຕິກ຺ຂເຓເຍວ ອຸຕຸໂອຊານໍ ພລວຠາໂວຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເຕໂຊຘາຕຸ ຐິຕິປ຺ປຕ຺ຕາ’’ຕ຺ຍາທິ.

໓໗. ຕຕ຺ຖ ຫທຍອິນ຺ທ຺ຣິຍຣູປານິ ນວ ກມ຺ມໂຕເຍວ ຊາຕຕ຺ຕາ ກມ຺ມຊາເນວ. ຍຎ຺ຫິ ຊາຕໍ, ຊາຍຕິ, ຊາຍິສ຺ສຕິ ຈ, ຕໍ ‘‘ກມ຺ມຊ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ ຍຖາ ທຸທ຺ຘນ຺ຕິ.

໔໐. ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນປຈ຺ຈຍາເປກ຺ຂຕ຺ຕາ ລຫຸຕາທິຕ຺ຕຍໍ ກມ຺ມຊໍ ນ ໂຫຕິ, ອິຕຣຖາ ສພ຺ພທາຠາວີຫິ ຠວິຕພ຺ພນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ລຫຸຕາທິຕ຺ຕຍໍ ອຸຕຸຈິຕ຺ຕາຫາເຣຫິ ສມ຺ໂຠຕີ’’ຕິ.

໔໓. ເອກນ຺ຕກມ຺ມຊານິ ນວ, ຈຕຸເຊສຸ ກມ຺ມຊານິ ນວາຕິ ອຏ຺ຐາຣສ ກມ຺ມຊານິ, ປຎ຺ຈວິກາຣຣູປສທ຺ທອວິນິພ຺ໂຠຄຣູປອາກາສວເສນ ປນ຺ນຣສ ຈິຕ຺ຕຊານິ, ສທ຺ໂທ, ລຫຸຕາທິຕ຺ຕຍໍ, ອວິນິພ຺ໂຠຄາກາສຣູປານິ ນວາຕິ ເຕຣສ ອຸຕຸຊານິ, ລຫຸຕາທິຕ຺ຕຍອວິນິພ຺ໂຠຄາກາສວເສນ ທ຺ວາທສ ອາຫາຣຊານິ.

໔໔. ເກວລໍ ຊາຍມານາທິຣູປານໍ ຊາຍມານປຣິປຈ຺ຈມານຠິຊ຺ຊມານຣູປານໍ ສຠາວຕ຺ຕາ ສຠາວມຕ຺ຕໍ ວິນາ ອຕ຺ຕໂນ ຊາຕິອາທິລກ຺ຂຓາຠາວໂຕ ລກ຺ຂຓານິ ເກຫິຈິ ປຈ຺ຈເຍຫິ ນ ຊາຍນ຺ຕີຕິ ປກາສິຕໍ. ອຸປ຺ປາທາທິຍຸຕ຺ຕານຎ຺ຫິ ຈກ຺ຂາທີນໍ ຊາຕິອາທີນິ ລກ຺ຂຓານິ ວິຊ຺ຊນ຺ຕິ, ນ ເອວໍ ຊາຕິອາທີນໍ. ຍທິ ເຕສມ຺ປິ ຊາຕິອາທີນິ ສິຍຸໍ, ເອວໍ ອນວຕ຺ຖານເມວ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍ. ຍໍ ປນ ‘‘ຣູປາຍຕນໍ…ເປ… ກພຬີກາໂຣ ອາຫາໂຣ. ອິເມ ຘມ຺ມາ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານາ’’ຕ຺ຍາທີສຸ (ຘ. ສ. ໑໒໐໑) ຊາຕິຍາ ກຸໂຕຈິຊາຕຕ຺ຕໍ ອນຸຎ຺ຎາຕໍ, ຕມ຺ປິ ຣູປຊນກປຈ຺ຈຍານໍ ຣູປຸປ຺ປາທນໍ ປຕິ ອນຸປຣຕພ຺ຍາປາຣານໍ ປຈ຺ຈຍຠາວູປຄມນກ຺ຂເຓ ຊາຍມານຘມ຺ມວິກາຣຠາເວນ ອຸປລພ຺ຠມານຕໍ ສນ຺ຘາຍາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຍມ຺ປິ ‘‘ຊາຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນິຈ຺ຈາ ສງ຺ຂຕາ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ນາ. ຊຣາມຣຓໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນິຈ຺ຈໍ ສງ຺ຂຕໍ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ນ’’ນ຺ຕິ ວຈນໍ (ສໍ. ນິ. ໒.໒໐), ຕຕ຺ຖາປິ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ນານໍ ລກ຺ຂຓຠາວໂຕຕິ ອຍເມຕ຺ຖາຠິສນ຺ຘິ. ເຕນາຫຸ ໂປຣາຓາ –

‘‘ປາເຐ ກຸໂຕຈິ ຊາຕຕ຺ຕໍ, ຊາຕິຍາ ປຣິຍາຍໂຕ;

ສງ຺ຂຕານໍ ສຠາວຕ຺ຕາ, ຕີສຸ ສງ຺ຂຕໂຕທິຕາ’’ຕິ.

ຣູປສມຸຏ຺ຐານນຍວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ກລາປໂຍຊນາວຓ຺ຓນາ

໔໕. ຍສ຺ມາ ປເນຕານິ ຣູປານິ ກມ຺ມາທິໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານານິປິ ນ ເອເກກໍ ສມຸຏ຺ຐຫນ຺ຕິ, ອຖ ໂຂ ປິຓ຺ຑໂຕວ. ຕສ຺ມາ ປິຓ຺ຑານໍ ຄຓນປຣິຈ຺ເຉທໍ, ສຣູປຎ຺ຈ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເອກຸປ຺ປາທາ’’ຕ຺ຍາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຫວຸຕ຺ຕິໂນຕິ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ກລາປຄຕຣູປວເສນ ສຫວຸຕ຺ຕິໂນ, ນ ສພ຺ພກລາປານໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສຫຸປ຺ປຕ຺ຕິວເສນ.

໔໖. ທສ ປຣິມາຓາ ອສ຺ສາຕິ ທສກໍ, ສມຸທາຍສ຺ເສຕໍ ນາມໍ, ຈກ຺ຂຸນາ ອຸປລກ຺ຂິຕໍ, ຕປ຺ປຘານໍ ວາ ທສກໍ ຈກ຺ຂຸທສກໍ. ເອວໍ ເສເສສຸປິ.

໔໗. ວຈີວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຄ຺ຄຫເຓນ ສທ຺ໂທປິ ສງ຺ຄຫິໂຕ ໂຫຕິ ຕສ຺ສາ ຕທວິນາຠາວໂຕຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ວຈີວິຎ຺ຎຕ຺ຕິທສກ’’ນ຺ຕິ.

໕໐. ກິໍ ປເນເຕ ເອກວີສຕິ ກລາປາ ສພ຺ເພປິ ສພ຺ພຕ຺ຖ ໂຫນ຺ຕິ, ອຸທາຫຸ ເກຈິ ກຕ຺ຖຈີຕິ ອາຫ ‘‘ຕຕ຺ຖາ’’ຕ຺ຍາທິ.

ກລາປໂຍຊນາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ຣູປປວຕ຺ຕິກ຺ກມວຓ຺ຓນາ

໕໒. ອິທານິ ເນສໍ ສມ຺ຠວວເສນ, ປວຕ຺ຕິປຏິສນ຺ຘິວເສນ, ໂຍນິວເສນ ຈ ປວຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສພ຺ພານິປິ ປເນຕານີ’’ຕ຺ຍາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍຖາຣຫນ຺ຕິ ສຠາວກປຣິປຸຓ຺ຓາຍຕນານໍ ອນຸຣູປໂຕ.

໕໓. ກມລກຸຫຣຄພ຺ຠມລາທິສໍເສທຏ຺ຐາເນສຸ ຊາຕາ ສໍເສທຊາ. ອຸປປາໂຕ ເນສໍ ອຕ຺ຖີຕິ ໂອປປາຕິກາ, ອຸກ຺ກໍສຄຕິປຣິຈ຺ເຉທວເສນ ເຈຕ຺ຖ ວິສິຏ຺ຐອຸປປາໂຕ ຄຫິໂຕ ຍຖາ ‘‘ອຠິຣູປສ຺ສ ກຎ຺ຎາ ທາຕພ຺ພາ’’ຕິ. ສຕ຺ຕ ທສການິ ປາຕຸຠວນ຺ຕິ ປຣິປຸຓ຺ຓາຍຕນຠາເວນ ອຸປລພ຺ຠນໂຕ. ກທາຈິ ນ ລພ຺ຠນ຺ຕິ ຊຈ຺ຈນ຺ຘຊຈ຺ຈພຘິຣຊຈ຺ຈາຆານນປຸໍສກອາທິກປ຺ປິການໍ ວເສນ. ຕຕ຺ຖ ສຸຄຕິຍໍ ມຫານຸຠາເວນ ກມ຺ມຸນາ ນິພ຺ພຕ຺ຕມານານໍ ໂອປປາຕິການໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍເວກລ຺ລາໂຍຄໂຕ ຈກ຺ຂຸໂສຕຆານາລາໂຠ ສໍເສທຊານໍ, ຠາວາລາໂຠ ປຐມກປ຺ປິກໂອປປາຕິການໍ ວເສນປິ. ທຸຄ຺ຄຕິຍໍ ປນ ຈກ຺ຂຸໂສຕຠາວາລາໂຠ ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ວເສນ, ຆານາລາໂຠ ສໍເສທຊານເມວ ວເສນ, ນ ໂອປປາຕິການໍ ວເສນາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຕຖາ ຫິ ຘມ຺ມຫທຍວິຠງ຺ເຄ ‘‘ກາມຘາຕຸຍາ ອຸປປຕ຺ຕິກ຺ຂເຓ ກສ຺ສຈິ ເອກາທສາຍຕນານິ ປາຕຸຠວນ຺ຕິ, ກສ຺ສຈິ ທສ, ກສ຺ສຈິ ອປຣານິປິ ທສ, ກສ຺ສຈິ ນວ, ກສ຺ສຈິ ສຕ຺ຕາ’’ຕິ (ວິຠ. ໑໐໐໗) ວຈນໂຕ ປຣິປຸຓ຺ຓິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ໂອປປາຕິກສ຺ສ ສທ຺ທາຍຕນວຊ຺ຊິຕານິ ເອກາທສາຍຕນານິ ວຸຕ຺ຕານິ. ອນ຺ຘສ຺ສ ຈກ຺ຂາຍຕນວຊ຺ຊິຕານິ ທສ, ຕຖາ ພຘິຣສ຺ສ ໂສຕາຍຕນວຊ຺ຊິຕານິ, ອນ຺ຘພຘິຣສ຺ສ ຕທຸຠຍວຊ຺ຊິຕານິ ນວ, ຄພ຺ຠເສຍ຺ຍກສ຺ສ ຈກ຺ຂຸໂສຕຆານຊິວ຺ຫາສທ຺ທາຍຕນວຊ຺ຊິຕານິສຕ຺ຕາຍຕນານິ ວຸຕ຺ຕານິ. ຍທິ ປນ ອຆານໂກປິ ໂອປປາຕິໂກ ສິຍາ, ອນ຺ຘພຘິຣາຆານການໍ ວເສນ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ທສ, ອນ຺ຘພຘິຣອນ຺ຘາຆານກພຘິຣາຆານການໍ ວເສນ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ນວ, ອນ຺ຘພຘິຣາຆານກສ຺ສ ວເສນ ຈ ອຏ຺ຐ ອາຍຕນານິ ວຕ຺ຕພ຺ພານິ ສິຍຸໍ, ນ ປເນວໍ ວຸຕ຺ຕານິ. ຕສ຺ມາ ນຕ຺ຖິ ໂອປປາຕິກສ຺ສ ຆານເວກລ຺ລນ຺ຕິ. ຕຖາ ຈ ວຸຕ຺ຕໍ ຍມກຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ອຆານໂກ ໂອປປາຕິໂກ ນຕ຺ຖິ. ຍທິ ຠເວຍ຺ຍ, ກສ຺ສຈິ ອຏ຺ຐາຍຕນານີຕິ ວເທຍ຺ຍາ’’ຕິ (ຍມ. ອຏ຺ຐ. ອາຍຕນຍມກ. ໑໘-໒໑).

ສໍເສທຊານໍ ປນ ຆານາຠາໂວ ນ ສກ຺ກາ ນິວາເຣຕຸໍ ‘‘ກາມຘາຕຸຍາ ອຸປປຕ຺ຕິກ຺ຂເຓ’’ຕ຺ຍາທິປາຬິຍາ (ວິຠ. ໑໐໐໗) ໂອປປາຕິກໂຍນິເມວ ສນ຺ຘາຍ, ສຕ຺ຕາຍຕນຄ຺ຄຫຓສ຺ສ ຈ ອຎ຺ເຎສໍ ອສມ຺ຠວໂຕ ຄພ຺ຠເສຍ຺ຍກເມວ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ຍໍ ປນ ‘‘ສໍເສທຊໂຍນິກາ ປຣິປຸຓ຺ຓາຍຕນຠາເວນ ໂອປປາຕິກສງ຺ຄຫໍ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕາ’’ຕິ ອຏ຺ຐກຖາວຈນໍ, ຕມ຺ປິ ປຣິປຸຓ຺ຓາຍຕນໍເຍວ ສໍເສທຊານໍ ໂອປປາຕິເກສຸ ສງ຺ຄຫວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ອປເຣ ປນ ຍມເກ ຆານຊິວ຺ຫານໍ ສຫຈາຣິຕາ ວຸຕ຺ຕາຕິ ອຊິວ຺ຫສ຺ສ ອສມ຺ຠວໂຕ ອຆານກສ຺ສປິ ອຠາວເມວ ວຓ຺ເຓນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖາປິ ຍຖາ ຈກ຺ຂຸໂສຕານິ ຣູປຠເວ ຆານຊິວ຺ຫາຫິ ວິນາ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ນ ເອວໍ ຆານຊິວ຺ຫາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ວິນາ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ຣູປຠເວ ອນຸປ຺ປຊ຺ຊນໂຕຕິ ເອວໍ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ກາມຠເວ ອປ຺ປວຕ຺ຕິວເສນ ເຕສໍ ສຫຈາຣິຕາ ວຸຕ຺ຕາຕິ ນ ນ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸນ຺ຕິ.

໕໔. ຄພ຺ເຠ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິຍໍ ເສນ຺ຕີຕິ ຄພ຺ຠເສຍ຺ຍກາ, ເຕເຍວ ຣູປາທີສຸ ສຕ຺ຕຕາຍ ສຕ຺ຕາຕິ ຄພ຺ຠເສຍ຺ຍກສຕ຺ຕາ. ເອເຕ ອຓ຺ຑຊຊລາພຸຊາ. ຕີຓິ ທສການິ ປາຕຸຠວນ຺ຕິ, ຍານິ ‘‘ກລລຣູປ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ປຣິປິຓ຺ຑິຕານິ ຈ ຕານິ ຊາຕິອຸຓ຺ຓາຍ ເອກສ຺ສ ອໍສຸໂນ ປສນ຺ນຕິລເຕເລ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອຸທ຺ຘຏສ຺ສ ປຄ຺ຆຣິຕ຺ວາ ອຄ຺ເຄ ຐິຕພິນ຺ທຸມຕ຺ຕານິ ອຈ຺ຉານິ ວິປ຺ປສນ຺ນານິ. ກທາຈິ ນ ລພ຺ຠຕິ ອຠາວກສຕ຺ຕານໍ ວເສນ. ຕໂຕ ປຣນ຺ຕິ ປຏິສນ຺ຘິໂຕ ປຣໍ. ປວຕ຺ຕິກາເລຕິ ສຕ຺ຕເມ ສຕ຺ຕາເຫ, ຏີກາກາຣມເຕນ ເອກາທສເມ ສຕ຺ຕາເຫ ວາ. ກເມນາຕິ ຈກ຺ຂຸທສກປາຕຸຠາວໂຕ ສຕ຺ຕາຫາຕິກ຺ກເມນ ໂສຕທສກໍ, ຕໂຕ ສຕ຺ຕາຫາຕິກ຺ກເມນ ຆານທສກໍ, ຕໂຕ ສຕ຺ຕາຫາຕິກ຺ກເມນ ຊິວ຺ຫາທສກນ຺ຕິ ເອວໍ ອນຸກ຺ກເມນ. ອຏ຺ຐກຖາຍມ຺ປິ ຫິ ອຍມຕ຺ໂຖ ທສ຺ສິໂຕວ.

໕໕. ຐິຕິກາລນ຺ຕິ ປຏິສນ຺ຘິຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຐິຕິກາລໍ. ປຏິສນ຺ຘິຈິຕ຺ຕສຫຊາຕາ ຫິ ອຸຕຸ ຐານປ຺ປຕ຺ຕາ ຕສ຺ສ ຐິຕິກ຺ຂເຓ ສຸທ຺ຘຏ຺ຐກໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຕິ, ຕທາ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ຠງ຺ຄກ຺ຂເຓຕ຺ຍາທິນາ ອນຸກ຺ກເມນ ອຸຕຸ ຣູປໍ ຊເນຕິ. ໂອຊາຜຣຓມຸປາທາຍາຕິ ຄພ຺ຠເສຍ຺ຍກສ຺ສ ມາຕຸ ອຊ຺ໂຌຫຏາຫາຣໂຕ ສໍເສທໂຊປປາຕິການຎ຺ຈ ມຸຂຄຕເສມ຺ຫາທິໂຕ ໂອຊາຍ ຣສຫຣຓີອນຸສາເຣນ ສຣີເຣ ຜຣຓກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ.

໕໖. ຈຸຕິຈິຕ຺ຕໍ ອຸປຣິມໍ ເອຕສ຺ສາຕິ ຈຸຕິຈິຕ຺ໂຕປຣິ. ກມ຺ມຊຣູປານິ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ ຕທຸປ຺ປຕ຺ຕິຍໍ ມຣຓາຠາວໂຕ. ກມ຺ມຊຣູປວິຈ຺ເຉເທ ຫິ ‘‘ມໂຕ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຍຖາຫ –

‘‘ອາຍຸ ອຸສ຺ມາ ຈ ວິຎ຺ຎາຓໍ, ຍທາ ກາຍໍ ຊຫນ຺ຕິມໍ;

ອປວິທ຺ໂຘ ຕທາ ເສຕິ, ນິຣຕ຺ຖໍວ ກລິງ຺ຄຣ’’ນ຺ຕິ. (ສໍ. ນິ. ໓.໙໕ ໂຖກໍ ວິສທິສໍ);

ປຸເຣຕຣນ຺ຕິ ສຕ຺ຕຣສມສ຺ສ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓ. ຕໂຕປຣໍ ຈິຕ຺ຕຊາຫາຣຊຣູປຎ຺ຈ ໂວຈ຺ຉິຊ຺ຊຕີຕິ ອຊີວກສນ຺ຕາເນ ເຕສໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອຠາວໂຕ ຍຖານິພ຺ພຕ຺ຕໍ ຈິຕ຺ຕຊໍ, ອາຫາຣຊຎ຺ຈ ຕໂຕ ປຣໍ ກິຎ຺ຈິ ກາລໍ ປວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ. ອປເຣ ປນ ອາຈຣິຍາ ‘‘ຈິຕ຺ຕຊຣູປໍ ຈຸຕິຈິຕ຺ຕໂຕ ປຸເຣຕຣເມວ ໂວຈ຺ຉິຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ວຓ຺ເຓນ຺ຕິ.

໕໘. ຣູປໂລເກ ຆານຊິວ຺ຫາກາຍານໍ ອຠາເວ ກາຣຓໍ ວຸຕ຺ຕເມວ. ຠາວທ຺ວຍໍ ປນ ພຫລກາມຣາຄູປນິສ຺ສຍຕ຺ຕາ ພ຺ຣຫ຺ມານຎ຺ຈ ຕທຠາວໂຕ ຕຕ຺ຖ ນ ປວຕ຺ຕຕິ. ອາຫາຣຊກລາປານິ ຈ ນ ລພ຺ຠນ຺ຕິ ອຊ຺ໂຌຫຏາຫາຣາຠາເວນ ສຣີຣຄຕສ຺ສປິ ອາຫາຣສ຺ສ ຣູປສມຸຏ຺ຐາປນາຠາວໂຕ. ພາຫິຣຎ຺ຫິ ອຸຕຸໍ, ອາຫາຣຎ຺ຈ ອຸປນິສ຺ສຍໍ ລຠິຕ຺ວາ ອຸຕຸອາຫາຣາ ຣູປໍ ສມຸຏ຺ຐາເປນ຺ຕິ. ຊີວິຕນວກນ຺ຕິ ກາຍາຠາວໂຕ ກາຍທສກຏ຺ຐານິຍໍ ຊີວິຕນວກໍ.

໕໙. ອຕິຣິຈ຺ຉຕິ ເສສພ຺ຣຫ຺ມານໍ ປຏິສນ຺ຘິຍໍ, ປວຕ຺ເຕ ຈ ອຸປລຠິຕພ຺ພຣູປໂຕ ອວສິຏ຺ຐໍ ໂຫຕິ, ມຣຓກາເລ ປນ ພ຺ຣຫ຺ມານໍ ສຣີຣນິກ຺ເຂປາຠາວໂຕ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ຕິສມຸຏ຺ຐານານິ, ທ຺ວິສມຸຏ຺ຐານານິ ຈ ສເຫວ ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕິ.

໖໑. ຣູເປສຸ ເຕວີສຕິ ຆານຊິວ຺ຫາກາຍຠາວທ຺ວຍວເສນ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ອຠາວໂຕ. ເກຈິ ປນ ‘‘ລຫຸຕາທິຕ຺ຕຍມ຺ປິ ເຕສຸ ນຕ຺ຖິ ທນ຺ຘຕ຺ຕກຣາທິຘາຕຸກ຺ໂຂຠາຠາວໂຕ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ອກາຣຓໍ. ນ ຫິ ວູປສເມຕພ຺ພາເປກ຺ຂາ ຕພ຺ພິໂຣຘິຘມ຺ມປ຺ປວຕ຺ຕິ ຕຖາ ສຕິ ສເຫຕຸກກິຣິຍຈິຕ຺ເຕສຸ ລຫຸຕາທີນໍ ອຠາວປ຺ປສງ຺ຄໂຕ. ‘‘ສທ຺ໂທ ວິກາໂຣ’’ຕ຺ຍາທິ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ສາຘາຣຓວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຣູປປວຕ຺ຕິກ຺ກມວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ນິພ຺ພານເຠທວຓ຺ຓນາ

໖໒. ເອຕ຺ຕາວຕາ ຈິຕ຺ຕເຈຕສິກຣູປານິ ວິຠາຄໂຕ ນິທ຺ທິສິຕ຺ວາ ອິທານິ ນິພ຺ພານໍ ນິທ຺ທິສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ນິພ຺ພານໍ ປນາ’’ຕ຺ຍາທິ. ‘‘ຈຕຸມຄ຺ຄຎາເຓນ ສຈ຺ຉິກາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ນິພ຺ພານສ຺ສ ຕໍຕໍອຣິຍປຸຄ຺ຄລານໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂສິທ຺ຘຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ມຄ຺ຄຜລານມາຣມ຺ມຓຠູຕ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ກລ຺ຍາຓປຸຖຸຊ຺ຊນານໍ ອນຸມານສິທ຺ຘຕໍ. ສງ຺ຂຕຘມ຺ມາຣມ຺ມຓຎ຺ຫິ, ປຎ຺ຎຕ຺ຕາຣມ຺ມຓໍ ວາ ຎາຓໍ ກິເລສານໍ ສມຸຈ຺ເຉທປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠເນ ອສມຕ຺ຖໍ, ອຕ຺ຖິ ຈ ໂລເກ ກິເລສສມຸຈ຺ເຉທາທິ. ຕສ຺ມາ ອຕ຺ຖິ ສງ຺ຂຕສມ຺ມຸຕິຘມ຺ມວິປຣີໂຕ ກິເລສານໍ ສມຸຈ຺ເຉທປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິກຣານໍ ມຄ຺ຄຜລານໍ ອາຣມ຺ມຓຠູໂຕ ນິພ຺ພານໍ ນາມ ເອໂກ ຘມ຺ໂມຕິ ສິທ຺ຘໍ. ປຈ຺ຈກ຺ຂານຸມານສິທ຺ຘຕາສນ຺ທສ຺ສເນນ ຈ ອຠາວມຕ຺ຕໍ ນິພ຺ພານນ຺ຕິ ວິປ຺ປຏິປນ຺ນານໍ ວາທໍ ນິເສເຘຕີຕິ ອລມຕິປ຺ປປຎ຺ເຈນ. ຂນ຺ຘາທິເຠເທ ເຕຠູມກຘມ຺ເມ ເຫຏ຺ຐຸປຣິຍວເສນ ວິນນໂຕ ສໍສິພ຺ພນໂຕ ວານສງ຺ຂາຕາຍ ຕຓ຺ຫາຍ ນິກ຺ຂນ຺ຕຕ຺ຕາ ວິສຍາຕິກ຺ກມວເສນ ອຕີຕຕ຺ຕາ.

໖໓. ສຠາວໂຕຕິ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕິລກ຺ຂເຓນ. ອຸປາທີຍຕິ ກາມຸປາທາທີຫີຕິ ອຸປາທິ, ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ, ອຸປາທິເຍວ ເສໂສ ກິເລເສຫີຕິ ອຸປາທິເສໂສ, ເຕນ ສຫ ວຕ຺ຕຕີຕິ ສອຸປາທິເສສາ, ສາ ເອວ ນິພ຺ພານຘາຕູຕິ ສອຸປາທິເສສນິພ຺ພານຘາຕຸ. ກາຣຓປຣິຍາເຍນາຕິ ສອຸປາທິເສສາທິວເສນ ປຎ຺ຎາປເນ ກາຣຓຠູຕສ຺ສ ອຸປາທິເສສ ຠາວາຠາວສ຺ສ ເລເສນ.

໖໔. ອາຣມ຺ມຓໂຕ, ສມ຺ປໂຍຄໂຕ ຈ ຣາຄໂທສໂມເຫຫິ ສຸຎ຺ຎຕ຺ຕາ ສຸຎ຺ຎໍ, ສຸຎ຺ຎເມວ ສຸຎ຺ຎຕໍ, ຕຖາ ຣາຄາທິນິມິຕ຺ຕຣຫິຕຕ຺ຕາ ອນິມິຕ຺ຕໍ. ຣາຄາທິປຓິຘິຣຫິຕຕ຺ຕາ ອປ຺ປຓິຫິຕໍ. ສພ຺ພສງ຺ຂາເຣຫິ ວາ ສຸຎ຺ຎຕ຺ຕາ ສຸຎ຺ຎຕໍ. ສພ຺ພສງ຺ຂາຣນິມິຕ຺ຕາຠາວໂຕ ອນິມິຕ຺ຕໍ. ຕຓ຺ຫາປຓິຘິຍາ ອຠາວໂຕ ອປ຺ປຓິຫິຕໍ.

໖໕. ຈວນາຠາວໂຕ ອຈ຺ຈຸຕໍ. ອນ຺ຕສ຺ສ ປຣິໂຍສານສ຺ສ ອຕິກ຺ກນ຺ຕຕ຺ຕາ ອຈ຺ຈນ຺ຕໍ. ປຈ຺ຈເຍຫິ ອສງ຺ຂຕຕ຺ຕາ ອສງ຺ຂຕໍ. ອຕ຺ຕໂນ ອຸຕ຺ຕຣິຕຣສ຺ສ ອຠາວໂຕ, ສຫຘມ຺ເມນ ວຕ຺ຕພ຺ພສ຺ສ ອຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ວາ ອຠາວໂຕ ອນຸຕ຺ຕຣໍ. ວານໂຕ ຕຓ຺ຫາໂຕ ມຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ສພ຺ພໂສ ອປຄຕຕ຺ຕາ ວານມຸຕ຺ຕາ. ມຫນ຺ເຕ ສີລກ຺ຂນ຺ຘາທິເກ ເອສນ຺ຕິ ຄເວສນ຺ຕີຕິ ມເຫສໂຍ. ‘‘ອິຕິ ຈິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕ຺ຍາທິ ຉຫິ ປຣິຈ຺ເຉເທຫິ ວິຠຕ຺ຕານໍ ຈິຕ຺ຕາທີນໍ ນິຄມນໍ.

ນິພ຺ພານເຠທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ອິຕິ ອຠິຘມ຺ມຕ຺ຖວິຠາວິນິຍາ ນາມ ອຠິຘມ຺ມຕ຺ຖສງ຺ຄຫວຓ຺ຓນາຍ

ຣູປປຣິຈ຺ເຉທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.