໓. ສີລຏ຺ຐິຕິວຄ຺ໂຄ

໑. ສີລສຸຕ຺ຕໍ

໓໘໗. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ອາຍສ຺ມາ ຈ ອານນ຺ໂທ ອາຍສ຺ມາ ຈ ຠທ຺ໂທ ປາຏລິປຸຕ຺ເຕ ວິຫຣນ຺ຕິ ກຸກ຺ກຸຏາຣາເມ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ຠທ຺ໂທ ສາຍນ຺ຫສມຍໍ ປຏິສລ຺ລານາ ວຸຏ຺ຐິໂຕ ເຍນາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມຕາ ອານນ຺ເທນ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ໂມທິ. ສມ຺ໂມທນີຍໍ ກຖໍ ສາຣຓີຍໍ ວີຕິສາເຣຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ຠທ຺ໂທ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອານນ຺ທໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ຍານິມານິ, ອາວຸໂສ ອານນ຺ທ, ກຸສລານິ ສີລານິ ວຸຕ຺ຕານິ ຠຄວຕາ, ອິມານິ ກຸສລານິ ສີລານິ ກິມຕ຺ຖິຍານິ ວຸຕ຺ຕານິ ຠຄວຕາ’’ຕິ?

‘‘ສາຘຸ ສາຘຸ, ອາວຸໂສ ຠທ຺ທ! ຠທ຺ທໂກ ໂຂ ເຕ, ອາວຸໂສ ຠທ຺ທ, ອຸມ຺ມງ຺ໂຄ [ອຸມ຺ມຄ຺ໂຄ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ.)], ຠທ຺ທກໍ ປຏິຠານໍ, ກລ຺ຍາຓີ ປຣິປຸຈ຺ຉາ. ເອວຎ຺ຫິ ຕ຺ວໍ, ອາວຸໂສ ຠທ຺ທ, ປຸຈ຺ຉສິ – ‘ຍານິມານິ ອາວຸໂສ ອານນ຺ທ, ກຸສລານິ ສີລານິ ວຸຕ຺ຕານິ ຠຄວຕາ, ອິມານິ ກຸສລານິ ສີລານິ ກິມຕ຺ຖິຍານິ ວຸຕ຺ຕານິ ຠຄວຕາ’’’ຕິ? ‘‘ເອວມາວຸໂສ’’ຕິ. ‘‘ຍານິມານິ, ອາວຸໂສ ຠທ຺ທ, ກຸສລານິ ສີລານິ ວຸຕ຺ຕານິ ຠຄວຕາ, ອິມານິ ກຸສລານິ ສີລານິ ຍາວເທວ ຈຕຸນ຺ນໍ ສຕິປຏ຺ຐານານໍ ຠາວນາຍ ວຸຕ຺ຕານິ ຠຄວຕາ’’.

‘‘ກຕເມສໍ ຈຕຸນ຺ນໍ? ອິຘາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ກາເຍ ກາຍານຸປສ຺ສີ ວິຫຣຕິ ອາຕາປີ ສມ຺ປຊາໂນ ສຕິມາ, ວິເນຍ຺ຍ ໂລເກ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສໍ; ເວທນາສຸ…ເປ… ຈິຕ຺ເຕ…ເປ… ຘມ຺ເມສຸ ຘມ຺ມານຸປສ຺ສີ ວິຫຣຕິ ອາຕາປີ ສມ຺ປຊາໂນ ສຕິມາ, ວິເນຍ຺ຍ ໂລເກ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສໍ. ຍານິມານິ, ອາວຸໂສ ຠທ຺ທ, ກຸສລານິ ສີລານິ ວຸຕ຺ຕານິ ຠຄວຕາ, ອິມານິ ກຸສລານິ ສີລານິ ຍາວເທວ ອິເມສໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ສຕິປຏ຺ຐານານໍ ຠາວນາຍ ວຸຕ຺ຕານິ ຠຄວຕາ’’ຕິ. ປຐມໍ.

໒. ຈິຣຏ຺ຐິຕິສຸຕ຺ຕໍ

໓໘໘. ຕໍເຍວ ນິທານໍ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ຠທ຺ໂທ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອານນ຺ທໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ໂກ ນຸ ໂຂ, ອາວຸໂສ ອານນ຺ທ, ເຫຕຸ, ໂກ ປຈ຺ຈໂຍ ເຍນ ຕຖາຄເຕ ປຣິນິພ຺ພຸເຕ ສທ຺ຘມ຺ໂມ ນ ຈິຣຏ຺ຐິຕິໂກ ໂຫຕິ? ໂກ ປນາວຸໂສ ອານນ຺ທ, ເຫຕຸ, ໂກ ປຈ຺ຈໂຍ ເຍນ ຕຖາຄເຕ ປຣິນິພ຺ພຸເຕ ສທ຺ຘມ຺ໂມ ຈິຣຏ຺ຐິຕິໂກ ໂຫຕີ’’ຕິ?

‘‘ສາຘຸ ສາຘຸ, ອາວຸໂສ ຠທ຺ທ! ຠທ຺ທໂກ ໂຂ ເຕ, ອາວຸໂສ ຠທ຺ທ, ອຸມ຺ມງ຺ໂຄ, ຠທ຺ທກໍ ປຏິຠານໍ, ກລ຺ຍາຓີ ປຣິປຸຈ຺ຉາ. ເອວຎ຺ຫິ ຕ຺ວໍ, ອາວຸໂສ ຠທ຺ທ, ປຸຈ຺ຉສິ – ‘ໂກ ນຸ ໂຂ, ອາວຸໂສ ອານນ຺ທ, ເຫຕຸ, ໂກ ປຈ຺ຈໂຍ ເຍນ ຕຖາຄເຕ ປຣິນິພ຺ພຸເຕ ສທ຺ຘມ຺ໂມ ນ ຈິຣຏ຺ຐິຕິໂກ ໂຫຕິ? ໂກ ປນາວຸໂສ ອານນ຺ທ, ເຫຕຸ, ໂກ ປຈ຺ຈໂຍ ເຍນ ຕຖາຄເຕ ປຣິນິພ຺ພຸເຕ ສທ຺ຘມ຺ໂມ ຈິຣຏ຺ຐິຕິໂກ ໂຫຕີ’’’ຕິ? ‘‘ເອວມາວຸໂສ’’ຕິ. ‘‘ຈຕຸນ຺ນໍ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ສຕິປຏ຺ຐານານໍ ອຠາວິຕຕ຺ຕາ ອພຫຸລີກຕຕ຺ຕາ ຕຖາຄເຕ ປຣິນິພ຺ພຸເຕ ສທ຺ຘມ຺ໂມ ນ ຈິຣຏ຺ຐິຕິໂກ ໂຫຕິ. ຈຕຸນ຺ນຎ຺ຈ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ສຕິປຏ຺ຐານານໍ ຠາວິຕຕ຺ຕາ ພຫຸລີກຕຕ຺ຕາ ຕຖາຄເຕ ປຣິນິພ຺ພຸເຕ ສທ຺ຘມ຺ໂມ ຈິຣຏ຺ຐິຕິໂກ ໂຫຕິ’’.

‘‘ກຕເມສໍ ຈຕຸນ຺ນໍ? ອິຘາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ກາເຍ ກາຍານຸປສ຺ສີ ວິຫຣຕິ ອາຕາປີ ສມ຺ປຊາໂນ ສຕິມາ, ວິເນຍ຺ຍ ໂລເກ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສໍ; ເວທນາສຸ…ເປ… ຈິຕ຺ເຕ…ເປ… ຘມ຺ເມສຸ ຘມ຺ມານຸປສ຺ສີ ວິຫຣຕິ ອາຕາປີ ສມ຺ປຊາໂນ ສຕິມາ, ວິເນຍ຺ຍ ໂລເກ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສໍ. ອິເມສໍ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ຈຕຸນ຺ນໍ ສຕິປຏ຺ຐານານໍ ອຠາວິຕຕ຺ຕາ ອພຫຸລີກຕຕ຺ຕາ ຕຖາຄເຕ ປຣິນິພ຺ພຸເຕ ສທ຺ຘມ຺ໂມ ນ ຈິຣຏ຺ຐິຕິໂກ ໂຫຕິ. ອິເມສຎ຺ຈ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ຈຕຸນ຺ນໍ ສຕິປຏ຺ຐານານໍ ຠາວິຕຕ຺ຕາ ພຫຸລີກຕຕ຺ຕາ ຕຖາຄເຕ ປຣິນິພ຺ພຸເຕ ສທ຺ຘມ຺ໂມ ຈິຣຏ຺ຐິຕິໂກ ໂຫຕີ’’ຕິ. ທຸຕິຍໍ.

໓. ປຣິຫານສຸຕ຺ຕໍ

໓໘໙. ເອກໍ ສມຍໍ ອາຍສ຺ມາ ຈ ອານນ຺ໂທ ອາຍສ຺ມາ ຈ ຠທ຺ໂທ ປາຏລິປຸຕ຺ເຕ ວິຫຣນ຺ຕິ ກຸກ຺ກຸຏາຣາເມ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ຠທ຺ໂທ ສາຍນ຺ຫສມຍໍ ປຏິສລ຺ລານາ ວຸຏ຺ຐິໂຕ ເຍນາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມຕາ ອານນ຺ເທນ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ໂມທິ. ສມ຺ໂມທນີຍໍ ກຖໍ ສາຣຓີຍໍ ວີຕິສາເຣຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ຠທ຺ໂທ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອານນ຺ທໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ໂກ ນຸ ໂຂ, ອາວຸໂສ ອານນ຺ທ, ເຫຕຸ, ໂກ ປຈ຺ຈໂຍ ເຍນ ສທ຺ຘມ຺ມປຣິຫານໍ ໂຫຕິ? ໂກ ນຸ ໂຂ, ອາວຸໂສ ອານນ຺ທ, ເຫຕຸ, ໂກ ປຈ຺ຈໂຍ ເຍນ ສທ຺ຘມ຺ມອປຣິຫານໍ ໂຫຕີ’’ຕິ?

‘‘ສາຘຸ ສາຘຸ, ອາວຸໂສ ຠທ຺ທ! ຠທ຺ທໂກ ໂຂ ເຕ, ອາວຸໂສ ຠທ຺ທ, ອຸມ຺ມງ຺ໂຄ, ຠທ຺ທກໍ ປຏິຠານໍ, ກລ຺ຍາຓີ ປຣິປຸຈ຺ຉາ. ເອວຎ຺ຫິ ຕ຺ວໍ, ອາວຸໂສ ຠທ຺ທ, ປຸຈ຺ຉສິ – ‘ໂກ ນຸ ໂຂ, ອາວຸໂສ ອານນ຺ທ, ເຫຕຸ, ໂກ ປຈ຺ຈໂຍ ເຍນ ສທ຺ຘມ຺ມປຣິຫານໍ ໂຫຕິ? ໂກ ປນາວຸໂສ ອານນ຺ທ, ເຫຕຸ, ໂກ ປຈ຺ຈໂຍ ເຍນ ສທ຺ຘມ຺ມອປຣິຫານໍ ໂຫຕີ’’’ຕິ? ‘‘ເອວມາວຸໂສ’’ຕິ. ‘‘ຈຕຸນ຺ນໍ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ສຕິປຏ຺ຐານານໍ ອຠາວິຕຕ຺ຕາ ອພຫຸລີກຕຕ຺ຕາ ສທ຺ຘມ຺ມປຣິຫານໍ ໂຫຕິ. ຈຕຸນ຺ນຎ຺ຈ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ສຕິປຏ຺ຐານານໍ ຠາວິຕຕ຺ຕາ ພຫຸລີກຕຕ຺ຕາ ສທ຺ຘມ຺ມອປຣິຫານໍ ໂຫຕິ’’.

‘‘ກຕເມສໍ ຈຕຸນ຺ນໍ? ອິຘາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ກາເຍ ກາຍານຸປສ຺ສີ ວິຫຣຕິ ອາຕາປີ ສມ຺ປຊາໂນ ສຕິມາ, ວິເນຍ຺ຍ ໂລເກ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສໍ; ເວທນາສຸ…ເປ… ຈິຕ຺ເຕ…ເປ… ຘມ຺ເມສຸ ຘມ຺ມານຸປສ຺ສີ ວິຫຣຕິ ອາຕາປີ ສມ຺ປຊາໂນ ສຕິມາ, ວິເນຍ຺ຍ ໂລເກ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສໍ. ອິເມສໍ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ຈຕຸນ຺ນໍ ສຕິປຏ຺ຐານານໍ ອຠາວິຕຕ຺ຕາ ອພຫຸລີກຕຕ຺ຕາ ສທ຺ຘມ຺ມປຣິຫານໍ ໂຫຕິ. ອິເມສຎ຺ຈ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ຈຕຸນ຺ນໍ ສຕິປຏ຺ຐານານໍ ຠາວິຕຕ຺ຕາ ພຫຸລີກຕຕ຺ຕາ ສທ຺ຘມ຺ມອປຣິຫານໍ ໂຫຕີ’’ຕິ. ຕຕິຍໍ.

໔. ສຸທ຺ຘສຸຕ຺ຕໍ

໓໙໐. ສາວຕ຺ຖິນິທານໍ. ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕິປຏ຺ຐານາ. ກຕເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ກາເຍ ກາຍານຸປສ຺ສີ ວິຫຣຕິ ອາຕາປີ ສມ຺ປຊາໂນ ສຕິມາ, ວິເນຍ຺ຍ ໂລເກ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສໍ; ເວທນາສຸ …ເປ… ຈິຕ຺ເຕ …ເປ… ຘມ຺ເມສຸ ຘມ຺ມານຸປສ຺ສີ ວິຫຣຕິ ອາຕາປີ ສມ຺ປຊາໂນ ສຕິມາ, ວິເນຍ຺ຍ ໂລເກ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສໍ. ອິເມ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຕິປຏ຺ຐານາ’’ຕິ. ຈຕຸຕ຺ຖໍ.

໕. ອຎ຺ຎຕຣພ຺ຣາຫ຺ມຓສຸຕ຺ຕໍ

໓໙໑. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ. ອຖ ໂຂ ອຎ຺ຎຕໂຣ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວຕາ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ໂມທິ. ສມ຺ໂມທນີຍໍ ກຖໍ ສາຣຓີຍໍ ວີຕິສາເຣຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ໂສ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ໂກ ນຸ ໂຂ, ໂຠ ໂຄຕມ, ເຫຕຸ, ໂກ ປຈ຺ຈໂຍ ເຍນ ຕຖາຄເຕ ປຣິນິພ຺ພຸເຕ ສທ຺ຘມ຺ໂມ ນ ຈິຣຏ຺ຐິຕິໂກ ໂຫຕິ? ໂກ ປນ, ໂຠ ໂຄຕມ, ເຫຕຸ, ໂກ ປຈ຺ຈໂຍ ເຍນ ຕຖາຄເຕ ປຣິນິພ຺ພຸເຕ ສທ຺ຘມ຺ໂມ ຈິຣຏ຺ຐິຕິໂກ ໂຫຕີ’’ຕິ?

‘‘ຈຕຸນ຺ນໍ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ສຕິປຏ຺ຐານານໍ ອຠາວິຕຕ຺ຕາ ອພຫຸລີກຕຕ຺ຕາ ຕຖາຄເຕ ປຣິນິພ຺ພຸເຕ ສທ຺ຘມ຺ໂມ ນ ຈິຣຏ຺ຐິຕິໂກ ໂຫຕິ. ຈຕຸນ຺ນຎ຺ຈ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ສຕິປຏ຺ຐານານໍ ຠາວິຕຕ຺ຕາ ພຫຸລີກຕຕ຺ຕາ ຕຖາຄເຕ ປຣິນິພ຺ພຸເຕ ສທ຺ຘມ຺ໂມ ຈິຣຏ຺ຐິຕິໂກ ໂຫຕິ.

‘‘ກຕເມສໍ ຈຕຸນ຺ນໍ? ອິຘ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຠິກ຺ຂຸ ກາເຍ ກາຍານຸປສ຺ສີ ວິຫຣຕິ ອາຕາປີ ສມ຺ປຊາໂນ ສຕິມາ, ວິເນຍ຺ຍ ໂລເກ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສໍ; ເວທນາສຸ…ເປ… ຈິຕ຺ເຕ…ເປ… ຘມ຺ເມສຸ ຘມ຺ມານຸປສ຺ສີ ວິຫຣຕິ ອາຕາປີ ສມ຺ປຊາໂນ ສຕິມາ, ວິເນຍ຺ຍ ໂລເກ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສໍ. ອິເມສໍ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຈຕຸນ຺ນໍ ສຕິປຏ຺ຐານານໍ ອຠາວິຕຕ຺ຕາ ອພຫຸລີກຕຕ຺ຕາ ຕຖາຄເຕ ປຣິນິພ຺ພຸເຕ ສທ຺ຘມ຺ໂມ ນ ຈິຣຏ຺ຐິຕິໂກ ໂຫຕິ. ອິເມສຎ຺ຈ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຈຕຸນ຺ນໍ ສຕິປຏ຺ຐານານໍ ຠາວິຕຕ຺ຕາ ພຫຸລີກຕຕ຺ຕາ ຕຖາຄເຕ ປຣິນິພ຺ພຸເຕ ສທ຺ຘມ຺ໂມ ຈິຣຏ຺ຐິຕິໂກ ໂຫຕີ’’ຕິ.

ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ໂສ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ, ໂຠ ໂຄຕມ…ເປ… ອຸປາສກໍ ມໍ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ຘາເຣຕຸ ອຊ຺ຊຕຄ຺ເຄ ປາຓຸເປຕໍ ສຣຓໍ ຄຕ’’ນ຺ຕິ. ປຎ຺ຈມໍ.

໖. ປເທສສຸຕ຺ຕໍ

໓໙໒. ເອກໍ ສມຍໍ ອາຍສ຺ມາ ຈ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ອາຍສ຺ມາ ຈ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ອາຍສ຺ມາ ຈ ອນຸຣຸທ຺ໂຘ ສາເກເຕ ວິຫຣນ຺ຕິ ກຓ຺ຑກີວເນ [ກຓ຺ຏກີວເນ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)]. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ຈ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ອາຍສ຺ມາ ຈ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ສາຍນ຺ຫສມຍໍ ປຏິສລ຺ລານາ ວຸຏ຺ຐິຕາ ເຍນາຍສ຺ມາ ອນິຣຸທ຺ໂຘ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມຕາ ອນຸຣຸທ຺ເຘນ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ໂມທິໍສຸ. ສມ຺ໂມທນີຍໍ ກຖໍ ສາຣຓີຍໍ ວີຕິສາເຣຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອນຸຣຸທ຺ຘໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘‘ເສໂຂ, ເສໂຂ’ຕິ [ເສກ຺ໂຂ ເສກ຺ໂຂຕິ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)], ອາວຸໂສ ອນຸຣຸທ຺ຘ, ວຸຈ຺ຈຕິ. ກິຕ຺ຕາວຕາ ນຸ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ເສໂຂ ໂຫຕີ’’ຕິ? ‘‘ຈຕຸນ຺ນໍ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ສຕິປຏ຺ຐານານໍ ປເທສໍ ຠາວິຕຕ຺ຕາ ເສໂຂ ໂຫຕິ’’.

໗. ສມຕ຺ຕສຸຕ຺ຕໍ

໓໙໓. ຕໍເຍວ ນິທານໍ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອນຸຣຸທ຺ຘໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘‘ອເສໂຂ, ອເສໂຂ’ຕິ, ອາວຸໂສ ອນຸຣຸທ຺ຘ, ວຸຈ຺ຈຕິ. ກິຕ຺ຕາວຕາ ນຸ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ອເສໂຂ ໂຫຕີ’’ຕິ? ‘‘ຈຕຸນ຺ນໍ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ສຕິປຏ຺ຐານານໍ ສມຕ຺ຕໍ ຠາວິຕຕ຺ຕາ ອເສໂຂ ໂຫຕິ’’.

໘. ໂລກສຸຕ຺ຕໍ

໓໙໔. ຕໍເຍວ ນິທານໍ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອນຸຣຸທ຺ຘໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ກຕເມສໍ, ອາວຸໂສ ອນຸຣຸທ຺ຘ, ຘມ຺ມານໍ ຠາວິຕຕ຺ຕາ ພຫຸລີກຕຕ຺ຕາ ມຫາຠິຎ຺ຎຕໍ [ມຫາຠິຎ຺ຎາຕໍ (ປີ.)] ປຕ຺ໂຕ’’ຕິ? ‘‘ຈຕຸນ຺ນໍ, ອາວຸໂສ, ສຕິປຏ຺ຐານານໍ ຠາວິຕຕ຺ຕາ ພຫຸລີກຕຕ຺ຕາ ມຫາຠິຎ຺ຎຕໍ ປຕ຺ໂຕ’’.

‘‘ກຕເມສໍ ຈຕຸນ຺ນໍ? ອິຘາຫໍ, ອາວຸໂສ, ກາເຍ ກາຍານຸປສ຺ສີ ວິຫຣາມິ ອາຕາປີ ສມ຺ປຊາໂນ ສຕິມາ, ວິເນຍ຺ຍ ໂລເກ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສໍ; ເວທນາສຸ…ເປ… ຈິຕ຺ເຕ…ເປ… ຘມ຺ເມສຸ ຘມ຺ມານຸປສ຺ສີ ວິຫຣາມິ ອາຕາປີ ສມ຺ປຊາໂນ ສຕິມາ, ວິເນຍ຺ຍ ໂລເກ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສໍ. ອິເມສໍ ຂ຺ວາຫໍ, ອາວຸໂສ, ຈຕຸນ຺ນໍ ສຕິປຏ຺ຐານານໍ ຠາວິຕຕ຺ຕາ ພຫຸລີກຕຕ຺ຕາ ມຫາຠິຎ຺ຎຕໍ ປຕ຺ໂຕ. ອິເມສຎ຺ຈ ປນາຫໍ, ອາວຸໂສ, ຈຕຸນ຺ນໍ ສຕິປຏ຺ຐານານໍ ຠາວິຕຕ຺ຕາ ພຫຸລີກຕຕ຺ຕາ ສຫສ຺ສໍ ໂລກໍ ອຠິຊານາມີ’’ຕິ. ອຏ຺ຐມໍ.

໙. ສິຣິວຑ຺ຒສຸຕ຺ຕໍ

໓໙໕. ເອກໍ ສມຍໍ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ຣາຊຄເຫ ວິຫຣຕິ ເວຬຸວເນ ກລນ຺ທກນິວາເປ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ສິຣິວຑ຺ໂຒ [ສິຣີວຑ຺ໂຒ (ກ.)] ຄຫປຕິ ອາພາຘິໂກ ໂຫຕິ ທຸກ຺ຂິໂຕ ພາຬ຺ຫຄິລາໂນ. ອຖ ໂຂ ສິຣິວຑ຺ໂຒ ຄຫປຕິ ອຎ຺ຎຕຣໍ ປຸຣິສໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ເອຫິ ຕ຺ວໍ, ອມ຺ໂຠ ປຸຣິສ, ເຍນາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ເຕນຸປສງ຺ກມ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ມມ ວຈເນນ ອາຍສ຺ມໂຕ ອານນ຺ທສ຺ສ ປາເທ ສິຣສາ ວນ຺ທ – ‘ສິຣິວຑ຺ໂຒ, ຠນ຺ເຕ, ຄຫປຕິ ອາພາຘິໂກ ທຸກ຺ຂິໂຕ ພາຬ຺ຫຄິລາໂນ. ໂສ ອາຍສ຺ມໂຕ ອານນ຺ທສ຺ສ ປາເທ ສິຣສາ ວນ຺ທຕີ’ຕິ. ເອວຎ຺ຈ ວເທຫິ – ‘ສາຘຸ ກິຣ, ຠນ຺ເຕ, ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ເຍນ ສິຣິວຑ຺ຒສ຺ສ ຄຫປຕິສ຺ສ ນິເວສນໍ ເຕນຸປສງ຺ກມຕຸ ອນຸກມ຺ປໍ ອຸປາທາຍາ’’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ໂຂ ໂສ ປຸຣິໂສ ສິຣິວຑ຺ຒສ຺ສ ຄຫປຕິສ຺ສ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ເຍນາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອານນ຺ທໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ໂສ ປຸຣິໂສ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອານນ຺ທໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ສິຣິວຑ຺ໂຒ, ຠນ຺ເຕ, ຄຫປຕິ ອາພາຘິໂກ ທຸກ຺ຂິໂຕ ພາຬ຺ຫຄິລາໂນ, ໂສ ອາຍສ຺ມໂຕ ອານນ຺ທສ຺ສ ປາເທ ສິຣສາ ວນ຺ທຕິ. ເອວຎ຺ຈ ວເທຕິ – ‘ສາຘຸ ກິຣ, ຠນ຺ເຕ, ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ເຍນ ສິຣິວຑ຺ຒສ຺ສ ຄຫປຕິສ຺ສ ນິເວສນໍ ເຕນຸປສງ຺ກມຕຸ ອນຸກມ຺ປໍ ອຸປາທາຍາ’’’ຕິ. ອຘິວາເສສິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ຕຸຓ຺ຫີຠາເວນ.

ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ເຍນ ສິຣິວຑ຺ຒສ຺ສ ຄຫປຕິສ຺ສ ນິເວສນໍ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ ນິສີທິ. ນິສຊ຺ຊ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ສິຣິວຑ຺ຒໍ ຄຫປຕິໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ກຈ຺ຈິ ເຕ, ຄຫປຕິ, ຂມນີຍໍ ກຈ຺ຈິ ຍາປນີຍໍ, ກຈ຺ຈິ ທຸກ຺ຂາ ເວທນາ ປຏິກ຺ກມນ຺ຕິ, ໂນ ອຠິກ຺ກມນ຺ຕິ; ປຏິກ຺ກໂມສານໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ໂນ ອຠິກ຺ກໂມ’’ຕິ? ‘‘ນ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຂມນີຍໍ ນ ຍາປນີຍໍ. ພາຬ຺ຫາ ເມ ທຸກ຺ຂາ ເວທນາ ອຠິກ຺ກມນ຺ຕິ, ໂນ ປຏິກ຺ກມນ຺ຕິ; ອຠິກ຺ກໂມສານໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ໂນ ປຏິກ຺ກໂມ’’ຕິ.

‘‘ຕສ຺ມາຕິຫ ເຕ, ຄຫປຕິ, ເອວໍ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ – ‘ກາເຍ ກາຍານຸປສ຺ສີ ວິຫຣິສ຺ສາມິ ອາຕາປີ ສມ຺ປຊາໂນ ສຕິມາ, ວິເນຍ຺ຍ ໂລເກ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສໍ; ເວທນາສຸ…ເປ… ຈິຕ຺ເຕ…ເປ… ຘມ຺ເມສຸ ຘມ຺ມານຸປສ຺ສີ ວິຫຣິສ຺ສາມິ ອາຕາປີ ສມ຺ປຊາໂນ ສຕິມາ, ວິເນຍ຺ຍ ໂລເກ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສ’ນ຺ຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ເຕ, ຄຫປຕິ, ສິກ຺ຂິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ.

‘‘ເຍເມ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວຕາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຕິປຏ຺ຐານາ ເທສິຕາ ສໍວິຊ຺ຊນ຺ຕິ, ເຕ ຘມ຺ມາ [ສໍວິຊ຺ຊນ຺ເຕ ຣຕນຘມ຺ມາ (ສີ.)] ມຍິ, ອຫຎ຺ຈ ເຕສຸ ຘມ຺ເມສຸ ສນ຺ທິສ຺ສາມິ. ອຫຎ຺ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ກາເຍ ກາຍານຸປສ຺ສີ ວິຫຣາມິ ອາຕາປີ ສມ຺ປຊາໂນ ສຕິມາ, ວິເນຍ຺ຍ ໂລເກ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສໍ; ເວທນາສຸ…ເປ… ຈິຕ຺ເຕ…ເປ… ຘມ຺ເມສຸ ຘມ຺ມານຸປສ຺ສີ ວິຫຣາມິ ອາຕາປີ ສມ຺ປຊາໂນ ສຕິມາ, ວິເນຍ຺ຍ ໂລເກ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສໍ. ຍານິ ຈິມານິ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວຕາ ປຎ຺ໂຈຣມ຺ຠາຄິຍານິ ສໍໂຍຊນານິ ເທສິຕານິ, ນາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ເຕສໍ ກິຎ຺ຈິ ອຕ຺ຕນິ ອປ຺ປຫີນໍ ສມນຸປສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ລາຠາ ເຕ, ຄຫປຕິ, ສຸລທ຺ຘໍ ເຕ, ຄຫປຕິ! ອນາຄາມິຜລໍ ຕຍາ, ຄຫປຕິ, ພ຺ຍາກຕ’’ນ຺ຕິ. ນວມໍ.

໑໐. ມານທິນ຺ນສຸຕ຺ຕໍ

໓໙໖. ຕໍເຍວ ນິທານໍ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ມານທິນ຺ໂນ ຄຫປຕິ ອາພາຘິໂກ ໂຫຕິ ທຸກ຺ຂິໂຕ ພາຬ຺ຫຄິລາໂນ. ອຖ ໂຂ ມານທິນ຺ໂນ ຄຫປຕິ ອຎ຺ຎຕຣໍ ປຸຣິສໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ເອຫິ ຕ຺ວໍ, ອມ຺ໂຠ ປຸຣິສ…ເປ… ນ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຂມນີຍໍ ນ ຍາປນີຍໍ. ພາຬ຺ຫາ ເມ ທຸກ຺ຂາ ເວທນາ ອຠິກ຺ກມນ຺ຕິ, ໂນ ປຏິກ຺ກມນ຺ຕິ; ອຠິກ຺ກໂມສານໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ໂນ ປຏິກ຺ກໂມຕິ. ເອວຣູປາຍ ຈາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ທຸກ຺ຂາຍ ເວທນາຍ ຜຸຏ຺ໂຐ ສມາໂນ ກາເຍ ກາຍານຸປສ຺ສີ ວິຫຣາມິ ອາຕາປີ ສມ຺ປຊາໂນ ສຕິມາ, ວິເນຍ຺ຍ ໂລເກ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສໍ; ເວທນາສຸ…ເປ… ຈິຕ຺ເຕ…ເປ… ຘມ຺ເມສຸ ຘມ຺ມານຸປສ຺ສີ ວິຫຣາມິ ອາຕາປີ ສມ຺ປຊາໂນ ສຕິມາ, ວິເນຍ຺ຍ ໂລເກ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສໍ. ຍານິ ຈິມານິ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວຕາ ປຎ຺ໂຈຣມ຺ຠາຄິຍານິ ສໍໂຍຊນານິ ເທສິຕານິ, ນາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ເຕສໍ ກິຎ຺ຈິ ອຕ຺ຕນິ ອປ຺ປຫີນໍ ສມນຸປສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ລາຠາ ເຕ, ຄຫປຕິ, ສຸລທ຺ຘໍ ເຕ, ຄຫປຕິ! ອນາຄາມິຜລໍ ຕຍາ, ຄຫປຕິ, ພ຺ຍາກຕ’’ນ຺ຕິ. ທສມໍ.

ສີລຏ຺ຐິຕິວຄ຺ໂຄ ຕຕິໂຍ.

ຕສ຺ສຸທ຺ທານໍ –

ສີລໍ ຐິຕິ ປຣິຫານໍ, ສຸທ຺ຘໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓປເທສໍ;

ສມຕ຺ຕໍ ໂລໂກ ສິຣິວຑ຺ໂຒ, ມານທິນ຺ເນນ ເຕ ທສາຕິ.