ຎາຓວິຠງ຺ຄມາຕິກຕ຺ຖວຓ຺ຓນາ

ຎາຓວິຠງ຺ຄມາຕິກາຍ ປນ ອຕ຺ຖໂຕ ຕາວ – ເອກວິເຘນາຕິ ເອກປ຺ປກາເຣນ, ເອກໂກຏ຺ຐາເສນ ວາ. ຎາຓວຕ຺ຖູຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ຎາຓຎ຺ຈ ຕໍ ວຕ຺ຖຸ ຈ ນານປ຺ປກາຣານໍ ສມ຺ປຕ຺ຕີນນ຺ຕິ ຎາຓວຕ຺ຖຸ. ປຎ຺ຈ ວິຎ຺ຎາຓາຕິ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓາທີນິ ປຎ຺ຈ. ນ ເຫຕູ ອເຫຕຸກາຕິອາທີສຸ ເຫຏ຺ຐາ ເຫຕຸທຸກາທີສຸ ວຸຕ຺ຕນຍານຸສາເຣນ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອປິຈ ເຫຕຸທຸກາທີສຸ ປຎ຺ຈ ວິຎ຺ຎາຓາ ເຫຕູ ຘມ຺ມາຕິ ວາ ສເຫຕຸກາ ຘມ຺ມາຕິ ວາ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພາ, ເອກນ຺ເຕນ ປນ ນ ເຫຕູ ເອວ, ອເຫຕຸກາ ເອວາຕິ. ເອວໍ ‘‘ຍາຖາວກວຕ຺ຖຸວິຠາວນາ ປຎ຺ຎາ’’ຕິ ອິມິນາ ອຸປຣິ ເອກວິຘປຣິຈ຺ເຉທາວສາເນ ວກ຺ຂມາເນນ ສມ຺ພນ຺ໂຘຕິ. ອິມິນາ ນເຍນ ສພ຺ພຕ຺ຖ ຍຖານຸຣູປໍ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕຕ຺ຖ ຈ ອເຈຕສິກາຕິ ຈິຕ຺ຕານິ ເອວ ປຎ຺ຈວິຎ຺ຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ຕານໍ ອິຘ ອປຣາມຏ຺ຐຕ຺ຕາ.

ອຸປ຺ປນ຺ນວຕ຺ຖຸກາ ອຸປ຺ປນ຺ນາຣມ຺ມຓາຕິ ຂຓປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນວເສນ ອນາຄຕປຏິກ຺ເຂໂປ. ນ ຫິ ຕານິ ອນາຄເຕສຸ ປຎ຺ຈສຸ ວຕ຺ຖາຣມ຺ມເຓສຸ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ປຸເຣຊາຕວຕ຺ຖຸກາ ປຸເຣຊາຕາຣມ຺ມຓາຕິ ສຫຸປ຺ປຕ຺ຕິປຏິກ຺ເຂໂປ. ນ ຫິ ຕານິ ສຫຸປ຺ປນ຺ນໍ ວຕ຺ຖາຣມ຺ມຓໍ ປຏິຈ຺ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກວຕ຺ຖຸກາຕິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕຊ຺ຌຕ຺ຕຠູເຕ ປຎ຺ຈ ປສາເທ ວຕ຺ຖຸໍ ກຕ຺ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກາ. ເອຕ຺ຖ ຈ ປຎ຺ຈ ວິຎ຺ຎາຓາ ສຍມ຺ປິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກາ, ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກວຕ຺ຖຸກາ ຈ, ມໂນວິຎ຺ຎາຓໍ ຫທຍນິສ຺ສິຕໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກໍ, ພາຫິຣວຕ຺ຖຸກໍ, ປຎ຺ຈວິຎ຺ຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ຕໂຍ ຂນ຺ຘາ ພາຫິຣາ, ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກວຕ຺ຖຸກາ, ມໂນວິຎ຺ຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ຕໂຍ ຂນ຺ຘາ ພາຫິຣາ, ພາຫິຣວຕ຺ຖຸກາຕິ ເອວໍ ຈຕຸກ຺ກໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ອສມ຺ຠິນ຺ນວຕ຺ຖຸກາ ອສມ຺ຠິນ຺ນາຣມ຺ມຓາຕິ ອນິຣຸທ຺ຘວຕ຺ຖາຣມ຺ມຓາ. ນ ຫິ ຕານິ ນິຣຸທ຺ຘວຕ຺ຖາຣມ຺ມຓໍ ປຏິຈ຺ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ນານາວຕ຺ຖຸກາ ນານາຣມ຺ມຓາຕິ ຕານິ ຍຖາກ຺ກມໍ ຈກ຺ຂຸຣູປາທິນິຍເຕເກກວຕ຺ຖາຣມ຺ມຓຕາຍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ຠິນ຺ນວຕ຺ຖຸກາ, ຠິນ຺ນາຣມ຺ມຓາ ຈ. ນ ຫິ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓໍ ຈກ຺ຂຸໍ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ໂສຕາທີສຸ ອຎ຺ຎຕຣໍ ວຕ຺ຖຸໍ ກຕ຺ວາ ຣູປໍ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ສທ຺ທາທີສຸ ອຎ຺ຎຕຣາຣມ຺ມຓໍ ປຏິຈ຺ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ນ ອິຕຣານິ ເຈຕຣານິ. ນ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ສ ໂຄຈຣວິສຍໍ ປຈ຺ຈນຸໂຠນ຺ຕີຕິ ອິມິນາ ຈ ເນສໍ ນານາຣມ຺ມຓຕໍເຍວ ວິຠາເວຕິ. ນ ອສມນ຺ນາຫາຣາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ອນາວຊ຺ຊເນ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ປຎ຺ຈທ຺ວາຣາວຊ຺ຊເນນ ອນາວຊ຺ຊິເຕ ວິສເຍ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນ ອມນສິກາຣາຕິ ຕເມເວຕ຺ຖ ປຣິຍາຍນ຺ຕເຣນ ວິຠາເວຕິ. ນ ອພ຺ໂພກິຓ຺ຓາຕິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ນິຣນ຺ຕຣາ ຫຸຕ຺ວາ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ນ ອປຸພ຺ພໍ ອຈຣິມນ຺ຕິ ເອກກ຺ຂເຓປິ ສຫ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ນ ເກວລຎ຺ຈ ເອຕານິ, ອຎ຺ຎານິປິ ວິຎ຺ຎາຓານິ ທ຺ເວ ວາ ຕທຸຕ຺ຕຣິໍ ວາ ເອກໂຕ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ເອເກກເມວ ປນ ວິຎ຺ຎາຓໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຍຖາຫ – ‘‘ອຎ຺ຎໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊເຕ ຈິຕ຺ຕໍ, ອຎ຺ຎໍ ຈິຕ຺ຕໍ ນິຣຸຊ຺ຌຕີ’’ຕິອາທິ (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໒໑໔; ມ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑໐໙; ສໍ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໓.໕.໓໖໘; ວິຠ. ອຏ຺ຐ. ໕໒໓). ນ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ສ ສມນນ຺ຕຣາຕິ ອິມິນາ ອນພ຺ໂພກິຓ຺ຓຕາຍ ເອວ ວິຠາວນາ.

ອນາໂຠຄາຕິ ອນາວຊ຺ຊນຠູຕາ ອາວຊ຺ຊນຏ຺ຐາເນ ຐຕ຺ວາ ອາວຊ຺ຊນກິຈ຺ຈໍ ກາຕຸໍ ນ ສມຕ຺ຖາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນ ກຎ຺ຈິ ຘມ຺ມໍ ປຏິວິຊານາຕີຕິ ‘‘ມໂນປຸພ຺ພງ຺ຄມາ ຘມ຺ມາ’’ຕິ (ຘ. ປ. ໑-໒) ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ ເອກມ຺ປິ ກຸສລາກຸສລໍ ຘມ຺ມໍ ໂກຈິປິ ປຸຄ຺ຄໂລ ນ ປຏິວິຊານາຕິ, ເຕຫິ ວິຎ຺ຎາເຓຫິ ນ ສາເຘຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ອຠິນິປາຕມຕ຺ຕາຕິ ຐເປຕ຺ວາ ຣູປາທິອາຣມ຺ມຓານໍ ອຠິນິປາຕມຕ຺ຕໍ ອາປາຖຄມນມຕ຺ຕໍ, ພ຺ຍຕ຺ຕຕໂຣປິ ປຸຄ຺ຄໂລ ປຎ຺ຈວິຎ຺ຎາເຓຫິ ອາປາຖຄຕາຣມ຺ມຓປຏິວິຊານນມຕ຺ຕໂຕ ອຎ຺ຎໍ ກຸສລາກຸສລປຏິວິຊານນໍ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ວິຎ຺ຎາຓານໍ ສມນນ຺ຕຣາປີຕິ ມໂນຘາຕຸຍາປິ. ອປິ-ສທ຺ໂທ ເຈຕ຺ຖ ສມ຺ປິຓ຺ຑນຕ຺ໂຖ, ເຕນ ນ ເກວລໍ ມໂນຘາຕຸຍາວ, ຕໂຕ ປເຣຫິປິ ປຎ຺ຈທ຺ວາຣິກວິຎ຺ຎາເຓຫິ ຕທາຣມ຺ມຓປຣິໂຍສາເນຫິ ນ ກິຎ຺ຈິ ກຸສລາກຸສລໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິວິຊານາຕີຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ທສ຺ສິໂຕຕິ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ກິຎ຺ຈາປິ ປຎ຺ຈທ຺ວາເຣ ກຸສລາກຸສລາທີນິ ຊວນານິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຕຖາປິ ຕານິ ໂມຆປຸປ຺ຜານິ ວິຍ ອພ຺ໂພຫາຣິການີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພານິ. ນ ກຎ຺ຈິ ອິຣິຍາປຖໍ ກປ຺ເປຕີຕິອາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ນ ຫິ ປຎ຺ຈທ຺ວາຣິກວິຎ຺ຎາເຓຫິ ຄມນາທີສຸ ກຎ຺ຈິ ອິຣິຍາປຖໍ ກປ຺ເປຕິ, ນ ກາຍວຈີກມ຺ມໍ ປຏ຺ຐເປຕິ, ນ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິໍ ວາ ສມຸຏ຺ຐາເປຕິ, ນ ກຸສລາກຸສລໍ ຘມ຺ມໍ ສມາທິຍຕິ, ນ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣໍ ສມາຘິໍ ສມາປຊ຺ຊຕິ, ນ ຕໂຕ ວຸຏ຺ຐາຕິ, ນ ຠວໂຕ ຈວຕິ, ນ ຠວນ຺ຕເຣ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ສພ຺ພມ຺ເປຕໍ ກິຈ຺ຈໍ ມໂນທ຺ວາຣິກຈິຕ຺ເຕເນວ ໂຫຕິ. ຍຖາ ເຈເຕສໍ ເອຕານິ ກິຈ຺ຈານິ ນຕ຺ຖິ, ເອວໍ ນິຍາໂມກ຺ກມນາທີນິປິ. ນ ຫິ ໂກຈິ ປຎ຺ຈທ຺ວາຣິກຊວເນຫິ ມິຈ຺ຉຕ຺ຕນິຍາມໍ, ສມ຺ມຕ຺ຕນິຍາມໍ ວາ ໂອກ຺ກມຕິ, ນ ເຈຕານິ ນາມໂຄຕ຺ຕໍ ວາ ກສິຓາທິປຎ຺ຎຕ຺ຕິໍ ວາ ຕິລກ຺ຂຓາທິໍ ວາ ອາຣພ຺ຠ ຠວນ຺ຕິ. ນ ສຸປຕີຕິອາທີສຸ ສພ຺ເພຫິ ປຎ຺ຈທ຺ວາຣິກຈິຕ຺ເຕຫິ ນ ນິທ຺ທໍ ໂອກ຺ກມຕິ, ນ ກິຎ຺ຈິ ສຸປິນໍ ປສ຺ສຕິ. ນິທ຺ທາຍນ຺ຕສ຺ສ ຫິ ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ມຫາປທີປຕຸຣິຍສທ຺ທາທິໂອຬາຣິເກຫິປິ ຣູປາທິປຎ຺ຈາຣມ຺ມເຓຫິ ຆຏ຺ຏິເຕສຸ ປຐມໍ ປຎ຺ຈທ຺ວາຣິການິ ອາວຊ຺ຊນານິ ຠວງ຺ຄໍ ອາວຏ຺ເຏຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ, ມໂນທ຺ວາຣິກເມວ ອາວຊ຺ຊນໍ ສກ຺ໂກຕິ, ຕສ຺ມິຎ຺ຈ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ມໂນທ຺ວາຣິກຊວນໍ ຊວິຕ຺ວາ ຠວງ຺ຄໍ ໂອຕຣຕິ. ທຸຕິຍວາເຣ ປນ ປຎ຺ຈທ຺ວາຣິກອາວຊ຺ຊເນສຸ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ຍຖາຣຫໍ ຠວງ຺ຄໍ ອາວຏ຺ເຏຕິ, ຕໂຕ ຕທາຣມ຺ມຓປຣິໂຍສານານິ ຕໍຕໍທ຺ວາຣິກວີຖິຈິຕ຺ຕານິ ຍຖາກ຺ກມໍ ປວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຠວງ຺ຄໍ ໂອຕຣນ຺ຕິ. ຕຕິຍວາເຣ ປນ ມໂນທ຺ວາຣິກາວຊ຺ຊນຊວນານິ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ຣູປາທິປຎ຺ຈາຣມ຺ມຓວວຕ຺ຖານໍ ໂຫຕິ, ສຕ຺ໂຕ ຈ ນິທ຺ທາຍ ປຏິພຸທ຺ໂຘຕິ, ເອວໍ ມໂນທ຺ວາຣິກຈິຕ຺ເຕເນວ ປຏິພຸຊ຺ຌຕິ.

ສຸປິນມ຺ປິ ຫິ ເຕເນວ ປສ຺ສຕິ, ນ ປຎ຺ຈທ຺ວາຣິເກນ, ຕຎ຺ຈ ປເນຕໍ ສຸປິນໍ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ຈຕູຫິ ກາຣເຓຫິ ປສ຺ສຕິ ຘາຕຸກ຺ໂຂຠໂຕ ວາ ອນຸຠູຕປຸພ຺ພໂຕ ວາ ເທວໂຕປສໍຫາຣໂຕ ວາ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໂຕ ວາ. ອິເມສໍ ປນ ສໍສຄ຺ຄສນ຺ນິປາຕໂຕປິ ພຫຸຘາ ປປຎ຺ເຈນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຍໍ ວາຕປິຕ຺ຕາທິຘາຕຸກ຺ໂຂຠໂຕ, ອນຸຠູຕປຸພ຺ພໂຕ ຈ ສຸປິນໍ ປສ຺ສຕິ, ນ ຕໍ ສຈ຺ຈໍ. ຍໍ ເທວໂຕປສໍຫາຣໂຕ ປສ຺ສຕິ, ຕໍ ສຈ຺ຈໍ ວາ ໂຫຕິ ອລິກໍ ວາ. ກຸທ຺ຘາ ຫິ ເທວຕາ ວິປຣີຕມ຺ປິ ກຕ຺ວາ ທສ຺ເສນ຺ຕິ. ຍໍ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໂຕ ປສ຺ສຕິ, ຕໍ ເອກນ຺ຕສຈ຺ຈເມວ ໂພຘິສຕ຺ຕໂກສລຣາຊາທີນໍ ປຎ຺ຈໂສຬສມຫາສຸປິນານິ ວິຍ. ຕຎ຺ຈ ປເນຕໍ ຈຕຸພ຺ພິຘໍ ສຸປິນໍ ເສຂປຸຖຸຊ຺ຊນາວ ປສ຺ສນ຺ຕິ, ນ ອເສຂາ ປຫີນວິປລ຺ລາສຕ຺ຕາ. ກິໍ ປເນຕໍ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ສຸຕ຺ໂຕ ປສ຺ສຕິ ປຏິພຸທ຺ໂຘ ວາ? ກິຎ຺ເຈຕ຺ຖ, ຍທິ ສຸຕ຺ໂຕ ປສ຺ສຕິ, ສຸປິນສ຺ສ ກຸສລາທິສຠາວໂຕ, ຠວງ຺ຄສ຺ສ ຈ ຕທຠາວາ ອຠິຘມ຺ມວິໂຣໂຘ ອາປຊ຺ຊຕິ. ອຖ ປຏິພຸທ຺ໂຘ, ສຸປິນໍ ປສ຺ສນ຺ເຕນ ກຕສ຺ສ ອພ຺ໂພຫາຣິກສ຺ສາປິ ວີຕິກ຺ກມສ຺ສ ສພ຺ໂພຫາຣິກສ຺ເສວ ເອກນ຺ຕສາວຊ຺ຊຕ຺ຕາ ອນາປຕ຺ຕິ ນ ສິຍາຕິ ວິນຍວິໂຣໂຘ ອາປຊ຺ຊຕິ. ປກາຣນ຺ຕໂຣ ຈ ນຕ຺ຖິ, ເຍນ ສຸປິນໍ ປສ຺ເສຍ຺ຍາຕິ ສຸປິນສ຺ສ ອຠາໂວວ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ? ນາປຊ຺ຊຕິ. ກສ຺ມາ? ຍສ຺ມາ ກປິມິທ຺ຘປເຣໂຕ ປສ຺ສຕິ ‘‘ກປິມິທ຺ຘປເຣໂຕ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ສຸປິນໍ ປສ຺ສຕີ’’ຕິ (ມິ. ປ. ໕.໓.໕) ວຈນໂຕ, ຍາ ປນ ນິທ຺ທາ ມກ຺ກຏນິທ຺ທາ ວິຍ ປຸນປ຺ປຸນໍ ກຸສລາທິຈິຕ຺ຕໂວກິຓ຺ຓຕ຺ຕາ ລຫຸປຣິວຕ຺ຕາ, ຕໍ ກປິມິທ຺ຘໍ, ເຕນ ສຸຕ຺ໂຕ ສຸປິນໍ ປສ຺ສຕິ, ຕສ຺ມາ ສຸປິໂນ ກຸສໂລປິ ໂຫຕິ ອກຸສໂລປິ, ອາວຊ຺ຊນຕທາຣມ຺ມຓວເສນ ອພ຺ຍາກໂຕປິ, ສຸປິເນ ຈ ກຕໍ ກຸສລາກຸສລທຸພ຺ພລຕາຍ ປຏິສນ຺ຘິໍ ອາກຑ຺ຒິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ປວຕ຺ເຕ ເວທນີຍໍ ປນ ໂຫຕິ. ‘‘ຍາຖາວກວຕ຺ຖຸວິຠາວນາ ປຎ຺ຎາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ໂຍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ວິຎ຺ຎາຓານໍ ຍຖາວຸຕ຺ໂຕ ນ ເຫຕຸກຏ຺ໂຐ, ອເຫຕຸກຏ຺ໂຐ…ເປ… ນ ສຸປິນໍ ປສ຺ສນຏ຺ໂຐ, ໂສ ຍາຖາວຏ຺ໂຐ, ຕໍຕໍຍາຖາວຕ຺ຖຸໍ ວິຠາເວຕີຕິ ຍາຖາວກວຕ຺ຖຸວິຠາວນາ ປຎ຺ຎາ. ເອວໍ ເອກວິເຘນ ຎາຓວຕ຺ຖູຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕນ ເອເກນ ປກາເຣນ ເອເກນ ອາກາເຣນ, ເອກໂກຏ຺ຐາເສນ ຎາຓວຕ຺ຖຸ ໂຫຕີຕິ.

ເອກກໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ.

ທຸເກສຸ ອຕ຺ຖຊາປິກາຕິ ເອຕ຺ຖ ອຕ຺ຖປຏິສມ຺ຠິທາວິຠງ຺ເຄ ວຸຕ຺ເຕສຸ ປຎ຺ຈສຸ ອຕ຺ເຖສຸ ຍຖານຸຣູປໍ ອຕ຺ຖໍ ຊາເປຕິ ຊເນຕິ ປວຕ຺ເຕຕີຕິ ອຕ຺ຖຊາປິກາ, ຈຕຸຠູມກກຸສລຈິຕ຺ເຕສຸ ເຈວ ອເສຂານໍ ອຠິຎ຺ຎາສມາປຕ຺ຕີນໍ ປຣິກມ຺ມາທິຠູຕກາມາວຈຣກິຣິຍາຈິຕ຺ເຕສຸ ຈ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ປຎ຺ຎາ. ຕາສຸ ຫິ ຍສ຺ມາ ກຸສລສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາວ ປຎ຺ຎາ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ຠູມິປຣິຍາປນ຺ນໍ ວິປາກສງ຺ຂາຕໍ ອຕ຺ຖໍ ຊາເປຕິ ຊເນຕິ. ກາມາວຈຣກິຣິຍາສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ປນ ປຣິກມ຺ມາທິຠູຕາ ອຠິຎ຺ຎາສມາປຕ຺ຕິກິຣິຍາ ອຣຫຕ຺ຕຜລສງ຺ຂາຕໍ ອຕ຺ຖໍ ຊາເປຕິ ຊເນຕິ, ຕສ຺ມາ ເອຕາ ອຕ຺ຖຊາປິກາຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ອຏ຺ຐກຖາສຸ ປນ ປາຬິຍໍ ອວຸຕ຺ຕາປິ ຕີສຸ ຠູມີສຸ ກິຣິຍຊວນປຎ຺ຎາ ອນນ຺ຕຣາທິປຈ຺ຈຍວເສນ ອຕ຺ຕໂນ ອນນ຺ຕຣໍ ກິຣິຍຕ຺ຖໍ ຊາເປຕີຕິ ‘‘ອຕ຺ຖຊາປິກາ’’ຕ຺ເວວ ວຸຕ຺ຕາ. ຊາປິຕຕ຺ຖາ ປຎ຺ຎາຕິ ສຫຊາຕໍ ວິປາກຕ຺ຖໍ ຊາເປຕ຺ວາ ຐິຕາ, ອຕ຺ຕໂນ ວາ ກາຣເຓຫິ ຊາປິຕາ ຊນິຕາ ປວຕ຺ຕິຕາ ສຍມ຺ປິ ອຕ຺ຖຠູຕາຕິ ຊາປິຕຕ຺ຖາ. ຈຕຸຠູມກວິປາເກສຸ ຈ ກິຣິຍາຠິຎ຺ຎາສມາປຕ຺ຕີສຸ ຈ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ປຎ຺ຎາ. ອຏ຺ຐກຖາສຸ ປນ ປາຬິຍໍ ອວຸຕ຺ຕາ ເສສກິຣິຍາສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາປິ ປຎ຺ຎາ ຍຖາສກໍ ກາຣເຓຫິ ຊາປິຕາ, ສຍຎ຺ຈ ອຕ຺ຖຠູຕາຕິ ‘‘ຊາປິຕຕ຺ຖາ’’ຕ຺ເວວ ວຸຕ຺ຕາ. ເສສໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.

ທຸກໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ.

ຕິເກສຸ ປນ ຈິນ຺ຕາມຍຕ຺ຕິເກ ປຣໂຕ ອທິສ຺ວາ ອສຸຕ຺ວາວ ອຕ຺ຕໂນ ຘມ຺ມຕາຍ ‘‘ເອວໍ ສຕິ ເອວໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ເອວໍ ຈິນ຺ຕາມຍອນຸພຸທ຺ຘິຍາ ອຸປ຺ປາທິຕາ ອນວຊ຺ຊກມ຺ມາຍຕນສິປ຺ປາຍຕນວິຊ຺ຊາຏ຺ຐາເນສຸ ປຎ຺ຎາ ເຈວ ກມ຺ມສ຺ສກຕຎາຓໍ, ສຈ຺ຈານຸໂລມິກຎາຓຎ຺ຈ ຈິນ຺ຕາມຍາ ນາມ ປຎ຺ຎາ. ຕຕ຺ຖ ວຑ຺ຒກິກມ຺ມປຸປ຺ຜຉຑ຺ຑກກມ຺ມາທິ ຫີນຎ຺ເຈວ ກສິວາຓິຊ຺ຊາທິ ອຸກ຺ກຏ຺ຐຎ຺ຈ ກມ຺ມເມວ ກມ຺ມາຍຕນໍ. ນຬກາຣເປສກາຣສິປ຺ປາທິ ຫີນຎ຺ເຈວ ມຸທ຺ທາຄຓນາເລຂາທິ ອຸກ຺ກຏ຺ຐຎ຺ຈ ສິປ຺ປເມວ ສິປ຺ປາຍຕນໍ. ນາຄມຓ຺ຑລປຣິຕ຺ຕາທິ ຘມ຺ມິກວິຊ຺ຊາວ ວິຊ຺ຊາຏ຺ຐານໍ. ເຕສຸ ຈິນ຺ຕາພເລເນວ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ປຎ຺ຎາ. ໂພຘິສຕ຺ຕາທໂຍ ຫິ ສຕ຺ຕຫິຕາຍ ອທິຏ຺ຐໍ ອສຸຕໍ ຕໍຕໍອນວຊ຺ຊກມ຺ມສິປ຺ປຕທຸປກຣຓກຣຓປ຺ປກາຣຎ຺ຈ ຎາຓພເລນ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ນິປ຺ຜາເທນ຺ຕິ. ນາຄມຓ຺ຑລປຣິຕ຺ຕາທິວິຊ຺ຊມ຺ປິ ອຸປ຺ປາເທນ຺ຕິ, ເອວໍ ກຕານິປິ ຕານິ ປຸພ຺ເພ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ກໂຣນ຺ເຕຫິ ກຕສິປ຺ປສທິສາເນວ ໂຫນ຺ຕິ. ກມ຺ມສ຺ສກຕຎາຓໍ ນາມ ກຸສລກມ຺ມໍ ສຕ຺ຕານໍ ສກໍ, ອກຸສລໍ ໂນ ສກນ຺ຕິ ເອວໍ ຊານນປຎ຺ຎາ. ອຖ ວາ ກຸສລກມ຺ມເມວ ສຕ຺ຕານໍ ສກໍ ຕທາຍຕ຺ຖວຸຕ຺ຕິຕາຍ, ນາຎ຺ຎນ຺ຕິ ເອວໍ ຊານນປຎ຺ຎາປິ. ສຈ຺ຈານຸໂລມິກໍ ຎາຓນ຺ຕິ ວິປສ຺ສນາຎາຓໍ. ຕໍ ຫິ ມຄ຺ຄສຈ຺ຈສ຺ສ ປຣມຕ຺ຖສຈ຺ຈສ຺ສ ອນຸໂລມນໂຕ ‘‘ສຈ຺ຈານຸໂລມິກ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອິທມ຺ປິ ຫິ ຎາຓທ຺ວຍໍ ປຣໂຕ ອສຸຕ຺ວາ ຈິນ຺ຕາພເລນ ອຸປ຺ປາທິຕໍ ຈິນ຺ຕາມຍຎາຓເມວ ໂຫຕິ. ອິທຎ຺ຈ ນ ເຍສໍ ເກສຎ຺ຈິ ສຕ຺ຕານໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ອຠິຎ຺ຎາຕານໍ ປນ ປຸຎ຺ຎວນ຺ຕານໍ ມຫາສຕ຺ຕານເມວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຕຕ຺ຖາປິ ສຈ຺ຈານຸໂລມິກຎາຓໍ ປຈ຺ຉິມຠວິການໍ ທ຺ວິນ຺ນຎ຺ເຎວ ໂພຘິສຕ຺ຕານໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ສຸຕມຍາ ປຎ຺ຎາຕິ ປຣໂຕ ສຸຕ຺ວາ ສຸຕວເສນ ອຸປ຺ປາທິຕາ ຍຖາວຸຕ຺ຕກມ຺ມາຍຕນາທິປຎ຺ຎາວ. ປຣໂຕ ອສຸຕ຺ວາ ປນ ກມ຺ມາຍຕນາທິ ປເຣນ ກຍິຣມານໍ, ກຕໍ ວາ ທິສ຺ວາ ອຸຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ວາ ປຏິລທ຺ຘາປິ ປຎ຺ຎາ ‘‘ສຸຕມຍາ’’ຕ຺ເວວ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕທຸຠຍາປິ ຈິນ຺ຕາມຍາ, ສຸຕມຍາ ຈ ກາມາວຈຣາວ. ຠາວນາມຍາ ປນ ປຎ຺ຎາ ຈິນ຺ຕາມຍວເສນ, ສຸຕມຍວເສນ ວາ ປວຕ຺ຕິຕກາມາວຈຣປຸພ຺ພຠາຄຠາວນານິປ຺ຜຕ຺ຕິຍາ ສມຸປ຺ປນ຺ນາ ມຫຄ຺ຄຕໂລກຸຕ຺ຕຣຊວນປຎ຺ຎາ.

ທານມຍຕ຺ຕິເກ ເທຍ຺ຍຘມ຺ມປຣິຈ຺ຈາຄວເສນ ປວຕ຺ຕາ ທານມຍາ, ສີລປູຣຓວເສນ ປວຕ຺ຕາ ສີລມຍາ, ຕທຸຠຍາປິ ກາມາວຈຣາວ. ຠາວນາມຍາ ປເນຕ຺ຖ ສມຖວິປສ຺ສນາວເສນ ປວຕ຺ຕາ ຈຕຸຠູມກປຎ຺ຎາ. ນິທ຺ເທເສ ປນສ຺ສ ກິຎ຺ຈາປິ ‘‘ສມາປນ຺ນສ຺ສ ປຎ຺ຎາ’’ຕິ (ວິຠ. ໗໖໘) ເອວໍ ມຫຄ຺ຄຕໂລກຸຕ຺ຕຣປຎ຺ຎາວ ວຸຕ຺ຕາ, ຕຖາປິ ຕໍ ອຸກ຺ກຏ຺ຐວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ກາມາວຈຣານໍ ປນ ປຸພ຺ພຠາຄຠາວນານໍ, ອນຸສ຺ສຕິອຸປຈາຣຠາວນານຎ຺ຈ ຠາວນາມເຍ ສງ຺ຄໂຫຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ປຸຣິມຕ຺ຕິເກ ປເນຕາສໍ ຈິນ຺ຕາມເຍ ສງ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ ຠາວນາມເຍ ອສງ຺ຄໂຫ, ຕຕ຺ຖາປິ ຠາວນາພລນິປ຺ຜນ຺ນານເມວ ສງ຺ຄໂຫ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ອຘິສີລຕ຺ຕິເກ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສີລໍ ວິປສ຺ສນາເຫຕຸຕ຺ຕາ ເສສສີລໂຕ ອຘິກໍ ສີລນ຺ຕິ ອຘິສີລໍ, ຕສ຺ມິໍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ປຎ຺ຎາ ອຘິສີເລ ປຎ຺ຎາ. ວິປສ຺ສນາປາທິກາ ປນ ອຏ຺ຐ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ເສສຈິຕ຺ເຕຫິ ອຘິກຕ຺ຕາ ອຘິຈິຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມິໍ ປຎ຺ຎາ ອຘິຈິຕ຺ເຕ ປຎ຺ຎາ, ຈິຕ຺ຕສີເສນ ເຈຕ຺ຖ ສມາຘິ ນິທ຺ທິຏ຺ໂຐ. ສວິປສ຺ສນາ ປນ ມຄ຺ຄຜລປຎ຺ຎາ ເສສາຫິ ອຘິກຕ຺ຕາ ອຘິປຎ຺ຎາ ນາມ. ສາ ຈ ອຘິປຎ຺ຎາຍ ປຎ຺ຎາຕິ ເທສນາຍ ສມຣສຕາຍ ວຸຕ຺ຕາ. ສີລາທໂຍ ‘‘ສີລໍ ຈິຕ຺ຕໍ ປຎ຺ຎາ, ອຘິສີລໍ ອຘິຈິຕ຺ຕໍ ອຘິປຎ຺ຎາ’’ຕິ ປຈ຺ເຈກໍ ທຸວິຘາ ໂຫນ຺ຕິ. ເຕສຸ ປຸຣິມາ ປຎ຺ຈສີລທສສີລານິ, ວຏ຺ຏປາທິກອຏ຺ຐສມາປຕ຺ຕິໂຍ, ນິພ຺ເພຘຠາຄິຍກມ຺ມສ຺ສກຕປຎ຺ຎາ ຈ ຍຖາກ຺ກມໍ ໂຫນ຺ຕິ. ເຕ ຈ ຘມ຺ມາ ອນຸປ຺ປນ຺ເນປິ ຕຖາຄເຕ ໂພຘິສຕ຺ຕານໍ, ຕາປສປຣິພ຺ພາຊການໍ, ຈກ຺ກວຕ຺ຕິຣາຊາທີນຎ຺ຈ ກາເລ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ປຈ຺ຉິມາ ປນ ວຸຕ຺ຕາວເສສາ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ເອວ ຕຖາຄເຕ ວິຕ຺ຖາຣິກາ ໂຫນ຺ຕິ, ໂນ ອນຸປ຺ປນ຺ເນຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຣຕນຕ຺ຕເຍ ທານາປຈາຍນາທິວເສນ, ສຣຓຄມນສທ຺ຘມ຺ມສວນາທິວເສນ ຈ ປວຕ຺ຕາ ວິວຏ຺ຏູປນິສ຺ສຍຠູຕາ ກຸສລຘມ຺ມາປິ ອຘິສີລອຘິປຎ຺ຎາສຸ ຄຫິຕາ ເອວາຕິ ຄເຫຕພ຺ພາ.

ອາຍໂກສລ຺ລຕ຺ຕິເກ ອາໂຍຕິ ວຑ຺ຒິ, ສາ ອກຸສລາທິອນຕ຺ຖຫານິໂຕ, ກຸສລາທິອຕ຺ຖຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ຈ ທຸວິຘາ. ອປາໂຍຕິ ອວຑ຺ຒິ, ສາປິ ກຸສລາທິອຕ຺ຖຫານິໂຕ, ອກຸສລາທິອນຕ຺ຖຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ຈ ທຸວິຘາ. ເຕສຸ ໂກສລ຺ລໍ, ກຸສລສຠາວາ ປຎ຺ຎາ. ອປາຍໂກສລ຺ລໍ ປຎ຺ຎວໂຕ ເອວ ‘‘ເອວໍ ມນສິກາຣາທິປ຺ປວຕ຺ຕິຍໍ ອວຑ຺ຒິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ວຑ຺ຒິ ປຣິຫາຍຕີ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ຕທຸຠຍປຏິປຕ຺ຕິສມ຺ຠວໂຕ. ອຸປາຍໂກສລ຺ລນ຺ຕິ ອຕ຺ຣ ອຸປາໂຍ ອຈ຺ຈາຍິກກິຈ຺ຈາທີສຸ ຐານຸປ຺ປຕ຺ຕິກອຸປາຍຊານນປຎ຺ຎາ, ຕິວິຘາປິ ເຈຕາ ກາມາວຈຣປຎ຺ຎາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ເສສໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.

ຕິກໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ.

ຈຕຸກ຺ເກສຸ ປນ ປຐເມ ກມ຺ມສ຺ສກຕຎາຓໍ ສຈ຺ຈານຸໂລມິກໍ ຎາຓຎ຺ຈ ວຸຕ຺ຕເມວ, ອິຘ ປນ ຐເປຕ຺ວາ ສຈ຺ຈານຸໂລມິກຎາຓໍ ສພ຺ພາປິ ສາສວາ ກຸສລາ ປຎ຺ຎາ ກມ຺ມສ຺ສກຕຎາຓນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຈຕູສຸ ມຄ຺ເຄສຸ, ຜເລສຸ ຈ ປຎ຺ຎາວ ມຄ຺ຄສມງ຺ຄິສ຺ສ ຎາຓໍ, ຜລສມງ຺ຄິສ຺ສ ຎາຓຎ຺ຈາຕິ.

ສຈ຺ຈຈຕຸກ຺ເກ ອຣິຍມຄ຺ຄຜລປຎ຺ຎາວ ຈຕູສຸ ສຈ຺ເຈສຸ ເອກປຏິເວຘວເສນ ‘‘ທຸກ຺ເຂ ຎາຓ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ຈຕູສຸ ຐາເນສຸ ຄຫິຕາ. ກິຎ຺ຈາປິ ຫິ ກາມາວຈຣຎາຓມ຺ປິ ຈຕູສຸ ສຈ຺ເຈສຸ ອາຣມ຺ມຓວເສນ ປວຕ຺ຕຕິ, ປຏິເວຘກິຈ຺ຈວເສນ ປນ ອິຘາຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ ປາຬິຍໍ ຕໍ ນ ຄຫິຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ຘມ຺ມຈຕຸກ຺ເກ ມຄ຺ຄຜເລສຸ ປຎ຺ຎາ ຘມ຺ເມ ຎາຓໍ ນາມ. ເຕສຸ ຫິ ມຄ຺ຄຎາຓໍ ຕາວ ຈຕຸສຈ຺ຈຘມ຺ມານໍ ເອກປຏິເວຘວເສນ ຊານນໂຕ ‘‘ຘມ຺ເມ ຎາຓ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຜລຎາຓໍ ປນ ນິໂຣຘສຈ຺ຈວເສນ ຘມ຺ເມ ຎາຓນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ມຄ຺ຄານຸຠາວນິພ຺ພຕ຺ຕໍ ປນ ອຕີຕານາຄເຕສຸ ສຈ຺ຈປຏິເວຘນຍສງ຺ຄຫຓວເສນ ປວຕ຺ຕໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຎາຓໍ ອນ຺ວເຍ ຎາຓໍ ນາມ. ຕສ຺ສ ຈ ເຍຫິ ນເຍຫິ ອຣິຍາ ອຕີຕມທ຺ຘານໍ ຈຕຸສຈ຺ຈຘມ຺ມໍ ຊານິໍສຸ, ເຕປິ ອິມຎ຺ເຎວ ຈຕຸສຈ຺ຈໍ ເອວເມວ ຊານິໍສຸ, ອນາຄຕມທ຺ຘານມ຺ປິ ຊານິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ເອວໍ ຊານນວເສນ ປວຕ຺ຕິ ອາກາໂຣ ເວທິຕພ຺ໂພ. ສຣາຄາທິວເສນ ປຣຈິຕ຺ຕປຣິຈ຺ເຉທຎາຓໍ ປຣິເຍ ຎາຓໍ ນາມ. ຘມ຺ມນ຺ວຍປຣິຍຎາຓານິ ປນ ຐເປຕ຺ວາ ສພ຺ພໂລກິຍປຎ຺ຎາຎາຓນ຺ຕິ ສມ຺ມຕຕ຺ຕາ ສມ຺ມຸຕິມ຺ຫິ ຎາຓນ຺ຕິ ສມ຺ມຸຕິຎາຓໍ ນາມ.

ອາຈຍຈຕຸກ຺ເກ ກາມາວຈຣກຸສເລ ປຎ຺ຎາ ອາຈຍາຍ ໂນ ອປຈຍາຍ. ສາ ຫິ ຈຸຕິປຏິສນ຺ຘິໍ ອາຈິໂນຕິ ເອວ, ໂນ ອປຈິໂນຕິ. ມຄ຺ຄປຎ຺ຎາ ປນ ອປຈຍາຍ ໂນ ອາຈຍາຍ. ຣູປາຣູປກຸສລປຎ຺ຎາ ອາຈຍາຍ ເຈວ ອປຈຍາຍ ຈ. ສາ ຫິ ວິກ຺ຂມ຺ຠນວເສນ ກິເລເສ ຈ ຕມ຺ມູລເກ ຈ ວິປາກຘມ຺ເມ ອປຈິໂນຕິ. ເສສາ ອພ຺ຍາກຕາ ປຎ຺ຎາ ເນວາຈຍາຍ ໂນ ອປຈຍາຍ.

ນິພ຺ພິທາຈຕຸກ຺ເກ ຣູປາວຈຣປຐມຊ຺ຌານປຎ຺ຎາ ນິພ຺ພິທາຍ ໂນ ປຏິເວຘາຍ. ສາ ຫິ ກາມວິເວເກນ ປຕ຺ຕພ຺ພຕ຺ຕາ ກິເລສນິພ຺ພິທາຍ ປວຕ຺ຕຕິ, ອຠິຎ຺ຎາປາທກຠາວໍ ປນ ອປ຺ປຕ຺ຕຕາຍ ເນວາຠິຎ຺ຎາປຏິເວຘາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ. ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານປຎ຺ຎາ ປຏິເວຘາຍ ໂນ ນິພ຺ພິທາຍ. ສາ ຫິ ອຠິຎ຺ຎາປາທກຠາເວນາປິ ອຠິຎ຺ຎາຠາວປ຺ປຕ຺ຕິຍາປິ ປຏິເວຘາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ. ປຐມຊ຺ຌານກ຺ຂເຓ ເອວ ນີວຣຓນິພ຺ພິນ຺ທນຕ຺ຕາ ໂນ ນິພ຺ພິທາຍ. ທຸຕິຍຕຕິຍຊ຺ຌານປຎ຺ຎາ ປນ ໂສມນສ຺ສສຫຄຕຕາຍ ປຐມຊ຺ຌານສນ຺ນິສ຺ສິຕາ ວາ ອວິຕກ຺ກຕາຍ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານສນ຺ນິສ຺ສິຕາ ວາ ກາຕພ຺ພາ. ມຄ຺ຄປຎ຺ຎາ ປນ ນິພ຺ພິທາຍ ເຈວ ປຏິເວຘາຍ ຈ. ເອຕ຺ຖ ຫິ ຈຕຸສຈ຺ຈປຏິເວຘວເສນ ນິພ຺ພິທາຍ ເຈເວຕາສໍ ຉຬຠິຎ຺ຎາປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ປຏິເວຘາຍ ຈ ສໍວຕ຺ຕນໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເສສາ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣາ ປຎ຺ຎາ ເນວ ນິພ຺ພິທາຍ ໂນ ປຏິເວຘາຍ.

ຫານຠາຄິຍຈຕຸກ຺ເກ ຫານໍ ຠຊຕີຕິ ຫານຠາຄິນີ, ເອວໍ ເສເສສຸປິ. ນິພ຺ເພໂຘຕິ ເຈຕ຺ຖ ອຣິຍມຄ຺ໂຄ ຕນ຺ນິພ຺ພຕ຺ຕກວິປສ຺ສນາປາທກຕ຺ຕາ. ນິພ຺ເພຘຠາຄິນີຕິ ຈຕູສຸປິ ຐາເນສຸ ຣູປາຣູປກຸສລປຎ຺ຎາວ ວຸຕ຺ຕາ. ຕານິ ຫິ ອຕ຺ຕໂນ ສຠາວາ ປຣິຫາຍິຕ຺ວາ ເຫຏ຺ຐາ ໂອໂຣຫຓປຈ຺ຈຍຠູຕາ ຫານຠາຄິນີ. ອຸປນິຊ຺ຌານປຈ຺ຈຍຠູຕາ ວິເສສຠາຄິນີ, ຕໍ ປນ ຌານນິກນ຺ຕິຍາ ພລວຕາຍ ວິເສສໍ, ຫານິໍ ວາ ອນຸສ຺ສຸກ຺ກິຕ຺ວາ ຐິຕິໂກຏ຺ຐາສິກາ ຐິຕິຠາຄິນີ, ອຣິຍມຄ຺ຄປທຏ຺ຐານວິປສ຺ສນາປາທກຠູຕາວ ນິພ຺ເພຘຠາຄິນີ ຈ ໂຫນ຺ຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ຈຕສ຺ໂສ ປຏິສມ຺ຠິທາຕິ ອຕ຺ຖຘມ຺ມນິຣຸຕ຺ຕິປຏິຠານປຏິສມ຺ຠິທາວ. ຈຕສ຺ໂສ ປຏິປທາຕິ ທຸກ຺ຂາປຏິປທາທນ຺ຘາຠິຎ຺ຎາທໂຍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕາວ. ຈຕ຺ຕາຣິ ອາຣມ຺ມຓານີຕິ ປຣິຕ຺ຕາ, ປຣິຕ຺ຕາຣມ຺ມຓາຕິອາທິກາ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນຍາວ. ຊຣາມຣຓາທິຈຕຸກ຺ເກສຸປິ ມຄ຺ຄຎາຓວເສເນວ ຈຕສ຺ໂສ ໂຍຊນາ ວຸຕ຺ຕາ. ເສສໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.

ຈຕຸກ຺ກໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ.

ປຎ຺ຈເກສຸ ປນ ປຎ຺ຈງ຺ຄິໂກ ສມ຺ມາສມາຘີຕິ ປີຕິຜຣຓຕາ ສຸຂຜຣຓຕາ ເຈໂຕຜຣຓຕາ ອາໂລກຜຣຓຕາ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ເອວໍ ປາຬິຍໍ ວຸຕ຺ເຕຫິ ປຎ຺ຈຫິ ຎາຓງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ສມາຘິ. ຕຕ຺ຖ ປີຕິໍ ຜຣມານາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ທ຺ວີສຸ ຌາເນສຸ ປຎ຺ຎາ ປີຕິຜຣຓຕາ ນາມ, ສຸຂໍ ຜຣມານາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ຕີສຸ ຌາເນສຸ ປຎ຺ຎາ ສຸຂຜຣຓຕາ ນາມ. ປເຣສໍ ເຈໂຕຜຣມານາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ເຈໂຕປຣິຍຎາຓໍ ເຈໂຕຜຣຓຕາ ນາມ. ອາໂລກຜຣເຓ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸຎາຓໍ ອາໂລກຜຣຓຕາ ນາມ. ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຎາຓໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓນິມິຕ຺ຕໍ ນາມ. ເອຕ຺ຖ ຈ ປີຕິຜຣຓຕາ, ສຸຂຜຣຓຕາ ຈ ທ຺ເວ ປາທາ ວິຍ, ເຈໂຕຜຣຓຕາ, ອາໂລກຜຣຓຕາ ຈ ທ຺ເວ ຫຕ຺ຖາ ວິຍ, ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓນິມິຕ຺ຕໍ ສີສໍ ວິຍ, ອຠິຎ຺ຎາປາທກຊ຺ຌານໍ ມຊ຺ຌິມກາໂຍ ວິຍ. ອິຕິ ຠຄວາ ປຎ຺ຈງ຺ຄິກໍ ສມ຺ມາສມາຘິໍ ອງ຺ຄປຈ຺ຈງ຺ຄສມ຺ປນ຺ນໍ ປຸຣິສໍ ວິຍ ກຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕິ. ອິມິນາ ຈ ສມາຘິນາ ອງ຺ຄານິ ປຎ຺ຈ ຎາຓງ຺ຄານິ ວຸຕ຺ຕານີຕິ ເວທິຕພ຺ພານິ.

ປຎ຺ຈຎາຓິໂກ ສມ຺ມາສມາຘີຕິ –

‘‘‘ອຍໍ ສມາຘິ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນສຸໂຂ ເຈວ ອາຍຕິຎ຺ຈ ສຸຂວິປາໂກ’ຕິ ປຈ຺ຈຕ຺ຕຎ຺ເຎວ ຎາຓໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ‘ອຍໍ ສມາຘິ ອຣິໂຍ ນິຣາມິໂສ’ຕິ…ເປ… ‘ມຫາປຸຣິສເສວິໂຕ’ຕິ…ເປ… ‘ສນ຺ໂຕ ປຓີໂຕ ປຏິປສ຺ສທ຺ຘິລທ຺ໂຘ ເອໂກທິຠາວາຘິຄໂຕ ນ ສສງ຺ຂາຣນິຄ຺ຄຍ຺ຫວາຣິຕຄໂຕ’ຕິ…ເປ… ‘ໂສ ໂຂ ປນາຫໍ ອິມໍ ສມາຘິໍ ສໂຕວ ສມາປຊ຺ຊາມິ, ສໂຕ ວຸຏ຺ຐຫາມີ’ຕິ ປຈ຺ຈຕ຺ຕຎ຺ເຎວ ຎາຓໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ (ວິຠ. ໘໐໔) –

ເອວໍ ປາຬິຍໍ ວຸຕ຺ເຕຫິ ປຎ຺ຈຫິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຎາເຓຫິ ຍຸຕ຺ໂຕ ອຣຫຕ຺ຕຜລສງ຺ຂາໂຕ ສມາປຕ຺ຕິຜລສມາຘິ. ໂສ ເອວໍ ຫິ ອປ຺ປິຕປ຺ປິຕກ຺ຂເຓ ສຸຂຕ຺ຕາ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນສຸໂຂ, ປຸຣິໂມ ປຸຣິໂມ ປຈ຺ຉິມສ຺ສ ປຈ຺ຉິມສ຺ສ ສມາຘິສຸຂສ຺ສ ເຈວ ອຕ຺ຕນາ ສມຸຏ຺ຐາປິຕມ຺ປິ ປຓີຕຣູເປນ ຜຸຏ຺ຐສກລກາຍຕາຍ ຜລສມາປຕ຺ຕິໂຕ ວຸຏ຺ຐິຕກາເລ ອຕິປຓີຕໍ ກາຍວິຎ຺ຎາຓສຸຂສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຕ຺ຕາ ອາຍຕິໍ ສຸຂວິປາໂກ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ອິມິນາປິ ປຣິຍາເຍນ ອາຍຕິໍ ສຸຂວິປາໂກຕິ ເອກໍ ອງ຺ຄໍ, ກິເລເສຫິ ອາຣກຕ຺ຕາ ອຣິໂຍ ກາມາມິສວຏ຺ຏາມິສໂລກາມິສານໍ ອຠາວາ ນິຣາມິໂສຕິ ເອກໍ, ພຸທ຺ຘາທີຫິ ມຫາປຸຣິເສຫິ ເສວິຕຕ຺ຕາ ອກາປຸຣິສເສວິໂສຕິ ເອກໍ, ອງ຺ຄາຣມ຺ມເຓ ສນ຺ຕຕາຍ, ສພ຺ພກິເລສທຣຖສນ຺ຕຕາຍ ຈ ສນ຺ໂຕ ອຕປ຺ປນີຍຏ຺ເຐນ ປຓີໂຕ ກິເລສປຏິປສ຺ສທ຺ຘິຠາວສ຺ສ ລທ຺ຘຕ຺ຕາ ປຏິປສ຺ສທ຺ຘລທ຺ໂຘ ເອໂກທິຠາເວນ ຈ ອຘິຄໂຕ ອປ຺ປຄຸຓສາສວສມາຘິ ວິຍ ສສງ຺ຂາເຣນ ສປ຺ປໂຍເຄນ ປຈ຺ຈນີກຘມ຺ເມ ນິຄ຺ຄຍ຺ຫ ກິເລເສ ວາເຣຕ຺ວາ ອນຘິຄຕຕ຺ຕາ ນ ສສງ຺ຂາຣນິຄ຺ຄຍ຺ຫວາຣິຕຄໂຕ. ປຸຄ຺ຄລສ຺ສາຍໍ ສມາຘີຕິ ເອວໍ ຂີຓາສວສ຺ສ ສຕິເວປຸລ຺ລປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຍຖາປຣິຈ຺ຉິນ຺ນກາລວເສນ ອິມໍ ສມາຘິໍ ສໂຕວ ສມາປຊ຺ຊຕິ, ອຸຏ຺ຐຫຕິ ຈາຕິ ເອກມງ຺ຄນ຺ຕິ ອິເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ ອງ຺ເຄຫິ ສພ຺ພາກາຣໂຕ ຍຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ປຎ຺ຈຎາຓິໂກ ສມ຺ມາສມາຘີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ປຎ຺ຈກໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ.

ຉກ຺ເກ ຉສຸ ອຠິຎ຺ຎາສຸ ປຎ຺ຎາຕິ ອິທ຺ຘິວິເຘ ຎາຓໍ, ທິພ຺ພໂສຕຘາຕຸຍາ ຎາຓໍ, ເຈໂຕປຣິເຍ ຎາຓໍ, ປຸພ຺ເພນິວາສານຸສ຺ສຕິຍໍ ຎາຓໍ, ຈຸຕູປປາເຕ ຎາຓໍ, ອາສວານໍ ຂເຍ ຎາຓນ຺ຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕານິ ຉຬຠິຎ຺ຎາຈິຕ຺ຕສມ຺ປຍຸຕ຺ຕານິ ຎາຓານິ. ເຕສຸ ປຈ຺ຉິມໍ ໂລກຸຕ຺ຕຣໍ, ເສສານິ ຣູປາວຈຣປຎ຺ຈມຊ຺ຌານິການີຕິ.

ຉກ຺ກໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ.

ສຕ຺ຕເກ ສຕ຺ຕສຕ຺ຕຕິ ຎາຓວຕ຺ຖູນີຕິ ‘‘ອວິຊ຺ຊາປຈ຺ຈຍາ ສງ຺ຂາຣາ’’ຕິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຎາຓໍ ເອກໍ, ‘‘ອສຕິ ອວິຊ຺ຊາຍ ນຕ຺ຖິ ສງ຺ຂາຣາ’’ຕິ ເອກນ຺ຕິ ທ຺ເວ ຎາຓານິ, ເອວໍ ອຕີເຕປິ ທ຺ເວ, ອນາຄເຕປິ ທ຺ເວຕິ ຉ, ຕໍ ຉພ຺ພິຘມ຺ປິ ຎາຓໍ ‘‘ຂຍຘມ຺ມ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຎາເຓນ ສທ຺ຘິໍ ສຕ຺ຕ ຎາຓານິ. ເອວໍ ເສເສສຸປິ ຊາຕິປຣິໂຍສາເນສຸ ຈາຕິ ເອວໍ ເອກາທສສຸ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທງ຺ເຄສຸ ປຈ຺ເຈກໍ ກາລຕ຺ຕເຍປິ ອນ຺ວຍພ຺ຍຕິເຣກຎາຓໍ ເຕສໍ ວຍທສ຺ສນຎາຓສ຺ສ ຈ ວເສນ ສຕ຺ຕ ສຕ຺ຕ ກຕ຺ວາ ສຕ຺ຕສຕ຺ຕຕິ ຎາຓານິ.

ສຕ຺ຕກໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ.

ອຏ຺ຐກໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.

ນວເກ ນວສຸ ອນຸປຸພ຺ພວິຫາຣສມາປຕ຺ຕີສຸ ປຎ຺ຎາຕິ ນິໂຣຘສມາປຕ຺ຕິໍ ສມາປຊ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ອນຸປຏິປາຏິຍາ ວິຫາຕພ຺ພໂຕ ອຸປ຺ປາເທຕພ຺ພໂຕ ອນຸປຸພ຺ພວິຫາຣສງ຺ຂາຕາສຸ ຣູປາຣູປສມາປຕ຺ຕີສຸ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ອຏ຺ຐ ປຎ຺ຎາ ເຈວ ຕທນນ຺ຕຣໍ ນິໂຣຘໍ ຜຸສິຕ຺ວາ ວຸຏ຺ຐິຕສ຺ສ ນິໂຣຘໍ ສນ຺ຕໂຕ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຎາຓຎ຺ຈາຕິ ນວ.

ນວກໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ.

ທສເກ ຕຖາຄຕສ຺ສາຕິ ຍຖາ ວິປສ຺ສີອາທໂຍ ປຸພ຺ພກາ ອິສໂຍ ອາຄຕາ, ຕຖາ ອາຄຕສ຺ສ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ. ຕຖາຄຕພລານີຕິ ອຎ຺ເຎຫິ ອສາຘາຣຓານິ ຕຖາຄຕສ຺ເສວ ພລານິ, ຍຖາ ວາ ປຸພ຺ພພຸທ຺ຘານໍ ພລານິ ປຸຎ຺ຎຸສ຺ສຍສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອາຄຕານິ, ຕຖາ ອາຄຕານິ ພລານີຕິປິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຖ ທຸວິຘໍ ຕຖາຄຕສ຺ສ ພລໍ ກາຍພລໍ, ຎາຓພລຎ຺ຈ. ເຕສຸ ກາຍພລໍ ຫຕ຺ຖິກຸລານຸສາເຣນ ເວທິຕພ຺ພໍ. ວຸຕ຺ຕໍ ເຫຕໍ ໂປຣາເຓຫິ –

‘‘ກາຬາວກຎ຺ຈ ຄງ຺ເຄຍ຺ຍໍ, ປຓ຺ຑຣໍ ຕມ຺ພປິງ຺ຄລໍ;

ຄນ຺ຘມງ຺ຄລເຫມຎ຺ຈ, ອຸໂປສຖຉທ຺ທນ຺ຕິເມ ທສາ’’ຕິ. (ວິຠ. ອຏ຺ຐ. ໗໖໐; ມ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑໔໘; ສໍ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໒.໒໒; ອ. ນິ. ໑໐.໒໑; ອຸທາ. ອຏ຺ຐ. ໗໕; ພຸ. ວໍ. ອຏ຺ຐ. ໑.໓໙; ປຏິ. ມ. ອຏ຺ຐ. ໒.໒.໔໔; ຈູຬນິ. ອຏ຺ຐ. ໘໑);

ອິມານິ ຫິ ທສ ຫຕ຺ຖິກຸລານິ. ຕຕ຺ຖ ກາຬາວກນ຺ຕິ ປກຕິຫຕ຺ຖິກຸລໍ, ຍໍ ທສນ຺ນໍ ປຸຣິສານໍ ກາຍພລໍ, ຕໍ ເອກສ຺ສ ກາຬາວກຫຕ຺ຖິໂນ ພລໍ, ຍໍ ເຕສໍ ທສນ຺ນໍ ພລໍ, ຕໍ ເອກສ຺ສ ຄງ຺ເຄຍ຺ຍສ຺ສ, ເຕສໍ ທສນ຺ນໍ ປຓ຺ຑຣສ຺ສ, ເຕສໍ ທສນ຺ນໍ ຕມ຺ພສ຺ສ, ເຕສໍ ທສນ຺ນໍ ປິງ຺ຄລສ຺ສ, ເຕສໍ ທສນ຺ນໍ ຄນ຺ຘຫຕ຺ຖິໂນ, ເຕສໍ ທສນ຺ນໍ ມງ຺ຄລສ຺ສ, ເຕສໍ ທສນ຺ນໍ ເຫມສ຺ສ, ເຕສໍ ທສນ຺ນໍ ອຸໂປສຖສ຺ສ, ເຕສໍ ທສນ຺ນໍ ພລໍ ຉທ຺ທນ຺ຕສ຺ສ, ຍໍ ທສນ຺ນໍ ຉທ຺ທນ຺ຕານໍ ພລໍ, ຕໍ ຕຖາຄຕສ຺ສ ນາຣາຍຓພລນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕເທຕໍ ປກຕິຫຕ຺ຖິຄຓນາຍ ຫຕ຺ຖີນໍ ໂກຏິສຫສ຺ສໍ, ປຸຣິສຄຓນາຍ ທສນ຺ນໍ ປຸຣິສໂກຏິສຫສ຺ສານໍ ພລໍ ໂຫຕິ. ອິທໍ ຕາວ ຕຖາຄຕສ຺ສ ກາຍພລໍ. ຍານິ ປນ ທສພລຈຕຸເວສາຣຊ຺ຊາທີນິ ອເນການິ ຎາຓສຫສ຺ສານິ, ເອຕໍ ຎາຓພລໍ ນາມ. ອິຘາປິ ຎາຓພລເມວ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ຎາຓຎ຺ຫິ ອກມ຺ປິຍຏ຺ເຐນ, ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠນຏ຺ເຐນ ຈ ພລນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ເຍຫິ ພເລຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕຕິ ເຍຫິ ທສຫິ ຎາຓພເລຫິ ອຸເປໂຕ. ອາສຠຓ຺ຐານນ຺ຕິ ເສຏ຺ຐຏ຺ຐານໍ. ອປິຈ ຄວສຕເຊຏ຺ຐໂກ ອຸສໂຠ, ຄວສຫສ຺ສເຊຏ຺ຐໂກ ວສໂຠ. ວຊສຕເຊຏ຺ຐໂກ ວາ ອຸສໂຠ, ວຊສຫສ຺ສເຊຏ຺ຐໂກ ວສໂຠ, ສພ຺ພຄວເສຏ຺ໂຐ ນິສໂຠ, ເສໂຕ ປາສາທິໂກ ມຫາຠາຣວໂຫ ສພ຺ພປຣິສ຺ສຍສໂຫ ອສນິສຕສທ຺ເທຫິປິ ອກມ຺ປນີໂຍ ນິສໂຠ, ໂສ ອິຘ ອຸສໂຠຕິ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ອິທມ຺ປິ ຫິ ຕສ຺ສ ປຣິຍາຍວຈນໍ. ອຸສຠສ຺ສ ອິທນ຺ຕິ ອາສຠໍ. ຐານນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ນິສຠພລສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ຈຕູຫິ ປາເທຫິ ປຖວິໍ ອຸປ຺ປີເຬຕ຺ວາ ອຈລຏ຺ຐານໍ, ອິທໍ ປນ ອາສຠໍ ວິຍາຕິ ອາສຠໍ. ຍເຖວ ຫິ ນິສຠສງ຺ຂາໂຕ ອຸສໂຠ ອຸສຠພເລນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຈຕູຫິ ປາເທຫິ ປຖວິໍ ອຸປ຺ປີເຬຕ຺ວາ ອຈລຏ຺ຐາເນນ ຕິຏ຺ຐຕິ, ເອວໍ ຕຖາຄໂຕປິ ຫິ ທສພລສມນ຺ນາຄໂຕ ຈຕຸເວສາຣຊ຺ຊປາເທຫິ ອຏ຺ຐປຣິສປຖວິໍ ອຸປ຺ປີເຬຕ຺ວາ ສເທວເກ ໂລເກ ເກນຈິ ອປ຺ປຘໍສິໂຍ ອຈເລນ ຐາເນນ ຕິຏ຺ຐຕິ, ຕຎ຺ເຈສ ປຏິຊານາຕິ ອຸປຄຈ຺ຉຕິ ນ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຕິ ອຕ຺ຕນິ ອາໂຣເປຕິ, ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອາສຠໍ ຐານໍ ປຏິຊານາຕີ’’ຕິ (ວິຠ. ໗໖໐).

ປຣິສາສູຕິ ອຏ຺ຐສຸ ປຣິສາສຸ. ສີຫນາທໍ ນທຕີຕິ ເສຏ຺ຐນາທໍ ອຠີຕນາທໍ, ສີຫນາທສທິສໍ ວາ ນາທໍ ນທຕິ. ອຍມຕ຺ໂຖ ສີຫນາທສຸຕ຺ເຕນ ທີເປຕພ຺ໂພ. ຍຖາ ວາ ສີໂຫ ສຫນໂຕ ຈ ຫນນໂຕ ຈ ‘‘ສີໂຫ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເອວໍ ຕຖາຄໂຕປິ ໂລກຘມ຺ມານໍ ສຫນໂຕ, ປຣປ຺ປວາທານຎ຺ຈ ຫນນໂຕ ‘‘ສີໂຫ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕສ຺ສ ນາທໍ ນທຕິ.

ພ຺ຣຫ຺ມຈກ຺ກນ຺ຕິອາທີສຸ ພ຺ຣຫ຺ມນ຺ຕິ ອຸຕ຺ຕມໍ ວິສຸທ຺ຘໍ. ຈກ຺ກ-ສທ຺ໂທ ປນາຍໍ ‘‘ຈຕ຺ຕາຣິມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈກ຺ການິ, ເຍຫິ ສມນ຺ນາຄຕານໍ ເທວມນຸສ຺ສານ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ອ. ນິ. ໔.໓໑) ສມ຺ປຕ຺ຕິຍໍ ທິສ຺ສຕິ. ‘‘ປາທຕເລສຸ ຈກ຺ການິ ຊາຕານີ’’ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໒.໓໕; ໓.໒໐໔; ມ. ນິ. ໒.໓໘໖) ລກ຺ຂເຓ. ‘‘ຈກ຺ກໍວ ວຫໂຕ ປທ’’ນ຺ຕິ (ຘ. ປ. ໑) ເອຕ຺ຖ ຣຖງ຺ເຄ. ‘‘ຈຕຸຈກ຺ກໍ ນວທ຺ວາຣ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໑.໒໙) ເອຕ຺ຖ ອິຣິຍາປເຖ. ‘‘ຈກ຺ກໍ ປວຕ຺ຕຍ ສພ຺ພປາຓິນ’’ນ຺ຕິ (ຊາ. ໑.໗.໑໔໙) ເອຕ຺ຖ ທາເນ. ‘‘ທິພ຺ພໍ ຈກ຺ກຣຕນໍ ປາຕຸຣໂຫສີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໓.໘໕) ເອຕ຺ຖ ຣຕນຈກ຺ເກ. ‘‘ອິຈ຺ຉາຫຕສ຺ສ ໂປສສ຺ສ, ຈກ຺ກໍ ຠມຕິ ມຕ຺ຖເກ’’ຕິ (ຊາ. ໑.໑.໑໐໔; ໑.໕.໑໐໓) ເອຕ຺ຖ ອຸຣຈກ຺ເກ. ‘‘ຂຸຣປຣິຍນ຺ເຕນ ເຈປິ ຈກ຺ເກນາ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໑.໑໖໖) ເອຕ຺ຖ ປຫຣຓຈກ຺ເກ. ‘‘ອສນິຈກ຺ກ’’ນ຺ຕິ (ທີ. ນິ. ໓.໖໑; ສໍ. ນິ. ໒.໑໖໒) ເອຕ຺ຖ ອສນິມຓ຺ຑເລ. ‘‘ມຍາ ປວຕ຺ຕິຕໍ ຈກ຺ກ’’ນ຺ຕິ (ສຸ. ນິ. ໕໖໒) ເອຕ຺ຖ ຘມ຺ມຈກ຺ເກ. ອິຘ ປນ ຘມ຺ມຈກ຺ເກ ປວຕ຺ຕຕິ.

ຘມ຺ມຈກ຺ກຎ຺ຈ ທຸວິຘໍ ໂຫຕິ ປຏິເວຘຎາຓຎ຺ຈ ເທສນາຎາຓຎ຺ຈ. ຕຕ຺ຖ ປຎ຺ຎາປຠາວິຕໍ ອຕ຺ຕໂນ ອຣິຍຜລາວຫໍ ໂລກຸຕ຺ຕຣໍ ປຏິເວຘຎາຓໍ, ກຣຸຓາປຠາວິຕໍ ສາວການໍ ອຣິຍຜລາວຫໍ ກາມາວຈຣໍ ເທສນາຎາຓໍ, ອຸຠຍມ຺ປິ ປເນຕໍ ອຎ຺ເຎຫິ ອສາຘາຣຓໍ ພຸທ຺ຘານຎ຺ເຎວ ໂອຣສຎາຓໍ, ຕໍ ປວຕ຺ເຕຕິ ອຸປ຺ປາເທຕິ ວິຠາເວຕິ ວິຕ຺ຖາຣິກໍ ກໂຣຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອິທານິ ຍານິ ທສ ຎາຓານິ ອາທິໂຕ ‘‘ຕຖາຄຕພລານີ’’ຕິ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕານິ, ຕານິ ວິຕ຺ຖາເຣຕຸໍ ‘‘ກຕມານິ ທສ? ອິຘ ຕຖາຄໂຕ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຐານຎ຺ຈ ຐານໂຕຕິ ກາຣຓຎ຺ຈ ກາຣຓໂຕ. ກາຣຓໍ ຫິ ຍສ຺ມາ ຕຕ຺ຖ ຜລໍ ຕິຏ຺ຐຕິ ຕທາຍຕ຺ຕວຸຕ຺ຕິຕາຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ເຈວ ປວຕ຺ຕຕິ ຈ, ຕສ຺ມາ ຐານນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຏ຺ຐານຎ຺ຈ ອຏ຺ຐານໂຕຕິ ອກາຣຓຎ຺ຈ ອກາຣຓໂຕ. ຍມ຺ປີຕິ ເຍນ ຎາເຓນ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ, ອິທມ຺ປິ ຐານາຐານຎາຓໍ ຕຖາຄຕສ຺ສ ຕຖາຄຕພລໍ ນາມ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວໍ ອຸປຣິປິ ສພ຺ພຕ຺ຖ ໂຍຊນາ ເວທິຕພ຺ພາ. ກຖໍ ປເນຕ຺ຖ ຠຄວາ ຐານຎ຺ຈ ຐານໂຕ, ອຏ຺ຐານຎ຺ຈ ອຏ຺ຐານໂຕ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕີຕິ? ອຏ຺ຐານເມຕໍ ອນວກາໂສ, ຍໍ ທິຏ຺ຐິສມ຺ປນ຺ໂນ ປຸຄ຺ຄໂລ ກຎ຺ຈິ ສງ຺ຂາຣໍ ນິຈ຺ຈໂຕ ອຸປຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ…ເປ… ກຎ຺ຈິ ຘມ຺ມໍ ອຕ຺ຕໂຕ ອຸປຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ມາຕຣໍ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປຍ຺ຍ, ປິຕຣໍ…ເປ… ອຣຫນ຺ຕໍ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປຍ຺ຍ, ປທຸຏ຺ຐຈິຕ຺ເຕນ ຕຖາຄຕສ຺ສ ໂລຫິຕໍ ອຸປ຺ປາເທຍ຺ຍ, ສງ຺ຆໍ ຠິນ຺ເທຍ຺ຍ, ອຎ຺ຎໍ ສຕ຺ຖາຣໍ ອຸທ຺ທິເສຍ຺ຍ, ອຏ຺ຐມໍ ຠວໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຍ຺ຍ, ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕິ, ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ປເນຕໍ ສພ຺ພໍ ກເຣຍ຺ຍາຕິ ຐານເມຕໍ ວິຊ຺ຊຕີຕິ ປຊານາຕິ, ຕຖາ ຍໍ ເອກິສ຺ສາ ໂລກຘາຕຸຍາ ທ຺ເວ ອຣຫນ຺ໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘາ ອປຸພ຺ພໍ ອຈຣິມໍ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍຸໍ, ຕຖາ ທ຺ເວ ຣາຊາໂນ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍຸໍ, ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕິ, ເອໂກ ປນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຐານເມຕໍ ວິຊ຺ຊຕີຕິ ປຊານາຕິ, ຕຖາ ຍໍ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕາທີນໍ ຕິຓ຺ຓໍ ທຸຈ຺ຈຣິຕານໍ ອິຏ຺ໂຐ ວິປາໂກ, ສຸຈຣິຕານຎ຺ຈ ອນິຏ຺ໂຐ ວິປາໂກ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຍ຺ຍາຕິ ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕິ, ຕພ຺ພິປຣີໂຕ ປນ ເນສໍ ວິປາໂກ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຍ຺ຍາຕິ ຐານເມຕໍ ວິຊ຺ຊຕີຕິ, ເຍ ເຍ ຘມ຺ມາ ເຍສໍ ເຍສໍ ຘມ຺ມານໍ ເຫຕູ ປຈ຺ຈຍາ ອຸປ຺ປາທາຍ, ຕໍ ຕໍ ຐານໍ, ອິຕເຣ ອຏ຺ຐານນ຺ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ, ເອຕ຺ຖ ປນາຍໍ ສງ຺ເຂປໂຕ ອຏ຺ຐກຖາວິນິຈ຺ຉໂຍ. ‘‘ສຸຂໂຕ ອຸປຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາ’’ຕິ ອິທໍ ‘‘ເອກນ຺ຕສຸຂີ ອຕ຺ຕາ’’ຕິອາທິນາ (ມ. ນິ. ໓.໒໗) ທິຏ຺ຐິວິປລ຺ລາສວເສນ ສຸຂໂຕ ຄາຫໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ສຎ຺ຎາຈິຕ຺ຕວິປລ຺ລາສວເສນ ປນ ອຣິຍສາວໂກປິ ກິເລສປຣິຬາຫາຠິຠູໂຕ ມຕ຺ຕຫຕ຺ຖິປຣິຕາສິໂຕ ວິຍ, ສຸຈິກາໂມ ຄູຖກູປໍ ວິຍ ກຎ຺ຈິ ສງ຺ຂາຣໍ ສຸຂໂຕ ອຸປຄຈ຺ຉຕິ, ອຕ຺ຕໂຕ ອຸປຄມນວາເຣ ກສິຓາທິປຓ຺ຓຕ຺ຕິຍາ, ນິພ຺ພານສ຺ສ ຈ ສງ຺ຄຓ຺ຫນຕ຺ຖໍ ‘‘ສງ຺ຂາຣ’’ນ຺ຕິ ອວຕ຺ວາ ‘‘ກຎ຺ຈິ ຘມ຺ມ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ມາຕຣນ຺ຕິອາທີສຸ ກິຎ຺ຈາປິ ອຣິຍສາວໂກ ສີສຈ຺ເຉທໍ ປາປຸຓນ຺ໂຕປິ ກຸນ຺ຖກິປິລ຺ລິກໍ ອຸປາທາຍ ປາຓາຕິປາຕໍ, ອທິນ຺ນາທານາທີສຸ ວາ ຍໍກິຎ຺ຈິ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ອປາຍເຫຕຸຠູຕໍ ກາຕຸໍ ຠວນ຺ຕເຣປິ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ປຸຖຸຊ຺ຊນຠາວສ຺ສ ປນ ມຫາສາວຊ຺ຊຕາທສ຺ສນຕ຺ຖເມຕ຺ຖ ປຎ຺ຈານນ຺ຕຣິຍາເນວ ອຸທ຺ຘຏານິ. ສາວຊ຺ໂຊ ຫິ ປຸຖຸຊ຺ຊນຠາໂວ, ຍຕ຺ຣ ຫິ ນາມ ອານນ຺ຕຣິຍານິປິ ກຣິສ຺ສຕີຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ມນຸສ຺ສຠູຕສ຺ເສວ ມນຸສ຺ສຠູຕໍ ຊນິກໍ ມາຕຣໍ, ປິຕຣໍ ວາ ອປິ ປຣິວຕ຺ຕລິງ຺ຄໍ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປນ຺ຕສ຺ສ ກມ຺ມໍ ອານນ຺ຕຣິຍໍ ໂຫຕິ. ຕິຣຈ຺ຉານຠູຕໍ ປນ ມາຕຣໍ, ປິຕຣໍ ວາ ສຍໍ ວາ ຕິຣຈ຺ຉານຠູໂຕ ມນຸສ຺ສຠູຕໍ, ຕິຣຈ຺ຉານຠູຕໍ ວາ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປນ຺ໂຕ ອານນ຺ຕຣິຍໍ ນ ຜຸສຕິ, ກມ຺ມໍ ປນ ຠາຣິຍໍ, ອານນ຺ຕຣິຍໍ ອາຫຈ຺ເຈວ ຕິຏ຺ຐຕິ. ອຣຫນ຺ຕມ຺ປິ ມນຸສ຺ສຠູຕເມວ ຆາເຕນ຺ໂຕ ອານນ຺ຕຣິຍໍ ຜຸສຕິ. ຕສ຺ສ ຈ ປຸຖຸຊ຺ຊນກາເລ ປຫາຣໍ ທຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍ ເຕເນວ ໂຣເຄນ ມເຕປິ ອຣຫນ຺ຕຆາຕໂກ ໂຫຕິ, ນ ຍກ຺ຂຠູຕໍ ອຣຫນ຺ຕໍ, ເສສອຣິຍປຸຄ຺ຄເລ ວາ ມນຸສ຺ສຠູເຕປິ ຆາເຕນ຺ໂຕ, ກມ຺ມໍ ປນ ອານນ຺ຕຣິຍສທິສໍ ໂຫຕິ. ຍໍ ປນ ປຸຖຸຊ຺ຊນກາເລ ທິນ຺ນໍ ທານໍ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕິ, ປຸຖຸຊ຺ຊນສ຺ເສວ ຕໍ ທິນ຺ນໍ ໂຫຕິ, ເສສອຣິຍປຸຄ຺ຄເລ ມາເຣນ຺ຕສ຺ສ ອານນ຺ຕຣິຍໍ ນຕ຺ຖິ, ກມ຺ມໍ ປນ ຄຣຸກໍ ໂຫຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ເອຬກາທິຈຕຸກ຺ກໍ ເວທິຕພ຺ພໍ – ‘‘ເອຬກໍ ມາເຣມີ’’ຕິ ຫິ ອຠິສນ຺ຘິນາ ເອຬກຏ຺ຐາເນ ນິປນ຺ນໍ ມາຕຣໍ, ປິຕຣໍ, ອຣຫນ຺ຕໍ ວາ ມາເຣນ຺ໂຕ ອານນ຺ຕຣິຍໍ ຜຸສຕິ, ເອຬກາຠິສນ຺ຘິນາ ວາ ມາຕາທິອຠິສນ຺ຘິນາ ວາ ເອຬກໍ ມາເຣນ຺ໂຕ ອານນ຺ຕຣິຍໍ ນ ຜຸສຕິ, ມາຕາທິອຠິສນ຺ຘິນາ ເຕ ເອວ ມາເຣນ຺ໂຕ ຜຸສເຕວ. ເອສ ນໂຍ ໂຈຣຈຕຸກ຺ກາທີສຸປິ.

ໂລຫິຕຸປ຺ປາເທ ຕຖາຄຕສ຺ສ ອເຠຊ຺ຊກາຍຕາຍ ກຸທ຺ຘຈິຕ຺ຕສ຺ສ ປຣສ຺ສ ອຸປກ຺ກເມນ ຈມ຺ມຈ຺ເຉໂທ, ໂລຫິຕປຄ຺ຆຣຓໍ ວາ ນຕ຺ຖິ, ເທວທຕ຺ເຕນ ປນ ປວິທ຺ຘສິລາໂຕ ຠິຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຄຕສກ຺ຂລິກປ຺ປຫາເຣນ ວິຍ ສຣີຣສ຺ສ ອນ຺ໂຕເຍວ ເອກສ຺ມິໍ ຐາເນ ຍຖາ ຂຸທ຺ທິກມກ຺ຂິກາປິວນມຕ຺ຕມ຺ປິ ໂລຫິຕໍ ວິສມໍ ສໂມສຣຕິ, ຕຖາ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ອານນ຺ຕຣິຍໍ ໂຫຕິ, ນ ປນ ຊີວກສ຺ເສວ ມຸທຸຈິຕ຺ເຕນ ທຸຏ຺ຐໂລຫິຕໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ຜາສຸກໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ, ປຸຎ຺ຎເມວ ປນສ຺ສ ໂຫຕິ, ປຣິນິພ຺ພຸເຕ ຠຄວຕິ ເຈຕິຍໍ ຠິນ຺ທນ຺ຕສ຺ສ, ໂພຘິໍ ຉິນ຺ທນ຺ຕສ຺ສ, ຘາຕູສຸ ອຸປກ຺ກມນ຺ຕສ຺ສ ຈ ອານນ຺ຕຣິຍໍ ນ ໂຫຕິ, ກມ຺ມໍ ປນ ອານນ຺ຕຣິຍສທິສໍ ໂຫຕິ. ໂພຘິຣຸກ຺ຂສ຺ສ ປນ ຖູປໍ ວາ ສຘາຕຸກໍ ປຏິມໍ ວາ ພາຘຍມານໍ ສາຂໍ, ເຈຕິຍວຕ຺ຖຸໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ໂພຘິມູລຎ຺ຈ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຫຣິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ສເຈປິ ສາຂາຍ ນິລີນາ ສກຸຓາ ເຈຕິເຍ ວຈ຺ຈໍ ປາເຕນ຺ຕິ, ຉິນ຺ທິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ປຣິໂຠຄເຈຕິຍໂຕ ຫິ ສຣີຣເຈຕິຍເມວ ມຫນ຺ຕຕຣໍ. ຘາຕຸນິຘານຣຫິຕໍ ປຏິມາຆຣໍ ວາ ໂພຘິຆຣໍ ວາ ພາເຘນ຺ຕໍ ສາຂໍ ຉິນ຺ທິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ໂອໂຊຫຣຓສາຂໍ, ປນສ຺ສ ປູຕິຏ຺ຐານໍ ວາ ຉິນ຺ທິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ສຣີຣປຏິຊຄ຺ຄເນ ວິຍ ປຸຎ຺ຎເມວ ໂຫຕິ.

ສງ຺ຆເຠເທ ສມານສໍວາສສີມາຍ ສມານສໍວາສເກ ສງ຺ເຆ ເອກໂຕ ຐິເຕ ວິສຸໍ ວຄ຺ຄສງ຺ຆໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຎ຺ຈຫິ ກາຣເຓຫິ ສງ຺ຆໍ ຠິນ຺ທນ຺ຕສ຺ສ ສງ຺ຆເຠໂທ ໂຫຕິ ອານນ຺ຕຣິຍກມ຺ມຎ຺ຈ. ວຸຕ຺ຕໍ ເຫຕໍ ‘‘ປຎ຺ຈຫິ, ອຸປາລິ, ອາກາເຣຫິ ສງ຺ໂຆ ຠິຊ຺ຊຕິ. ກຕເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ? ກມ຺ເມນ ອຸທ຺ເທເສນ ໂວຫຣນ຺ໂຕ ອນຸສ຺ສາວເນນ ສລາກຄ຺ຄາເຫນາ’’ຕິ (ປຣິ. ໔໕໘). ຕຕ຺ຖ ກມ຺ເມນາຕິ ອປໂລກນາທີສຸ ຈຕູສຸ ອຎ຺ຎຕເຣນ ກມ຺ເມນ. ອຸທ຺ເທເສນາຕິ ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທເສນ. ໂວຫຣນ຺ໂຕ ກຖຍນ຺ໂຕ ຕາຫິ ຕາຫິ ອຸປປຕ຺ຕີຫິ ‘‘ອຘມ຺ມໍ ຘມ຺ໂມ’’ຕິອາທີນິ ອຏ຺ຐາຣສ ເຠທກຣວຕ຺ຖູນິ ທີເປນ຺ໂຕ. ອນຸສ຺ສາວເນນາຕິ ‘‘ນນຸ ຕຸມ຺ເຫ ຊານາຖ ມຍ຺ຫໍ ພຫຸສ຺ສຸຕາທິຠາວໍ, ກຖໍ ຫິ ນາມ ມາທິໂສ ອຸທ຺ຘມ຺ມໍ ອຸພ຺ພິນຍໍ ສຕ຺ຖຸສາສນໍ ຄາເຫຍ຺ຍ, ກິມຫໍ ອປາຍໂຕ ນ ຠາຍາມີ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ກຓ຺ຓມູເລ ວຈີເຠທໍ ກຕ຺ວາ ອນຸສ຺ສາວເນນ. ສລາກຄ຺ຄາເຫນາຕິ ເອວໍ ໂວຫາຣານຸສ຺ສາວເນຫິ ເຕສໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປຕ຺ຖມ຺ເຠຕ຺ວາ ອນິວຕ຺ຕິຘມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ຄຓ຺ຫຖ ອິມໍ ສລາກ’’ນ຺ຕິ ສລາກຄ຺ຄາເຫນ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ກມ຺ມເມວ ອຸທ຺ເທໂສ ວາ ປມາຓໍ, ໂວຫາຣານຸສ຺ສາວນສລາກຄ຺ຄາຫາ ປນ ປຸພ຺ພຠາຄາ. ເຕສຸ ນິປ຺ຜນ຺ເນສຸປິ ອຠິນ຺ໂນວ ໂຫຕິ ສງ຺ໂຆ. ຍທາ ປນ ໂວຫາຣານຸສ຺ສາວເນຫິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ວາ ອຕິເຣເກ ວາ ຠິກ຺ຂູ ສລາກໍ ຄາເຫຕ຺ວາ ວຄ຺ຄໍ ສງ຺ຆໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວິສຸໍ ກມ຺ມໍ ວາ ອຸທ຺ເທສໍ ວາ ກໂຣຕິ, ຕທາ ສງ຺ໂຆ ຠິນ຺ໂນ ນາມ ໂຫຕິ. ອເຠທປຸເຣກ຺ຂາຣສ຺ສ ປນ ສມຄ຺ຄສຎ຺ຎາຍ ວຏ຺ຏຕິ. ສມຄ຺ຄສຎ຺ຎາຍ ຫິ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ເນວ ເຠໂທ ໂຫຕິ, ນ ອານນ຺ຕຣິຍໍ, ຕຖາ ຕໂຕ ອູນປຣິສາຍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ. ວຸຕ຺ຕໍ ເຫຕໍ ‘‘ເອກໂຕ, ອຸປາລິ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ໂຫນ຺ຕິ ເອກໂຕ ຈຕ຺ຕາໂຣ, ນວໂມ ອນຸສ຺ສາເວຕີ’’ຕິອາທິ (ຈູຬວ. ໓໕໑).

ອິເມສຸ ປນ ປຎ຺ຈສຸ ອານນ຺ຕຣິເຍສຸ ສງ຺ຆເຠໂທ ວຈີກມ຺ມໍ, ເສສານິ ກາຍກມ຺ມານິ, ສພ຺ພາເນວ ໂຂ ຕານິ ກາຍທ຺ວາຣໂຕປິ ວຈີທ຺ວາຣໂຕປິ ສມຸຏ຺ຐຫນ຺ຕິ. ສງ຺ຆເຠໂທປິ ຫິ ຫຕ຺ຖມຸທ຺ທາຍ ເຠທໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ກາຍທ຺ວາຣໂຕປິ ສມຸຏ຺ຐາຕິ, ສງ຺ຆເຠໂທ ເຈຕ຺ຖ ກປ຺ປຏ຺ຐິຕິໂຍ. ກປ຺ປວິນາເສ ເອວ ຫິ ສງ຺ຆເຠທໂຕ ມຸຈ຺ຈຕິ, ເສສານໍ ປນ ຕຖາ ນິຍໂມ ນຕ຺ຖິ. ເຍນ ຈ ປຎ຺ຈເປຕານິ ກມ຺ມານິ ກຕານິ ໂຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ສ ສງ຺ຆເຠໂທວ ນິຣເຍ ວິປຈ຺ຈຕິ, ເສສານິ ‘‘ອໂຫສິ ກມ຺ມໍ ນາໂຫສິ ກມ຺ມວິປາໂກ’’ຕິ ເອວມາທີສຸ ສງ຺ຂ຺ຍໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ສງ຺ຆເຠທາຠາເວ ໂລຫິຕຸປ຺ປາໂທ, ຕທຠາເວ ອຣຫນ຺ຕຆາໂຕ, ຕທຠາເວ ມາຕຸຆາໂຕ, ປິຕຸຆາໂຕ ວາ, ຕສ຺ມິມ຺ປິ ສີລສມ຺ປນ຺ນຕເຣ. ປຸຣິມານິ ເຈຕ຺ຖ ຈຕ຺ຕາຣິ ສພ຺ເພສໍ ຄຫຏ຺ຐປພ຺ພຊິຕານໍ ສາຘາຣຓານິ, ສງ຺ຆເຠໂທ ປນ ປກຕຕ຺ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນວ, ອສາຘາຣໂຓ ອຎ຺ເຎສໍ, ຠິກ຺ຂຸນີປິ ຫິ ສງ຺ຆໍ ນ ຠິນ຺ທຕິ, ປເຄວ ອິຕເຣ. ປຎ຺ຈປິ ເຈຕານິ ທຸກ຺ຂເວທນາສມ຺ປຍຸຕ຺ຕານິ, ໂທສມູລານິ ຈາຕິ ເວທິຕພ຺ພານິ.

ອຏ຺ຐມໍ ຠວໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຍ຺ຍາຕິ ເອຕ຺ຖ ອຣິຍສາວກສ຺ສ ອຏ຺ຐມຠວາຄຫຓໍ ເກນ ນິຍາມິຕນ຺ຕິ? ວິປສ຺ສນາຍ. ຍສ຺ສ ຫິ ສາ ຕິກ຺ຂາ, ໂສ ເອກໍ ເອວ ຠວໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ວາ ເອກພີຊີ ນາມ ໂຫຕິ. ຍສ຺ສ ມນ຺ທາ, ໂສ ທຸຕິເຍ…ເປ… ຉຏ຺ເຐ ວາ ຠເວ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ວາ ໂກລໍໂກໂລ ນາມ ໂຫຕິ. ຍສ຺ສ ປນ ອຕິມນ຺ທາ, ໂສ ສຕ຺ຕມໍ ຠວໍ ນາຕິກ຺ກມຕິ, ຕຕ຺ຖ ນິຍເມນ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິຕ຺ວາ ສຕ຺ຕກ຺ຂຕ຺ຕຸປຣໂມ ນາມ ໂຫຕິ. ສເຈປິ ຫິສ຺ສ ສຕ຺ຕເມ ຠເວ ນິທ຺ທໍ ໂອກ຺ກນ຺ຕສ຺ສ ມຕ຺ຖເກ ອສນິ ວາ ປພ຺ພຕກູໂຏ ວາ ປເຕຍ຺ຍ, ຕສ຺ມິມ຺ປິ ກາເລ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ວາວ ປຣິນິພ຺ພາຕິ. ອຸຕ຺ຕມໂກຏິຍາ ຫິ ສຕ຺ຕມຠວານຕິກ຺ກມນຎ຺ເຎວ ສນ຺ຘາເຍວ ‘‘ນິຍໂຕ ສມ຺ໂພຘິປຣາຍໂຓ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໖໖; ໒.໑໖໙; ສໍ. ນິ. ໕.໙໙໘) ວຸຕ຺ໂຕຕິ.

ເອກິສ຺ສາ ໂລກຘາຕຸຍາ ທ຺ເວ ອຣຫນ຺ໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘາຕິອາທີສຸ ທສສຫສ຺ສຈກ຺ກວາຬສງ຺ຂາຕໍ ຊາຕິເຂຕ຺ຕໍ ເອກາ ໂລກຘາຕຸ ນາມ ອາຓາວິສຍເຂຕ຺ເຕສຸ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປຕ຺ຕິສງ຺ກາຍ ເອວາຠາວໂຕ. ຕຕ຺ຖ ທ຺ວິນ຺ນໍ ພຸທ຺ຘານໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິປຏິເສຘໍ ອກຕ຺ວາ ຊາຕິເຂຕ຺ເຕ ເອວ ກໂຕ. ຐເປຕ຺ວາ ອິມໍ ຈກ຺ກວາຬໍ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ຈກ຺ກວາເຬ ພຸທ຺ຘາ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ ພຸທ຺ຘຕ຺ຕເຫຕູນໍ ອນາທິພຸທ຺ຘປຣມ຺ປຣາທີນໍ ຕຖາຠາວາ. ຕໂຕ ເອວ ຫິ ສຕ຺ຕາ ນິຣວເສສໂຕ ນິພ຺ພຸຕິໍ ນ ປາປຸຓນ຺ຕິ. ຍທິ ຫິ ສພ຺ພຈກ຺ກວາເຬສຸ ພຸທ຺ຘາ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍຸໍ, ສພ຺ເພ ສຕ຺ຕາ ອິໂຕ ປຸພ຺ເພ ນິຣວເສສໂຕ ນິພ຺ພຸຕິໍ ປາປຸເຓຍ຺ຍຸໍ, ນ ຈ ຕໍ ອຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ອນາທິພຸທ຺ຘປຣມ຺ປຣາຍ ວິວຏ຺ຏູປນິສ຺ສຍສມ຺ປນ຺ນານໍ ນິວາສຠູເຕ ອິມສ຺ມິໍ ຈກ຺ກວາເຬ ເອວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ເຕ ເຈຕ຺ຖາປິ ທຸລ຺ລຠາ, ເຕສໍ ທຸລ຺ລຠຕ຺ຕາ ເອເວຕ຺ຖ ກປ຺ປານໍ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍມ຺ປິ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາທຣຫິຕໍ ໂຫຕິ. ຍທິ ຈ ເຕ ສຸລຠາ ຠເວຍ຺ຍຸໍ, ເອກສ຺ມິໍ ວິວຏ຺ຏຏ຺ຐາຍິອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ເຍ ຈຕຸສຏ຺ຐິພຸທ຺ຘານມ຺ປິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕຸໍ ສກ຺ກາ ຠເວຍ຺ຍ ອນ຺ຕຣກປ຺ປສ຺ສ ພຸທ຺ຘນ຺ຕຣຕ຺ຕາ. ຠທ຺ທກປ຺ເປສຸ ເຈຕ຺ຖ ປຎ຺ຈ ພຸທ຺ຘາ ເອວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ກຖໍ ປເນຕ຺ຖາປິ ທຸລ຺ລຠຕຣາ ຈກ຺ກວາຬນ຺ຕເຣສຸ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍຸໍ, ພຸທ຺ຘານຎ຺ຈ ທຸລ຺ລຠຕາ ກາຣຓທຸລ຺ລຠຕາຍ, ຕສ຺ມາ ອິມສ຺ມິຎ຺ເຎວ ຈກ຺ກວາເຬ ພຸທ຺ຘາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ? ເອຕ຺ຖາປິ ນ ເທວພ຺ຣຫ຺ມໂລເກສຸ, ມນຸສ຺ສໂລເກ ເອວ ປນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ ເອຕ຺ເຖວ ສພ຺ພໂສ ຕິວິຘສທ຺ຘມ຺ມາຘາຣສ຺ສ ສງ຺ຆຣຕນສ຺ສ ປາຕຸຠາວໂຕ, ອິຕຣໂລເກສຸ ນິຣວເສສໂຕ ປກາຣາສມ຺ຠວໂຕ ຈ.

ຍທິ ຫິ ພຸທ຺ຘາ ເທວໂລກາທີສຸ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍຸໍ, ມນຸສ຺ສາ ຠເຍນ ອຸປສງ຺ກມິຕຸເມວ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ, ປເຄວ ຘມ຺ມສວນປພ຺ພຊ຺ຊາທິໍ ກາຕຸໍ, ເຕເນວ ອມ຺ຫາກໍ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ຣູປກາຍານຸຠາວາທິສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອຸປ຺ປນ຺ນອມນຸສ຺ສສງ຺ກາກຸຕູຫລໍ ຊນໍ ນິຊ຺ຌາເປຕຸໍ ອຸຕ຺ຕານເສຍ຺ຍກາທິນິຍາເມນ ວຑ຺ຒິຕ຺ວາ ທາຣປຣິຄ຺ຄຫາທິໍ ອກາສິ, ເອວໍ ກຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິຕມ຺ປິ ນໍ ຣາຊຄເຫ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິສິຕ຺ວາ ປຓ຺ຑວປພ຺ພຕປສ຺ເສ ນິສີທິຕ຺ວາ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕໍ ພິມ຺ພິສາໂຣ ນານປ຺ປກາຣໂຕ ມນຸສ຺ສຠາວໍ ວິຈິນິຕ຺ວາວ ອຸປສງ຺ກມິຕຸໍ ວິສຫິ, ໂນ ອຎ຺ຎຖາ. ໂລກນິຕ຺ຖາຣຓຕ຺ຖາຍ ຫິ ພຸທ຺ຘາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ນ ອຕ຺ຕໂນ ສກ຺ກາຣາທິອຕ຺ຖາຍ, ຕສ຺ມາ ມນຸສ຺ເສສຸ ເອວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕຕ຺ຖາປິ ອິມສ຺ມິໍ ຊມ຺ພຸທີເປ ເອວ, ຕຕ຺ຖາປິ ອິມສ຺ມິໍ ມຊ຺ຌິມປເທເສ ເອວ. ນ ເກວລຎ຺ຈ ພຸທ຺ຘາວ, ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘາ, ອຄ຺ຄສາວກມຫາສາວກາ ຈ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິອາທໂຍ ຈ ອຎ຺ເຎປິ ປຸຎ຺ຎວນ຺ຕສຕ຺ຕາ ເອຕ຺ເຖວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ.

ອປຸພ຺ພໍ ອຈຣິມນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິສ຺ມິໍ ປຏິສນ຺ຘິຄ຺ຄຫຓໂຕ ປຸເຣ ປຸພ຺ພໍ ນາມ, ຘາຕຸອນ຺ຕຣຘານໂຕ ປຈ຺ຉາ ຈຣິມໍ ນາມ, ອຸຠິນ຺ນມນ຺ຕຣາ ອປຸພ຺ພໍ ອຈຣິມໍ ນາມ. ເອຕ຺ຖນ຺ຕເຣ ອຎ຺ຎສ຺ສ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ນິວາຣິຕາ, ຘາຕຸອນ຺ຕຣຘາເນ ປນ ຊາເຕ ອຎ຺ຎສ຺ສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ນ ນິວາຣິຕາ. ກິຎ຺ຈາປິ ນ ນິວາຣິຕາ, ອນ຺ຕຣກປ຺ປໍ ປນ ເຂເປຕ຺ວາວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ປຎ຺ຈ ຫິ ອນ຺ຕຣຘານານິ ນາມ ອຘິຄມອນ຺ຕຣຘານໍ ປຏິປຕ຺ຕິອນ຺ຕຣຘານໍ ປຣິຍຕ຺ຕິອນ຺ຕຣຘານໍ ລິງ຺ຄອນ຺ຕຣຘານໍ ຘາຕຸອນ຺ຕຣຘານນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ອຘິຄໂມຕິ ມຄ຺ຄຜລາຠິຎ຺ຎາປຏິສມ຺ຠິທາໂຍ, ໂສ ປຣິຫາຍມາໂນ ປຏິສມ຺ຠິທາໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປຣິຫາຍຕິ. ປຣິນິພ຺ພານໂຕ ຫິ ວສ຺ສສຫສ຺ສເມວ ປຏິສມ຺ຠິທາ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕຸໍ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ, ຕໂຕ ປຣໍ ອຠິຎ຺ຎາ, ຕາປິ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕາ ສຸກ຺ຂວິປສ຺ສກຂີຓາສວາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕໂຕ ອນາຄາມິໂນ, ຕໂຕ ສກທາຄາມິໂນ, ໂສຕາປນ຺ນາ ຈ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕສຸ ຘຣນ຺ເຕສຸປິ ອຘິຄໂມ ອນນ຺ຕຣຫິໂຕວ ໂຫຕິ, ປຈ຺ຉິມກສ຺ສ ປນ ໂສຕາປນ຺ນສ຺ສ ຊີວິຕກ຺ຂເຍນ ອຘິຄໂມ ອນ຺ຕຣຫິໂຕ ນາມ ໂຫຕິ. ອິທໍ ອຘິຄມອນ຺ຕຣຘານໍ.

ຕໂຕ ມຄ຺ຄຜລານິ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕາ ‘‘ນຕ຺ຖິ ທານິ ໂນ ອຣິຍຘມ຺ມປຏິເວໂຘ’’ຕິ ຌານວິປສ຺ສນາສຸ ໂວສານໍ ອາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ໂກສຊ຺ຊພຫຸລາ ຈຕຸປາຣິສຸທ຺ຘິສີລມຕ຺ຕໍ ຣກ຺ຂນ຺ໂຕ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ນ ໂຈເທນ຺ຕິ, ນ ສາເຣນ຺ຕິ, ອກຸກ຺ກຸຈ຺ຈກາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຂຸທ຺ທານຸຂຸທ຺ທການິ ມທ຺ທນ຺ຕິ, ຕໂຕ ຄຣຸກາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ປາຣາຊິກມຕ຺ຕເມວ ຣກ຺ຂນ຺ຕິ, ເຕສຸ ຘຣນ຺ເຕສຸປິ ປຏິປຕ຺ຕິ ອນນ຺ຕຣຫິຕາວ ໂຫຕິ, ປຈ຺ຉິມກສ຺ສ ປນ ຠິກ຺ຂຸໂນ ສີລເຠເທນ ວາ ຊີວິຕກ຺ຂເຍນ ວາ ປຏິປຕ຺ຕິ ອນ຺ຕຣຫິຕາ ນາມ ໂຫຕິ. ອິທໍ ປຏິປຕ຺ຕິອນ຺ຕຣຘານໍ ນາມ.

ປຣິຍຕ຺ຕີຕິ ສາຏ຺ຐກຖໍ ເຕປິຏກໍ ພຸທ຺ຘວຈນໍ, ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ກາເລ ອຘມ຺ມິເກຫິ ກລິຍຸຄຣາຊາທີຫິ ວິປນ຺ນສສ຺ສາທິສມ຺ປຕ຺ຕິຕາຍ ປຈ຺ຈຍທາຍກາ ທຸຄ຺ຄຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂູ ຈ ປຈ຺ຈເຍຫິ ກິລມນ຺ຕາ ອນ຺ເຕວາສິເກ ຄເຫຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ. ຕໂຕ ອຏ຺ຐກຖາ ປຣິຫາຍຕິ, ປາຬິວເສເນວ ປຣິຍຕ຺ຕິໍ ຘາເຣນ຺ຕິ, ຕໂຕ ປາຬິໍ ສກລໍ ຘາເຣຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ, ປຐມໍ ອຠິຘມ຺ມປິຏກໍ ປຣິຫາຍຕິ, ຕຎ຺ຈສ຺ສ ປຣິຫາຍນໍ ມຕ຺ຖກໂຕ ປຐາຍ. ປຐມເມວ ຫິ ມຫາປກຣຓໍ ປຣິຫາຍຕິ, ຕໂຕ ຍມກໍ ກຖາວຕ຺ຖຸ ປຸຄ຺ຄລປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ຘາຕຸກຖາ ວິຠງ຺ໂຄ ຘມ຺ມສງ຺ຄໂຫ ຈ ອນຸກ຺ກເມນ ປຣິຫາຍນ຺ຕິ, ຕໂຕ ມຕ຺ຖກໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕປິຏກໍ ປຣິຫາຍຕິ, ປຐມໍ ຫິ ອງ຺ຄຸຕ຺ຕຣນິກາໂຍ ເອກາທສກນິປາຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວເອກກນິປາຕາ ປຣິຫາຍຕິ, ຕໂຕ ມຕ຺ຖກໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສໍຍຸຕ຺ຕນິກາໂຍ, ປຐມໍ ຫິ ມຫາວຄ຺ໂຄ ປຣິຫາຍຕິ, ຕໂຕ ສຬາຍຕນວຄ຺ໂຄ ຂນ຺ຘກວຄ຺ໂຄ ນິທານວຄ຺ໂຄ ສຄາຖາວຄ຺ໂຄຕິ, ເອວໍ ມຊ຺ຌິມນິກາຍທີຆນິກາຍາທໂຍ ຈ ມຕ຺ຖກໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປຣິຫາຍນ຺ຕິ, ຕໂຕ ວິນຍປິຏກເມວ ຕິຏ຺ຐຕິ, ຕມ຺ປິ ປຣິວາຣໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ມຫາວິຠງ຺ຄາ ປຣິຫາຍຕິ, ຕໂຕ ອຸໂປສຖກ຺ຂນ຺ຘກໂຕ ມາຕິກາມຕ຺ຕເມວ ຘາເຣນ຺ຕິ, ຕທາປິ ຍາວ ຈຕຸປ຺ປທິກາປິ ຄາຖາ ມນຸສ຺ເສສຸ ປວຕ຺ຕຕິ, ຕາວ ປຣິຍຕ຺ຕິ ອນນ຺ຕຣຫິຕາວ ໂຫຕິ, ຕາຍ ອນ຺ຕຣຫິຕາຍ ປຣິຍຕ຺ຕິ ອນ຺ຕຣຫິຕາ ນາມ ໂຫຕິ. ອິທໍ ປຣິຍຕ຺ຕິອນ຺ຕຣຘານໍ ນາມ.

ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ກາເລ ປຕ຺ຕຈີວຣຄ຺ຄຫຓາທິອາກປ຺ປໍ ນ ປາສາທິກໍ ໂຫຕິ, ນິຄຓ຺ຐາທໂຍ ວິຍ ອລາພຸປຕ຺ຕາທິໍ ອຄ຺ຄພາຫາຍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາປິ ໂອລມ຺ພິຕ຺ວາປິ ສິກ຺ກາຍ ໂອລຄ຺ເຄຕ຺ວາປິ ວິຈຣນ຺ຕິ, ຈີວຣຣຊນມ຺ປິ ນ ສາຣຸປ຺ປໍ, ໂອຏ຺ຐຏ຺ຐິກວຓ຺ຓໍ ກຕ຺ວາ ຘາເຣນ຺ຕິ, ຕໂຕ ຣຊນມ຺ປິ ໂອວຏ຺ຏິກວິຊ຺ຌນມ຺ປິ ນ ໂຫຕິ, ທສາ ເຉຕ຺ວາ ປຣິພ຺ພາຊກາ ວິຍ ກາສາວມຕ຺ຕເມວ ຘາເຣນ຺ຕິ, ຕໂຕ ປຣິກ຺ຂີເຓ ກາເລ ຂຸທ຺ທກກາສາວຂຓ຺ຑໍ ຫຕ຺ເຖ ວາ ຄີວາຍ ວາ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ກສິກມ຺ມາທີນິ ກຕ຺ວາ ທາຣຠຣຓາທິໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ຕທາ ທກ຺ຂິຓໍ ເທນ຺ໂຕ ຊໂນ ສງ຺ຆໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ເອເຕສໍ ເທຕິ, ອິທໍ ສນ຺ຘາຍ ຠຄວຕາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ໂຂ ປນານນ຺ທ, ອນາຄຕມທ຺ຘານໍ ໂຄຕ຺ຣຠຸໂນ ກາສາວກຓ຺ຐາ ທຸສ຺ສີລາ ປາປຘມ຺ມາ, ເຕສຸ ທຸສ຺ສີເລສຸ ສງ຺ຆໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ທານໍ ທສ຺ສນ຺ຕິ, ຕທາປຫໍ, ອານນ຺ທ, ສງ຺ຆຄຕໍ ທກ຺ຂິຓໍ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍໍ ອປ຺ປເມຍ຺ຍໍ ວທາມີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໓.໓໘໐). ຕໂຕ ‘‘ປປຎ຺ໂຈ ເອສ, ກິໍ ອິມິນາ ອມ຺ຫາກ’’ນ຺ຕິ ຕໍ ກາສາວຂຓ຺ຑໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ອຣຎ຺ເຎ ຂິປນ຺ຕິ, ເອຕສ຺ມິໍ ກາເລ ລິງ຺ຄໍ ອນ຺ຕຣຫິຕໍ ນາມ ໂຫຕິ. ອິທໍ ລິງ຺ຄອນ຺ຕຣຘານໍ ນາມ.

ຕໂຕ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ສກ຺ກາຣສມ຺ມານໍ ອລຠມານາ ຘາຕຸໂຍ ພຸທ຺ຘານໍ ອຘິຏ຺ຐານພເລນ ສກ຺ກາຣສມ຺ມານລພ຺ຠມານກຏ຺ຐານໍ ຄມິສ຺ສນ຺ຕິ, ຕໂຕ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອລຠມານາ ສພ຺ພຘາຕຸໂຍ ມຫາໂພຘິມຓ຺ຑເມວ ຄມິສ຺ສນ຺ຕິ. ສາສປມຕ຺ຕາປິ ຫິ ຘາຕຸ ນ ອນ຺ຕຣາ ນສ຺ສິສ຺ສຕິ, ຕາ ປນ ໂພຘິມຓ຺ເຑ ປລ຺ລງ຺ເກນ ນິສິນ຺ນພຸທ຺ຘສຣີຣສິຣິໍ, ຍມກປາຏິຫາຣິຍຎ຺ຈ ທສ຺ເສສ຺ສນ຺ຕິ, ຕໂຕ ຘາຕຸສຣີຣໂຕ ເຕໂຊ ສມຸຏ຺ຐາຍ ຕໍ ສຣີຣໍ ອປຓ຺ຓຕ຺ຕິກຠາວໍ ຄເມຕິ, ຕທາ ທສສຫສ຺ສຈກ຺ກວາເຬ ເທວຕາ ປຣິນິພ຺ພານທິວເສ ວິຍ ປຣິເທວິຕ຺ວາ ປູຊາສກ຺ກາຣໍ ກຕ຺ວາ ປກ຺ກມນ຺ຕິ. ອິທໍ ຘາຕຸອນ຺ຕຣຘານໍ ນາມ.

ອິມສ຺ສ ປຎ຺ຈວິຘສ຺ສ ອນ຺ຕຣຘານສ຺ສ ປຣິຍຕ຺ຕິອນ຺ຕຣຘານເມວ ມູລໍ. ປຣິຍຕ຺ຕິຍໍ ຫິ ສຕິ ປຏິເວຘາທໂຍປິ ນຏ຺ຐາ ນາມ ນ ໂຫນ຺ຕິ, ອສຕິ ນຏ຺ຐາຕິ. ຍຖາ ຈ ນິຘິກຸມ຺ຠິຍາ ຊານນຕ຺ຖາຍ ປາສາຓປິຏ຺ເຐ ອຸປນິພທ຺ຘອກ຺ຂເຣສຸ ຘຣນ຺ເຕສຸ ນິຘິກຸມ຺ຠິ ນຏ຺ຐາ ນາມ ນ ໂຫຕິ, ອກ຺ຂເຣສຸ ປນ ນຏ຺ເຐສຸ ນຏ຺ຐາ, ເອວໍສມ຺ປທມິທໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຍຖາຫ –

‘‘ຍາວ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕາ,

ວິນໂຍ ຍາວ ທິປ຺ປຕິ;

ຕາວ ທກ຺ຂນ຺ຕິ ອາໂລກໍ,

ສູຣິເຍ ອພ຺ຠຸຏ຺ຐິເຕ ຍຖາ.

‘‘ສຸຕ຺ຕນ຺ເຕສຸ ອສນ຺ເຕສຸ,

ປມຸຏ຺ເຐ ວິນຍມ຺ຫິ ຈ;

ຕໂມ ຠວິສ຺ສຕິ ໂລເກ,

ສູຣິເຍ ອຕ຺ຖງ຺ຄເຕ ຍຖາ.

‘‘ສຸຕ຺ຕນ຺ເຕ ຣກ຺ຂິເຕ ສນ຺ເຕ,

ປຏິປຕ຺ຕິ ໂຫຕິ ຣກ຺ຂິຕາ;

ປຏິປຕ຺ຕິຍໍ ຐິໂຕ ຘີໂຣ,

ໂຍຄກ຺ເຂມາ ນ ຘໍສຕີ’’ຕິ; (ອ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑.໑໓໐; ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ປາຈິຕ຺ຕິຍ ໓.໔໓໘);

ເອວມິເມສຸ ປຎ຺ຈສຸ ອນ຺ຕຣຘາເນສຸ ຘາຕຸອນ຺ຕຣຘານໂຕ ປຈ຺ຉາ ຈຣິມໍ ນາມາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ກສ຺ມາ ປນ ທ຺ເວ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘາ ອປຸພ຺ພໍ ອຈຣິມໍ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ? ນິຣຕ຺ຖກໂຕວ. ເອໂກວ ຫິ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ອນນ຺ເຕສຸ ຈກ຺ກວາເຬສຸ ສພ຺ພສຕ຺ຕານມ຺ປິ ຍທິ ອຸປນິສ຺ສໂຍ ຠເວຍ຺ຍ, ເອກກ຺ຂເຓ ສປາຏິຫາຣິຍໍ ສພ຺ພານຸກູລໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕ຺ວາ ເຕ ວິເນຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ, ກິມງ຺ຄໍ ປນ ນານກ຺ຂເຓສຸ, ຕສ຺ມາ ເອກສ຺ມິໍ ກາເລ ອເນເກສໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘານໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ນິຣຕ຺ຖິກາວ. ອນຕ຺ຖກຕາ ປນ ອນຈ຺ຉຣິຍອຄາຣວວິວາທາທິໂທສໂຕ ເຈວ ມຫາປຖວິຍາ ທ຺ວິນ຺ນໍ ພຸທ຺ຘານໍ ຘາຣເຓ ອສມຕ຺ຖຕາຍ ວິກິຣຓາທິໂທສໂຕ ຈ ເວທິຕພ຺ພາ. ຈກ຺ກວຕ຺ຕິໂນ ປນ ເອກສ຺ມິໍ ຈກ຺ກວາເຬ ທ຺ເວ ເອກໂຕ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ເອໂກວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ນານາຈກ຺ກວາເຬສຸ ປນ ພຫູປິ ເອກໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ເອຕ຺ຖ ຫິ ‘‘ເອກິສ຺ສາ ໂລກຘາຕຸຍາ’’ຕິ ເອຕສ຺ສ ເອກສ຺ມິໍ ຈກ຺ກວາເຬຕິ ອຕ຺ໂຖ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ອປຸພ຺ພໍ ອຈຣິມຎ຺ເຈຕ຺ຖ ຈກ຺ກຣຕນປາຕຸຠາວອນ຺ຕຣຘານານໍ ເວມຊ຺ຌໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອນ຺ຕຣຘານຎ຺ຈສ຺ສ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິໂນ ກາລກິຣິຍໂຕ, ປພ຺ພຊ຺ຊາໂຕ ວາ ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສ ຈ ອານຸຠາເວນ ທ຺ວິນ຺ນໍ ເອກຕ຺ຖ ສຫອນຸປ຺ປຕ຺ຕິ ຈ ເວທິຕພ຺ພາ. ເສສໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ. ຐານາຐານຎາຓພລໍ ປຐມໍ.

ທຸຕິເຍ ກມ຺ມສມາທານານນ຺ຕິ ສມາທິຍິຕ຺ວາ ກຕານໍ ກຸສລາກຸສລານໍ, ກມ຺ມເມວ ວາ ກມ຺ມສມາທານໍ. ຐານໂສ ເຫຕຸໂສຕິ ປຈ຺ຈຍໂຕ ເຈວ ເຫຕຸສງ຺ຂາຕກາຣຓໂຕ ຈ. ຕຕ຺ຖ ຄຕິອຸປຘິກາລປໂຍຄາ ວິປາກສ຺ສ ປຈ຺ຈຍາ, ກມ຺ມໍ ເຫຕຸ. ຕທຸຠຍໂຕ ກມ຺ມວິປາກໍ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ. ກຖໍ? ຠຄວາ ຫິ ‘‘ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ພຫູນິ ປາປກມ຺ມານິ ຄຕິອຸປຘິກາລປໂຍຄານໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ປຏິພາຫິຕານິ ນ ວິປຈ຺ຈນ຺ຕິ, ເຕສໍ ວິປຕ຺ຕິໍ ອາຄມ຺ມ ວິປຈ຺ຈນ຺ຕິ, ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ພຫູນິ ກລ຺ຍາຓກມ຺ມານິ ເຕສໍ ວິປຕ຺ຕິຍາ ປຏິພາຫິຕານິ ນ ວິປຈ຺ຈນ຺ຕິ, ເຕສໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອາຄມ຺ມ ວິປຈ຺ຈນ຺ຕີ’’ຕິ ປຊານາຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຄຕິວິປຕ຺ຕີຕິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອປາຍາ. ຄຕິສມ຺ປຕ຺ຕີຕິ ມນຸສ຺ສເທວຄຕິໂຍ. ອຸປຘີຕິ ອຕ຺ຕຠາໂວ. ຕສ຺ສ ສມິທ຺ຘິ ສມ຺ປຕ຺ຕິ ນາມ, ອສມິທ຺ຘິ ວິປຕ຺ຕິ ນາມ. ກາລສມ຺ປຕ຺ຕີຕິ ສຸຣາຊສຸມນຸສ຺ສກາລສງ຺ຂາໂຕ ສມ຺ປນ຺ນກາໂລ, ຕປ຺ປຏິປກ຺ໂຂ ກາລວິປຕ຺ຕິ ນາມ. ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ປນ ກມ຺ມສ຺ສ ສມ຺ມາປໂຍໂຄ ປໂຍຄສມ຺ປຕ຺ຕິ, ມິຈ຺ຉາປໂຍໂຄ ປໂຍຄວິປຕ຺ຕິ ນາມ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ກຸສລກມ຺ເມນ ເທວຄຕິອາທີສຸ ຄຕິຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕສ຺ສ ຕໍ ຄຕິສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອາຄມ຺ມ ກຸສລານິ ເອວ ວິປຈ຺ຈນ຺ຕິ. ຕາຍ ປນ ຄຕິສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ປຏິພາຫິຕານິ ອກຸສລານິ ຕຕ຺ຖ ວິປຈ຺ຈິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ. ຕານິ ປຸນ ນິຣຍາທີສຸ ອປາເຍສຸ ນິພ຺ພຕ຺ຕສ຺ສ ຕໍ ຄຕິວິປຕ຺ຕິໍ ອາຄມ຺ມ ຍຖາສຸຂໍ ວິປຈ຺ຈນ຺ຕິ. ຕາຍ ປນ ຄຕິວິປຕ຺ຕິຍາ ປຏິພາຫິຕານິ ກຸສລານິ ຕຕ຺ຖ ວິປຈ຺ຈິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ. ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ທສ຺ສນີເຍນາຠິຣູເປນ ກາເຍນ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ຍທິປິ ໂສ ທາໂສ ວາ ໂຫຕິ ຫີນຊຈ຺ໂຈ ວາ, ຕໍ ອຸປຘິສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອາຄມ຺ມ ກຸສລານິ ເອວສ຺ສ ວິປຈ຺ຈນ຺ຕິ. ຕາທິສໍ ຫິ ສຸຣູປໍ ‘‘ອຍໍ ກິລິຏ຺ຐກມ຺ມສ຺ສ ນານຸຈ຺ຉວິໂກ’’ຕິ ອຸຈ຺ເຈສຸ ອມຈ຺ຈາທິຏ຺ຐາເນສຸ ຐເປນ຺ຕິ, ຈຓ຺ຑາລິມ຺ປິ ສຸຣູປໍ ອຄ຺ຄມເຫສິອາທິຏ຺ຐາເນສຸ ຐເປນ຺ຕິ. ຕາຍ ປນ ອຸປຘິສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ປຏິພາຫິຕານິ ອກຸສລານສ຺ສ ວິປຈ຺ຈິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ. ຕານິ ປນ ອຸປຘິວິປຕ຺ຕິຍໍ ຈ ຐິຕສ຺ສ ຍຖາສຸຂໍ ວິປຈ຺ຈນ຺ຕິ. ຣາຊກຸລາທີສຸ ຫິ ອຸປ຺ປນ຺ນມ຺ປິ ທຸຣູປໍ ຫີເນສຸ ຐເປນ຺ຕິ. ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ປນ ປຐມກປ຺ປິການໍ ວາ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິຣຎ຺ໂຎ ວາ ພຸທ຺ຘານໍ ວາ ສຸຣາຊສຸມນຸສ຺ສານໍ ສມ຺ປນ຺ເນ ກາເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕສ຺ສ ຕໍ ກາລສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອາຄມ຺ມ ກຸສລານິ ເອວ ວິປຈ຺ຈນ຺ຕິ, ນ ອກຸສລານິ. ຕານິ ປຸນ ທຸຣາຊທຸມນຸສ຺ສານໍ ວິປນ຺ເນ ກາເລ ຕໍ ກາລວິປຕ຺ຕິໍ ອາຄມ຺ມ ວິປຈ຺ຈນ຺ຕິ, ນ ປນ ກຸສລານິ ຕາຍ ກາລວິປຕ຺ຕິຍາ ປຏິພາຫິຕຕ຺ຕາ. ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ປນ ສີລສໍຍມາທິອນວຊ຺ຊປໂຍເຄນ ເຈວ ສາວຊ຺ເຊນ ວາ ອນວຊ຺ເຊນ ວາ ເທສກາລານຸສາເຣນ ອາຍຸຘສິປ຺ປາທິປໂຍຄສາມຕ຺ຖິເຍນ ຈ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ຕໍ ປໂຍຄສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອາຄມ຺ມ ກຸສລານິ ເອວ ວິປຈ຺ຈນ຺ຕິ, ນ ອກຸສລານິ. ຕານິ ປຸນ ຍຖາວຸຕ຺ຕວິປຣີຕປໂຍຄວິປຕ຺ຕິໍ ອາຄມ຺ມ ວິປຈ຺ຈນ຺ຕິ, ນ ປນ ກຸສລານິ ຕາຍ ປຏິພາຫິຕຕ຺ຕາ. ຍຸທ຺ຘາທີສຸ ຫິ ປາຓາຕິປາຕາທິອກຸສລໍ ກໂຣນ຺ຕາປິ ຕໍຕໍອາຍຸຘສິປ຺ປາທິປໂຍຄສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ນິສ຺ສາເຍວ ເສນາປຕິຏ຺ຐານາທິມຫາສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ລຠນ຺ຕິ, ນ ປນ ຕໍ ອກຸສລໍ ນິສ຺ສາຍ. ຍຖາ ທານເວຍ຺ຍາວຈ຺ຈາທີສຸ ກຸສລໍ ກໂຣນ຺ຕາປິ ອຘິມຕ຺ຕວາຍາມາທິປໂຍຄວິປຕ຺ຕິໍ ນິສ຺ສາຍ ອນຍພ຺ຍສນມ຺ປິ ປາປຸຓນ຺ຕິ, ນ ປນ ຕໍ ກຸສລໍ ນິສ຺ສາຍ. ເອວເມຕາຫິ ຈຕູຫິ ສມ຺ປຕ຺ຕີຫິ, ວິປຕ຺ຕີຫິ ຈ ກຸສລາກຸສລານໍ ວິປຈ຺ຈນາວິປຈ຺ຈນວິຠາຄໍ ຠຄວາ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ. ອຍໍ ຕາເວຕ຺ຖ ວິຠງ຺ຄນເຍນ ທຸຕິຍພລສ຺ສ ວິຠາວນາ.

ອປເຣນ ຈສ຺ສ –

‘‘ອໂຫສິ ກມ຺ມໍ ອໂຫສິ ກມ຺ມວິປາໂກ, ອໂຫສິ ກມ຺ມໍ ນາໂຫສິ ກມ຺ມວິປາໂກ, ອໂຫສິ ກມ຺ມໍ ອຕ຺ຖິ ກມ຺ມວິປາໂກ, ອໂຫສິ ກມ຺ມໍ ນຕ຺ຖິ ກມ຺ມວິປາໂກ, ອໂຫສິ ກມ຺ມໍ ຠວິສ຺ສຕິ ກມ຺ມວິປາໂກ, ອໂຫສິ ກມ຺ມໍ ນ ຠວິສ຺ສຕິ ກມ຺ມວິປາໂກ, ອຕ຺ຖິ ກມ຺ມໍ ນຕ຺ຖິ ກມ຺ມວິປາໂກ, ອຕ຺ຖິ ກມ຺ມໍ ນຕ຺ຖິ ກມ຺ມວິປາໂກ, ອຕ຺ຖິ ກມ຺ມໍ ຠວິສ຺ສຕິ ກມ຺ມວິປາໂກ, ອຕ຺ຖິ ກມ຺ມໍ ນ ຠວິສ຺ສຕິ ກມ຺ມວິປາໂກ, ຠວິສ຺ສຕິ ກມ຺ມໍ ຠວິສ຺ສຕິ ກມ຺ມວິປາໂກ, ຠວິສ຺ສຕິ ກມ຺ມໍ ນ ຠວິສ຺ສຕິ ກມ຺ມວິປາໂກ’’ຕິ (ປຏິ. ມ. ໑.໒໓໔) –

ອິມິນາ ປຏິສມ຺ຠິທາຍໍ ວຸຕ຺ເຕນາປິ ນເຍນ ວິຠາວນາ ເວທິຕພ຺ພາ. ຕຕ຺ຖ ຍໍ ອຕີຕຕ຺ຕຠາເວ ອາຍູຫິຕໍ ກມ຺ມໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ເຫຕຸປຈ຺ຈຍໍ ອາຄມ຺ມ ຕຕ຺ເຖວ ວິປາກໍ ອທາສິ. ອິທໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ອໂຫສິ ກມ຺ມໍ ອໂຫສິ ກມ຺ມວິປາໂກ’’ຕິ ປຐມໍ ປທໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍໍ ອຕີເຕສຸ ປນ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມເວທນີຍາທີສຸ ພຫູສຸ ເອກໍ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມເວທນີຍໍ ລທ຺ຘປຈ຺ຈຍໍ ວິປາກໍ ເທຕິ, ເສສານິ ອວິປາການິ. ເອກໍ ອຸປປຊ຺ຊເວທນີຍໍ ປນ ປຏິສນ຺ຘິໍ ອາກຑ຺ຒຕິ, ເອກໍ ອານນ຺ຕຣິຍໍ ນິຣຍປຏິສນ຺ຘິໍ ເທຕິ, ເສສານິ ອວິປາການິ. ອຏ຺ຐສຸ ສມາປຕ຺ຕີສຸ ເອກາຍ ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕິ, ເສສາ ອວິປາກາ. ອິທໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ອໂຫສິ ກມ຺ມໍ ນາໂຫສິ ກມ຺ມວິປາໂກ’’ຕິ ທຸຕິຍໍ ປທໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍໍ ອຕີຕໍ ກມ຺ມໍ ເອຕຣຫິ ວິປາກໍ ເທຕິ, ອິທໍ ສນ຺ຘາຍ ຕຕິຍໍ. ຍໍ ປຸຣິມນເຍນ ນ ວິປຈ຺ຈຕິ, ອິທໍ ສນ຺ຘາຍ ຈຕຸຕ຺ຖໍ. ຍໍ ອນາຄເຕ ວິປາກໍ ທສ຺ສຕິ, ອິທໍ ສນ຺ຘາຍ ປຎ຺ຈມໍ. ຍໍ ນ ວິປຈ຺ຈຕິ, ອິທໍ ສນ຺ຘາຍ ຉຏ຺ຐໍ. ຍໍ ເອຕຣຫິ ອາຍູຫິຕໍ ກມ຺ມໍ ເອຕຣເຫວ ວິປາກໍ ເທຕິ, ອິທໍ ສນ຺ຘາຍ ສຕ຺ຕມໍ. ຍໍ ນ ວິປຈ຺ຈຕິ, ອິທໍ ສນ຺ຘາຍ ອຏ຺ຐມໍ. ອິມິນາ ນເຍນ ເສສປທານມ຺ປິ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ອິທໍ ຕຖາຄຕສ຺ສາຕິ ອິທໍ ສພ຺ເພຫິ ເອເຕຫິ ປກາເຣຫິ ອຕີຕານາຄຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນານໍ ກມ຺ມນ຺ຕຣວິປາກນ຺ຕຣານໍ ຍຖາຠູຕໂຕ ຊານນຎາຓນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທຸຕິຍພລໍ.

ຕຕິເຍ ສພ຺ພຕ຺ຖຄາມິນິນ຺ຕິ ສພ຺ພຄຕິຄາມິນິຎ຺ຈ ອຄຕິຄາມິນິຎ຺ຈ. ປຏິປທນ຺ຕິ ມຄ຺ຄໍ. ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕີຕິ ພຫູສຸປິ ມນຸສ຺ເສສຸ ປາຓາຕິປາຕາທີສຸ ເອກເມວ ອກຸສລໍ ເອກໂຕ ກໂຣນ຺ເຕສຸ ອິມສ຺ສ ເຈຕນາ ນິຣຍຄາມິນີ ຠວິສ຺ສຕິ, ອິມສ຺ສ ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິຄາມິນີ, ອິມສ຺ສ ເປຕ຺ຕິວິສຍຄາມິນີ, ນິຣຍາທີສຸປິ ປເນສາ ເອວຣູເປ ເອວຣູເປ ຐາເນ ເອວຎ຺ເຈວຎ຺ຈ ວິປາກໍ ທສ຺ສຕິ, ອິມສ຺ສ ປຏິສນ຺ຘິໍ ອາກຑ຺ຒິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ອຎ຺ເຎນ ກມ຺ເມນ ທິນ຺ນປຏິສນ຺ຘິກສ຺ສ ທຸພ຺ພລໍ ອຸປຘິເວປກ຺ກໍ ຠວິສ຺ສຕິ. ພຫູສຸ ວາ ເອກໂຕ ທານາທິກຸສລໍ, ວິປສ຺ສນໍ ວາ ປຏ຺ຐເປນ຺ເຕສຸ ອິມສ຺ສ ເຈຕນາ ມນຸສ຺ສຄຕິຄາມິນີ ຠວິສ຺ສຕິ, ອິມສ຺ສ ເທວຄຕິຄາມິນີ, ຕຕ຺ຖາປິ ເອວຎ຺ເຈວຎ຺ຈ ວິປາກໍ ທສ຺ສຕິ, ອິມສ຺ສ ວາ ວິປສ຺ສນາ ເອກໍ ມຄ຺ຄໍ ທ຺ເວ ວາ ຕໂຍ ວາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ວາ ປຏິສມ຺ຠິທາທິສຫິເຕ ວາ ຣຫິເຕ ວາ ນິປ຺ຜາເທສ຺ສຕິ, ອິມສ຺ສ ນ ກຎ຺ຈິ ປຏິເວຘໍ ສາເຘສ຺ສຕີຕິອາທິນາ ອນນ຺ເຕຫິ ອາກາເຣຫິ ເອກວຕ຺ຖຸສ຺ມິມ຺ປິ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ກຸສລາກຸສລສງ຺ຂາຕໍ ສພ຺ພຕ຺ຖຄາມິນິປຏິປທໍ ອວິປຣີຕໂຕ ປຊານາຕີຕິ. ຕຕິຍພລໍ.

ຈຕຸຕ຺ເຖ ອເນກຘາຕຸນ຺ຕິ ຈກ຺ຂຸຘາຕຸອາທີຫິ, ກາມຘາຕຸອາທີຫິ ວາ ພຫຸຘາຕຸໍ. ນານາຘາຕຸນ຺ຕິ ຕາສຎ຺ເຎວ ຘາຕູນໍ ວິລກ຺ຂຓຕ຺ຕາ ນານປ຺ປກາຣໍ ຘາຕຸໍ. ໂລກນ຺ຕິ ຂນ຺ຘາຍຕນຘາຕຸໂລກໍ. ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕີຕິ ຕາສໍ ຕາສໍ ຘາຕູນໍ ຂນ຺ຘາຍຕນຘາຕຸວິຠງ຺ຄາທີສຸ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ອນນ຺ຕປ຺ປເຠທໍ ນານຕ຺ຕໍ ອວິປຣີຕໂຕ ປຊານາຕິ. ນ ເກວລຎ຺ຈ ຕຖາຄໂຕ ອຸປາທິນ຺ນກສງ຺ຂາຣໂລກສ຺ເສວ ນານຕ຺ຕໍ ປຊານາຕິ, ອຖ ໂຂ ອນຸປາທິນ຺ນກສງ຺ຂາຣໂລກສ຺ສາປິ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘາທີຫິ ປຏິວິຊ຺ຌິຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍໍ ນານຕ຺ຕໍ ປຊານາຕິເຍວ. ເຕຫິ ອຸປາທິນ຺ນກໂລກສ຺ສາປິ ນານຕ຺ຕໍ ເອກເທສໂຕວ ຊານນ຺ຕິ, ອນຸປາທິນ຺ນສ຺ສ ປນ ເນວ ຊານນ຺ຕິ, ສພ຺ພຎ຺ຎຸພຸທ຺ຘສ຺ເສເວຕໍ ວິສໂຍ. ເອວໍ ຫິ ອິມາຍ ນາມ ຘາຕຸຍາ ອຸສ຺ສນ຺ນາຍ ອິເມສໍ ຣຸກ຺ຂຄຈ຺ຉລຕາທີນໍ, ຂນ຺ຘທຓ຺ຑວລ຺ລິຕຈປຕ຺ຕປຸປ຺ຜຜລາທິໂນ ສຓ຺ຐານວຓ຺ຓຄນ຺ຘຣສໂອຊາຫິ, ເທສກາເລຫິ ຈ ອນນ຺ຕປ຺ປເຠທໍ ນານຕ຺ຕໍ, ປຖວີປພ຺ພຕາທີນຎ຺ຈ ນານຕ຺ຕໍ ໂຫຕີຕິ ອນນ຺ເຕຫິ ອາກາເຣຫິ ຊານິຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ, ນາຎ຺ເຎຕິ. ຈຕຸຕ຺ຖພລໍ.

ປຎ຺ຈເມ ນານາຘິມຸຕ຺ຕິກນ຺ຕິ ຫີນາທີຫິ ອຘິມຸຕ຺ຕີຫິ ນານາຘິມຸຕ຺ຕິກຠາວໍ. ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕີຕິ ຕີສຸປິ ກາເລສຸ ຫີນາຘິມຸຕ຺ຕິກາ ຫີນາຘິມຸຕ຺ຕິເກ ເອວ ເສວນ຺ຕິ, ປຓີຕາຘິມຸຕ຺ຕິກາ ຈ ປຓີຕາຘິມຸຕ຺ຕິເກ. ຕຕ຺ຖາປິ ອສ຺ສທ຺ຘາ ອສ຺ສທ຺ເຘ, ທຸສ຺ສີລາ ທຸສ຺ສີເລ, ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິກາ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິເກ, ສທ຺ຘາ ສທ຺ເຘ, ສີລສຸຕຈາຄປຎ຺ຎາທິສມ຺ປນ຺ນາ ຈ ເຕ ເຕ ເອວ ເສວນ຺ຕີຕິ ນານປ຺ປກາຣໂຕ ຊານາຕິ. ສທ຺ຘາສີລາທິສມ຺ປນ຺ນາ ຫິ ຕພ຺ພິຣຫິເຕ ອຕ຺ຕໂນ ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາເຍປິ ນ ເສວນ຺ຕິ, ເຕປິ ອິຕເຣ, ອຕ຺ຕນາ ອຕ຺ຕນາ ປນ ສທິເສ ເອວ ເສວນ຺ຕີຕິ. ປຎ຺ຈມພລໍ.

ຉຏ຺ເຐ ປຣສຕ຺ຕານນ຺ຕິ ປຘານສຕ຺ຕານໍ. ປຣປຸຄ຺ຄລານນ຺ຕິ ຕໂຕ ປເຣສໍ ຫີນສຕ຺ຕານໍ. ເອກຕ຺ຖເມວ ວາ ເອຕໍ ປທທ຺ວຍໍ ເວເນຍ຺ຍວເສນ ທ຺ວິຘາ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິນ຺ທ຺ຣິຍປໂຣປຣິຍຕ຺ຕນ຺ຕິ ສທ຺ຘາທີນໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ປຣຠາວຎ຺ຈ ອປຣຠາວຎ຺ຈ, ວຸທ຺ຘິຎ຺ຈ ຫານິຎ຺ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍຖາຠູຕນ຺ຕິ ສພ຺ເພສໍ ສຕ຺ຕານໍ ອາສຍານຸສຍຈຣິຕາຘິມຸຕ຺ຕິອາທີຫິ ສທ຺ຘາທິ ຕິກ຺ຂິນ຺ທ຺ຣິຍມຸທິນ຺ທ຺ຣິຍຕໍ ສພ຺ພາກາຣໂຕ ຊານາຕິ. ຕຕ຺ຖ ອາສໂຍຕິ ນິວາສຏ຺ຐານໍ, ຍຕ຺ຖ ສຕ຺ຕານໍ ຈິຕ຺ຕສນ຺ຕານໍ ນິຈ຺ຈໍ ນິວສຕິ. ໂສ ທຸວິໂຘ ວຏ຺ຏາສໂຍ ວິວຏ຺ຏາສໂຍ ຈ. ຕຕ຺ຖ ສສ຺ສຕຸຈ຺ເຉທວເສນ ປວຕ຺ຕໍ ສພ຺ພໍ ທິຏ຺ຐິຄຕໍ ວຏ຺ຏາສໂຍ ນາມ. ສປ຺ປຈ຺ຈຍນາມຣູປປຣິຄ຺ຄຫໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສພ຺ພໍ ວິປສ຺ສນາຎາຓໍ, ມຄ຺ຄຎາຓຎ຺ຈ ວິວຏ຺ຏາສໂຍ ນາມ. ມຄ຺ຄຎາຓມ຺ປິ ຫິ ‘‘ທສຍິເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣິຍາວາສາ, ຍທຣິຍາ ອາວສິໍສູ’’ຕິອາທິວຈນໂຕ (ອ. ນິ. ໑໐.໑໙) ອາສໂຍວ. ອິມໍ ປນ ຠຄວາ ສຕ຺ຕານໍ ອາສຍໍ ຊານນ຺ໂຕ ອຸຠິນ຺ນໍ ທິຏ຺ຐິຎາຓານໍ ອປ຺ປວຕ຺ຕິກ຺ຂເຓປິ ຊານາຕິ ເອວ. ກາມຣາຄາທິກິເລສາຘິມຸຕ຺ຕຎ຺ເຎວ ຫິ ປຸຄ຺ຄລໍ ຠຄວາ ຕເຖວ ຊານາຕິ. ‘‘ອຍໍ ເນກ຺ຂມ຺ມາທິອຠິຣໂຕ ວິວຏ຺ຏາສໂຍ’’ຕິ ເນກ຺ຂມ຺ມາທິໍ ເສວນ຺ຕຎ຺ເຎວ ຊານາຕິ, ‘‘ອຍໍ ກາມາທິອຠິຣໂຕ ວຏ຺ຏາສໂຍ’’ຕິ ອນຸສຍຈຣິຕາທິຊານເນປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຕຕ຺ຖ ອນຸສໂຍ ກາມຣາຄານຸສຍາທິໂຕ ສຕ຺ຕວິໂຘ. ຈຣິຕນ຺ຕິ ຕີຫິ ທ຺ວາເຣຫິ ອຠິສງ຺ຂຕໂລກິຍກຸສລາກຸສລໍ. ອຘິມຸຕ຺ຕີຕິ ອຊ຺ຌາສໂຍ. ເອວເມຕ຺ຖ ອາສຍານຸສຍຎາຓໍ, ອິນ຺ທ຺ຣິຍປໂຣປຣິຍຕ຺ຕຎາຓຎ຺ຈາຕິ ທ຺ເວ ຎາຓານິ ເອກໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ເອກໍ ພລຎາຓໍ ນາມ ຊາຕນ຺ຕິ. ຉຏ຺ຐພລໍ.

ສຕ຺ຕເມ ຌານວິໂມກ຺ຂສມາຘິສມາປຕ຺ຕີນນ຺ຕິ ປຐມາທີນໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ຌານານໍ, ‘‘ຣູປີ ຣູປານິ ປສ຺ສຕີ’’ຕິອາທີນໍ ອຏ຺ຐນ຺ນໍ ວິໂມກ຺ຂານໍ, ສວິຕກ຺ກສວິຈາຣາທີນໍ ຕິຓ຺ຓໍ ສມາຘີນໍ, ປຐມຊ຺ຌານສມາປຕ຺ຕິອາທີນໍ ນວນ຺ນໍ ອນຸປຸພ຺ພສມາປຕ຺ຕີນໍ. ສໍກິເລສນ຺ຕິ ຫານຠາຄິຍຘມ຺ມໍ. ໂວທານນ຺ຕິ ວິເສສຠາຄິຍໍ ຘມ຺ມໍ. ວຸຏ຺ຐານນ຺ຕິ ເຍນ ກາຣເຓນ ຌານາທີຫິ ວຸຏ຺ຐຫນ຺ຕິ, ຕໍ ກາຣຓໍ. ຕໍ ປນ ທຸວິຘໍ ໂວທານມ຺ປິ ຠວງ຺ຄມ຺ປິ. ເຫຏ຺ຐິມໍ ຫິ ປຄຸຓໍ ຌານໍ ອຕ຺ຕໂນ ໂວທານວເສນ ອຸປຣິມສ຺ສ ຌານສ຺ສ ປທຏ຺ຐານໂຕ ‘‘ວຸຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕມ຺ຫາ ຕມ຺ຫາ ປນ ສມາຘິມ຺ຫາ ຠວງ຺ຄວເສເນວ ວຸຏ຺ຐານໂຕ ຠວງ຺ຄມ຺ປິ. ນິໂຣຘໂຕ ປນ ຜລສມາປຕ຺ຕິຍາວ ວຸຏ຺ຐຫນ຺ຕິ. ອິທໍ ປາຬິມຸຕ຺ຕກວຸຏ຺ຐານໍ ນາມ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ຠຄວາ ຍຖາຠູຕໍ ສພ຺ພາກາເຣນ ປຊານາຕິ. ສຕ຺ຕມພລໍ.

ອຏ຺ຐເມ ປຸພ຺ເພນິວາສານຸສ຺ສຕີຕິ ປຸພ຺ເພນິວຸຕ຺ຖກ຺ຂນ຺ຘານຸສ຺ສຣຓໍ, ຕໍ ນາມໂຄຕ຺ຕວຓ຺ຓາຫາຣສຸຂທຸກ຺ຂາທີຫິ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຠເວ ວິຊ຺ຊມາເນຫິ ອນນ຺ເຕຫິ ອາກາເຣຫິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕີຕິ. ອຏ຺ຐມພລໍ.

ນວເມ ຈຸຕູປປາຕນ຺ຕິ ຈຸຕິຎ຺ຈ ອຸປປາຕຎ຺ຈ, ຕໍ ຈວມານອຸປປຊ຺ຊມານຫີນປຓີຕສຸວຓ຺ຓທຸພ຺ພຓ຺ຓາທິໂຕ ອນນ຺ຕປເຠເທ ຍຖາກມ຺ມູປເຄ ສຕ຺ເຕ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸຎາເຓນ ວຓ຺ຓາຍຕນຄ຺ຄຫຓມຸເຂນ ທິສ຺ວາ ສພ຺ພາກາຣໂຕ ປຊານາຕີຕິ. ນວມພລໍ.

ທສເມ ອາສວານໍ ຂຍນ຺ຕິ ອາສວນິໂຣຘໍ ນິພ຺ພານໍ, ຕໍ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄຎາເຓນ ຈຕຸສຈ຺ຈປຏິເວຘໂຕ ປຊານາຕີຕິ. ທສມພລໍ.

ອິມານີຕິ ຍານິ ເຫຏ຺ຐາ ‘‘ຕຖາຄຕສ຺ສ ທສ ຕຖາຄຕພລານີ’’ຕິ ອໂວຈ, ອິມານິ ຕານີຕິ ອປ຺ປນໍ ກໂຣຕິ. ຍສ຺ມາ ເຈໂຕປຣິຍຎາຓາທີນິ ສາວກາທີນມ຺ປິ ຍຖາຣຫໍ ວິຊ຺ຊມານານິປິ ສວິສຍໍ ກິຎ຺ຈິເທວ ຊານນ຺ຕິ, ນ ຈ ສພ຺ພາກາຣໂຕ. ພຸທ຺ຘານໍ ປນ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓໍ ວິຍ ສພ຺ພຘມ຺ເມສຸ ຍຖາສກໍ ວິສເຍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ສພ຺ພາກາຣໂຕ ເອກກ຺ຂເຓ ອປ຺ປຏິຫຕໍ ປວຕ຺ຕຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ຕຖາຄຕພລານີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ຍທິ ເອວໍ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓສ຺ເສວາຍໍ ປເຠໂທ ໂຫຕິ, ກສ຺ມາ ປນ ‘‘ທສພລຎາຓານີ’’ຕິ ວິສຸໍ ວິຠຕ຺ຕານີຕິ? ວິສຍກິຈ຺ຈຠູມິເຠທໂຕ ເນສໍ ອຎ຺ຎຕ຺ຕາ. ທສພລຎາເຓສຸ ຫິ ປຐມໍ ກາຣຓາກາຣຓເມວ ຊານາຕິ, ທຸຕິຍໍ ກມ຺ມນ຺ຕຣວິປາກນ຺ຕຣເມວ ຊານາຕິ, ຕຕິຍໍ ກມ຺ມປຣິຈ຺ເຉທເມວ, ຈຕຸຕ຺ຖໍ ນານຕ຺ຕກາຣຓເມວ, ປຎ຺ຈມໍ ສຕ຺ຕານໍ ອຊ຺ຌາສຍາຘິມຸຕ຺ຕິເມວ, ຉຏ຺ຐໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ຕິກ຺ຂມຸທຸຠາວເມວ, ສຕ຺ຕມໍ ຌານາທີຫິ ສທ຺ຘິໍ ເຕສໍ ສໍກິເລສາທິເມວ, ອຏ຺ຐມໍ ປຸພ຺ເພນິວຸຕ຺ຖກ຺ຂນ຺ຘສນ຺ຕຕິເມວ, ນວມໍ ສຕ຺ຕານໍ ຈຸຕິປຏິສນ຺ຘິເມວ, ທສມໍ ສຈ຺ຈປຣິຈ຺ເຉທເມວ, ນາຎ຺ຎໍ.

ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓໍ ປນ ເອເຕຫິ ຊານິຕພ຺ພຎ຺ຈ ຕໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິຎ຺ຈ ສພ຺ພໍ ອຕີຕາທິເຠທໍ ເອກກ຺ຂເຓ ສພ຺ພາກາຣໂຕ ຊານາຕິ, ເອເຕສໍ ປນ ກິຈ຺ຈໍ ນ ສພ຺ພໍ ກໂຣຕິ. ຕໍ ຫິ ຌານໍ ຫຸຕ຺ວາ ອປ຺ເປຕຸໍ, ອິທ຺ຘິ ຫຸຕ຺ວາ ວິກຸພ຺ພິຕຸໍ, ມຄ຺ໂຄ ຫຸຕ຺ວາ ກິເລເສ ເຂເປຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ທສພລຎາຓານິ ປນ ຕໍ ສພ຺ພໍ ຍຖາຣຫໍ ກາຕຸໍ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ. ເຕສຸ ຈ ປຏິປາຏິຍາ ສຕ຺ຕ ຎາຓານິ ກາມາວຈຣານິ, ຕໂຕ ທ຺ເວ ຣູປາວຈຣານິ, ອວສາເນ ເອກໍ ໂລກຸຕ຺ຕຣໍ. ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓໍ ປນ ກາມາວຈຣເມວາຕິ ເອວໍ ວິສຍກິຈ຺ຈຠູມິເຠທໂຕ ອຎ຺ຎເມວ ທສພລຎາຓໍ. ອຎ຺ຎໍ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓນ຺ຕິ. ອຍໍ ຕາວ ປທຕ຺ຖານຸສາຣໂຕ ວິນິຈ຺ຉໂຍ. ຘມ຺ມເຠທາທິໂຕ ປນ ສພ຺ໂພປິ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ເອກວິຘໂກຏ຺ຐາສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ເອຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕານຸສາຣໂຕວ ຎາຕພ຺ໂພ, ສຸຕ຺ຕນ຺ຕຠາຊນີຍາທໂຍ ຫິ ວິຠງ຺ຄນຍເຠທາ ເອຕ຺ຖ, ອິໂຕ ປເຣສຸ ຈ ວິຠງ຺ເຄສຸ ນຕ຺ຖີຕິ.

ຎາຓວິຠງ຺ຄມາຕິກຕ຺ຖວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.