໓. ສຣຓານິວຄ຺ໂຄ

໑. ປຐມມຫານາມສຸຕ຺ຕໍ

໑໐໑໗. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ສກ຺ເກສຸ ວິຫຣຕິ ກປິລວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ນິຄ຺ໂຣຘາຣາເມ. ອຖ ໂຂ ມຫານາໂມ ສກ຺ໂກ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ມຫານາໂມ ສກ຺ໂກ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອິທໍ, ຠນ຺ເຕ, ກປິລວຕ຺ຖຸ ອິທ຺ຘຎ຺ເຈວ ຜີຕຎ຺ຈ ພາຫຸຊຎ຺ຎໍ ອາກິຓ຺ຓມນຸສ຺ສໍ ສມ຺ພາຘພ຺ຍູຫໍ. ໂສ ຂ຺ວາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວນ຺ຕໍ ວາ ປຍິຣຸປາສິຕ຺ວາ ມໂນຠາວນີເຍ ວາ ຠິກ຺ຂູ ສາຍນ຺ຫສມຍໍ ກປິລວຕ຺ຖຸໍ ປວິສນ຺ໂຕ; ຠນ຺ເຕນປິ [ວິພ຺ຠນ຺ເຕນປິ (ສີ.), ຠມນ຺ເຕນປິ (ກ.)] ຫຕ຺ຖິນາ ສມາຄຈ຺ຉາມິ; ຠນ຺ເຕນປິ ອສ຺ເສນ ສມາຄຈ຺ຉາມິ; ຠນ຺ເຕນປິ ຣເຖນ ສມາຄຈ຺ຉາມິ; ຠນ຺ເຕນປິ ສກເຏນ ສມາຄຈ຺ຉາມິ; ຠນ຺ເຕນປິ ປຸຣິເສນ ສມາຄຈ຺ຉາມິ. ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ມຸສ຺ສເຕວ [ມຸສເຕວ (?)] ຠຄວນ຺ຕໍ ອາຣພ຺ຠ ສຕິ, ມຸສ຺ສຕິ [ມຸສຕິ (?)] ຘມ຺ມໍ ອາຣພ຺ຠ ສຕິ, ມຸສ຺ສຕິ ສງ຺ຆໍ ອາຣພ຺ຠ ສຕິ. ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ອິມມ຺ຫິ ຈາຫໍ ສມເຍ ກາລໍ ກເຣຍ຺ຍໍ, ກາ ມຍ຺ຫໍ ຄຕິ, ໂກ ອຠິສມ຺ປຣາໂຍ’’’ຕິ?

‘‘ມາ ຠາຍິ, ມຫານາມ, ມາ ຠາຍິ, ມຫານາມ! ອປາປກໍ ເຕ ມຣຓໍ ຠວິສ຺ສຕິ ອປາປິກາ ກາລໍກິຣິຍາ [ກາລກິຣິຍາ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ.)]. ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ, ມຫານາມ, ທີຆຣຕ຺ຕໍ ສທ຺ຘາປຣິຠາວິຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ສີລປຣິຠາວິຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ສຸຕປຣິຠາວິຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ຈາຄປຣິຠາວິຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ປຎ຺ຎາປຣິຠາວິຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ສ ໂຍ ຫິ ຂ຺ວາຍໍ ກາໂຍ ຣູປີ ຈາຕຸມຫາຠູຕິໂກ [ຈາຕຸມ຺ມຫາຠູຕິໂກ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ.)] ມາຕາເປຕ຺ຕິກສມ຺ຠໂວ ໂອທນກຸມ຺ມາສູປຈໂຍ ອນິຈ຺ຈຸຈ຺ຉາທນປຣິມທ຺ທນເຠທນວິທ຺ຘໍສນຘມ຺ໂມ. ຕໍ ອິເຘວ ກາກາ ວາ ຂາທນ຺ຕິ ຄິຊ຺ຌາ ວາ ຂາທນ຺ຕິ ກຸລລາ ວາ ຂາທນ຺ຕິ ສຸນຂາ ວາ ຂາທນ຺ຕິ ສິງ຺ຄາລາ [ສິຄາລາ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ວາ ຂາທນ຺ຕິ ວິວິຘາ ວາ ປາຓກຊາຕາ ຂາທນ຺ຕິ; ຍຎ຺ຈ ຂ຺ວສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ສທ຺ຘາປຣິຠາວິຕໍ…ເປ… ປຎ຺ຎາປຣິຠາວິຕໍ ຕໍ ອຸທ຺ຘຄາມິ ໂຫຕິ ວິເສສຄາມິ.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ມຫານາມ, ປຸຣິໂສ ສປ຺ປິກຸມ຺ຠໍ ວາ ເຕລກຸມ຺ຠໍ ວາ ຄມ຺ຠີຣໍ ອຸທກຣຫທໍ ໂອຄາຫິຕ຺ວາ ຠິນ຺ເທຍ຺ຍ. ຕຕ຺ຣ ຍາ ອສ຺ສ ສກ຺ຂຣາ ວາ ກຐລາ [ກຖລາ (ປີ. ກ.)] ວາ ສາ ອໂຘຄາມີ ອສ຺ສ, ຍຎ຺ຈ ຂ຺ວສ຺ສ ຕຕ຺ຣ ສປ຺ປິ ວາ ເຕລໍ ວາ ຕໍ ອຸທ຺ຘຄາມິ ອສ຺ສ ວິເສສຄາມິ. ເອວເມວ ໂຂ, ມຫານາມ, ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ສທ຺ຘາປຣິຠາວິຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ…ເປ… ປຎ຺ຎາປຣິຠາວິຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ຕສ຺ສ ໂຍ ຫິ ຂ຺ວາຍໍ ກາໂຍ ຣູປີ ຈາຕຸມຫາຠູຕິໂກ ມາຕາເປຕ຺ຕິກສມ຺ຠໂວ ໂອທນກຸມ຺ມາສູປຈໂຍ ອນິຈ຺ຈຸຈ຺ຉາທນປຣິມທ຺ທນເຠທນວິທ຺ຘໍສນຘມ຺ໂມ ຕໍ ອິເຘວ ກາກາ ວາ ຂາທນ຺ຕິ ຄິຊ຺ຌາ ວາ ຂາທນ຺ຕິ ກຸລລາ ວາ ຂາທນ຺ຕິ ສຸນຂາ ວາ ຂາທນ຺ຕິ ສິງ຺ຄາລາ ວາ ຂາທນ຺ຕິ ວິວິຘາ ວາ ປາຓກຊາຕາ ຂາທນ຺ຕິ; ຍຎ຺ຈ ຂ຺ວສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ສທ຺ຘາປຣິຠາວິຕໍ…ເປ… ປຎ຺ຎາປຣິຠາວິຕໍ ຕໍ ອຸທ຺ຘຄາມິ ໂຫຕິ ວິເສສຄາມິ. ຕຸຍ຺ຫໍ ໂຂ ປນ, ມຫານາມ, ທີຆຣຕ຺ຕໍ ສທ຺ຘາປຣິຠາວິຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ…ເປ… ປຎ຺ຎາປຣິຠາວິຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ. ມາ ຠາຍິ, ມຫານາມ, ມາ ຠາຍິ, ມຫານາມ! ອປາປກໍ ເຕ ມຣຓໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ອປາປິກາ ກາລໍກິຣິຍາ’’ຕິ. ປຐມໍ.

໒. ທຸຕິຍມຫານາມສຸຕ຺ຕໍ

໑໐໑໘. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ສກ຺ເກສຸ ວິຫຣຕິ ກປິລວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ນິຄ຺ໂຣຘາຣາເມ. ອຖ ໂຂ ມຫານາໂມ ສກ຺ໂກ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ມຫານາໂມ ສກ຺ໂກ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອິທໍ, ຠນ຺ເຕ, ກປິລວຕ຺ຖຸ ອິທ຺ຘຎ຺ເຈວ ຜີຕຎ຺ຈ ພາຫຸຊຎ຺ຎໍ ອາກິຓ຺ຓມນຸສ຺ສໍ ສມ຺ພາຘພ຺ຍູຫໍ. ໂສ ຂ຺ວາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວນ຺ຕໍ ວາ ປຍິຣຸປາສິຕ຺ວາ ມໂນຠາວນີເຍ ວາ ຠິກ຺ຂູ ສາຍນ຺ຫສມຍໍ ກປິລວຕ຺ຖຸໍ ປວິສນ຺ໂຕ; ຠນ຺ເຕນປິ ຫຕ຺ຖິນາ ສມາຄຈ຺ຉາມິ; ຠນ຺ເຕນປິ ອສ຺ເສນ ສມາຄຈ຺ຉາມິ; ຠນ຺ເຕນປິ ຣເຖນ ສມາຄຈ຺ຉາມິ; ຠນ຺ເຕ, ນປິ ສກເຏນ ສມາຄຈ຺ຉາມິ; ຠນ຺ເຕ, ນປິ ປຸຣິເສນ ສມາຄຈ຺ຉາມິ. ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ມຸສ຺ສເຕວ ຠຄວນ຺ຕໍ ອາຣພ຺ຠ ສຕິ, ມຸສ຺ສຕິ ຘມ຺ມໍ ອາຣພ຺ຠ ສຕິ, ມຸສ຺ສຕິ ສງ຺ຆໍ ອາຣພ຺ຠ ສຕິ. ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ອິມມ຺ຫິ ຈາຫໍ ສມເຍ ກາລໍ ກເຣຍ຺ຍໍ, ກາ ມຍ຺ຫໍ ຄຕິ, ໂກ ອຠິສມ຺ປຣາໂຍ’’’ຕິ?

‘‘ມາ ຠາຍິ, ມຫານາມ, ມາ ຠາຍິ, ມຫານາມ! ອປາປກໍ ເຕ ມຣຓໍ ຠວິສ຺ສຕິ ອປາປິກາ ກາລໍກິຣິຍາ. ຈຕູຫິ ໂຂ, ມຫານາມ, ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອຣິຍສາວໂກ ນິພ຺ພານນິນ຺ໂນ ໂຫຕິ ນິພ຺ພານໂປໂຓ ນິພ຺ພານປພ຺ຠາໂຣ. ກຕເມຫິ ຈຕູຫິ? ອິຘ, ມຫານາມ, ອຣິຍສາວໂກ ພຸທ຺ເຘ ອເວຈ຺ຈປ຺ປສາເທນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ – ອິຕິປິ ໂສ ຠຄວາ…ເປ… ສຕ຺ຖາ ເທວມນຸສ຺ສານໍ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາຕິ. ຘມ຺ເມ…ເປ… ສງ຺ເຆ …ເປ… ອຣິຍກນ຺ເຕຫິ ສີເລຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ ອຂຓ຺ເຑຫິ…ເປ… ສມາຘິສໍວຕ຺ຕນິເກຫິ.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ມຫານາມ, ຣຸກ຺ໂຂ ປາຈີນນິນ຺ໂນ ປາຈີນໂປໂຓ ປາຈີນປພ຺ຠາໂຣ, ໂສ ມູລຈ຺ຉິນ຺ໂນ ກຕເມນ ປປເຕຍ຺ຍາ’’ຕິ? ‘‘ເຍນ, ຠນ຺ເຕ, ນິນ຺ໂນ ເຍນ ໂປໂຓ ເຍນ ປພ຺ຠາໂຣ’’ຕິ. ‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ມຫານາມ, ອິເມຫິ ຈຕູຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອຣິຍສາວໂກ ນິພ຺ພານນິນ຺ໂນ ໂຫຕິ ນິພ຺ພານໂປໂຓ ນິພ຺ພານປພ຺ຠາໂຣ’’ຕິ. ທຸຕິຍໍ.

໓. ໂຄຘສກ຺ກສຸຕ຺ຕໍ

໑໐໑໙. ກປິລວຕ຺ຖຸນິທານໍ. ອຖ ໂຂ ມຫານາໂມ ສກ຺ໂກ ເຍນ ໂຄຘາ ສກ຺ໂກ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ໂຄຘໍ ສກ຺ກໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ກຕິຫິ [ກຕີຫິ (ປີ. ກ.) ຣູປສິທ຺ຘິ ໂອໂລເກຕພ຺ພາ] ຕ຺ວໍ, ໂຄເຘ, ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄຕໍ ໂສຕາປນ຺ນປຸຄ຺ຄລໍ ອາຊານາສິ ອວິນິປາຕຘມ຺ມໍ ນິຍຕໍ ສມ຺ໂພຘິປຣາຍຓ’’ນ຺ຕິ?

‘‘ຕີຫິ ຂ຺ວາຫໍ, ມຫານາມ, ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄຕໍ ໂສຕາປນ຺ນປຸຄ຺ຄລໍ ອາຊານາມິ ອວິນິປາຕຘມ຺ມໍ ນິຍຕໍ ສມ຺ໂພຘິປຣາຍຓໍ. ກຕເມຫິ ຕີຫິ? ອິຘ, ມຫານາມ, ອຣິຍສາວໂກ ພຸທ຺ເຘ ອເວຈ຺ຈປ຺ປສາເທນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ – ອິຕິປິ ໂສ ຠຄວາ…ເປ… ສຕ຺ຖາ ເທວມນຸສ຺ສານໍ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາຕິ. ຘມ຺ເມ…ເປ… ສງ຺ເຆ ອເວຈ຺ຈປ຺ປສາເທນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ – ສຸປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ຠຄວໂຕ ສາວກສງ຺ໂຆ…ເປ… ອນຸຕ຺ຕຣໍ ປຸຎ຺ຎກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ໂລກສ຺ສາຕິ. ອິເມຫິ ຂ຺ວາຫໍ, ມຫານາມ, ຕີຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄຕໍ ໂສຕາປນ຺ນປຸຄ຺ຄລໍ ອາຊານາມິ ອວິນິປາຕຘມ຺ມໍ ນິຍຕໍ ສມ຺ໂພຘິປຣາຍຓໍ.

‘‘ຕ຺ວໍ ປນ, ມຫານາມ, ກຕິຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄຕໍ ໂສຕາປນ຺ນປຸຄ຺ຄລໍ ອາຊານາສິ ອວິນິປາຕຘມ຺ມໍ ນິຍຕໍ ສມ຺ໂພຘິປຣາຍຓ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ຈຕູຫິ ຂ຺ວາຫໍ, ໂຄເຘ, ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄຕໍ ໂສຕາປນ຺ນປຸຄ຺ຄລໍ ອາຊານາມິ ອວິນິປາຕຘມ຺ມໍ ນິຍຕໍ ສມ຺ໂພຘິປຣາຍຓໍ. ກຕເມຫິ ຈຕູຫິ? ອິຘ, ໂຄເຘ, ອຣິຍສາວໂກ ພຸທ຺ເຘ ອເວຈ຺ຈປ຺ປສາເທນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ – ອິຕິປິ ໂສ ຠຄວາ…ເປ… ສຕ຺ຖາ ເທວມນຸສ຺ສານໍ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາຕິ. ຘມ຺ເມ…ເປ… ສງ຺ເຆ…ເປ… ອຣິຍກນ຺ເຕຫິ ສີເລຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ ອຂຓ຺ເຑຫິ…ເປ… ສມາຘິສໍວຕ຺ຕນິເກຫິ. ອິເມຫິ ຂ຺ວາຫໍ, ໂຄເຘ, ຈຕູຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄຕໍ ໂສຕາປນ຺ນປຸຄ຺ຄລໍ ອາຊານາມິ ອວິນິປາຕຘມ຺ມໍ ນິຍຕໍ ສມ຺ໂພຘິປຣາຍຓ’’ນ຺ຕິ.

‘‘ອາຄເມຫິ ຕ຺ວໍ, ມຫານາມ, ອາຄເມຫິ ຕ຺ວໍ, ມຫານາມ! ຠຄວາວ ເອຕໍ ຊາເນຍ຺ຍ ເອເຕຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄຕໍ ວາ ອສມນ຺ນາຄຕໍ ວາ’’ຕິ. ‘‘ອາຍາມ, ໂຄເຘ, ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກເມຍ຺ຍາມ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສ຺ສາມາ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ມຫານາໂມ ສກ຺ໂກ ໂຄຘາ ຈ ສກ຺ໂກ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ມຫານາໂມ ສກ຺ໂກ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ອິຘາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ເຍນ ໂຄຘາ ສກ຺ໂກ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ໂຄຘໍ ສກ຺ກໍ ເອຕທໂວຈໍ – ‘ກຕິຫິ ຕ຺ວໍ, ໂຄເຘ, ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄຕໍ ໂສຕາປນ຺ນປຸຄ຺ຄລໍ ອາຊານາສິ ອວິນິປາຕຘມ຺ມໍ ນິຍຕໍ ສມ຺ໂພຘິປຣາຍຓໍ’? ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ຠນ຺ເຕ, ໂຄຘາ ສກ຺ໂກ ມໍ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ເອວໍ ວຸຕ຺ຕາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ໂຄຘໍ ສກ຺ກໍ ເອຕທໂວຈໍ – ‘ຈຕູຫິ ຂ຺ວາຫໍ, ໂຄເຘ, ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄຕໍ ໂສຕາປນ຺ນປຸຄ຺ຄລໍ ອາຊານາມິ ອວິນິປາຕຘມ຺ມໍ ນິຍຕໍ ສມ຺ໂພຘິປຣາຍຓໍ. ກຕເມຫິ ຈຕູຫິ? ອິຘ, ໂຄເຘ, ອຣິຍສາວໂກ ພຸທ຺ເຘ ອເວຈ຺ຈປ຺ປສາເທນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ – ອິຕິປິ ໂສ ຠຄວາ…ເປ… ສຕ຺ຖາ ເທວມນຸສ຺ສານໍ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາຕິ. ຘມ຺ເມ…ເປ… ສງ຺ເຆ…ເປ… ອຣິຍກນ຺ເຕຫິ ສີເລຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ ອຂຓ຺ເຑຫິ…ເປ… ສມາຘິສໍວຕ຺ຕນິເກຫິ. ອິເມຫິ ຂ຺ວາຫໍ, ໂຄເຘ, ຈຕູຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄຕໍ ໂສຕາປນ຺ນປຸຄ຺ຄລໍ ອາຊານາມິ ອວິນິປາຕຘມ຺ມໍ ນິຍຕໍ ສມ຺ໂພຘິປຣາຍຓ’’’ນ຺ຕິ.

‘‘ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ຠນ຺ເຕ, ໂຄຘາ ສກ຺ໂກ ມໍ ເອຕທໂວຈ – ‘ອາຄເມຫິ ຕ຺ວໍ, ມຫານາມ, ອາຄເມຫິ ຕ຺ວໍ, ມຫານາມ! ຠຄວາວ ເອຕໍ ຊາເນຍ຺ຍ ເອເຕຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄຕໍ ວາ ອສມນ຺ນາຄຕໍ ວາ’’’ຕິ. ‘‘ອິຘ, ຠນ຺ເຕ, ໂກຈິເທວ ຘມ຺ໂມ ສມຸປ຺ປາໂທ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ເອກໂຕ ອສ຺ສ ຠຄວາ ເອກໂຕ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ຈ. ເຍເນວ ຠຄວາ ເຕເນວາຫໍ ອສ຺ສໍ. ເອວໍ ປສນ຺ນໍ ມໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ຘາເຣຕຸ. ອິຘ, ຠນ຺ເຕ, ໂກຈິເທວ ຘມ຺ໂມ ສມຸປ຺ປາໂທ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ເອກໂຕ ອສ຺ສ ຠຄວາ ເອກໂຕ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ໂຆ ຈ. ເຍເນວ ຠຄວາ ເຕເນວາຫໍ ອສ຺ສໍ. ເອວໍ ປສນ຺ນໍ ມໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ຘາເຣຕຸ. ອິຘ, ຠນ຺ເຕ, ໂກຈິເທວ ຘມ຺ໂມ ສມຸປ຺ປາໂທ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ເອກໂຕ ອສ຺ສ ຠຄວາ ເອກໂຕ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ໂຆ ຈ ອຸປາສກາ ຈ. ເຍເນວ ຠຄວາ ເຕເນວາຫໍ ອສ຺ສໍ. ເອວໍ ປສນ຺ນໍ ມໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ຘາເຣຕຸ. ອິຘ, ຠນ຺ເຕ, ໂກຈິເທວ ຘມ຺ໂມ ສມຸປ຺ປາໂທ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ເອກໂຕ ອສ຺ສ ຠຄວາ ເອກໂຕ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ໂຆ ອຸປາສກາ ອຸປາສິກາໂຍ ຈ. ເຍເນວ ຠຄວາ ເຕເນວາຫໍ ອສ຺ສໍ. ເອວໍ ປສນ຺ນໍ ມໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ຘາເຣຕຸ. ອິຘ, ຠນ຺ເຕ, ໂກຈິເທວ ຘມ຺ໂມ ສມຸປ຺ປາໂທ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ເອກໂຕ ອສ຺ສ ຠຄວາ ເອກໂຕ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ໂຆ ອຸປາສກາ ອຸປາສິກາໂຍ ສເທວໂກ ຈ ໂລໂກ ສມາຣໂກ ສພ຺ຣຫ຺ມໂກ ສສ຺ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓີ ປຊາ ສເທວມນຸສ຺ສາ. ເຍເນວ ຠຄວາ ເຕເນວາຫໍ ອສ຺ສໍ. ເອວໍ ປສນ຺ນໍ ມໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ຘາເຣຕູ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍວາທີ ຕ຺ວໍ, ໂຄເຘ, ມຫານາມໍ ສກ຺ກໍ ກິໍ ວເທສີ’’ຕິ? ‘‘ເອວໍວາທາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ມຫານາມໍ ສກ຺ກໍ ນ ກິຎ຺ຈິ ວທາມິ, ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ກລ຺ຍາຓາ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ກຸສລາ’’ຕິ. ຕຕິຍໍ.

໔. ປຐມສຣຓານິສກ຺ກສຸຕ຺ຕໍ

໑໐໒໐. ກປິລວຕ຺ຖຸນິທານໍ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ສຣຓານິ [ສຣການິ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ສກ຺ໂກ ກາລງ຺ກໂຕ ໂຫຕິ. ໂສ ຠຄວຕາ ພ຺ຍາກໂຕ – ‘‘ໂສຕາປນ຺ໂນ ອວິນິປາຕຘມ຺ໂມ ນິຍໂຕ ສມ຺ໂພຘິປຣາຍໂຓ’’ຕິ. ຕຕ຺ຣ ສຸທໍ ສມ຺ພຫຸລາ ສກ຺ກາ ສງ຺ຄມ຺ມ ສມາຄມ຺ມ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຂີຍນ຺ຕິ ວິປາເຈນ຺ຕິ – ‘‘ອຈ຺ຉຣິຍໍ ວຕ, ໂຠ, ອພ຺ຠຸຕໍ ວຕ, ໂຠ! ເອຕ຺ຖ ທານິ ໂກ ນ ໂສຕາປນ຺ໂນ ຠວິສ຺ສຕິ! ຍຕ຺ຣ ຫິ ນາມ ສຣຓານິ ສກ຺ໂກ ກາລງ຺ກໂຕ; ໂສ ຠຄວຕາ ພ຺ຍາກໂຕ – ‘ໂສຕາປນ຺ໂນ ອວິນິປາຕຘມ຺ໂມ ນິຍໂຕ ສມ຺ໂພຘິປຣາຍໂຓ’ຕິ. ສຣຓານິ ສກ຺ໂກ ສິກ຺ຂາທຸພ຺ພລ຺ຍມາປາທິ, ມຊ຺ຊປານໍ ອປາຍີ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ມຫານາໂມ ສກ຺ໂກ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ມຫານາໂມ ສກ຺ໂກ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອິຘ, ຠນ຺ເຕ, ສຣຓານິ ສກ຺ໂກ ກາລງ຺ກໂຕ. ໂສ ຠຄວຕາ ພ຺ຍາກໂຕ – ‘ໂສຕາປນ຺ໂນ ອວິນິປາຕຘມ຺ໂມ ນິຍໂຕ ສມ຺ໂພຘິປຣາຍໂຓ’ຕິ. ຕຕ຺ຣ ສຸທໍ, ຠນ຺ເຕ, ສມ຺ພຫຸລາ ສກ຺ກາ ສງ຺ຄມ຺ມ ສມາຄມ຺ມ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຂີຍນ຺ຕິ ວິປາເຈນ຺ຕິ – ‘‘ອຈ຺ຉຣິຍໍ ວຕ ໂຠ, ອພ຺ຠຸຕໍ ວຕ ໂຠ! ເອຕ຺ຖ ທານິ ໂກ ນ ໂສຕປນ຺ໂນ ຠວິສ຺ສຕິ! ຍຕ຺ຣ ຫິ ນາມ ສຣຓານິ ສກ຺ໂກ ກາລງ຺ກໂຕ; ໂສ ຠຄວຕາ ພ຺ຍາກໂຕ – ‘ໂສຕາປນ຺ໂນ ອວິນິປາຕຘມ຺ໂມ ນິຍໂຕ ສມ຺ໂພຘິປຣາຍໂຓ’ຕິ. ສຣຓານິ ສກ຺ໂກ ສິກ຺ຂາທຸພ຺ພລ຺ຍມາປາທິ, ມຊ຺ຊປານໍ ອປາຍີ’’ຕິ.

‘‘ໂຍ ໂສ, ມຫານາມ, ທີຆຣຕ຺ຕໍ ອຸປາສໂກ ພຸທ຺ຘໍ ສຣຓໍ ຄໂຕ ຘມ຺ມໍ ສຣຓໍ ຄໂຕ ສງ຺ຆໍ ສຣຓໍ ຄໂຕ, ໂສ ກຖໍ ວິນິປາຕໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ! ຍຎ຺ຫິ ຕໍ, ມຫານາມ, ສມ຺ມາ ວທມາໂນ ວເທຍ຺ຍ – ‘ທີຆຣຕ຺ຕໍ ອຸປາສໂກ ພຸທ຺ຘໍ ສຣຓໍ ຄໂຕ ຘມ຺ມໍ ສຣຓໍ ຄໂຕ ສງ຺ຆໍ ສຣຓໍ ຄໂຕ’ຕິ, ສຣຓານິ ສກ຺ກໍ ສມ຺ມາ ວທມາໂນ ວເທຍ຺ຍ. ສຣຓານິ, ມຫານາມ, ສກ຺ໂກ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ອຸປາສໂກ ພຸທ຺ຘໍ ສຣຓໍ ຄໂຕ ຘມ຺ມໍ ສຣຓໍ ຄໂຕ ສງ຺ຆໍ ສຣຓໍ ຄໂຕ. ໂສ ກຖໍ ວິນິປາຕໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ!

‘‘ອິຘ, ມຫານາມ, ເອກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ພຸທ຺ເຘ ອເວຈ຺ຈປ຺ປສາເທນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ – ອິຕິປິ ໂສ ຠຄວາ…ເປ… ສຕ຺ຖາ ເທວມນຸສ຺ສານໍ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາຕິ. ຘມ຺ເມ…ເປ… ສງ຺ເຆ…ເປ… ຫາສປຎ຺ໂຎ ຊວນປຎ຺ໂຎ ວິມຸຕ຺ຕິຍາ ຈ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ໂສ ອາສວານໍ ຂຍາ ອນາສວໍ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິໍ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິໍ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ. ອຍມ຺ປິ ໂຂ, ມຫານາມ, ປຸຄ຺ຄໂລ ປຣິມຸຕ຺ໂຕ ນິຣຍາ ປຣິມຸຕ຺ໂຕ ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິຍາ ປຣິມຸຕ຺ໂຕ ເປຕ຺ຕິວິສຍາ ປຣິມຸຕ຺ໂຕ ອປາຍທຸຄ຺ຄຕິວິນິປາຕາ.

‘‘ອິຘ ປນ, ມຫານາມ, ເອກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ພຸທ຺ເຘ ອເວຈ຺ຈປ຺ປສາເທນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ – ອິຕິປິ ໂສ ຠຄວາ…ເປ… ສຕ຺ຖາ ເທວມນຸສ຺ສານໍ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາຕິ. ຘມ຺ເມ…ເປ… ສງ຺ເຆ…ເປ… ຫາສປຎ຺ໂຎ ຊວນປຎ຺ໂຎ ນ ຈ ວິມຸຕ຺ຕິຍາ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ໂສ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ໂອຣມ຺ຠາຄິຍານໍ ສໍໂຍຊນານໍ ປຣິກ຺ຂຍາ ໂອປປາຕິໂກ ໂຫຕິ ຕຕ຺ຖ ປຣິນິພ຺ພາຍີ ອນາວຕ຺ຕິຘມ຺ໂມ ຕສ຺ມາ [ອສ຺ມາ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ. ກ.)] ໂລກາ. ອຍມ຺ປິ ໂຂ, ມຫານາມ, ປຸຄ຺ຄໂລ ປຣິມຸຕ຺ໂຕ ນິຣຍາ ປຣິມຸຕ຺ໂຕ ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິຍາ ປຣິມຸຕ຺ໂຕ ເປຕ຺ຕິວິສຍາ ປຣິມຸຕ຺ໂຕ ອປາຍທຸຄ຺ຄຕິວິນິປາຕາ.

‘‘ອິຘ ປນ, ມຫານາມ, ເອກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ພຸທ຺ເຘ ອເວຈ຺ຈປ຺ປສາເທນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ – ອິຕິປິ ໂສ ຠຄວາ…ເປ… ສຕ຺ຖາ ເທວມນຸສ຺ສານໍ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາຕິ. ຘມ຺ເມ…ເປ… ສງ຺ເຆ…ເປ… ນ ຫາສປຎ຺ໂຎ ນ ຊວນປຎ຺ໂຎ ນ ຈ ວິມຸຕ຺ຕິຍາ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ໂສ ຕິຓ຺ຓໍ ສໍໂຍຊນານໍ ປຣິກ຺ຂຍາ ຣາຄໂທສໂມຫານໍ ຕນຸຕ຺ຕາ ສກທາຄາມີ ໂຫຕິ, ສກິເທວ ອິມໍ ໂລກໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ທຸກ຺ຂສ຺ສນ຺ຕໍ ກໂຣຕິ. ອຍມ຺ປິ ໂຂ, ມຫານາມ, ປຸຄ຺ຄໂລ ປຣິມຸຕ຺ໂຕ ນິຣຍາ ປຣິມຸຕ຺ໂຕ ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິຍາ ປຣິມຸຕ຺ໂຕ ເປຕ຺ຕິວິສຍາ ປຣິມຸຕ຺ໂຕ ອປາຍທຸຄ຺ຄຕິວິນິປາຕາ.

‘‘ອິຘ ປນ, ມຫານາມ, ເອກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ພຸທ຺ເຘ ອເວຈ຺ຈປ຺ປສາເທນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ – ອິຕິປິ ໂສ ຠຄວາ…ເປ… ສຕ຺ຖາ ເທວມນຸສ຺ສານໍ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາຕິ; ຘມ຺ເມ…ເປ… ສງ຺ເຆ…ເປ… ນ ຫາສປຎ຺ໂຎ ນ ຊວນປຎ຺ໂຎ ນ ຈ ວິມຸຕ຺ຕິຍາ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ໂສ ຕິຓ຺ຓໍ ສໍໂຍຊນານໍ ປຣິກ຺ຂຍາ ໂສຕາປນ຺ໂນ ໂຫຕິ ອວິນິປາຕຘມ຺ໂມ ນິຍໂຕ ສມ຺ໂພຘິປຣາຍໂຓຕິ. ອຍມ຺ປິ ໂຂ, ມຫານາມ, ປຸຄ຺ຄໂລ ປຣິມຸຕ຺ໂຕ ນິຣຍາ ປຣິມຸຕ຺ໂຕ ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິຍາ ປຣິມຸຕ຺ໂຕ ເປຕ຺ຕິວິສຍາ ປຣິມຸຕ຺ໂຕ ອປາຍທຸຄ຺ຄຕິວິນິປາຕາ.

‘‘ອິຘ ປນ, ມຫານາມ, ເອກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ນ ເຫວ ໂຂ ພຸທ຺ເຘ ອເວຈ຺ຈປ຺ປສາເທນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ… ນ ຘມ຺ເມ…ເປ… ນ ສງ຺ເຆ…ເປ… ນ ຫາສປຎ຺ໂຎ ນ ຊວນປຎ຺ໂຎ ນ ຈ ວິມຸຕ຺ຕິຍາ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ອປິ ຈສ຺ສ ອິເມ ຘມ຺ມາ ໂຫນ຺ຕິ – ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ວີຣິຍິນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ສຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ສມາຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ປຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍໍ. ຕຖາຄຕປ຺ປເວທິຕາ ຈສ຺ສ ຘມ຺ມາ ປຎ຺ຎາຍ ມຕ຺ຕໂສ ນິຊ຺ຌານໍ ຂມນ຺ຕິ. ອຍມ຺ປິ ໂຂ, ມຫານາມ, ປຸຄ຺ຄໂລ ອຄນ຺ຕາ ນິຣຍໍ ອຄນ຺ຕາ ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິໍ ອຄນ຺ຕາ ເປຕ຺ຕິວິສຍໍ ອຄນ຺ຕາ ອປາຍໍ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ວິນິປາຕໍ.

‘‘ອິຘ ປນ, ມຫານາມ, ເອກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ນ ເຫວ ໂຂ ພຸທ຺ເຘ ອເວຈ຺ຈປ຺ປສາເທນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ… ນ ຘມ຺ເມ…ເປ… ນ ສງ຺ເຆ…ເປ… ນ ຫາສປຎ຺ໂຎ ນ ຊວນປຎ຺ໂຎ ນ ຈ ວິມຸຕ຺ຕິຍາ ສມນ຺ນາຄໂຕ, ອປິ ຈສ຺ສ ອິເມ ຘມ຺ມາ ໂຫນ຺ຕິ ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ…ເປ… ປຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍໍ. ຕຖາຄເຕ ຈສ຺ສ ສທ຺ຘາມຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ ເປມມຕ຺ຕໍ. ອຍມ຺ປິ ໂຂ, ມຫານາມ, ປຸຄ຺ຄໂລ ອຄນ຺ຕາ ນິຣຍໍ ອຄນ຺ຕາ ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິໍ ອຄນ຺ຕາ ເປຕ຺ຕິວິສຍໍ ອຄນ຺ຕາ ອປາຍໍ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ວິນິປາຕໍ. ອິເມ ເຈປິ, ມຫານາມ, ມຫາສາລາ ສຸຠາສິຕໍ ທຸພ຺ຠາສິຕໍ ອາຊາເນຍ຺ຍຸໍ, ອິເມ ຈາຫໍ [ອິເມວາຫໍ (ສ຺ຍາ. ກໍ.), ອິເມສາຫໍ (ກ.)] ມຫາສາເລ ພ຺ຍາກເຣຍ຺ຍໍ – ‘ໂສຕາປນ຺ນາ ອວິນິປາຕຘມ຺ມາ ນິຍຕາ ສມ຺ໂພຘິປຣາຍຓາ’ຕິ; ກິມງ຺ຄໍ [ກິມງ຺ຄ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ປນ ສຣຓານິໍ ສກ຺ກໍ. ສຣຓານິ, ມຫານາມ, ສກ຺ໂກ ມຣຓກາເລ ສິກ຺ຂໍ ສມາທິຍີ’’ຕິ. ຈຕຸຕ຺ຖໍ.

໕. ທຸຕິຍສຣຓານິສກ຺ກສຸຕ຺ຕໍ

໑໐໒໑. ກປິລວຕ຺ຖຸນິທານໍ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ສຣຓານິ ສກ຺ໂກ ກາລງ຺ກໂຕ ໂຫຕິ. ໂສ ຠຄວຕາ ພ຺ຍາກໂຕ – ‘‘ໂສຕາປນ຺ໂນ ອວິນິປາຕຘມ຺ໂມ ນິຍໂຕ ສມ຺ໂພຘິປຣາຍໂຓ’’ຕິ. ຕຕ຺ຣ ສຸທໍ ສມ຺ພຫຸລາ ສກ຺ກາ ສງ຺ຄມ຺ມ ສມາຄມ຺ມ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຂີຍນ຺ຕິ ວິປາເຈນ຺ຕິ – ‘‘ອຈ຺ຉຣິຍໍ ວຕ, ໂຠ, ອພ຺ຠຸຕໍ ວຕ, ໂຠ! ເອຕ຺ຖ ທານິ ໂກ ນ ໂສຕາປນ຺ໂນ ຠວິສ຺ສຕິ! ຍຕ຺ຣ ຫິ ນາມ ສຣຓານິ ສກ຺ໂກ ກາລງ຺ກໂຕ. ໂສ ຠຄວຕາ ພ຺ຍາກໂຕ – ‘ໂສຕາປນ຺ໂນ ອວິນິປາຕຘມ຺ໂມ ນິຍໂຕ ສມ຺ໂພຘິປຣາຍໂຓ’ຕິ. ສຣຓານິ ສກ຺ໂກ ສິກ຺ຂາຍ ອປຣິປູຣກາຣີ ອໂຫສີ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ມຫານາໂມ ສກ຺ໂກ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ມຫານາໂມ ສກ຺ໂກ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ອິຘ, ຠນ຺ເຕ, ສຣຓານິ ສກ຺ໂກ ກາລງ຺ກໂຕ. ໂສ ຠຄວຕາ ພ຺ຍາກໂຕ – ‘ໂສຕາປນ຺ໂນ ອວິນິປາຕຘມ຺ໂມ ນິຍໂຕ ສມ຺ໂພຘິປຣາຍໂຓ’ຕິ. ຕຕ຺ຣ ສຸທໍ, ຠນ຺ເຕ, ສມ຺ພຫຸລາ ສກ຺ກາ ສງ຺ຄມ຺ມ ສມາຄມ຺ມ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຂີຍນ຺ຕິ ວິປາເຈນ຺ຕິ – ‘ອຈ຺ຉຣິຍໍ ວຕ, ໂຠ, ອພ຺ຠຸຕໍ ວຕ, ໂຠ! ເອຕ຺ຖ ທານິ ໂກ ນ ໂສຕາປນ຺ໂນ ຠວິສ຺ສຕິ! ຍຕ຺ຣ ຫິ ນາມ ສຣຓານິ ສກ຺ໂກ ກາລງ຺ກໂຕ. ໂສ ຠຄວຕາ ພ຺ຍາກໂຕ – ໂສຕາປນ຺ໂນ ອວິນິປາຕຘມ຺ໂມ ນິຍໂຕ ສມ຺ໂພຘິປຣາຍໂຓຕິ. ສຣຓານິ ສກ຺ໂກ ສິກ຺ຂາຍ ອປຣິປູຣກາຣີ ອໂຫສີ’’’ຕິ.

‘‘ໂຍ ໂສ, ມຫານາມ, ທີຆຣຕ຺ຕໍ ອຸປາສໂກ ພຸທ຺ຘໍ ສຣຓໍ ຄໂຕ ຘມ຺ມໍ ສຣຓໍ ຄໂຕ ສງ຺ຆໍ ສຣຓໍ ຄໂຕ, ໂສ ກຖໍ ວິນິປາຕໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ! ຍຎ຺ຫິ ຕໍ, ມຫານາມ, ສມ຺ມາ ວທມາໂນ ວເທຍ຺ຍ – ‘ທີຆຣຕ຺ຕໍ ອຸປາສໂກ ພຸທ຺ຘໍ ສຣຓໍ ຄໂຕ ຘມ຺ມໍ ສຣຓໍ ຄໂຕ ສງ຺ຆໍ ສຣຓໍ ຄໂຕ’, ສຣຓານິໍ ສກ຺ກໍ ສມ຺ມາ ວທມາໂນ ວເທຍ຺ຍ. ສຣຓານິ, ມຫານາມ, ສກ຺ໂກ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ອຸປາສໂກ ພຸທ຺ຘໍ ສຣຓໍ ຄໂຕ ຘມ຺ມໍ ສຣຓໍ ຄໂຕ ສງ຺ຆໍ ສຣຓໍ ຄໂຕ, ໂສ ກຖໍ ວິນິປາຕໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ!

‘‘ອິຘ, ມຫານາມ, ເອກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ພຸທ຺ເຘ ເອກນ຺ຕຄໂຕ ໂຫຕິ ອຠິປ຺ປສນ຺ໂນ – ອິຕິປິ ໂສ ຠຄວາ…ເປ… ສຕ຺ຖາ ເທວມນຸສ຺ສານໍ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາຕິ. ຘມ຺ເມ…ເປ… ສງ຺ເຆ…ເປ… ຫາສປຎ຺ໂຎ ຊວນປຎ຺ໂຎ ວິມຸຕ຺ຕິຍາ ຈ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ໂສ ອາສວານໍ ຂຍາ ອນາສວໍ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິໍ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິໍ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ. ອຍມ຺ປິ ໂຂ, ມຫານາມ, ປຸຄ຺ຄໂລ ປຣິມຸຕ຺ໂຕ ນິຣຍາ ປຣິມຸຕ຺ໂຕ ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິຍາ ປຣິມຸຕ຺ໂຕ ເປຕ຺ຕິວິສຍາ ປຣິມຸຕ຺ໂຕ ອປາຍທຸຄ຺ຄຕິວິນິປາຕາ.

‘‘ອິຘ ປນ, ມຫານາມ, ເອກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ພຸທ຺ເຘ ເອກນ຺ຕຄໂຕ ໂຫຕິ ອຠິປ຺ປສນ຺ໂນ – ອິຕິປິ ໂສ ຠຄວາ…ເປ… ສຕ຺ຖາ ເທວມນຸສ຺ສານໍ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາຕິ. ຘມ຺ເມ…ເປ… ສງ຺ເຆ…ເປ… ຫາສປຎ຺ໂຎ ຊວນປຎ຺ໂຎ ນ ຈ ວິມຸຕ຺ຕິຍາ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ໂສ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ໂອຣມ຺ຠາຄິຍານໍ ສໍໂຍຊນານໍ ປຣິກ຺ຂຍາ ອນ຺ຕຣາປຣິນິພ຺ພາຍີ ໂຫຕິ, ອຸປຫຈ຺ຈປຣິນິພ຺ພາຍີ ໂຫຕິ, ອສງ຺ຂາຣປຣິນິພ຺ພາຍີ ໂຫຕິ, ສສງ຺ຂາຣປຣິນິພ຺ພາຍີ ໂຫຕິ, ອຸທ຺ຘໍໂສໂຕ ໂຫຕິ ອກນິຏ຺ຐຄາມີ. ອຍມ຺ປິ ໂຂ, ມຫານາມ, ປຸຄ຺ຄໂລ ປຣິມຸຕ຺ໂຕ ນິຣຍາ ປຣິມຸຕ຺ໂຕ ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິຍາ ປຣິມຸຕ຺ໂຕ ເປຕ຺ຕິວິສຍາ ປຣິມຸຕ຺ໂຕ ອປາຍທຸຄ຺ຄຕິວິນິປາຕາ.

‘‘ອິຘ ປນ, ມຫານາມ, ເອກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ພຸທ຺ເຘ ເອກນ຺ຕຄໂຕ ໂຫຕິ ອຠິປ຺ປສນ຺ໂນ – ອິຕິປິ ໂສ ຠຄວາ…ເປ… ສຕ຺ຖາ ເທວມນຸສ຺ສານໍ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາຕິ. ຘມ຺ເມ…ເປ… ສງ຺ເຆ…ເປ… ນ ຫາສປຎ຺ໂຎ ນ ຊວນປຎ຺ໂຎ ນ ຈ ວິມຸຕ຺ຕິຍາ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ໂສ ຕິຓ຺ຓໍ ສໍໂຍຊນານໍ ປຣິກ຺ຂຍາ ຣາຄໂທສໂມຫານໍ ຕນຸຕ຺ຕາ ສກທາຄາມີ ໂຫຕິ, ສກິເທວ ອິມໍ ໂລກໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ທຸກ຺ຂສ຺ສນ຺ຕໍ ກໂຣຕິ. ອຍມ຺ປິ ໂຂ, ມຫານາມ, ປຸຄ຺ຄໂລ ປຣິມຸຕ຺ໂຕ ນິຣຍາ ປຣິມຸຕ຺ໂຕ ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິຍາ ປຣິມຸຕ຺ໂຕ ເປຕ຺ຕິວິສຍາ ປຣິມຸຕ຺ໂຕ ອປາຍທຸຄ຺ຄຕິວິນິປາຕາ.

‘‘ອິຘ ປນ, ມຫານາມ, ເອກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ພຸທ຺ເຘ ເອກນ຺ຕຄໂຕ ໂຫຕິ ອຠິປ຺ປສນ຺ໂນ – ອິຕິປິ ໂສ ຠຄວາ…ເປ… ສຕ຺ຖາ ເທວມນຸສ຺ສານໍ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາຕິ. ຘມ຺ເມ…ເປ… ສງ຺ເຆ…ເປ… ນ ຫາສປຎ຺ໂຎ ນ ຊວນປຎ຺ໂຎ ນ ຈ ວິມຸຕ຺ຕິຍາ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ໂສ ຕິຓ຺ຓໍ ສໍໂຍຊນານໍ ປຣິກ຺ຂຍາ ໂສຕາປນ຺ໂນ ໂຫຕິ ອວິນິປາຕຘມ຺ໂມ ນິຍໂຕ ສມ຺ໂພຘິປຣາຍໂຓ. ອຍມ຺ປິ ໂຂ, ມຫານາມ, ປຸຄ຺ຄໂລ ປຣິມຸຕ຺ໂຕ ນິຣຍາ ປຣິມຸຕ຺ໂຕ ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິຍາ ປຣິມຸຕ຺ໂຕ ເປຕ຺ຕິວິສຍາ ປຣິມຸຕ຺ໂຕ ອປາຍທຸຄ຺ຄຕິວິນິປາຕາ.

‘‘ອິຘ ປນ, ມຫານາມ, ເອກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ນ ເຫວ ໂຂ ພຸທ຺ເຘ ເອກນ຺ຕຄໂຕ ໂຫຕິ ອຠິປ຺ປສນ຺ໂນ…ເປ… ນ ຘມ຺ເມ…ເປ… ນ ສງ຺ເຆ…ເປ… ນ ຫາສປຎ຺ໂຎ ນ ຊວນປຎ຺ໂຎ ນ ຈ ວິມຸຕ຺ຕິຍາ ສມນ຺ນາຄໂຕ; ອປິ ຈສ຺ສ ອິເມ ຘມ຺ມາ ໂຫນ຺ຕິ – ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ …ເປ… ປຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍໍ. ຕຖາຄຕປ຺ປເວທິຕາ ຈສ຺ສ ຘມ຺ມາ ປຎ຺ຎາຍ ມຕ຺ຕໂສ ນິຊ຺ຌານໍ ຂມນ຺ຕິ. ອຍມ຺ປິ ໂຂ, ມຫານາມ, ປຸຄ຺ຄໂລ ອຄນ຺ຕາ ນິຣຍໍ ອຄນ຺ຕາ ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິໍ ອຄນ຺ຕາ ເປຕ຺ຕິວິສຍໍ ອຄນ຺ຕາ ອປາຍໍ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ວິນິປາຕໍ.

‘‘ອິຘ ປນ, ມຫານາມ, ເອກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ນ ເຫວ ໂຂ ພຸທ຺ເຘ ເອກນ຺ຕຄໂຕ ໂຫຕິ ອຠິປ຺ປສນ຺ໂນ… ນ ຘມ຺ເມ…ເປ… ນ ສງ຺ເຆ…ເປ… ນ ຫາສປຎ຺ໂຎ ນ ຊວນປຎ຺ໂຎ ນ ຈ ວິມຸຕ຺ຕິຍາ ສມນ຺ນາຄໂຕ; ອປິ ຈສ຺ສ ອິເມ ຘມ຺ມາ ໂຫນ຺ຕິ – ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ…ເປ… ປຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍໍ. ຕຖາຄເຕ ຈສ຺ສ ສທ຺ຘາມຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ ເປມມຕ຺ຕໍ. ອຍມ຺ປິ ໂຂ, ມຫານາມ, ປຸຄ຺ຄໂລ ອຄນ຺ຕາ ນິຣຍໍ ອຄນ຺ຕາ ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິໍ ອຄນ຺ຕາ ເປຕ຺ຕິວິສຍໍ ອຄນ຺ຕາ ອປາຍໍ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ວິນິປາຕໍ.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ມຫານາມ, ທຸກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ທຸພ຺ຠູມໍ ອວິຫຕຂາຓຸກໍ, ພີຊານິ ຈສ຺ສຸ ຂຓ຺ຑານິ ປູຕີນິ ວາຕາຕປຫຕານິ ອສາຣາທານິ ອສຸຂສຍິຕານິ [ອສຸຂາປສ຺ສຍິຕານິ (ກ.)], ເທໂວ ຈ ນ ສມ຺ມາ [ເທໂວ ປນ ສມ຺ມາ (ສ຺ຍາ. ກໍ.), ເທໂວ ນ ສມ຺ມາ (ກ.) ທີ. ນິ. ໒.໔໓໘] ຘາຣໍ ອນຸປ຺ປເວຈ຺ເຉຍ຺ຍ. ອປິ ນຸ ຕານິ ພີຊານິ ວຸທ຺ຘິໍ ວິຣູຬ຺ຫິໍ ເວປຸລ຺ລໍ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍຸ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ມຫານາມ, ອິຘ ຘມ຺ໂມ ທຸຣກ຺ຂາໂຕ [ທ຺ວາກ຺ຂາໂຕ (ປີ. ກ.)] ໂຫຕິ ທຸປ຺ປເວທິໂຕ ອນິຍ຺ຍານິໂກ ອນຸປສມສໍວຕ຺ຕນິໂກ ອສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘປ຺ປເວທິໂຕ – ອິທມຫໍ ທຸກ຺ເຂຕ຺ຕສ຺ມິໍ ວທາມິ. ຕສ຺ມິຎ຺ຈ ຘມ຺ເມ ສາວໂກ ວິຫຣຕິ ຘມ຺ມານຸຘມ຺ມປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ສາມີຈິປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ອນຸຘມ຺ມຈາຣີ – ອິທມຫໍ ທຸພ຺ພີຊສ຺ມິໍ ວທາມິ’’.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ມຫານາມ, ສຸເຂຕ຺ຕໍ ສຸຠູມໍ ສຸວິຫຕຂາຓຸກໍ, ພີຊານິ ຈສ຺ສຸ ອຂຓ຺ຑານິ ອປູຕີນິ ອວາຕາຕປຫຕານິ ສາຣາທານິ ສຸຂສຍິຕານິ; ເທໂວ ຈ [ເທໂວ ຈສ຺ສ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ກ.)] ສມ຺ມາ ຘາຣໍ ອນຸປ຺ປເວຈ຺ເຉຍ຺ຍ. ອປິ ນຸ ຕານິ ພີຊານິ ວຸທ຺ຘິໍ ວິຣູຬ຺ຫິໍ ເວປຸລ຺ລໍ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍຸ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ມຫານາມ, ອິຘ ຘມ຺ໂມ ສ຺ວາກ຺ຂາໂຕ ໂຫຕິ ສຸປ຺ປເວທິໂຕ ນິຍ຺ຍານິໂກ ອຸປສມສໍວຕ຺ຕນິໂກ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘປ຺ປເວທິໂຕ – ອິທມຫໍ ສຸເຂຕ຺ຕສ຺ມິໍ ວທາມິ. ຕສ຺ມິຎ຺ຈ ຘມ຺ເມ ສາວໂກ ວິຫຣຕິ ຘມ຺ມານຸຘມ຺ມປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ສາມີຈິປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ອນຸຘມ຺ມຈາຣີ – ອິທມຫໍ ສຸພີຊສ຺ມິໍ ວທາມິ. ກິມງ຺ຄໍ ປນ ສຣຓານິໍ ສກ຺ກໍ! ສຣຓານິ, ມຫານາມ, ສກ຺ໂກ ມຣຓກາເລ ສິກ຺ຂາຍ ປຣິປູຣກາຣີ ອໂຫສີ’’ຕິ. ປຎ຺ຈມໍ.

໖. ປຐມອນາຖປິຓ຺ຑິກສຸຕ຺ຕໍ

໑໐໒໒. ສາວຕ຺ຖິນິທານໍ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອນາຖປິຓ຺ຑິໂກ ຄຫປຕິ ອາພາຘິໂກ ໂຫຕິ ທຸກ຺ຂິໂຕ ພາຬ຺ຫຄິລາໂນ. ອຖ ໂຂ ອນາຖປິຓ຺ຑິໂກ ຄຫປຕິ ອຎ຺ຎຕຣໍ ປຸຣິສໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ເອຫິ ຕ຺ວໍ, ອມ຺ໂຠ ປຸຣິສ, ເຍນາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ເຕນຸປສງ຺ກມ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ມມ ວຈເນນ ອາຍສ຺ມໂຕ ສາຣິປຸຕ຺ຕສ຺ສ ປາເທ ສິຣສາ ວນ຺ທ – ‘ອນາຖປິຓ຺ຑິໂກ, ຠນ຺ເຕ, ຄຫປຕິ ອາພາຘິໂກ ທຸກ຺ຂິໂຕ ພາຬ຺ຫຄິລາໂນ. ໂສ ອາຍສ຺ມໂຕ ສາຣິປຸຕ຺ຕສ຺ສ ປາເທ ສິຣສາ ວນ຺ທຕີ’ຕິ. ເອວຎ຺ຈ ວເທຫິ – ‘ສາຘຸ ກິຣ, ຠນ຺ເຕ, ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ເຍນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ຄຫປຕິສ຺ສ ນິເວສນໍ ເຕນຸປສງ຺ກມຕຸ ອນຸກມ຺ປໍ ອຸປາທາຍາ’’’ຕິ.

‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ໂຂ ໂສ ປຸຣິໂສ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ຄຫປຕິສ຺ສ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ເຍນາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ສາຣິປຸຕ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ໂສ ປຸຣິໂສ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ສາຣິປຸຕ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ອນາຖປິຓ຺ຑິໂກ, ຠນ຺ເຕ, ຄຫປຕິ ອາພາຘິໂກ ທຸກ຺ຂິໂຕ ພາຬ຺ຫຄິລາໂນ. ໂສ ອາຍສ຺ມໂຕ ສາຣິປຸຕ຺ຕສ຺ສ ປາເທ ສິຣສາ ວນ຺ທຕິ. ເອວຎ຺ຈ ວທຕິ – ‘ສາຘຸ ກິຣ, ຠນ຺ເຕ, ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ເຍນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ຄຫປຕິສ຺ສ ນິເວສນໍ ເຕນຸປສງ຺ກມຕຸ ອນຸກມ຺ປໍ ອຸປາທາຍາ’’’ຕິ. ອຘິວາເສສິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ຕຸຓ຺ຫີຠາເວນ.

ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ອາຍສ຺ມຕາ ອານນ຺ເທນ ປຈ຺ຉາສມເຓນ ເຍນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ຄຫປຕິສ຺ສ ນິເວສນໍ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ ນິສີທິ. ນິສຊ຺ຊ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ອນາຖປິຓ຺ຑິກໍ ຄຫປຕິໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ກຈ຺ຈິ ເຕ, ຄຫປຕິ, ຂມນີຍໍ ກຈ຺ຈິ ຍາປນີຍໍ? ກຈ຺ຈິ ທຸກ຺ຂາ ເວທນາ ປຏິກ຺ກມນ຺ຕິ, ໂນ ອຠິກ຺ກມນ຺ຕິ; ປຏິກ຺ກໂມສານໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ໂນ ອຠິກ຺ກໂມ’’ຕິ? ‘‘ນ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຂມນີຍໍ, ນ ຍາປນີຍໍ. ພາຬ຺ຫາ ເມ ທຸກ຺ຂາ ເວທນາ ອຠິກ຺ກມນ຺ຕິ, ໂນ ປຏິກ຺ກມນ຺ຕິ; ອຠິກ຺ກໂມສານໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ໂນ ປຏິກ຺ກໂມ’’ຕິ.

‘‘ຍຖາຣູເປນ ໂຂ, ຄຫປຕິ, ພຸທ຺ເຘ ອປ຺ປສາເທນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອສ຺ສຸຕວາ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ອປາຍໍ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ວິນິປາຕໍ ນິຣຍໍ ອຸປປຊ຺ຊຕິ ຕຖາຣູໂປ ເຕ ພຸທ຺ເຘ ອປ຺ປສາໂທ ນຕ຺ຖິ. ອຕ຺ຖິ ຈ ໂຂ ເຕ, ຄຫປຕິ, ພຸທ຺ເຘ ອເວຈ຺ຈປ຺ປສາໂທ – ອິຕິປິ ໂສ ຠຄວາ…ເປ… ສຕ຺ຖາ ເທວມນຸສ຺ສານໍ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາຕິ. ຕຎ຺ຈ ປນ ເຕ ພຸທ຺ເຘ ອເວຈ຺ຈປ຺ປສາທໍ ອຕ຺ຕນິ ສມນຸປສ຺ສໂຕ ຐານໂສ ເວທນາ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ເຠຍ຺ຍ.

‘‘ຍຖາຣູເປນ ໂຂ, ຄຫປຕິ, ຘມ຺ເມ ອປ຺ປສາເທນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອສ຺ສຸຕວາ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ອປາຍໍ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ວິນິປາຕໍ ນິຣຍໍ ອຸປປຊ຺ຊຕິ, ຕຖາຣູໂປ ເຕ ຘມ຺ເມ ອປ຺ປສາໂທ ນຕ຺ຖິ. ອຕ຺ຖິ ຈ ໂຂ ເຕ, ຄຫປຕິ, ຘມ຺ເມ ອເວຈ຺ຈປ຺ປສາໂທ – ສ຺ວາກ຺ຂາໂຕ ຠຄວຕາ ຘມ຺ໂມ…ເປ… ປຈ຺ຈຕ຺ຕໍ ເວທິຕພ຺ໂພ ວິຎ຺ຎູຫີຕິ. ຕຎ຺ຈ ປນ ເຕ ຘມ຺ເມ ອເວຈ຺ຈປ຺ປສາທໍ ອຕ຺ຕນິ ສມນຸປສ຺ສໂຕ ຐານໂສ ເວທນາ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ເຠຍ຺ຍ.

‘‘ຍຖາຣູເປນ ໂຂ, ຄຫປຕິ, ສງ຺ເຆ ອປ຺ປສາເທນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອສ຺ສຸຕວາ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ອປາຍໍ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ວິນິປາຕໍ ນິຣຍໍ ອຸປປຊ຺ຊຕິ, ຕຖາຣູໂປ ເຕ ສງ຺ເຆ ອປ຺ປສາໂທ ນຕ຺ຖິ. ອຕ຺ຖິ ຈ ໂຂ ເຕ, ຄຫປຕິ, ສງ຺ເຆ ອເວຈ຺ຈປ຺ປສາໂທ – ສຸປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ຠຄວໂຕ ສາວກສງ຺ໂຆ…ເປ… ອນຸຕ຺ຕຣໍ ປຸຎ຺ຎກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ໂລກສ຺ສາຕິ. ຕຎ຺ຈ ປນ ເຕ ສງ຺ເຆ ອເວຈ຺ຈປ຺ປສາທໍ ອຕ຺ຕນິ ສມນຸປສ຺ສໂຕ ຐານໂສ ເວທນາ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ເຠຍ຺ຍ.

‘‘ຍຖາຣູເປນ ໂຂ, ຄຫປຕິ, ທຸສ຺ສີລ຺ເຍນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອສ຺ສຸຕວາ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ອປາຍໍ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ວິນິປາຕໍ ນິຣຍໍ ອຸປປຊ຺ຊຕິ, ຕຖາຣູປໍ ເຕ ທຸສ຺ສີລ຺ຍໍ ນຕ຺ຖິ. ອຕ຺ຖິ ຈ ໂຂ ເຕ, ຄຫປຕິ, ອຣິຍກນ຺ຕານິ ສີລານິ…ເປ… ສມາຘິສໍວຕ຺ຕນິການິ. ຕານິ ຈ ປນ ເຕ ອຣິຍກນ຺ຕານິ ສີລານິ ອຕ຺ຕນິ ສມນຸປສ຺ສໂຕ ຐານໂສ ເວທນາ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ເຠຍ຺ຍ.

‘‘ຍຖາຣູປາຍ ໂຂ, ຄຫປຕິ, ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິຍາ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອສ຺ສຸຕວາ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ອປາຍໍ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ວິນິປາຕໍ ນິຣຍໍ ອຸປປຊ຺ຊຕິ, ຕຖາຣູປາ ເຕ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິ ນຕ຺ຖິ. ອຕ຺ຖິ ຈ ໂຂ ເຕ, ຄຫປຕິ, ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ. ຕຎ຺ຈ ປນ ເຕ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິໍ ອຕ຺ຕນິ ສມນຸປສ຺ສໂຕ ຐານໂສ ເວທນາ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ເຠຍ຺ຍ.

‘‘ຍຖາຣູເປນ ໂຂ, ຄຫປຕິ, ມິຈ຺ຉາສງ຺ກປ຺ເປນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອສ຺ສຸຕວາ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ອປາຍໍ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ວິນິປາຕໍ ນິຣຍໍ ອຸປປຊ຺ຊຕິ, ຕຖາຣູໂປ ເຕ ມິຈ຺ຉາສງ຺ກປ຺ໂປ ນຕ຺ຖິ. ອຕ຺ຖິ ຈ ໂຂ ເຕ, ຄຫປຕິ, ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ໂປ. ຕຎ຺ຈ ປນ ເຕ ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ປໍ ອຕ຺ຕນິ ສມນຸປສ຺ສໂຕ ຐານໂສ ເວທນາ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ເຠຍ຺ຍ.

‘‘ຍຖາຣູປາຍ ໂຂ, ຄຫປຕິ, ມິຈ຺ຉາວາຈາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອສ຺ສຸຕວາ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ອປາຍໍ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ວິນິປາຕໍ ນິຣຍໍ ອຸປປຊ຺ຊຕິ, ຕຖາຣູປາ ເຕ ມິຈ຺ຉາວາຈາ ນຕ຺ຖິ. ອຕ຺ຖິ ຈ ໂຂ ເຕ, ຄຫປຕິ, ສມ຺ມາວາຈາ. ຕຎ຺ຈ ປນ ເຕ ສມ຺ມາວາຈໍ ອຕ຺ຕນິ ສມນຸປສ຺ສໂຕ ຐານໂສ ເວທນາ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ເຠຍ຺ຍ.

‘‘ຍຖາຣູເປນ ໂຂ, ຄຫປຕິ, ມິຈ຺ຉາກມ຺ມນ຺ເຕນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອສ຺ສຸຕວາ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ອປາຍໍ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ວິນິປາຕໍ ນິຣຍໍ ອຸປປຊ຺ຊຕິ, ຕຖາຣູໂປ ເຕ ມິຈ຺ຉາກມ຺ມນ຺ໂຕ ນຕ຺ຖິ. ອຕ຺ຖິ ຈ ໂຂ ເຕ, ຄຫປຕິ, ສມ຺ມາກມ຺ມນ຺ໂຕ. ຕຎ຺ຈ ປນ ເຕ ສມ຺ມາກມ຺ມນ຺ຕໍ ອຕ຺ຕນິ ສມນຸປສ຺ສໂຕ ຐານໂສ ເວທນາ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ເຠຍ຺ຍ.

‘‘ຍຖາຣູເປນ ໂຂ, ຄຫປຕິ, ມິຈ຺ຉາອາຊີເວນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອສ຺ສຸຕວາ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ອປາຍໍ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ວິນິປາຕໍ ນິຣຍໍ ອຸປປຊ຺ຊຕິ, ຕຖາຣູໂປ ເຕ ມິຈ຺ຉາອາຊີໂວ ນຕ຺ຖິ. ອຕ຺ຖິ ຈ ໂຂ ເຕ, ຄຫປຕິ, ສມ຺ມາອາຊີໂວ. ຕຎ຺ຈ ປນ ເຕ ສມ຺ມາອາຊີວໍ ອຕ຺ຕນິ ສມນຸປສ຺ສໂຕ ຐານໂສ ເວທນາ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ເຠຍ຺ຍ.

‘‘ຍຖາຣູເປນ ໂຂ, ຄຫປຕິ, ມິຈ຺ຉາວາຍາເມນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອສ຺ສຸຕວາ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ອປາຍໍ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ວິນິປາຕໍ ນິຣຍໍ ອຸປປຊ຺ຊຕິ, ຕຖາຣູໂປ ເຕ ມິຈ຺ຉາວາຍາໂມ ນຕ຺ຖິ. ອຕ຺ຖິ ຈ ໂຂ ເຕ, ຄຫປຕິ, ສມ຺ມາວາຍາໂມ. ຕຎ຺ຈ ປນ ເຕ ສມ຺ມາວາຍາມໍ ອຕ຺ຕນິ ສມນຸປສ຺ສໂຕ ຐານໂສ ເວທນາ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ເຠຍ຺ຍ.

‘‘ຍຖາຣູປາຍ ໂຂ, ຄຫປຕິ, ມິຈ຺ຉາສຕິຍາ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອສ຺ສຸຕວາ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ອປາຍໍ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ວິນິປາຕໍ ນິຣຍໍ ອຸປປຊ຺ຊຕິ, ຕຖາຣູປາ ເຕ ມິຈ຺ຉາສຕິ ນຕ຺ຖິ. ອຕ຺ຖິ ຈ ໂຂ ເຕ, ຄຫປຕິ, ສມ຺ມາສຕິ. ຕຎ຺ຈ ປນ ເຕ ສມ຺ມາສຕິໍ ອຕ຺ຕນິ ສມນຸປສ຺ສໂຕ ຐານໂສ ເວທນາ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ເຠຍ຺ຍ.

‘‘ຍຖາຣູເປນ ໂຂ, ຄຫປຕິ, ມິຈ຺ຉາສມາຘິນາ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອສ຺ສຸຕວາ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ອປາຍໍ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ວິນິປາຕໍ ນິຣຍໍ ອຸປປຊ຺ຊຕິ, ຕຖາຣູໂປ ເຕ ມິຈ຺ຉາສມາຘິ ນຕ຺ຖິ. ອຕ຺ຖິ ຈ ໂຂ ເຕ, ຄຫປຕິ, ສມ຺ມາສມາຘິ. ຕຎ຺ຈ ປນ ເຕ ສມ຺ມາສມາຘິໍ ອຕ຺ຕນິ ສມນຸປສ຺ສໂຕ ຐານໂສ ເວທນາ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ເຠຍ຺ຍ.

‘‘ຍຖາຣູເປນ ໂຂ, ຄຫປຕິ, ມິຈ຺ຉາຎາເຓນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອສ຺ສຸຕວາ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ອປາຍໍ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ວິນິປາຕໍ ນິຣຍໍ ອຸປປຊ຺ຊຕິ, ຕຖາຣູປໍ ເຕ ມິຈ຺ຉາຎາຓໍ ນຕ຺ຖິ. ອຕ຺ຖິ ຈ ໂຂ ເຕ, ຄຫປຕິ, ສມ຺ມາຎາຓໍ. ຕຎ຺ຈ ປນ ເຕ ສມ຺ມາຎາຓໍ ອຕ຺ຕນິ ສມນຸປສ຺ສໂຕ ຐານໂສ ເວທນາ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ເຠຍ຺ຍ.

‘‘ຍຖາຣູປາຍ ໂຂ, ຄຫປຕິ, ມິຈ຺ຉາວິມຸຕ຺ຕິຍາ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອສ຺ສຸຕວາ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ອປາຍໍ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ວິນິປາຕໍ ນິຣຍໍ ອຸປປຊ຺ຊຕິ, ຕຖາຣູປາ ເຕ ມິຈ຺ຉາວິມຸຕ຺ຕິ ນຕ຺ຖິ. ອຕ຺ຖິ ຈ ໂຂ ເຕ, ຄຫປຕິ, ສມ຺ມາວິມຸຕ຺ຕິ. ຕຎ຺ຈ ປນ ເຕ ສມ຺ມາວິມຸຕ຺ຕິໍ ອຕ຺ຕນິ ສມນຸປສ຺ສໂຕ ຐານໂສ ເວທນາ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ເຠຍ຺ຍາ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ຄຫປຕິສ຺ສ ຐານໂສ ເວທນາ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠິໍສຸ. ອຖ ໂຂ ອນາຖປິຓ຺ຑິໂກ ຄຫປຕິ ອາຍສ຺ມນ຺ຕຎ຺ຈ ສາຣິປຸຕ຺ຕໍ ອາຍສ຺ມນ຺ຕຎ຺ຈ ອານນ຺ທໍ ສເກເນວ ຖາລິປາເກນ ປຣິວິສິ. ອຖ ໂຂ ອນາຖປິຓ຺ຑິໂກ ຄຫປຕິ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ສາຣິປຸຕ຺ຕໍ ຠຸຕ຺ຕາວິໍ ໂອນີຕປຕ຺ຕປາຓິໍ ອຎ຺ຎຕຣໍ ນີຈາສນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນໍ ໂຂ ອນາຖປິຓ຺ຑິກໍ ຄຫປຕິໍ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ອິມາຫິ ຄາຖາຫິ ອນຸໂມທິ –

‘‘ຍສ຺ສ ສທ຺ຘາ ຕຖາຄເຕ, ອຈລາ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕາ;

ສີລຎ຺ຈ ຍສ຺ສ ກລ຺ຍາຓໍ, ອຣິຍກນ຺ຕໍ ປສໍສິຕໍ.

‘‘ສງ຺ເຆ ປສາໂທ ຍສ຺ສຕ຺ຖິ, ອຸຊຸຠູຕຎ຺ຈ ທສ຺ສນໍ;

ອທລິທ຺ໂທຕິ [ອທຬິທ຺ໂທຕິ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ.)] ຕໍ ອາຫຸ, ອໂມຆໍ ຕສ຺ສ ຊີວິຕໍ.

‘‘ຕສ຺ມາ ສທ຺ຘຎ຺ຈ ສີລຎ຺ຈ, ປສາທໍ ຘມ຺ມທສ຺ສນໍ;

ອນຸຍຸຎ຺ເຊຖ ເມຘາວີ, ສຣໍ ພຸທ຺ຘານສາສນ’’ນ຺ຕິ.

ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ອນາຖປິຓ຺ຑິກໍ ຄຫປຕິໍ ອິມາຫິ ຄາຖາຫິ ອນຸໂມທິຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ປກ຺ກາມິ.

ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນໍ ໂຂ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອານນ຺ທໍ ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ຫນ຺ທ! ກຸໂຕ ນຸ ຕ຺ວໍ, ອານນ຺ທ, ອາຄຈ຺ຉສິ ທິວາທິວສ຺ສາ’’ຕິ? ‘‘ອາຍສ຺ມຕາ, ຠນ຺ເຕ, ສາຣິປຸຕ຺ເຕນ ອນາຖປິຓ຺ຑິໂກ ຄຫປຕິ ອິມິນາ ຈ ອິມິນາ ຈ ໂອວາເທນ ໂອວທິໂຕ’’ຕິ. ‘‘ປຓ຺ຑິໂຕ, ອານນ຺ທ, ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ; ມຫາປຎ຺ໂຎ, ອານນ຺ທ, ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ, ຍຕ຺ຣ ຫິ ນາມ ຈຕ຺ຕາຣິ ໂສຕາປຕ຺ຕິຍງ຺ຄານິ ທສຫາກາເຣຫິ ວິຠຊິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ຉຏ຺ຐໍ.

໗. ທຸຕິຍອນາຖປິຓ຺ຑິກສຸຕ຺ຕໍ

໑໐໒໓. ສາວຕ຺ຖິນິທານໍ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອນາຖປິຓ຺ຑິໂກ ຄຫປຕິ ອາພາຘິໂກ ໂຫຕິ ທຸກ຺ຂິໂຕ ພາຬ຺ຫຄິລາໂນ. ອຖ ໂຂ ອນາຖປິຓ຺ຑິໂກ ຄຫປຕິ ອຎ຺ຎຕຣໍ ປຸຣິສໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ເອຫິ ຕ຺ວໍ, ອມ຺ໂຠ ປຸຣິສ, ເຍນາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ເຕນຸປສງ຺ກມ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ມມ ວຈເນນ ອາຍສ຺ມໂຕ ອານນ຺ທສ຺ສ ປາເທ ສິຣສາ ວນ຺ທ – ‘ອນາຖປິຓ຺ຑິໂກ, ຠນ຺ເຕ, ຄຫປຕິ ອາພາຘິໂກ ທຸກ຺ຂິໂຕ ພາຬ຺ຫຄິລາໂນ. ໂສ ອາຍສ຺ມໂຕ ອານນ຺ທສ຺ສ ປາເທ ສິຣສາ ວນ຺ທຕີ’ຕິ. ເອວຎ຺ຈ ວເທຫິ – ‘ສາຘຸ ກິຣ, ຠນ຺ເຕ, ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ເຍນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ຄຫປຕິສ຺ສ ນິເວສນໍ ເຕນຸປສງ຺ກມຕຸ ອນຸກມ຺ປໍ ອຸປາທາຍາ’’’ຕິ.

‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ໂຂ ໂສ ປຸຣິໂສ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ຄຫປຕິສ຺ສ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ເຍນາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອານນ຺ທໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ໂສ ປຸຣິໂສ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອານນ຺ທໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອນາຖປິຓ຺ຑິໂກ, ຠນ຺ເຕ, ຄຫປຕິ ອາພາຘິໂກ ທຸກ຺ຂິໂຕ ພາຬ຺ຫຄິລາໂນ. ໂສ ອາຍສ຺ມໂຕ ອານນ຺ທສ຺ສ ປາເທ ສິຣສາ ວນ຺ທຕິ. ເອວຎ຺ຈ ວທຕິ – ‘ສາຘຸ ກິຣ, ຠນ຺ເຕ, ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ເຍນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ຄຫປຕິສ຺ສ ນິເວສນໍ ເຕນຸປສງ຺ກມຕຸ ອນຸກມ຺ປໍ ອຸປາທາຍາ’’’ຕິ. ອຘິວາເສສິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ຕຸຓ຺ຫີຠາເວນ.

ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ເຍນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ຄຫປຕິສ຺ສ ນິເວສນໍ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ ນິສີທິ. ນິສຊ຺ຊ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ອນາຖປິຓ຺ຑິກໍ ຄຫປຕິໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ກຈ຺ຈິ ເຕ, ຄຫປຕິ, ຂມນີຍໍ, ກຈ຺ຈິ ຍາປນີຍໍ? ກຈ຺ຈິ ທຸກ຺ຂາ ເວທນາ ປຏິກ຺ກມນ຺ຕິ, ໂນ ອຠິກ຺ກມນ຺ຕິ; ປຏິກ຺ກໂມສານໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ໂນ ອຠິກ຺ກໂມ’’ຕິ? ‘‘ນ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຂມນີຍໍ ນ ຍາປນີຍໍ. ພາຬ຺ຫາ ເມ ທຸກ຺ຂາ ເວທນາ ອຠິກ຺ກມນ຺ຕິ, ໂນ ປຏິກ຺ກມນ຺ຕິ; ອຠິກ຺ກໂມສານໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ໂນ ປຏິກ຺ກໂມ’’ຕິ.

‘‘ຈຕູຫິ ໂຂ, ຄຫປຕິ, ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ອສ຺ສຸຕວໂຕ ປຸຖຸຊ຺ຊນສ຺ສ ໂຫຕິ ອຸຕ຺ຕາໂສ, ໂຫຕິ ຉມ຺ຠິຕຕ຺ຕໍ, ໂຫຕິ ສມ຺ປຣາຍິກໍ ມຣຓຠຍໍ. ກຕເມຫິ ຈຕູຫິ? ອິຘ, ຄຫປຕິ, ອສ຺ສຸຕວາ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ພຸທ຺ເຘ ອປ຺ປສາເທນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ. ຕຎ຺ຈ ປນສ຺ສ ພຸທ຺ເຘ ອປ຺ປສາທໍ ອຕ຺ຕນິ ສມນຸປສ຺ສໂຕ ໂຫຕິ ອຸຕ຺ຕາໂສ, ໂຫຕິ ຉມ຺ຠິຕຕ຺ຕໍ, ໂຫຕິ ສມ຺ປຣາຍິກໍ ມຣຓຠຍໍ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຄຫປຕິ, ອສ຺ສຸຕວາ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ຘມ຺ເມ ອປ຺ປສາເທນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ. ຕຎ຺ຈ ປນສ຺ສ ຘມ຺ເມ ອປ຺ປສາທໍ ອຕ຺ຕນິ ສມນຸປສ຺ສໂຕ ໂຫຕິ ອຸຕ຺ຕາໂສ, ໂຫຕິ ຉມ຺ຠິຕຕ຺ຕໍ, ໂຫຕິ ສມ຺ປຣາຍິກໍ ມຣຓຠຍໍ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຄຫປຕິ, ອສ຺ສຸຕວາ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ສງ຺ເຆ ອປ຺ປສາເທນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ. ຕຎ຺ຈ ປນສ຺ສ ສງ຺ເຆ ອປ຺ປສາທໍ ອຕ຺ຕນິ ສມນຸປສ຺ສໂຕ ໂຫຕິ ອຸຕ຺ຕາໂສ, ໂຫຕິ ຉມ຺ຠິຕຕ຺ຕໍ, ໂຫຕິ ສມ຺ປຣາຍິກໍ ມຣຓຠຍໍ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຄຫປຕິ, ອສ຺ສຸຕວາ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ທຸສ຺ສີລ຺ເຍນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ. ຕຎ຺ຈ ປນສ຺ສ ທຸສ຺ສີລ຺ຍໍ ອຕ຺ຕນິ ສມນຸປສ຺ສໂຕ ໂຫຕິ ອຸຕ຺ຕາໂສ, ໂຫຕິ ຉມ຺ຠິຕຕ຺ຕໍ, ໂຫຕິ ສມ຺ປຣາຍິກໍ ມຣຓຠຍໍ. ອິເມຫິ ໂຂ, ຄຫປຕິ, ຈຕູຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ອສ຺ສຸຕວໂຕ ປຸຖຸຊ຺ຊນສ຺ສ ໂຫຕິ ອຸຕ຺ຕາໂສ, ໂຫຕິ ຉມ຺ຠິຕຕ຺ຕໍ, ໂຫຕິ ສມ຺ປຣາຍິກໍ ມຣຓຠຍໍ.

‘‘ຈຕູຫິ ໂຂ, ຄຫປຕິ, ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ສຸຕວໂຕ ອຣິຍສາວກສ຺ສ ນ ໂຫຕິ ອຸຕ຺ຕາໂສ, ນ ໂຫຕິ ຉມ຺ຠິຕຕ຺ຕໍ, ນ ໂຫຕິ ສມ຺ປຣາຍິກໍ ມຣຓຠຍໍ. ກຕເມຫິ ຈຕູຫິ? ອິຘ, ຄຫປຕິ, ສຸຕວາ ອຣິຍສາວໂກ ພຸທ຺ເຘ ອເວຈ຺ຈປ຺ປສາເທນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ – ອິຕິປິ ໂສ ຠຄວາ…ເປ… ສຕ຺ຖາ ເທວມນຸສ຺ສານໍ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາຕິ. ຕຎ຺ຈ ປນສ຺ສ ພຸທ຺ເຘ ອເວຈ຺ຈປ຺ປສາທໍ ອຕ຺ຕນິ ສມນຸປສ຺ສໂຕ ນ ໂຫຕິ ອຸຕ຺ຕາໂສ, ນ ໂຫຕິ ຉມ຺ຠິຕຕ຺ຕໍ, ນ ໂຫຕິ ສມ຺ປຣາຍິກໍ ມຣຓຠຍໍ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຄຫປຕິ, ສຸຕວາ ອຣິຍສາວໂກ ຘມ຺ເມ ອເວຈ຺ຈປ຺ປສາເທນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ – ສ຺ວາກ຺ຂາໂຕ ຠຄວຕາ ຘມ຺ໂມ…ເປ… ປຈ຺ຈຕ຺ຕໍ ເວທິຕພ຺ໂພ ວິຎ຺ຎູຫີຕິ. ຕຎ຺ຈ ປນສ຺ສ ຘມ຺ເມ ອເວຈ຺ຈປ຺ປສາທໍ ອຕ຺ຕນິ ສມນຸປສ຺ສໂຕ ນ ໂຫຕິ ອຸຕ຺ຕາໂສ, ນ ໂຫຕິ ຉມ຺ຠິຕຕ຺ຕໍ, ນ ໂຫຕິ ສມ຺ປຣາຍິກໍ ມຣຓຠຍໍ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຄຫປຕິ, ສຸຕວາ ອຣິຍສາວໂກ ສງ຺ເຆ ອເວຈ຺ຈປ຺ປສາເທນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ – ສຸປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ຠຄວໂຕ ສາວກສງ຺ໂຆ…ເປ… ອນຸຕ຺ຕຣໍ ປຸຎ຺ຎກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ໂລກສ຺ສາຕິ. ຕຎ຺ຈ ປນສ຺ສ ສງ຺ເຆ ອເວຈ຺ຈປ຺ປສາທໍ ອຕ຺ຕນິ ສມນຸປສ຺ສໂຕ ນ ໂຫຕິ ອຸຕ຺ຕາໂສ, ນ ໂຫຕິ ຉມ຺ຠິຕຕ຺ຕໍ, ນ ໂຫຕິ ສມ຺ປຣາຍິກໍ ມຣຓຠຍໍ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຄຫປຕິ, ສຸຕວາ ອຣິຍສາວໂກ ອຣິຍກນ຺ເຕຫິ ສີເລຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ ອຂຓ຺ເຑຫິ…ເປ… ສມາຘິສໍວຕ຺ຕນິເກຫິ. ຕານິ ຈ ປນສ຺ສ ອຣິຍກນ຺ຕານິ ສີລານິ ອຕ຺ຕນິ ສມນຸປສ຺ສໂຕ ນ ໂຫຕິ ອຸຕ຺ຕາໂສ, ນ ໂຫຕິ ຉມ຺ຠິຕຕ຺ຕໍ, ນ ໂຫຕິ ສມ຺ປຣາຍິກໍ ມຣຓຠຍໍ. ອິເມຫິ ໂຂ, ຄຫປຕິ, ຈຕູຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ສຸຕວໂຕ ອຣິຍສາວກສ຺ສ ນ ໂຫຕິ ອຸຕ຺ຕາໂສ, ນ ໂຫຕິ ຉມ຺ຠິຕຕ຺ຕໍ, ນ ໂຫຕິ ສມ຺ປຣາຍິກໍ ມຣຓຠຍ’’ນ຺ຕິ.

‘‘ນາຫໍ, ຠນ຺ເຕ ອານນ຺ທ, ຠາຍາມິ. ກ຺ຍາຫໍ ຠາຍິສ຺ສາມິ! ອຫຎ຺ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ພຸທ຺ເຘ ອເວຈ຺ຈປ຺ປສາເທນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫມິ – ອິຕິປິ ໂສ ຠຄວາ…ເປ… ສຕ຺ຖາ ເທວມນຸສ຺ສານໍ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາຕິ. ຘມ຺ເມ…ເປ… ສງ຺ເຆ ອເວຈ຺ຈປ຺ປສາເທນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫມິ – ສຸປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ຠຄວໂຕ ສາວກສງ຺ໂຆ…ເປ… ອນຸຕ຺ຕຣໍ ປຸຎ຺ຎກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ໂລກສ຺ສາຕິ. ຍານິ ຈິມານິ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວຕາ ຄິຫິສາມີຈິການິ ສິກ຺ຂາປທານິ ເທສິຕານິ, ນາຫໍ ເຕສໍ ກິຎ຺ຈິ ອຕ຺ຕນິ ຂຓ຺ຑໍ ສມນຸປສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ລາຠາ ເຕ, ຄຫປຕິ, ສຸລທ຺ຘໍ ເຕ, ຄຫປຕິ! ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລໍ ຕຍາ, ຄຫປຕິ, ພ຺ຍາກຕ’’ນ຺ຕິ. ສຕ຺ຕມໍ.

໘. ປຐມຠຍເວຣູປສນ຺ຕສຸຕ຺ຕໍ

໑໐໒໔. ສາວຕ຺ຖິນິທານໍ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນໍ ໂຂ ອນາຖປິຓ຺ຑິກໍ ຄຫປຕິໍ ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ຍໂຕ ໂຂ, ຄຫປຕິ, ອຣິຍສາວກສ຺ສ ປຎ຺ຈ ຠຍານິ ເວຣານິ ວູປສນ຺ຕານິ ຈ ໂຫນ຺ຕິ, ຈຕູຫິ ຈ ໂສຕາປຕ຺ຕິຍງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ, ອຣິໂຍ ຈສ຺ສ ຎາໂຍ ປຎ຺ຎາຍ ສຸທິຏ຺ໂຐ ໂຫຕິ ສຸປ຺ປຏິວິທ຺ໂຘ, ໂສ ອາກງ຺ຂມາໂນ ອຕ຺ຕນາວ ອຕ຺ຕານໍ ພ຺ຍາກເຣຍ຺ຍ – ‘ຂີຓນິຣໂຍມ຺ຫິ ຂີຓຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິ [ຂີຓຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິໂຍ (ສພ຺ພຕ຺ຖ)] ຂີຓເປຕ຺ຕິວິສໂຍ ຂີຓາປາຍທຸຄ຺ຄຕິວິນິປາໂຕ; ໂສຕາປນ຺ໂນຫມສ຺ມິ ອວິນິປາຕຘມ຺ໂມ ນິຍໂຕ ສມ຺ໂພຘິປຣາຍໂຓ’’’.

‘‘ກຕມານິ ປຎ຺ຈ ຠຍານິ ເວຣານິ ວູປສນ຺ຕານິ ໂຫນ຺ຕິ? ຍໍ, ຄຫປຕິ, ປາຓາຕິປາຕີ ປາຓາຕິປາຕປ຺ປຈ຺ຈຍາ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກມ຺ປິ ຠຍໍ ເວຣໍ ປສວຕິ, ສມ຺ປຣາຍິກມ຺ປິ ຠຍໍ ເວຣໍ ປສວຕິ, ເຈຕສິກມ຺ປິ ທຸກ຺ຂໍ ໂທມນສ຺ສໍ ປຏິສໍເວທິຍຕິ. ປາຓາຕິປາຕາ ປຏິວິຣຕສ຺ສ ເອວໍ ຕໍ ຠຍໍ ເວຣໍ ວູປສນ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຍໍ, ຄຫປຕິ, ອທິນ຺ນາທາຍີ…ເປ… ຍໍ, ຄຫປຕິ, ກາເມສຸມິຈ຺ຉາຈາຣີ…ເປ… ຍໍ, ຄຫປຕິ, ມຸສາວາທີ…ເປ… ຍໍ, ຄຫປຕິ, ສຸຣາເມຣຍມຊ຺ຊປ຺ປມາທຏ຺ຐາຍີ ສຸຣາເມຣຍມຊ຺ຊປ຺ປມາທຏ຺ຐານປ຺ປຈ຺ຈຍາ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກມ຺ປິ ຠຍໍ ເວຣໍ ປສວຕິ, ສມ຺ປຣາຍິກມ຺ປິ ຠຍໍ ເວຣໍ ປສວຕິ, ເຈຕສິກມ຺ປິ ທຸກ຺ຂໍ ໂທມນສ຺ສໍ ປຏິສໍເວທິຍຕິ. ສຸຣາເມຣຍມຊ຺ຊປ຺ປມາທຏ຺ຐານາ ປຏິວິຣຕສ຺ສ ເອວໍ ຕໍ ຠຍໍ ເວຣໍ ວູປສນ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອິມານິ ປຎ຺ຈ ຠຍານິ ເວຣານິ ວູປສນ຺ຕານິ ໂຫນ຺ຕິ.

‘‘ກຕເມຫິ ຈຕູຫິ ໂສຕາປຕ຺ຕິຍງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ? ອິຘ, ຄຫປຕິ, ອຣິຍສາວໂກ ພຸທ຺ເຘ ອເວຈ຺ຈປ຺ປສາເທນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ – ອິຕິປິ ໂສ ຠຄວາ…ເປ… ສຕ຺ຖາ ເທວມນຸສ຺ສານໍ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາຕິ. ຘມ຺ເມ…ເປ… ສງ຺ເຆ…ເປ… ອຣິຍກນ຺ເຕຫິ ສີເລຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ ອຂຓ຺ເຑຫິ…ເປ… ສມາຘິສໍວຕ຺ຕນິເກຫິ. ອິເມຫິ ຈຕູຫິ ໂສຕາປຕ຺ຕິຍງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ.

‘‘ກຕໂມ ຈສ຺ສ ອຣິໂຍ ຎາໂຍ ປຎ຺ຎາຍ ສຸທິຏ຺ໂຐ ໂຫຕິ ສຸປ຺ປຏິວິທ຺ໂຘ? ອິຘ, ຄຫປຕິ, ອຣິຍສາວໂກ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທຎ຺ເຎວ ສາຘຸກໍ ໂຍນິໂສ ມນສິ ກໂຣຕິ – ອິຕິ ອິມສ຺ມິໍ ສຕິ ອິທໍ ໂຫຕິ, ອິມສ຺ສຸປ຺ປາທາ ອິທໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ; ອິຕິ ອິມສ຺ມິໍ ອສຕິ ອິທໍ ນ ໂຫຕິ, ອິມສ຺ສ ນິໂຣຘາ ອິທໍ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ; ຍທິທໍ ອວິຊ຺ຊາປຈ຺ຈຍາ ສງ຺ຂາຣາ, ສງ຺ຂາຣປຈ຺ຈຍາ ວິຎ຺ຎາຓໍ…ເປ… ເອວເມຕສ຺ສ ເກວລສ຺ສ ທຸກ຺ຂກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ສມຸທໂຍ ໂຫຕິ. ອວິຊ຺ຊາຍ ຕ຺ເວວ ອເສສວິຣາຄນິໂຣຘາ ສງ຺ຂາຣນິໂຣໂຘ…ເປ… ຜສ຺ສນິໂຣຘາ ເວທນານິໂຣໂຘ, ເວທນານິໂຣຘາ ຕຓ຺ຫານິໂຣໂຘ… ເອວເມຕສ຺ສ ເກວລສ຺ສ ທຸກ຺ຂກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ນິໂຣໂຘ ໂຫຕິ. ອຍມສ຺ສ ອຣິໂຍ ຎາໂຍ ປຎ຺ຎາຍ ສຸທິຏ຺ໂຐ ໂຫຕິ ສຸປ຺ປຏິວິທ຺ໂຘ.

‘‘ຍໂຕ ໂຂ, ຄຫປຕິ, ອຣິຍສາວກສ຺ສ ອິມານິ ປຎ຺ຈ ຠຍານິ ເວຣານິ ວູປສນ຺ຕານິ ໂຫນ຺ຕິ, ອິເມຫິ ຈຕູຫິ ໂສຕາປຕ຺ຕິຍງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ, ອຍຎ຺ຈສ຺ສ ອຣິໂຍ ຎາໂຍ ປຎ຺ຎາຍ ສຸທິຏ຺ໂຐ ໂຫຕິ ສຸປ຺ປຏິວິທ຺ໂຘ. ໂສ ອາກງ຺ຂມາໂນ ອຕ຺ຕນາວ ອຕ຺ຕານໍ ພ຺ຍາກເຣຍ຺ຍ – ‘ຂີຓນິຣໂຍມ຺ຫິ ຂີຓຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິ ຂີຓເປຕ຺ຕິວິສໂຍ ຂີຓາປາຍທຸຄ຺ຄຕິວິນິປາໂຕ; ໂສຕາປນ຺ໂນຫມສ຺ມິ ອວິນິປາຕຘມ຺ໂມ ນິຍໂຕ ສມ຺ໂພຘິປຣາຍໂຓ’’’ຕິ. ອຏ຺ຐມໍ.

໙. ທຸຕິຍຠຍເວຣູປສນ຺ຕສຸຕ຺ຕໍ

໑໐໒໕. ສາວຕ຺ຖິນິທານໍ…ເປ… ‘‘ຍໂຕ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣິຍສາວກສ຺ສ ອິມານິ ປຎ຺ຈ ຠຍານິ ເວຣານິ ວູປສນ຺ຕານິ ໂຫນ຺ຕິ, ອິເມຫິ ຈຕູຫິ ໂສຕາປຕ຺ຕິຍງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ, ອຍຎ຺ຈສ຺ສ ອຣິໂຍ ຎາໂຍ ປຎ຺ຎາຍ ສຸທິຏ຺ໂຐ ໂຫຕິ ສຸປ຺ປຏິວິທ຺ໂຘ; ໂສ ອາກງ຺ຂມາໂນ ອຕ຺ຕນາວ ອຕ຺ຕານໍ ພ຺ຍາກເຣຍ຺ຍ – ‘ຂີຓນິຣໂຍມ຺ຫິ ຂີຓຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິ ຂີຓເປຕ຺ຕິວິສໂຍ ຂີຓາປາຍທຸຄ຺ຄຕິວິນິປາໂຕ; ໂສຕາປນ຺ໂນຫມສ຺ມິ ອວິນິປາຕຘມ຺ໂມ ນິຍໂຕ ສມ຺ໂພຘິປຣາຍໂຓ’’’ຕິ. ນວມໍ.

໑໐. ນນ຺ທກລິຈ຺ຉວິສຸຕ຺ຕໍ

໑໐໒໖. ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ເວສາລິຍໍ ວິຫຣຕິ ມຫາວເນ ກູຏາຄາຣສາລາຍໍ. ອຖ ໂຂ ນນ຺ທໂກ ລິຈ຺ຉວິມຫາມຕ຺ໂຕ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນໍ ໂຂ ນນ຺ທກໍ ລິຈ຺ຉວິມຫາມຕ຺ຕໍ ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ຈຕູຫິ ໂຂ, ນນ຺ທກ, ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອຣິຍສາວໂກ ໂສຕາປນ຺ໂນ ໂຫຕິ ອວິນິປາຕຘມ຺ໂມ ນິຍໂຕ ສມ຺ໂພຘິປຣາຍໂຓ. ກຕເມຫິ ຈຕູຫິ? ອິຘ, ນນ຺ທກ, ອຣິຍສາວໂກ ພຸທ຺ເຘ ອເວຈ຺ຈປ຺ປສາເທນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ – ອິຕິປິ ໂສ ຠຄວາ…ເປ… ສຕ຺ຖາ ເທວມນຸສ຺ສານໍ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາຕິ. ຘມ຺ເມ…ເປ… ສງ຺ເຆ…ເປ… ອຣິຍກນ຺ເຕຫິ ສີເລຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ ອຂຓ຺ເຑຫິ…ເປ… ສມາຘິສໍວຕ຺ຕນິເກຫິ. ອິເມຫິ ໂຂ, ນນ຺ທກ, ຈຕູຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອຣິຍສາວໂກ ໂສຕາປນ຺ໂນ ໂຫຕິ ອວິນິປາຕຘມ຺ໂມ ນິຍໂຕ ສມ຺ໂພຘິປຣາຍໂຓ.

‘‘ອິເມຫິ ຈ ປນ, ນນ຺ທກ, ຈຕູຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອຣິຍສາວໂກ ອາຍຸນາ ສໍຍຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ ທິພ຺ເພນປິ ມານຸເສນປິ; ວຓ຺ເຓນ ສໍຍຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ ທິພ຺ເພນປິ ມານຸເສນປິ; ສຸເຂນ ສໍຍຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ ທິພ຺ເພນປິ ມານຸເສນປິ; ຍເສນ ສໍຍຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ ທິພ຺ເພນປິ ມານຸເສນປິ; ອາຘິປເຕຍ຺ເຍນ ສໍຍຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ ທິພ຺ເພນປິ ມານຸເສນປິ. ຕໍ ໂຂ ປນາຫໍ, ນນ຺ທກ, ນາຎ຺ຎສ຺ສ ສມຓສ຺ສ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ວາ ສຸຕ຺ວາ ວທາມິ. ອປິ ຈ ຍເທວ ມຍາ ສາມໍ ຎາຕໍ ສາມໍ ທິຏ຺ຐໍ ສາມໍ ວິທິຕໍ, ຕເທວາຫໍ ວທາມີ’’ຕິ.

ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ອຎ຺ຎຕໂຣ ປຸຣິໂສ ນນ຺ທກໍ ລິຈ຺ຉວິມຫາມຕ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ນຫານກາໂລ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ອລໍ ທານິ, ຠເຓ, ເອເຕນ ພາຫິເຣນ ນຫາເນນ. ອລມິທໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ນຫານໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ຍທິທໍ – ຠຄວຕິ ປສາໂທ’’ຕິ. ທສມໍ.

ສຣຓານິວຄ຺ໂຄ ຕຕິໂຍ.

ຕສ຺ສຸທ຺ທານໍ –

ມຫານາເມນ ທ຺ເວ ວຸຕ຺ຕາ, ໂຄຘາ ຈ ສຣຓາ ທຸເວ;

ທຸເວ ອນາຖປິຓ຺ຑິກາ, ທຸເວ ເວຣຠເຍນ ຈ;

ລິຈ຺ຉວີ ທສໂມ ວຸຕ຺ໂຕ, ວຄ຺ໂຄ ເຕນ ປວຸຈ຺ຈຕີຕິ.