ສຈ຺ຈວິຠງ຺ຄມາຕິກຕ຺ຖວຓ຺ຓນາ

ສຈ຺ຈວິຠງ຺ຄມາຕິກາຍ ປນ ອຕ຺ຖໂຕ ຕາວ – ຈຕ຺ຕາຣິ ອຣິຍສຈ຺ຈານີຕິ ເອຕ຺ຖາຍໍ ສຈ຺ຈ-ສທ຺ໂທ ອເນເກສຸ ອຕ຺ເຖສຸ ທິສ຺ສຕິ. ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ‘‘ສຈ຺ຈໍ ຠເຓ ນ ກຸຊ຺ເຌຍ຺ຍາ’’ຕິອາທີສຸ (ຘ. ປ. ໒໒໔) ວາຈາສຈ຺ເຈ. ‘‘ສຈ຺ເຈ ຐິຕາ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ’’ຕິອາທີສຸ (ຊາ. ໒.໒໑.໔໓໓) ວິຣຕິສຈ຺ເຈ. ‘‘ກສ຺ມາ ນຸ ສຈ຺ຈານິ ວທນ຺ຕິ ນານາ, ປວາທິຍາເສ ກຸສລາວທານາ’’ຕິອາທີສຸ (ສຸ. ນິ. ໘໙໑) ທິຏ຺ຐິສຈ຺ເຈ. ‘‘ເອກໍ ຫິ ສຈ຺ຈໍ, ນ ທຸຕິຍມຕ຺ຖີ’’ຕິອາທີສຸ (ສຸ. ນິ. ໘໙໐) ປຣມຕ຺ຖສຈ຺ເຈ, ນິພ຺ພາເນ ເຈວ ມຄ຺ເຄ ຈ. ‘‘ຈຕຸນ຺ນໍ ອຣິຍສຈ຺ຈານໍ ກຕິ ກຸສລາ’’ຕິອາທີສຸ (ວິຠ. ໒໑໖) ອຣິຍສຈ຺ເຈ. ສ຺ວາຍມິຘາປິ ອຣິຍສຈ຺ເຈ ວຕ຺ຕຕິ. ເກນຏ຺ເຐນ ສຈ຺ຈານິ? ຕຖຏ຺ເຐນ. ໂກຍໍ ຕຖຏ຺ໂຐ ນາມ? ໂຍ ປຎ຺ຎາຈກ຺ຂຸນາ ອຸປປຣິກ຺ຂມານານໍ ມາຍາວ ວິປຣີໂຕ, ມຣີຈີວ ວິສໍວາທໂກ, ຕິຕ຺ຖິຍານໍ ອຕ຺ຖາ ວິຍ ອນຸປລພ຺ຠມານສຠາໂວ ຈ ນ ໂຫຕິ, ອຖ ໂຂ ພາຘນປ຺ປຠວສນ຺ຕິນິຍ຺ຍານຠູເຕນ ຕຈ຺ຉາວິປຣີຕຠູຕຠາເວນ ອຣິຍຎາຓສ຺ສ ໂຄຈໂຣ ໂຫຕິ. ອຍໍ ຕຖຏ຺ໂຐ ສຈ຺ຈຏ຺ໂຐຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຈ –

‘‘ອິຕິ ຕຈ຺ຉາວິປລ຺ລາສຠູຕຠາວໍ ຈຕູສຸປິ;

ທຸກ຺ຂາທີສ຺ວວິເສເສນ, ສຈ຺ຈຏ຺ຐໍ ອາຫຸ ປຓ຺ຑິຕາ’’ຕິ (ວິຠ. ອຏ຺ຐ. ໑໘໙; ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ມຫາວຄ຺ຄ ໓.໑໔).

ອຣິຍານິ ຈ ຕານິ ສຈ຺ຈານິ ຈາຕິ ອຣິຍສຈ຺ຈານິ. ອຣິຍານີຕິ ອຸຕ຺ຕມານິ, ອວິສໍວາທການີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຣິເຍຫິ ພຸທ຺ຘາທີຫິ ປຏິວິຊ຺ຌິຕພ຺ພານິ ສຈ຺ຈານິ, ອຣິຍສ຺ສ ວາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສນ຺ຕການິ ສຈ຺ຈານິ ເຕນ ອຸປ຺ປາທິຕຕ຺ຕາ, ປກາສິຕຕ຺ຕາ ຈ, ອຣິຍຠາວກຣານິ ວາ ສຈ຺ຈານິ ເຕສໍ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ຘຕ຺ຕາ ອຣິຍຠາວສິທ຺ຘິໂຕຕິ ອຣິຍສຈ຺ຈານິ. ‘‘ທຸກ຺ຂໍ ອຣິຍສຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ ປນ ທຸ-ອິຕິ ອຍໍ ສທ຺ໂທ ກຸຈ຺ຉິເຕ ທິສ຺ສຕິ. ກຸຈ຺ຉິຕໍ ຫິ ປຸຕ຺ຕໍ ‘‘ທຸປຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ຂໍ-ສທ຺ໂທ ປນ ຕຸຈ຺ເຉ. ຕຸຈ຺ຉໍ ຫິ ອາກາສໍ ‘‘ຂ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອິທຎ຺ຈ ປຐມສຈ຺ຈໍ ກຸຈ຺ຉິຕໍ ອເນໂກປທ຺ທວາຘິຏ຺ຐານໂຕ, ຕຸຈ຺ຉໍ ພາລຊນປຣິກປ຺ປິຕຘຸວສຸຠສຸຂຕ຺ຕຠາວວິຣຫິຕໂຕ, ຕສ຺ມາ ກຸຈ຺ຉິຕຕ຺ຕາ, ຕຸຈ຺ຉຕ຺ຕາ ຈ ‘‘ທຸກ຺ຂ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ສໍ-ອິຕິ ຈ ອຍໍ ສທ຺ໂທ ‘‘ສມາຄໂມ, ສເມຕ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ ສໍໂຍຄໍ ທີເປຕິ. ອຸ-ອິຕິ ອຍໍ ສທ຺ໂທ ‘‘ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ອຸທິຕ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ. ອຍ-ສທ຺ໂທ ປນ ກາຣຓໍ ທີເປຕິ. ອິທຎ຺ຈ ທຸຕິຍສຈ຺ຈໍ ອວເສສປຈ຺ຈຍສມາໂຍເຄ ສຕິ ທຸກ຺ຂສ຺ສຸປ຺ປຕ຺ຕິກາຣຓນ຺ຕິ ‘‘ທຸກ຺ຂສມຸທໂຍ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ຕຕິຍສຈ຺ຈໍ ປນ ຍສ຺ມາ ນິ-ສທ຺ໂທ ອຠາວໍ, ໂຣຘ-ສທ຺ໂທ ຈາຣກໍ ທີເປຕິ, ຕສ຺ມາ ອຠາໂວ ເອຕ຺ຖ, ເອຕສ຺ມິໍ ວາ ອຘິຄເຕ ສໍສາຣຈາຣກສງ຺ຂາຕສ຺ສ ທຸກ຺ຂນິໂຣຘສ຺ສ ສພ຺ພຄຕິສຸຎ຺ຎຕ຺ຕາ, ຕປ຺ປຏິປກ຺ຂຕ຺ຕາ ຈາຕິ ‘‘ທຸກ຺ຂນິໂຣຘ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ທຸກ຺ຂສ຺ສ ວາ ອນຸປ຺ປາທນິໂຣຘປຈ຺ຈຍຕ຺ຕາ. ຈຕຸຕ຺ຖໍ ປນ ຍສ຺ມາ ເອຕໍ ທຸກ຺ຂນິໂຣຘໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ສຕ຺ຕໍ ວາ ຕໍ ຄມຍຕິ ອາຣມ຺ມຓວເສນ ຕທຠິມຸຂຕ຺ຕາ, ປຏິປທາ ຈ ໂຫຕິ ທຸກ຺ຂນິໂຣຘປ຺ປຕ຺ຕິຍາ, ຕສ຺ມາ ‘‘ທຸກ຺ຂນິໂຣຘຄາມິນີ ປຏິປທາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ອປິຈ ທຸກ຺ຂາທີນໍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອຕ຺ຖາ ວິຠຕ຺ຕາ ຕຖາ ອວິຕຖາ ອນຎ຺ຎຖາ, ເຍ ທຸກ຺ຂາທີນິ ອຠິສເມນ຺ເຕຫິ ອຠິສເມຕພ຺ພາ. ຍຖາຫ –

‘‘ທຸກ຺ຂສ຺ສ ປີຬນຏ຺ໂຐ ສງ຺ຂຕຏ຺ໂຐ ສນ຺ຕາປຏ຺ໂຐ ວິປຣິຓາມຏ຺ໂຐ, ອິເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ທຸກ຺ຂຏ຺ຐາ ຕຖາ ອວິຕຖາ ອນຎ຺ຎຖາ. ສມຸທຍສ຺ສ ອາຍູຫນຏ຺ໂຐ ນິທານຏ຺ໂຐ ສໍໂຍຄຏ຺ໂຐ ປລິໂພຘຏ຺ໂຐ …ເປ… ນິໂຣຘສ຺ສ ນິສ຺ສຣຓຏ຺ໂຐ ວິເວກຏ຺ໂຐ ອສງ຺ຂຕຏ຺ໂຐ ອມຕຏ຺ໂຐ…ເປ… ມຄ຺ຄສ຺ສ ນິຍ຺ຍານຏ຺ໂຐ ເຫຕ຺ວຏ຺ໂຐ ທສ຺ສນຏ຺ໂຐ ອາຘິປເຕຍ຺ຍຏ຺ໂຐ…ເປ… ອນຎ຺ຎຖາ’’ຕິ (ປຏິ. ມ. ໒.໘).

ເອວໍ ວິຠຕ຺ຕານໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ອຕ຺ຖານໍ ວເສນ ທຸກ຺ຂາທີນິ ເວທິຕພ຺ພານິ. ອຍໍ ຕາເວຕ຺ຖ ປທຕ຺ໂຖ.

ຘມ຺ມເຠທໂຕ ປນ ຕຓ຺ຫາວຊ຺ຊິຕາ ສພ຺ພໂລກິຍຘມ຺ມາ, ສໍກິເລສິກວຊ຺ຊິຕາ ວາ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈໍ ນາມ, ຕຓ຺ຫາ ປນ ສພ຺ພາ ອກຸສລາ ວາ ໂລກິຍກຸສລາ ວາ ຘມ຺ມາ ສມຸທຍສຈ຺ຈໍ ນາມ, ນິພ຺ພານໍ ນິໂຣຘສຈ຺ຈໍ ນາມ, ໂລກຸຕ຺ຕຣກຸສລຈິຕ຺ຕສມ຺ປຍຸຕ຺ຕານິ ອຏ຺ຐມຄ຺ຄງ຺ຄານິ ທຸກ຺ຂນິໂຣຘຄາມິນີ ປຏິປທາ ອຣິຍສຈ຺ຈໍ ນາມ. ອິເມຫິ ປນ ມຄ຺ຄງ຺ເຄຫິ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ຈິຕ຺ຕເຈຕສິກາ ຘມ຺ມາ ເຈວ ສາມຎ຺ຎຜລານິ ເຈຕ຺ຖ ອສງ຺ຄຫິຕານີຕິ ເວທິຕພ຺ພານິ. ຕານິ ຫິ ‘‘ຍທນິຈ຺ຈໍ ຕໍ ທຸກ຺ຂ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໓.໑໕) ວຈນໂຕ ສງ຺ຂາຣທຸກ຺ຂສງ຺ຄຫິຕານິປິ. ຍາຍ ປຣິຎ຺ຎາຍ ຠຄວຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ວຸສ຺ສຕິ ຕຖຕ຺ເຕນ ນ ໂຫນ຺ຕິ, ທຸກ຺ຂໍ ອຣິຍສຈ຺ຈນ຺ຕິ ນ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ຕານິ ຐເປຕ຺ວາ ສພ຺ເພ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມາ ສງ຺ຄຫິຕາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ອຍໍ ຘມ຺ມເຠໂທ.

ວິຠງ຺ຄນຍໂຕ ປເນຕ຺ຖ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕຠາຊນີເຍ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈໍ ຕາວ –

‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕມໍ ທຸກ຺ຂໍ ອຣິຍສຈ຺ຈໍ? ຊາຕິປິ ທຸກ຺ຂາ, ຊຣາປິ ທຸກ຺ຂາ, ມຣຓມ຺ປິ ທຸກ຺ຂໍ, ໂສກປຣິເທວທຸກ຺ຂໂທມນສ຺ສຸປາຍາສາປິ ທຸກ຺ຂາ, ອປ຺ປິເຍຫິ ສມ຺ປໂຍໂຄ ທຸກ຺ໂຂ, ປິເຍຫິ ວິປ຺ປໂຍໂຄ ທຸກ຺ໂຂ, ຍມ຺ປິຈ຺ຉໍ ນ ລຠຕິ, ຕມ຺ປິ ທຸກ຺ຂໍ, ສໍຂິຕ຺ເຕນ ປຎ຺ຈຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘາ ທຸກ຺ຂາ’’ຕິ (ວິຠ. ໑໙໐) –

ອຸທ຺ທິສິຕ຺ວາ ວິຠຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ທຸກ຺ຂໍ ຕິວິຘໍ ໂຫຕິ ທຸກ຺ຂທຸກ຺ຂໍ ວິປຣິຓາມທຸກ຺ຂໍ ສງ຺ຂາຣທຸກ຺ຂນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ທຸກ຺ຂທຸກ຺ຂໍ ທຸວິຘໍ ປຣິຍາຍທຸກ຺ຂໍ ນິປ຺ປຣິຍາຍທຸກ຺ຂນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ກາຍິກເຈຕສິກທຸກ຺ຂໂທມນສ຺ສເວທນາ ນິປ຺ປຣິຍາຍທຸກ຺ຂໍ ນາມ, ຕທວເສສາ ປນ ທຸກ຺ຂທຸກ຺ຂສ຺ສ ວຕ຺ຖຸຠູຕາ ປຎ຺ຈຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘາ ປຣິຍາຍທຸກ຺ຂໍ ນາມ. ສຸຂໂສມນສ຺ສເວທນາ ວິປຣິຓາມທຸກ຺ຂໍ ນາມ. ສພ຺ເພ ປນ ປຎ຺ຈຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘາ, ສພ຺ພສງ຺ຂຕາ ວາ ສງ຺ຂາຣທຸກ຺ຂໍ ນາມ. ອິເມສໍ ຕິຓ຺ຓໍ ທຸກ຺ຂານໍ ວເສນ ຍຖາໂຍຄໍ ຕີສຸ ຠເວສຸ ຊາຕິອາທີນໍ ທຸກ຺ຂທຸກ຺ຂຕາ ເວທິຕພ຺ພາ. ກາມຠວສ຺ມິໍ ຫິ ຊາຕິ ຕາວ ສຍໍ ນ ທຸກ຺ຂາ, ອປາຍຄຕິມນຸສ຺ສຄຕິອາທີສຸ ປນ ນິຣຍຄ຺ຄິສນ຺ຕາປາທິມູລກໍ, ຄພ຺ໂຠກ຺ກນ຺ຕິກາທິມູລກໍ, ຊິຆຈ຺ຉາປິປາສາທິມູລກຎ຺ຈ ທຸກ຺ຂໍ ຕສ຺ສ ສພ຺ພສ຺ສ ກາຍິກເຈຕສິກທຸກ຺ຂສ຺ສ ວຕ຺ຖຸຠາເວນ ປຣິຍາຍໂຕ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ. ຕຖາ ຊຣາມຣຓາທໂຍປິ. ເກວລໍ ຊຣາ ກາຍທຸພ຺ພລຕາມູລສ຺ສ, ປຸຕ຺ຕທາຣາທິປຣິຠວມູລສ຺ສ ຈ, ມຣຓໍ ປນ ມາຣຓນ຺ຕິກເວທນາຠູຕສ຺ສ, ນິຣຍາທິຄຕິນິມິຕ຺ຕທສ຺ສນມູລສ຺ສ ຈ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ວຕ຺ຖຸຠາວໂຕ, ໂສກາທໂຍ ໂສກາທິມູລສ຺ສ ກາຍິກເຈຕສິກທຸກ຺ຂສ຺ສ ວຕ຺ຖຸຠາວຕ຺ຕາ ເຈວ ສຍໍ ທຸກ຺ຂຕ຺ຕາ ຈ ທຸກ຺ຂາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ວິປຣິຓາມທຸກ຺ຂສງ຺ຂາຣທຸກ຺ຂຕາ ເຈສໍ ປສິທ຺ຘາເຍວ. ເອວໍ ກາມຠເວ ຊາຕິອາທີນໍ ຕີຫິປິ ທຸກ຺ເຂຫິ ທຸກ຺ຂຕາ ເວທິຕພ຺ພາ. ຣູປາຣູປຠເວສຸ ປນ ຍສ຺ມາ ໂສກປຣິເທວທຸກ຺ຂໂທມນສ຺ສຸປາຍາສາ ນ ສນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ຕຕ຺ຖ ຊາຕິອາທີນໍ ວິປຣິຓາມທຸກ຺ຂສງ຺ຂາຣທຸກ຺ຂວເສນ ຈ ທຸກ຺ຂຕາ ເວທິຕພ຺ພາ, ນ ທຸກ຺ຂທຸກ຺ຂວເສນາຕິ ອຍໍ ທຸກ຺ຂສຈ຺ເຈ ນໂຍ.

ສມຸທຍສຈ຺ຈໍ ປນ ‘‘ກາມຕຓ຺ຫາ ຠວຕຓ຺ຫາ ວິຠວຕຓ຺ຫາ’’ຕິ (ວິຠ. ໒໐໓) ຕຕ຺ຕກເມວ ອຸທ຺ທິສິຕ຺ວາ ‘‘ສາ ໂຂ ປເນສາ ຕຓ຺ຫາ ກຕ຺ຖ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ (ວິຠ. ໒໐໓) ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຉນ຺ນໍ ຉນ຺ນໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍວິສຍວິຎ຺ຎາຓຜສ຺ສເວທນາສຎ຺ຎາເຈຕນາຕຓ຺ຫາວິຕກ຺ກວິຈາຣານໍ ວິສຍຠູຕານໍ ວເສນ ຕຓ຺ຫາຍ ‘‘ເອຕ຺ເຖສາ ຕຓ຺ຫາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ເອວໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ປກາເສຕ຺ວາ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ວິຠຕ຺ຕໍ.

ນິໂຣຘສຈ຺ຈໍ ປນ ‘‘ຕສ຺ສາ ເອວ ຕຓ຺ຫາຍ ອເສສວິຣາຄນິໂຣໂຘ ຈາໂຄ ປຏິນິສ຺ສຄ຺ໂຄ ມຸຕ຺ຕິ ອນາລໂຍ’’ຕິ (ວິຠ. ໒໐໔) ວຕ຺ວາ ປຸນ ‘‘ສາ ໂຂ ປເນສາ ຕຓ຺ຫາ ກຕ຺ຖ ນິຣຸຊ຺ຌມານາ ນິຣຸຊ຺ຌຕີ’’ຕິ (ວິຠ. ໒໐໔) ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ສມຸທຍສຈ຺ເຈ ວຸຕ຺ຕອິນ຺ທ຺ຣິຍາທີນໍ ວເສນ ປຏິໂລມໂຕ ຕຓ຺ຫາຍ ນິໂຣຘໍ ປກາເສຕ຺ວາ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ວິຠຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອເສສວິຣາຄນິໂຣໂຘຕິອາທີນິ ປທານິ ນິພ຺ພານເວວຈນານິ. ນິພ຺ພານໍ ຫິ ອາຄມ຺ມ ຕຓ຺ຫາ ອເສສາ ວິຣຊ຺ຊຕິ, ນິຣຸຊ຺ຌຕິ, ຈຊີຍຕິ, ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊີຍຕິ, ມຸຈ຺ຈຕິ, ນ ອລ຺ລີຍຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ອເສສວິຣາຄນິໂຣໂຘ ຈາໂຄ ປຏິນິສ຺ສຄ຺ໂຄ ມຸຕ຺ຕິ ອນາລໂຍ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເອກເມວ ຫິ ນິພ຺ພານໍ, ນາມານິ ປນສ຺ສ ສພ຺ພສງ຺ຂຕານໍ ນາມປຏິປກ຺ຂວເສນ ອເນການິ ໂຫນ຺ຕິ.

ນນຸ ປາເຏກ຺ກໍ ນິພ຺ພານໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ກິເລສກ຺ຂຍມຕ຺ຕເມວ ນິພ຺ພານໍ, ເຕເນວ ຈ ຕາສຸ ຕາສຸ ສຸຕ຺ຕາຠິຘມ຺ມເທສນາສຸ ‘‘ຣາຄກ຺ຂໂຍ ໂທສກ຺ຂໂຍ’’ຕິອາທິນາ (ສໍ. ນິ. ໔.໓໑໔) ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເຈ? ນ, ອຣຫຕ຺ຕນິພ຺ພານານໍ ເອກຕາປຊ຺ຊນໂຕ. ອຣຫຕ຺ຕມ຺ປິ ຫິ ‘‘ໂຍ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ຣາຄກ຺ຂໂຍ ໂທສກ຺ຂໂຍ ໂມຫກ຺ຂໂຍ, ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ອຣຫຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໔.໓໑໔) ຣາຄາທີນໍ ປຣິກ຺ຂຍນ຺ເຕ ອຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ ອຸປຈາເຣນ ອຣຫຕ຺ຕໍ ຣາຄກ຺ຂຍາທິຠາເວນ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕຖາ ຣາຄາທີນໍ ຂຍເຫຕຸຕ຺ຕາ ນິພ຺ພານມ຺ປິ ຣາຄກ຺ຂຍາທິຠາເວນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ອິຕຣຖາ ນິພ຺ພານສ຺ສ ພຫຸຕ຺ຕໍ ອາປຊ຺ຊຕິ ຣາຄາທີນໍ ພຫຸນ຺ນໍ ຂຍສ຺ສາປິ ພຫຸຕ຺ຕາ. ສພ຺ພກິເລສານມ຺ປິ ຂຍສ຺ສ ເອກຕ຺ເຕນ ປຐມມຄ຺ເຄນ ທິຏ຺ຐິອາທີນໍ ຂເຍ ສພ຺ພກິເລສກ຺ຂໂຍ ອາປຊ຺ຊຕິ, ໂອຬາຣິກຕ຺ຕຎ຺ຈສ຺ສ ສິຍາ ຕິຣຈ຺ຉານານມ຺ປິ ອຸປ຺ປນ຺ນຣາຄກ຺ຂຍສ຺ສ ປາກຏຕ຺ເຕນ ນິພ຺ພານປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ, ໂຄຕ຺ຣຠູກ຺ຂເຓປິ ຈ ຣາຄາທິກ຺ຂໂຍ ໂຫຕິ ໂຄຕ຺ຣຠຸໂນ ນິພ຺ພານວິສຍຕ຺ຕາ, ມຄ຺ຄສ຺ສ ປນ ນິພ຺ພານາຣມ຺ມຓຕາອປ຺ປສງ຺ໂຄ. ນ ຫິ ອຕ຺ຕນາ ເຂປິຍມານກິເລສກ຺ຂຍມາຣພ຺ຠ ມຄ຺ໂຄ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ອຠາໂວ ຈສ຺ສ ອາປຊ຺ຊຕິ ຣາຄາທິກ຺ຂຍຠູຕສ຺ສ ປນ ອຠາວສ຺ສ ປກ຺ຂວເສນ ຕຸຈ຺ຉຣູປຕ຺ຕາ, ຕສ຺ສາປິ ຠາວຕ຺ຕາຠາວາວ ວິເວກລກ຺ຂຓໍ ນ ສິຍາ, ສງ຺ຂຕຕາ ຈສ຺ສ ສິຍາ. ນ ຫິ ກທາຈິ ອຸປລພ຺ຠມານໍ ອສງ຺ຂຕໍ ຠວິຕຸມຣຫຕິ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ອເຫຕຸກຕ຺ຕາປຕ຺ຕິໂຕ, ສງ຺ຂຕຕ຺ເຕປິ ຈສ຺ສ ນ ນິພ຺ພານຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຊຣາຠງ຺ຄສມງ຺ຄິຕາຍ ທຸກ຺ຂຕ຺ຕາ, ຕຖາ ຈ ອຠາວສ຺ສາປິ ອຠາໂວ, ອນວຏ຺ຐານຎ຺ຈ ຂີຓານມ຺ປິ ຣາຄາທີນໍ ປຸນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນໍ ເຍສໍ ເຕສເມວ ອຠາໂວ ອຠາວສ຺ສ ວິນຏ຺ຐຕ຺ຕາ.

ອປິຈ ກາຣຓນ຺ຕເຣນ ວາ ຠາເວ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ຣາຄາທີນໍ ນ ກາຈິ ຫານິ ໂຫຕິ. ນ ຫິ ອຎ຺ຎສ຺ສຸປ຺ປຕ຺ຕິຍໍ ອຎ຺ຎໍ ວິຄຈ຺ຉຕິ. ອຠາໂວ ຠາວສ຺ສ ວິໂຣຘິ, ວິໂຣຘິສນ຺ນິຘາເນ ຈ ອິຕຣໍ ວິຄຈ຺ຉຕີຕິ ເຈ? ກິມິທໍ ວິຄມນໍ ນາມ. ຍທິ ຕມ຺ປິ ຠາວຣູປໍ, ສມານໂທສຕາ ຈສ຺ສ ສິຍາ ອນວຏ຺ຐານຎ຺ຈ, ນ ຈ ອຕ຺ຖສິທ຺ຘິ. ຍທິ ຕຸຈ຺ຉຣູປໍ, ກິໍ ປຐມເມວສ຺ສ ຕຸຈ຺ຉຣູປຕາຍ ອຸປຄຕາຍ ທູຣມ຺ປິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຸປຄນ຺ຕພ຺ພາຕິ ສິທ຺ຘາ, ຣາຄາທິກ຺ຂຍຠູຕສ຺ສ ນິພ຺ພານສ຺ສ ຕຸຈ຺ຉຣູປຕາຍ ອຠາໂວ, ນ ຈ ອຠາໂວ ເອວ ນິພ຺ພານໍ. ອຕີຕານາຄຕໂທສານມຠາເວ ນິພ຺ພານປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອຠາວໂຕ ວຕ຺ຕມານານຎ຺ຈ ອຠາໂວ ນາມ. ອຠາໂວ ນາມ ນ ກິເລສວິຄມມຕ຺ໂຕ, ອປິ ຕຸ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕິຠາເວນ. ອຈ຺ຈນ຺ຕວິຄໂມ ນິພ຺ພາເນນາປິ ສມ຺ປາທີຍຕີຕິ ເຈ? ນ, ຕສ຺ສ ກາຣຓຠາວາ. ວິປສ຺ສນາ ກາຣຓມິຕິ ເຈ? ນ, ອຕ຺ຕາທິວິກປ຺ປຊນກສງ຺ຂຕຘມ຺ມທສ຺ສເນນ ວິນາ ອນຕ຺ຕາທິວິກປ຺ປຠູຕາຍ ວິປສ຺ສນາຍ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ. ຍທິ ຫິ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ຕາຍ ສພ຺ເພປິ ສຕ຺ຕາ ວິມຸຕ຺ຕາ ເອວ ສິຍຸໍ, ໂນ ຈ ກທາຈິ ນ ປຸຈ຺ເຉຍ຺ຍ ວິຣຸທ຺ຘຘມ຺ມທສ຺ສນາຠາວາ. ນ ຫິ ທສ຺ສນໍ ວິນາ ວິກປ຺ໂປ ສມ຺ຠວຕິ, ນ ຈ ອຕ຺ຕາຕິ ວິກປ຺ປຊນກຣູປາທິທສ຺ສນເມວ ຕພ຺ພິຣຸທ຺ຘວິກປ຺ປຊນກໍ ໂຫຕິ. ພຸທ຺ຘານຎ຺ຈ ປຣມ຺ປໂຣປເທເສນ ຣູປາທີສຸ ວິປສ຺ສນາວິກປ຺ໂປ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ເຈ? ນ, ເຕສມ຺ປິ ວິຣຸທ຺ຘທສ຺ສນາຠາເວນ ວິປສ຺ສນາວິກປ຺ປານຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ. ນ ຫິ ຍາທິສາຍ ກາຣຓສາມຄ຺ຄິຍາ ຍາທິສໍ ກາຣິຍໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕາທິສາຍ ເອວ ຕພ຺ພິຣຸທ຺ຘໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ອເຫຕຸກຕ຺ຕປ຺ປສງ຺ຄໂຕ. ນ ຈ ວິຣຸທ຺ຘທສ຺ສນາຠາເວນ ເອກສ຺ສ ວິປສ຺ສນາວິກປ຺ປຊນກສາມຕ຺ຖິຍາຠາວໂຕ ຕາທິສານໍ ປຣມ຺ປຣາຍປິ ຕພ຺ຠາໂວ, ຕທຸປເທໂສ ຈ ສມ຺ຠວຕິ. ຕິລກ຺ຂຓູປເທສນານນ຺ຕຣິກຕາຍ ປນ ພຸທ຺ຘານໍ ນິພ຺ພານສຈ຺ຉິກິຣິຍາ ສິທ຺ຘິ, ເຕເນວສ຺ສ ກິເລສານມຈ຺ຈນ຺ຕປ຺ປຫານສ຺ສ, ວິປສ຺ສໂນປເທສສາມຕ຺ຖິຍສ຺ສ ຈ ສິທ຺ຘີຕິ ນິພ຺ພານເມວ ຕທຸຠຍກາຣຓໍ, ນາຎ຺ຎນ຺ຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

ກສ຺ມາ ປນ ນິພ຺ພານທສ຺ສເນນ ຣາຄາທີນໍ ອຈ຺ຈນ຺ຕປ຺ປຫານໍ, ຕິລກ຺ຂຓຎ຺ຈ ໂຫຕິ. ນ ຫິ ອຎ຺ຎສ຺ສ ທສ຺ສເນນ ອິຕຣຣາຄປ຺ປຫານໍ, ຕິລກ຺ຂຓຎາຓຎ຺ຈ ຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ? ນ, ອສງ຺ຂຕທສ຺ສເນນ ສງ຺ຂຕສ຺ສ ວາ ໂທສສ຺ສ ວາ ປາກຏຕ຺ຕາ. ທິຏ຺ຐອຈ຺ຈນ຺ຕສຸຂານໍ ຫິ ວຏ຺ຏສຸເຂ, ຕນ຺ນິສ຺ສຍາຣມ຺ມຓາທີສຸ ຈ ສຸຂາຠິມາໂນ, ວຏ຺ຏາຠິຣຕິ ຈ ປຫີຍຕິ ທິຏ຺ຐປຣຕີຣສ຺ສ ນາວິກສ຺ສ ນາວາເຍກເທເສ ສຸຂາຠິມານາຠິຣຕິໂຍ ວິຍ. ອປິຈ ສງ຺ຂຕຘມ຺ເມສຸ ອລ຺ລິນາ ຣາຄາທໂຍ ອສງ຺ຂຕຘມ຺ເມ ສຓ຺ຐາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ ອຄ຺ຄິກ຺ຂນ຺ເຘ ວິຍ ມກ຺ຂິກາ, ຖເລ ວິຍ ຈ ຊລຈຣາ, ນິພ຺ພານທສ຺ສເນນ ປຫີນໂທສສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຍາຖາວໂຕ ເຕສຸ ສງ຺ຂເຕສຸ ຕິລກ຺ຂຓທສ຺ສນໍ ສມ຺ຠວຕິ ເຠສຊ຺ຊາເລເປນ ວິຫຕກາຈຕິມິຣາທິໂທສສ຺ສ ຈກ຺ຂຸໂນ ຆຏາທິຣູປທສ຺ສນໍ ວິຍ, ທິຏ຺ຐໂທເສສຸ ຈສ຺ສ ສງ຺ຂາເຣສຸ ນ ປຸນ ຣາຄາທີນມຸປ຺ປຕ຺ຕິ ຎາຕາ ສຸຈິຠາເວ ວິຍ ວຈ຺ຈກູເປຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ກສ຺ມາ ປນ ເກສຎ຺ຈິ ສຕ຺ຕານໍ ເອວ ນິພ຺ພານສຈ຺ຉິກິຣິຍາສມ຺ຠໂວ, ນ ສພ຺ເພສນ຺ຕິ? ອນາທິພຸທ຺ຘປຣມ຺ປໂຣປເທສສາເປກ຺ຂຕ຺ຕາ, ເຕສຎ຺ຈ ອຸປເທສການໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ສພ຺ພທາ ອຠາວໂຕ, ໂສຕູນຎ຺ຈ ຂຓສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອຈ຺ຈນ຺ຕທຸລ຺ລຠຕ຺ຕາ, ຈກ຺ກວາຬານຎ຺ຈ ອນນ຺ຕຕ຺ຕາ, ຕສ຺ມາ ເກຈິ ເອວ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາທກາເລ ຕິລກ຺ຂໂຓປເທສລາເຠນ ນິພ຺ພານໍ ສຈ຺ຉິກໂຣນ຺ຕິ, ນ ສພ຺ເພຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

ກຖໍ ປເນຕ຺ຖ ຣາຄາທີນໍ ອຈ຺ຈນ຺ຕວິຄໂມ ນິພ຺ພາເນນ ສາຘີຍຕີຕິ? ນ ຕາວ ໂສ, ອຕີຕານາຄຕານໍ ເຕສມິທານິ ອຠາວາ, ປຸພ຺ເພ ຈ ຕສ຺ສ ວິຊ຺ຊມານຕ຺ຕາ, ວຕ຺ຕມານານໍ ສຣສນິໂຣຘໂຕ. ກຖຎ຺ຈສ຺ສ ຕຸຈ຺ຉຣູປສ຺ສ ນິພ຺ພານສ຺ສ ເຫຕຸຕ຺ເຕ ຍຖາວຸຕ຺ຕໂທສານມວສໂຣຕິ ເຈ? ນ, ຕສ຺ສ ຠາວຣູປຕ຺ຕາ. ປຸພ຺ພຠາຄປຏິປຕ຺ຕິຍາ ຫິ ນິພ຺ພານມາຣພ຺ຠ ອນຸສຍາຊນນຠາເວນ ອຸປ຺ປນ຺ນມຄ຺ຄາ ເອວ ກິເລສານມນຸປ຺ປາທນິໂຣໂຘ ຕທຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອາຍຕິໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນາຣຫານໍ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ອຄ຺ຄິສນ຺ນິຘາເນ ອງ຺ກຸຣາຊນກຠາເວນ ອຸປ຺ປນ຺ນສາລິກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ພີຊຕາຠາວຣູປຕາ ວິຍ. ນ ຫິ ອຠາໂວ ນາມ ໂກຈິ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ອຕ຺ຖິ, ໂຍ ກາຣເຓນ ຊນີຍຕິ ຕພ຺ພິຣຸທ຺ຘກ຺ຂຓຸປ຺ປາທນຠາໂວວຸປ຺ປາທນໍ ອເນກກ຺ຂຓຸປ຺ປາທເນນ ຂນ຺ຘກາຣາຠາວຸປ຺ປາທນໍ ວິຍ, ຕສ຺ມາ ກິເລສານໍ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕິນິໂຣຘສງ຺ຂາຕສ຺ສ ອຣິຍມຄ຺ຄສ຺ສ ອຸປນິສ຺ສຍຕ຺ຕາ ອຸປນິສ຺ສໂຍປຈາເຣນ ນິພ຺ພານໍ ‘‘ອເສສວິຣາຄນິໂຣໂຘ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຣູເປເນວ ກສ຺ມາ ນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເຈ? ອຠິສຸຂຸມຕ຺ຕາ, ອນຸປລທ຺ຘປຸພ຺ພຕ຺ຕາ ຈ, ສຸຂຸມຕາ ຈສ຺ສ ຠຄວໂຕ ອປ຺ໂປສ຺ສຸກ຺ກຕາວຈນໂຕ, ອຣິເຍນ ຈກ຺ຂຸນາ ປສ຺ສິຕພ຺ພໂຕ ຈ ເວທິຕພ຺ພາ.

ເອຕ຺ຖ ປນ ປຣວາທີ ອາຫ – ‘‘ນຕ຺ເຖວ ນິພ຺ພານໍ ອນຸປລພ຺ຠນີຍໂຕ’’ຕິ. ນ ອນຸປລພ຺ຠນີຍໍ ຕສ຺ສ ສິທ຺ຘຕ຺ຕາ. ອຸປລພ຺ຠຕິ ຫິ ຕໍ ຕທນຸຣູປປຏິປຕ຺ຕິຍາ ອຣິເຍຫິ. ອປິຈ ນິພ຺ພານໍ ນຕ຺ຖີຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສພ຺ພສຕ຺ຕານໍ ວິຣຸທ຺ຘຘມ຺ມານໍ ຠາເວນ ອປວຄ຺ຄາຠາວປ຺ປສງ຺ຄໂຕ. ນ ຈ ຕໍ ຍຸຕ຺ຕໍ ອຸຓ຺ຫາທິປຏິປກ຺ຂສ຺ສ ສີຕາທິໂນ ວິຍ ຠວປຏິປກ຺ຂສ຺ສ ນິພ຺ພານສ຺ສປິ ອວສ຺ສໍຠາວາ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຈ –

‘‘ຍຖາປິ ອຸຓ຺ເຫ ວິຊ຺ຊນ຺ເຕ, ອປຣໍ ວິຊ຺ຊຕິ ສີຕລໍ;

ເອວໍ ຕິວິຘຄ຺ຄິ ວິຊ຺ຊນ຺ເຕ, ນິພ຺ພານໍ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພກ’’ນ຺ຕິ. (ພຸ. ວໍ. ໒.໑໑) –

ອາທິ. ອຈ຺ຈນ຺ຕນິໂຣຘເຫຕຸໂນ ວິປສ຺ສໂນປເທສສ຺ສ ທສ຺ສນໂຕ ຈ ອຕ຺ເຖວ ນິພ຺ພານໍ ຕໍ ວິນາ ຕສ຺ສາສມ຺ຠວໂຕຕິ ວຸຕ຺ໂຕວາຍມຕ຺ໂຖ. ຕເທຕໍ ປຸຣິມາຍ ໂກຏິຍາ ອຠາວໂຕ ອປ຺ປຠວໍ, ຕໂຕວ ອຊຣາມຣຓໍ, ນິຈ຺ຈຎ຺ຈ ໂຫຕີຕິ ອຓຸອາທີນມ຺ປິ ນິຈ຺ຈຠາວປຕ຺ຕິ ນິພ຺ພານສ຺ເສວ ນິຈ຺ຈຕ຺ຕາຕິ ເຈ? ນ, ຠິນ຺ນາຘິກຣຓຕ຺ເຕນ ເຫຕຸລກ຺ຂຓສ຺ສານຸປປຕ຺ຕິໂຕ. ອຓຸອາທີນມ຺ປິ ອສງ຺ຂຕຕາ ອິຕິ ເຈ? ນ, ອສງ຺ຂຕຕາສິທ຺ຘິໂຕ ອສງ຺ຂຕານຎ຺ຈາເນກຕ຺ຕານຸປປຕ຺ຕິໂຕ. ຍທິ ຫິ ອສງ຺ຂຕໍ ນາມ ຠເວຍ຺ຍ, ເອເກເນວ ຠວິຕພ຺ພໍ ເທສກາລສຠາວເຠທສ຺ສ ກາຣຓເຠທກຕ຺ຕາ, ຠິນ຺ນສຠາວານມ຺ປິ ອເຫຕຸກຕ຺ເຕ ອຕິປ຺ປສງ຺ຄໂຕ.

ສງ຺ຂເຕຫິ ສຠາວຠິນ຺ນສ຺ສ ນິພ຺ພານສ຺ສ ກຖໍ ອເຫຕຸກຕາຕິ ເຈ? ອສງ຺ຂຕສຠາເວນ ສງ຺ຂຕສຠາເວຫິ ຠິນ຺ນສ຺ສ ກາຣຓານເປກ຺ຂຕ຺ຕາ. ອສງ຺ຂຕຕ຺ເຕ ຫິ ສມາເນ ຠວສຠາວເຠໂທ ກາຣຓເຠທໍ ສູຈຍຕິ, ຕສ຺ມາ ເອກເມວ ນິຈ຺ຈໍ ຠວິຕຸມຣຫຕິ, ຕຎ຺ຈ ຍຖາວຸຕ຺ຕຍຸຕ຺ຕິໂຕ, ສພ຺ພຎ຺ຎຸວຈນໂຕ ຈ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ວິຊ຺ຊມານໍ ນິພ຺ພານເມວ. ວຸຕ຺ຕໍ ເຫຕໍ ຠຄວຕາ ‘‘ອຕ຺ຖິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຊາຕໍ ອຠູຕໍ ອກຕໍ ອສງ຺ຂຕ’’ນ຺ຕິ (ອິຕິວຸ. ໔໓). ອຍໍ ທຸກ຺ຂນິໂຣຘສຈ຺ເຈ ນໂຍ.

ອິຕຣໍ ປນ ‘‘ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ…ເປ… ສມ຺ມາສມາຘີ’’ຕິ ອຸທ຺ທິສິຕ຺ວາ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ວິຠຕ຺ຕໍ. ວິນິຈ຺ຉໂຍ ປເນຕ຺ຖ ມຄ຺ຄງ຺ຄວິຠງ຺ເຄ ອາວິ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ອຍໍ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕຠາຊນີຍນໂຍ.

ອຠິຘມ຺ມຠາຊນີເຍ ປນ –

‘‘ຈຕ຺ຕາຣິ ສຈ຺ຈານິ ທຸກ຺ຂໍ ທຸກ຺ຂສມຸທໂຍ ທຸກ຺ຂນິໂຣໂຘ ທຸກ຺ຂນິໂຣຘຄາມິນີ ປຏິປທາ. ຕຕ຺ຖ ຕຓ຺ຫາ ທຸກ຺ຂສມຸທໂຍ. ອວເສສາ ສາສວຘມ຺ມາ…ເປ… ທຸກ຺ຂໍ. ຕຓ຺ຫາຍ ປຫານໍ ທຸກ຺ຂນິໂຣໂຘ. ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກ ມຄ຺ໂຄ ທຸກ຺ຂນິໂຣຘຄາມິນີ ປຏິປທາ’’ຕິ (ວິຠ. ໒໐໖) –

ວຕ຺ວາ ອຏ຺ຐ ມຄ຺ຄງ຺ຄານິ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ນິທ຺ທິສິຕ຺ວາ ‘‘ອວເສສາ ຘມ຺ມາ ທຸກ຺ຂນິໂຣຘຄາມິນິຍາ ປຏິປທາຍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ’’ຕິ (ວິຠ. ໒໐໖ ອາທໂຍ) ເອວໍ ປຐມວາເຣ ຈຕ຺ຕາຣິ ສຈ຺ຈານິ ວິຠຕ຺ຕານິ. ຕານິ ປຸນ ອປເຣຫິປິ ‘‘ຕຓ຺ຫາ, ອວເສສາ ຈ ກິເລສາ ສມຸທໂຍ, ຕຖາ ຕຓ຺ຫາ, ອວເສສາ ຈ ກິເລສາ, ອວເສສາ ຈ ອກຸສລາ ສມຸທໂຍ, ຕຖາ ຕຓ຺ຫາ, ອວເສສາ ຈ ກິເລສາ, ອວເສສາ ຈ ອກຸສລາ, ຕີຓິ ຈ ກຸສລມູລານິ, ສາສວານິ ສມຸທໂຍ, ຕຖາ ຕຓ຺ຫາ, ອວເສສາ ຈ ກິເລສາ, ອວເສສາ ຈ ອກຸສລາ, ຕີຓິ ຈ ກຸສລມູລານິ, ສາສວານິ, ອວເສສາ ຈ ສາສວກຸສລຘມ຺ມາ ສມຸທໂຍ. ອວເສສາ ສາສວຘມ຺ມາ ທຸກ຺ຂໍ, ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ສມຸທຍສ຺ສ ປຫານໍ ນິໂຣໂຘ, ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກ ມຄ຺ໂຄ ປຏິປທາ’’ຕິ ອິເມຫິ ວາເຣຫິ ວິຠຕ຺ຕານິ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ອຣິຍສຈ຺ຈານີ’’ຕິ ອວຕ຺ວາ ນິປ຺ປເທສໂຕ ປຈ຺ຈຍສງ຺ຂາຕໍ ສມຸທຍໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສຈ຺ຈານີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຣິຍສຈ຺ເຈສຸ ຫິ ຕຓ຺ຫາວ ສມຸທໂຍ, ນ ອິຕເຣ. ນ ຈ ເກວລໍ ຕຓ຺ຫາວ ທຸກ຺ຂໍ ສມຸທາເນຕິ, ອວເສສາ ກຸສລາກຸສລາປິ ປຈ຺ຈຍໍ ສມຸທາເນນ຺ຕິເຍວາຕິ ເຕປິ ສມຸທຍໂຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສຈ຺ຈານິ’’ຕ຺ເວວ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕໂຕ ປຣໍ ຍສ຺ມາ ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກ ມຄ຺ໂຄວ ປຏິປທາຕິ. ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ປນ ຜສ຺ສາທໂຍ ສພ຺ເພປິ ຘມ຺ມາ ປຏິປທາ ເອວ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ນຍໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ສພ຺ພສງ຺ຄາຫິກວາເຣປິ ສພ຺ພານິ ວິຠຕ຺ຕານິ. ເອຕ຺ຖ ຫິ ອຣິຍຘນາເນວ ສງ຺ຄຫິຕານິ. ເສສໍ ສທິສເມວາຕິ ອຍໍ ອຠິຘມ຺ມຠາຊນີຍນໂຍ.

ປຎ຺ຫາປຸຈ຺ຉກນເຍ ປນ ຈຕຸນ຺ນໍ ອຣິຍສຈ຺ຈານໍ ກຕິ ກຸສລາ…ເປ… ກຕິ ອຣຓາ? ສມຸທຍສຈ຺ຈໍ ອກຸສລໍ, ນິໂຣຘສຈ຺ຈໍ ອພ຺ຍາກຕໍ, ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈໍ ຕິຘາປິ. ສມຸທໂຍ ສວິຕກ຺ກສວິຈາໂຣ, ນິໂຣໂຘ ອວິຕກ຺ກອວິຈາໂຣ, ມຄ຺ໂຄ ຕິຘາປິ, ທຸກ຺ຂໍ ຕິຘາປິ, ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ຈ. ຕີຓິ ສຈ຺ຈານິ ອນິທສ຺ສນອປ຺ປຏິຆານິ, ທຸກ຺ຂໍ ຕິຘາປິ. ສມຸທໂຍ ເຫຕຸ, ນິໂຣໂຘ ນ ເຫຕຸ, ເສສາ ທ຺ວິຘາປິ. ທ຺ເວ ສຈ຺ຈານິ ໂລກິຍານິ, ມຄ຺ຄນິໂຣຘາ ໂລກຸຕ຺ຕຣາ. ສມຸທຍສຈ຺ຈໍ ສຣຓໍ, ທ຺ເວ ສຈ຺ຈານິ ອຣຓານິ, ທຸກ຺ຂໍ ທຸວິຘາປິ. ອຍໍ ປຎ຺ຫາປຸຈ຺ຉກນໂຍ. ອິທານິ ປເນຕ຺ຖ –

ກມໂຕນູນາຘິກໂຕ, ລກ຺ຂຓາທີຫິ ສຸຎ຺ຎໂຕ;

ຎາຓກິຈ຺ໂຈປມາ ເຎຍ຺ໂຍ, ປາຬິມຸຕ຺ຕວິນິຈ຺ຉໂຍ.

ຕຕ຺ຖ ກມໂຕ ຕາວ ອິຘາປິ ເທສນາກ຺ກໂມວ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ເອຕ຺ຖ ໂອຬາຣິກຕ຺ຕາ, ສພ຺ພສຕ຺ຕສາຘາຣຓຕ຺ຕາ ຈ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍນ຺ຕິ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈໍ ປຐມໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໂຕ ຕສ຺ເສວ ເຫຕຸທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ສມຸທຍສຈ຺ຈໍ, ຕໂຕ ‘‘ເຫຕຸນິໂຣຘາ ຠວນິໂຣໂຘ’’ຕິ ຎາປນຕ຺ຖໍ ນິໂຣຘສຈ຺ຈໍ, ຕທຘິຄມຸປາຍທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ອນ຺ເຕ ມຄ຺ຄສຈ຺ຈໍ. ຠວສຸຂສ຺ສາທຄຘິຕານໍ ສໍເວຄຊນນຕ຺ຖໍ ປຐມໍ ທຸກ຺ຂມາຫ, ຕໂຕ ‘‘ຠວໍ ເນວ ອເຫຕຸກໍ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ນ ອິສ຺ສຣນິມ຺ມານາທິນາ ໂຫຕິ, ອິໂຕ ປນ ໂຫຕີ’’ຕິ ຎາປນຕ຺ຖໍ ສມຸທຍສຈ຺ຈໍ, ຕໂຕ ສເຫຕຸເກນ ທຸກ຺ເຂນ ອຠິຠູຕຕ຺ຕາ ສໍວິຄ຺ຄມານສານໍ ຕນ຺ນິສ຺ສຣຓທສ຺ສເນນ ອສ຺ສາສຊນນຕ຺ຖໍ ນິໂຣຘໍ, ຕໂຕ ນິໂຣຘສມ຺ປາປກໍ ມຄ຺ຄນ຺ຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ກໂມ.

ອນູນາຘິກໂຕ ປນ ກສ຺ມາ ຈຕ຺ຕາຣິ ເອວ ສຈ຺ຈານີຕິ ເຈ? ຕໂຕ ອຎ຺ຎສ຺ສ ອສມ຺ຠວໂຕ, ອຎ຺ຎຕຣສ຺ສ ຈ ອນປເນຍ຺ຍໂຕ. ອປິຈ ປວຕ຺ຕິມາຈິກ຺ຂນ຺ໂຕ ຠຄວາ ສເຫຕຸກໍ ອາຈິກ຺ຂຕິ, ນິວຕ຺ຕິຎ຺ຈ ສອຸປາຍໍ. ອິຕິ ປວຕ຺ຕິນິວຕ຺ຕິຕທຸຠຍເຫຕູນໍ ເອຕປຣມໂຕ ຈຕ຺ຕາຣິ ເອວ ວຸຕ຺ຕານີຕິ ອຍເມຕ຺ຖານູນາຘິກໂຕ.

ລກ຺ຂຓາທີຫິ ປເນຕ຺ຖ ລກ຺ຂຓໂຕ ພາຘນລກ຺ຂຓໍ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈໍ, ສນ຺ຕາປນຣສໍ, ປວຕ຺ຕິປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານໍ. ປຠວລກ຺ຂຓໍ ສມຸທຍສຈ຺ຈໍ, ອນຸປຈ຺ເຉທກຣຓຣສໍ, ປລິໂພຘປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານໍ. ສນ຺ຕິລກ຺ຂຓໍ ນິໂຣຘສຈ຺ຈໍ, ອຈ຺ຈຸຕິຣສໍ, ອນິມິຕ຺ຕປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານໍ. ນິຍ຺ຍານລກ຺ຂຓໍ ມຄ຺ຄສຈ຺ຈໍ, ກິເລສປຫານກຣຓຣສໍ, ວຸຏ຺ຐານປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານໍ. ອປິຈ ປວຕ຺ຕິປວຕ຺ຕກນິວຕ຺ຕິນິວຕ຺ຕກລກ຺ຂຓານິ ປຏິປາຏິຍາ, ຕຖາ ສງ຺ຂຕຕຓ຺ຫາອສງ຺ຂຕທສ຺ສນລກ຺ຂຓານິ ຈາຕິ ອິມາເນຕ຺ຖ ລກ຺ຂຓານິ.

ສຸຎ຺ຎໂຕ ປເນຕານິ ຍຖາກ຺ກມໍ ເວທກກາຣກນິພ຺ພຸຕຄມກາຠາວໂຕ ສຸຎ຺ຎານິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຈ –

‘‘ທຸກ຺ຂເມວ ຫິ, ນ ໂກຈິ ທຸກ຺ຂິໂຕ,

ກາຣໂກ ນ, ກິຣິຍາວ ວິຊ຺ຊຕິ;

ອຕ຺ຖິ ນິພ຺ພຸຕິ, ນ ນິພ຺ພຸໂຕ ປຸມາ,

ມຄ຺ຄມຕ຺ຖິ, ຄມໂກ ນ ວິຊ຺ຊຕີ’’ຕິ. (ວິຠ. ອຏ຺ຐ. ໑໘໙);

ອຖ ວາ –

ຘຸວສຸຠສຸຂຕ຺ຕສຸຎ຺ຎໍ,

ປຸຣິມທ຺ວຍມຕ຺ຕສຸຎ຺ຎມມຕປທໍ;

ຘຸວສຸຠສຸຂອຕ຺ຕວິຣຫິໂຕ,

ມຄ຺ໂຄ ອິຕິ ສຸຎ຺ຎໂຕ ເຕສຸ. (ວິຠ. ອຏ຺ຐ. ໑໘໙);

ນິໂຣຘສຸຎ຺ຎານິ ວາ ຕີຓິ. ນິໂຣໂຘ ຈ ເສສຕ຺ຕຍສຸຎ຺ໂຎ. ຜລສຸຎ຺ໂຎ ວາ ເຫຕ຺ຖ ເຫຕຸ ສມຸທຍມຄ຺ເຄສຸ ທຸກ຺ຂນິໂຣຘານໍ ອຠາວາ ປກຕິວາທີນໍ ປກຕິ ວິຍ. ເຫຕຸສຸຎ຺ຎຎ຺ຈ ຜລໍ ທຸກ຺ຂສມຸທຍານໍ, ນິໂຣຘມຄ຺ຄານຎ຺ຈ ອສມວາຍາ, ນ ເຫຕຸສມເວຕໍ ເຫຕຸຜລໍ. ເຫຕຸຜລສມວາຍວາທີນໍ ທ຺ວິອຓຸກາທີນິ ວິຍາຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ສຸຎ຺ຎຕາ.

ຎາຓກິຈ຺ຈໂຕຕິ ເອຕ຺ຖ ທຸວິຘໍ ສຈ຺ຈຎາຓໍ ອນຸໂພຘຎາຓໍ, ປຏິເວຘຎາຓຎ຺ຈ. ຕຕ຺ຖ ອນຸໂພຘຎາຓໍ ໂລກິຍໍ, ຕໍ ອນຸສ຺ສວາທິວເສນ ນິໂຣເຘ, ມຄ຺ເຄ ຈ ປວຕ຺ຕຕິ. ປຏິເວຘຎາຓໍ ໂລກຸຕ຺ຕຣໍ, ຕໍ ສຈ຺ຈາວໂພຘປຏິປກ຺ຂກິເລເສ ເຂເປນ຺ຕໍ ນິໂຣຘມາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ກິຈ຺ຈໂຕ ຈຕ຺ຕາຣິປິ ສຈ຺ຈານິ ປຏິວິຊ຺ຌຕິ. ຍໍ ປເນຕໍ ໂລກິຍໍ, ຕຕ຺ຖ ທຸກ຺ຂຎາຓໍ ປຣິຍຸຏ຺ຐານາຠິຠວນວເສນ ປວຕ຺ຕມານໍ ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐິໍ ນິວຕ຺ເຕຕິ, ສມຸທຍຎາຓໍ ອຸຈ຺ເຉທທິຏ຺ຐິໍ, ນິໂຣຘຎາຓໍ ສສ຺ສຕທິຏ຺ຐິໍ, ມຄ຺ຄຎາຓໍ ອກິຣິຍທິຏ຺ຐິໍ. ທຸກ຺ຂຎາຓໍ ວາ ເຕສຸ ຘຸວສຸຠສຸຂຕ຺ຕຠາວຣຫິເຕສຸ ຂນ຺ເຘສຸ ຘຸວສຸຠສຸຂຕ຺ຕຠາວສຎ຺ຎາສງ຺ຂາຕໍ ຜເລ ວິປ຺ປຏິປຕ຺ຕິໍ, ສມຸທຍຎາຓໍ ‘‘ອິສ຺ສຣປຘານກາລສຠາວາທີຫິ ໂລໂກ ປວຕ຺ຕຕີ’’ຕິ ອກາຣເຓ ກາຣຓາຠິມານປ຺ປວຕ຺ຕໍ ເຫຕຸມ຺ຫິ ວິປ຺ປຏິປຕ຺ຕິໍ, ນິໂຣຘຎາຓໍ ອຣູປໂລກາທີສຸ ອປວຄ຺ຄຄ຺ຄາຫຠູຕໍ ນິໂຣເຘ ວິປ຺ປຏິປຕ຺ຕິໍ, ມຄ຺ຄຎາຓໍ ກາມສຸຂລ຺ລິກອຕ຺ຕກິລມຖານຸໂຍຄປ຺ປເຠເທ ອວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ຄຄ຺ຄາຫວເສນ ປວຕ຺ຕໍ ອຸປາເຍ ວິປ຺ປຏິປຕ຺ຕິໍ ນິວຕ຺ເຕຕິ. ອິທເມຕ຺ຖ ຎາຓກິຈ຺ຈໍ.

ອຸປມາໂຕ ປເນຕ຺ຖ ຠາໂຣ ວິຍ ຫິ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ, ຠາຣາທານມິວ ສມຸທຍສຈ຺ຈໍ, ຠາຣນິກ຺ເຂປນມິວ ນິໂຣຘສຈ຺ຈໍ, ຠາຣນິກ຺ເຂປນຸປາໂຍ ວິຍ ມຄ຺ຄສຈ຺ຈໍ. ອປິຈ ໂຣຄຕນ຺ນິທານຕທຸປສມເຠສຊ຺ເຊຫິ, ໂອຣິມຕີຣມໂຫຆປາຣິມຕີຣຕໍສມ຺ປາປໂກປາເຍຫິ ຈາຕິ ເອວມາທີຫິ ຍຖາກ຺ກມໍ ໂຍເຊຕ຺ວາປິ ເອຕານິ ອຸປມາໂຕ ເວທິຕພ຺ພານິ. ອຍເມຕ຺ຖ ອຸປມາ. ເອວໍ ເຎຍ຺ໂຍ ປາຬິມຸຕ຺ຕວິນິຈ຺ຉໂຍ.

ສຈ຺ຈວິຠງ຺ຄມາຕິກຕ຺ຖວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.