໑. ເວຬຸທ຺ວາຣວຄ຺ໂຄ

໑. ຈກ຺ກວຕ຺ຕິຣາຊສຸຕ຺ຕໍ

໙໙໗. ສາວຕ຺ຖິນິທານໍ. ຕຕ຺ຣ ໂຂ ຠຄວາ…ເປ… ເອຕທໂວຈ – ‘‘ກິຎ຺ຈາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣາຊາ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ [ຈກ຺ກວຕ຺ຕິ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ. ກ.)] ຈຕຸນ຺ນໍ ທີປານໍ ອິສ຺ສຣິຍາຘິປຈ຺ຈໍ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣຕ຺ວາ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ສຸຄຕິໍ ສຄ຺ຄໍ ໂລກໍ ອຸປປຊ຺ຊຕິ ເທວານໍ ຕາວຕິໍສານໍ ສຫພ຺ຍຕໍ, ໂສ ຕຕ຺ຖ ນນ຺ທເນ ວເນ ອຈ຺ຉຣາສງ຺ຆປຣິວຸໂຕ ທິພ຺ເພຫິ ຈ ປຎ຺ຈຫິ ກາມຄຸເຓຫິ ສມປ຺ປິໂຕ ສມງ຺ຄີຠູໂຕ ປຣິຈາເຣຕິ, ໂສ ຈຕູຫິ ຘມ຺ເມຫິ ອສມນ຺ນາຄໂຕ, ອຖ ໂຂ ໂສ ອປຣິມຸຕ຺ໂຕວ [ອປຣິມຸຕ຺ໂຕ ຈ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ກ.)] ນິຣຍາ ອປຣິມຸຕ຺ໂຕ ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິຍາ ອປຣິມຸຕ຺ໂຕ ເປຕ຺ຕິວິສຍາ ອປຣິມຸຕ຺ໂຕ ອປາຍທຸຄ຺ຄຕິວິນິປາຕາ. ກິຎ຺ຈາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣິຍສາວໂກ ປິຓ຺ຑິຍາໂລເປນ ຍາເປຕິ, ນນ຺ຕການິ ຈ ຘາເຣຕິ, ໂສ ຈຕູຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ, ອຖ ໂຂ ໂສ ປຣິມຸຕ຺ໂຕ [ປຣິມຸຕ຺ໂຕ ຈ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ກ.)] ນິຣຍາ ປຣິມຸຕ຺ໂຕ ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິຍາ ປຣິມຸຕ຺ໂຕ ເປຕ຺ຕິວິສຍາ ປຣິມຸຕ຺ໂຕ ອປາຍທຸຄ຺ຄຕິວິນິປາຕາ’’.

‘‘ກຕເມຫິ ຈຕູຫິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣິຍສາວໂກ ພຸທ຺ເຘ ອເວຈ຺ຈປ຺ປສາເທນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ – ‘ອິຕິປິ ໂສ ຠຄວາ ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ວິຊ຺ຊາຈຣຓສມ຺ປນ຺ໂນ ສຸຄໂຕ ໂລກວິທູ ອນຸຕ຺ຕໂຣ ປຸຣິສທມ຺ມສາຣຖິ ສຕ຺ຖາ ເທວມນຸສ຺ສານໍ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ’ຕິ. ຘມ຺ເມ ອເວຈ຺ຈປ຺ປສາເທນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ – ‘ສ຺ວາກ຺ຂາໂຕ ຠຄວຕາ ຘມ຺ໂມ ສນ຺ທິຏ຺ຐິໂກ ອກາລິໂກ ເອຫິປສ຺ສິໂກ ໂອປເນຍ຺ຍິໂກ ປຈ຺ຈຕ຺ຕໍ ເວທິຕພ຺ໂພ ວິຎ຺ຎູຫີ’ຕິ. ສງ຺ເຆ ອເວຈ຺ຈປ຺ປສາເທນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ – ‘ສຸປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ຠຄວໂຕ ສາວກສງ຺ໂຆ, ອຸຊຸປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ຠຄວໂຕ ສາວກສງ຺ໂຆ, ຎາຍປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ຠຄວໂຕ ສາວກສງ຺ໂຆ, ສາມີຈິປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ຠຄວໂຕ ສາວກສງ຺ໂຆ, ຍທິທໍ – ຈຕ຺ຕາຣິ ປຸຣິສຍຸຄານິ ອຏ຺ຐ ປຸຣິສປຸຄ຺ຄລາ, ເອສ ຠຄວໂຕ ສາວກສງ຺ໂຆ ອາຫຸເນຍ຺ໂຍ ປາຫຸເນຍ຺ໂຍ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ໂຍ ອຎ຺ຊລິກຣຓີໂຍ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ປຸຎ຺ຎກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ໂລກສ຺ສາ’ຕິ. ອຣິຍກນ຺ເຕຫິ ສີເລຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ ອຂຓ຺ເຑຫິ ອຈ຺ຉິທ຺ເທຫິ ອສພເລຫິ ອກມ຺ມາເສຫິ ຠຸຊິສ຺ເສຫິ ວິຎ຺ຎຸປ຺ປສຕ຺ເຖຫິ ອປຣາມຏ຺ເຐຫິ ສມາຘິສໍວຕ຺ຕນິເກຫິ. ອິເມຫິ ຈຕູຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ. ໂຍ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕຸນ຺ນໍ ທີປານໍ ປຏິລາໂຠ, ໂຍ ຈຕຸນ຺ນໍ ຘມ຺ມານໍ ປຏິລາໂຠ ຈຕຸນ຺ນໍ ທີປານໍ ປຏິລາໂຠ ຈຕຸນ຺ນໍ ຘມ຺ມານໍ ປຏິລາຠສ຺ສ ກລໍ ນາຄ຺ຆຕິ ໂສຬສິ’’ນ຺ຕິ. ປຐມໍ.

໒. ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິໂຍຄຘສຸຕ຺ຕໍ

໙໙໘. ‘‘ຈຕູຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອຣິຍສາວໂກ ໂສຕາປນ຺ໂນ ໂຫຕິ ອວິນິປາຕຘມ຺ໂມ ນິຍໂຕ ສມ຺ໂພຘິປຣາຍໂຓ.

‘‘ກຕເມຫິ ຈຕູຫິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣິຍສາວໂກ ພຸທ຺ເຘ ອເວຈ຺ຈປ຺ປສາເທນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ – ‘ອິຕິປິ ໂສ ຠຄວາ ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ວິຊ຺ຊາຈຣຓສມ຺ປນ຺ໂນ ສຸຄໂຕ ໂລກວິທູ ອນຸຕ຺ຕໂຣ ປຸຣິສທມ຺ມສາຣຖິ ສຕ຺ຖາ ເທວມນຸສ຺ສານໍ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ’ຕິ. ຘມ຺ເມ…ເປ… ສງ຺ເຆ…ເປ… ອຣິຍກນ຺ເຕຫິ ສີເລຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ ອຂຓ຺ເຑຫິ…ເປ… ສມາຘິສໍວຕ຺ຕນິເກຫິ. ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕູຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອຣິຍສາວໂກ ໂສຕາປນ຺ໂນ ໂຫຕິ ອວິນິປາຕຘມ຺ໂມ ນິຍໂຕ ສມ຺ໂພຘິປຣາຍໂຓ’’ຕິ.

ອິທມໂວຈ ຠຄວາ. ອິທໍ ວຕ຺ວານ [ວຕ຺ວາ (ສີ. ປີ.) ເອວມີທິເສສຸ ຐາເນສຸ] ສຸຄໂຕ ອຖາປຣໍ ເອຕທໂວຈ ສຕ຺ຖາ –

‘‘ເຍສໍ ສທ຺ຘາ ຈ ສີລຎ຺ຈ, ປສາໂທ ຘມ຺ມທສ຺ສນໍ;

ເຕ ເວ ກາເລນ ປຈ຺ເຈນ຺ຕິ, ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິໂຍຄຘໍ ສຸຂ’’ນ຺ຕິ. ທຸຕິຍໍ;

໓. ທີຆາວຸອຸປາສກສຸຕ຺ຕໍ

໙໙໙. ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ຣາຊຄເຫ ວິຫຣຕິ ເວຬຸວເນ ກລນ຺ທກນິວາເປ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ທີຆາວຸ ອຸປາສໂກ ອາພາຘິໂກ ໂຫຕິ ທຸກ຺ຂິໂຕ ພາຬ຺ຫຄິລາໂນ. ອຖ ໂຂ ທີຆາວຸ ອຸປາສໂກ ປິຕຣໍ ໂຊຕິກໍ ຄຫປຕິໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ເອຫິ ຕ຺ວໍ, ຄຫປຕິ, ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ມມ ວຈເນນ ຠຄວໂຕ ປາເທ ສິຣສາ ວນ຺ທ – ‘ທີຆາວຸ, ຠນ຺ເຕ, ອຸປາສໂກ ອາພາຘິໂກ ໂຫຕິ ທຸກ຺ຂິໂຕ ພາຬ຺ຫຄິລາໂນ. ໂສ ຠຄວໂຕ ປາເທ ສິຣສາ ວນ຺ທຕີ’ຕິ. ເອວຎ຺ຈ ວເທຫິ – ‘ສາຘຸ ກິຣ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ເຍນ ທີຆາວຸສ຺ສ ອຸປາສກສ຺ສ ນິເວສນໍ ເຕນຸປສງ຺ກມຕຸ ອນຸກມ຺ປໍ ອຸປາທາຍາ’’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ຕາຕາ’’ຕິ ໂຂ ໂຊຕິໂກ ຄຫປຕິ ທີຆາວຸສ຺ສ ອຸປາສກສ຺ສ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ໂຊຕິໂກ ຄຫປຕິ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ທີຆາວຸ, ຠນ຺ເຕ, ອຸປາສໂກ ອາພາຘິໂກ ໂຫຕິ ທຸກ຺ຂິໂຕ ພາຬ຺ຫຄິລາໂນ. ໂສ ຠຄວໂຕ ປາເທ ສິຣສາ ວນ຺ທຕິ. ເອວຎ຺ຈ ວເທຕິ – ‘ສາຘຸ ກິຣ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ເຍນ ທີຆາວຸສ຺ສ ອຸປາສກສ຺ສ ນິເວສນໍ ເຕນຸປສງ຺ກມຕຸ ອນຸກມ຺ປໍ ອຸປາທາຍາ’’’ຕິ. ອຘິວາເສສິ ຠຄວາ ຕຸຓ຺ຫີຠາເວນ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ເຍນ ທີຆາວຸສ຺ສ ອຸປາສກສ຺ສ ນິເວສນໍ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ ນິສີທິ. ນິສຊ຺ຊ ໂຂ ຠຄວາ ທີຆາວຸໍ ອຸປາສກໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ກຈ຺ຈິ ເຕ, ທີຆາວຸ, ຂມນີຍໍ, ກຈ຺ຈິ ຍາປນີຍໍ? ກຈ຺ຈິ ທຸກ຺ຂາ ເວທນາ ປຏິກ຺ກມນ຺ຕິ, ໂນ ອຠິກ຺ກມນ຺ຕິ; ປຏິກ຺ກໂມສານໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ໂນ ອຠິກ຺ກໂມ’’ຕິ? ‘‘ນ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຂມນີຍໍ, ນ ຍາປນີຍໍ. ພາຬ຺ຫາ ເມ ທຸກ຺ຂາ ເວທນາ ອຠິກ຺ກມນ຺ຕິ, ໂນ ປຏິກ຺ກມນ຺ຕິ; ອຠິກ຺ກໂມສານໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ໂນ ປຏິກ຺ກໂມ’’ຕິ. ‘‘ຕສ຺ມາຕິຫ ເຕ, ທີຆາວຸ, ເອວໍ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ – ‘ພຸທ຺ເຘ ອເວຈ຺ຈປ຺ປສາເທນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠວິສ຺ສາມິ – ອິຕິປິ ໂສ ຠຄວາ ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ວິຊ຺ຊາຈຣຓສມ຺ປນ຺ໂນ ສຸຄໂຕ ໂລກວິທູ ອນຸຕ຺ຕໂຣ ປຸຣິສທມ຺ມສາຣຖິ ສຕ຺ຖາ ເທວມນຸສ຺ສານໍ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາຕິ. ຘມ຺ເມ…ເປ… ສງ຺ເຆ…ເປ… ອຣິຍກນ຺ເຕຫິ ສີເລຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠວິສ຺ສາມິ ອຂຓ຺ເຑຫິ…ເປ… ສມາຘິສໍວຕ຺ຕນິເກຫິ’. ເອວຎ຺ຫິ ເຕ, ທີຆາວຸ, ສິກ຺ຂິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ.

‘‘ຍານິມານິ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວຕາ ຈຕ຺ຕາຣິ ໂສຕາປຕ຺ຕິຍງ຺ຄານິ ເທສິຕານິ, ສໍວິຊ຺ຊນ຺ເຕ ເຕ ຘມ຺ມາ ມຍິ, ອຫຎ຺ຈ ເຕສຸ ຘມ຺ເມສຸ ສນ຺ທິສ຺ສາມິ. ອຫຎ຺ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ພຸທ຺ເຘ ອເວຈ຺ຈປ຺ປສາເທນ ສມນ຺ນາຄໂຕ – ອິຕິປິ ໂສ ຠຄວາ…ເປ… ສຕ຺ຖາ ເທວມນຸສ຺ສານໍ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາຕິ. ຘມ຺ເມ…ເປ… ສງ຺ເຆ…ເປ… ອຣິຍກນ຺ເຕຫິ ສີເລຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອຂຓ຺ເຑຫິ…ເປ… ສມາຘິສໍວຕ຺ຕນິເກຫີ’’ຕິ. ‘‘ຕສ຺ມາຕິຫ ຕ຺ວໍ, ທີຆາວຸ, ອິເມສຸ ຈຕູສຸ ໂສຕາປຕ຺ຕິຍງ຺ເຄສຸ ປຕິຏ຺ຐາຍ ຉ ວິຊ຺ຊາຠາຄິເຍ ຘມ຺ເມ ອຸຕ຺ຕຣິ ຠາເວຍ຺ຍາສິ. ອິຘ ຕ຺ວໍ, ທີຆາວຸ, ສພ຺ພສງ຺ຂາເຣສຸ ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສີ ວິຫຣາຫິ, ອນິຈ຺ເຈ ທຸກ຺ຂສຎ຺ຎີ, ທຸກ຺ເຂ ອນຕ຺ຕສຎ຺ຎີ ປຫານສຎ຺ຎີ ວິຣາຄສຎ຺ຎີ ນິໂຣຘສຎ຺ຎີຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ເຕ, ທີຆາວຸ, ສິກ຺ຂິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ.

‘‘ເຍເມ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວຕາ ຉ ວິຊ຺ຊາຠາຄິຍາ ຘມ຺ມາ ເທສິຕາ, ສໍວິຊ຺ຊນ຺ເຕ ເຕ ຘມ຺ມາ ມຍິ, ອຫຎ຺ຈ ເຕສຸ ຘມ຺ເມສຸ ສນ຺ທິສ຺ສາມິ. ອຫຎ຺ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ສພ຺ພສງ຺ຂາເຣສຸ ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສີ ວິຫຣາມິ, ອນິຈ຺ເຈ ທຸກ຺ຂສຎ຺ຎີ, ທຸກ຺ເຂ ອນຕ຺ຕສຎ຺ຎີ ປຫານສຎ຺ຎີ ວິຣາຄສຎ຺ຎີ ນິໂຣຘສຎ຺ຎີ. ອປິ ຈ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ມາ ເຫວາຍໍ ໂຊຕິໂກ ຄຫປຕິ ມມຈ຺ຈເຍນ ວິຆາຕໍ ອາປຊ຺ຊີ’’’ຕິ [ອາປຊ຺ຊຕິ (ກ.)]. ‘‘ມາ ຕ຺ວໍ, ຕາຕ ທີຆາວຸ, ເອວໍ ມນສາກາສິ. ອິງ຺ຆ ຕ຺ວໍ, ຕາຕ ທີຆາວຸ, ຍເທວ ເຕ ຠຄວາ ອາຫ, ຕເທວ ຕ຺ວໍ ສາຘຸກໍ ມນສິ ກໂຣຫີ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ທີຆາວຸໍ ອຸປາສກໍ ອິມິນາ ໂອວາເທນ ໂອວທິຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ປກ຺ກາມິ. ອຖ ໂຂ ທີຆາວຸ ອຸປາສໂກ ອຈິຣປກ຺ກນ຺ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາລມກາສິ. ອຖ ໂຂ ສມ຺ພຫຸລາ ຠິກ຺ຂູ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນາ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ໂຍ ໂສ, ຠນ຺ເຕ, ທີຆາວຸ ນາມ ອຸປາສໂກ ຠຄວຕາ ສໍຂິຕ຺ເຕນ ໂອວາເທນ ໂອວທິໂຕ ໂສ ກາລງ຺ກໂຕ. ຕສ຺ສ ກາ ຄຕິ, ໂກ ອຠິສມ຺ປຣາໂຍ’’ຕິ? ‘‘ປຓ຺ຑິໂຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ທີຆາວຸ ອຸປາສໂກ, ປຈ຺ຈປາທິ [ອໂຫສິ ສຈ຺ຈວາທີ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ. ກ.)] ຘມ຺ມສ຺ສານຸຘມ຺ມໍ, ນ ຈ ມໍ ຘມ຺ມາຘິກຣຓໍ [ນ ຈ ຘມ຺ມາຘິກຣຓໍ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ. ກ.)] ວິເຫເສສິ [ວິເຫເຐສິ (ອິຕິປິ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ)]. ທີຆາວຸ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸປາສໂກ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ໂອຣມ຺ຠາຄິຍານໍ ສໍໂຍຊນານໍ ປຣິກ຺ຂຍາ ໂອປປາຕິໂກ ຕຕ຺ຖ ປຣິນິພ຺ພາຍີ ອນາວຕ຺ຕິຘມ຺ໂມ ຕສ຺ມາ ໂລກາ’’ຕິ. ຕຕິຍໍ.

໔. ປຐມສາຣິປຸຕ຺ຕສຸຕ຺ຕໍ

໑໐໐໐. ເອກໍ ສມຍໍ ອາຍສ຺ມາ ຈ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ອາຍສ຺ມາ ຈ ອານນ຺ໂທ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣນ຺ຕິ ເຊຕວເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ສາຍນ຺ຫສມຍໍ ປຏິສລ຺ລານາ ວຸຏ຺ຐິໂຕ…ເປ… ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ສາຣິປຸຕ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ກຕິນໍ ນຸ ໂຂ, ອາວຸໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຘມ຺ມານໍ ສມນ຺ນາຄມນເຫຕຸ ເອວມຍໍ ປຊາ ຠຄວຕາ ພ຺ຍາກຕາ ໂສຕາປນ຺ນາ ອວິນິປາຕຘມ຺ມາ ນິຍຕາ ສມ຺ໂພຘິປຣາຍຓາ’’ຕິ? ‘‘ຈຕຸນ຺ນໍ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ຘມ຺ມານໍ ສມນ຺ນາຄມນເຫຕຸ ເອວມຍໍ ປຊາ ຠຄວຕາ ພ຺ຍາກຕາ ໂສຕາປນ຺ນາ ອວິນິປາຕຘມ຺ມາ ນິຍຕາ ສມ຺ໂພຘິປຣາຍຓາ’’.

‘‘ກຕເມສໍ ຈຕຸນ຺ນໍ? ອິຘາວຸໂສ, ອຣິຍສາວໂກ ພຸທ຺ເຘ ອເວຈ຺ຈປ຺ປສາເທນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ – ອິຕິປິ ໂສ ຠຄວາ…ເປ… ສຕ຺ຖາ ເທວມນຸສ຺ສານໍ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາຕິ. ຘມ຺ເມ…ເປ… ສງ຺ເຆ…ເປ… ອຣິຍກນ຺ເຕຫິ ສີເລຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ ອຂຓ຺ເຑຫິ…ເປ… ສມາຘິສໍວຕ຺ຕນິເກຫິ. ອິເມສໍ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ຈຕຸນ຺ນໍ ຘມ຺ມານໍ ສມນ຺ນາຄມນເຫຕຸ ເອວມຍໍ ປຊາ ຠຄວຕາ ພ຺ຍາກຕາ ໂສຕາປນ຺ນາ ອວິນິປາຕຘມ຺ມາ ນິຍຕາ ສມ຺ໂພຘິປຣາຍຓາ’’ຕິ. ຈຕຸຕ຺ຖໍ.

໕. ທຸຕິຍສາຣິປຸຕ຺ຕສຸຕ຺ຕໍ

໑໐໐໑. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນໍ ໂຂ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ສາຣິປຸຕ຺ຕໍ ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ – ‘‘‘ໂສຕາປຕ຺ຕິຍງ຺ຄໍ, ໂສຕາປຕ຺ຕິຍງ຺ຄ’ນ຺ຕິ ຫິທໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ວຸຈ຺ຈຕິ. ກຕມໍ ນຸ ໂຂ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ໂສຕາປຕ຺ຕິຍງ຺ຄ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ສປ຺ປຸຣິສສໍເສໂວ ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ໂສຕາປຕ຺ຕິຍງ຺ຄໍ, ສທ຺ຘມ຺ມສ຺ສວນໍ ໂສຕາປຕ຺ຕິຍງ຺ຄໍ, ໂຍນິໂສມນສິກາໂຣ ໂສຕາປຕ຺ຕິຍງ຺ຄໍ, ຘມ຺ມານຸຘມ຺ມປ຺ປຏິປຕ຺ຕິ ໂສຕາປຕ຺ຕິຍງ຺ຄ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ສາຘຸ ສາຘຸ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ! ສປ຺ປຸຣິສສໍເສໂວ ຫິ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ໂສຕາປຕ຺ຕິຍງ຺ຄໍ, ສທ຺ຘມ຺ມສ຺ສວນໍ ໂສຕາປຕ຺ຕິຍງ຺ຄໍ, ໂຍນິໂສມນສິກາໂຣ ໂສຕາປຕ຺ຕິຍງ຺ຄໍ, ຘມ຺ມານຸຘມ຺ມປ຺ປຏິປຕ຺ຕິ ໂສຕາປຕ຺ຕິຍງ຺ຄໍ’’.

‘‘‘ໂສໂຕ, ໂສໂຕ’ຕິ ຫິທໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ວຸຈ຺ຈຕິ. ກຕໂມ ນຸ ໂຂ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ໂສໂຕ’’ຕິ? ‘‘ອຍເມວ ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ອຣິໂຍ ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກ ມຄ຺ໂຄ ໂສໂຕ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ, ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ໂປ, ສມ຺ມາວາຈາ, ສມ຺ມາກມ຺ມນ຺ໂຕ, ສມ຺ມາອາຊີໂວ, ສມ຺ມາວາຍາໂມ, ສມ຺ມາສຕິ, ສມ຺ມາສມາຘີ’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ ສາຘຸ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ! ອຍເມວ ຫິ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ອຣິໂຍ ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກ ມຄ຺ໂຄ ໂສໂຕ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ…ເປ… ສມ຺ມາສມາຘິ’’.

‘‘‘ໂສຕາປນ຺ໂນ, ໂສຕາປນ຺ໂນ’ຕິ ຫິທໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ວຸຈ຺ຈຕິ. ກຕໂມ ນຸ ໂຂ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ໂສຕາປນ຺ໂນ’’ຕິ? ‘‘ໂຍ ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ອິມິນາ ອຣິເຍນ ອຏ຺ຐງ຺ຄິເກນ ມຄ຺ເຄນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ໂສຕາປນ຺ໂນ, ສ຺ວາຍໍ ອາຍສ຺ມາ ເອວໍນາໂມ ເອວໍໂຄຕ຺ໂຕ’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ ສາຘຸ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ! ໂຍ ຫິ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ອິມິນາ ອຣິເຍນ ອຏ຺ຐງ຺ຄິເກນ ມຄ຺ເຄນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ໂສຕາປນ຺ໂນ, ສ຺ວາຍໍ ອາຍສ຺ມາ ເອວໍນາໂມ ເອວໍໂຄຕ຺ໂຕ’’ຕິ. ປຎ຺ຈມໍ.

໖. ຖປຕິສຸຕ຺ຕໍ

໑໐໐໒. ສາວຕ຺ຖິນິທານໍ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ສມ຺ພຫຸລາ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ຈີວຣກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕິ – ‘‘ນິຏ຺ຐິຕຈີວໂຣ ຠຄວາ ເຕມາສຈ຺ຈເຍນ ຈາຣິກໍ ປກ຺ກມິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອິສິທຕ຺ຕປຸຣາຓາ ຖປຕໂຍ ສາຘຸເກ ປຏິວສນ຺ຕິ ເກນຈິເທວ ກຣຓີເຍນ. ອສ຺ໂສສຸໍ ໂຂ ອິສິທຕ຺ຕປຸຣາຓາ ຖປຕໂຍ – ‘‘ສມ຺ພຫຸລາ ກິຣ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ຈີວຣກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕິ – ‘ນິຏ຺ຐິຕຈີວໂຣ ຠຄວາ ເຕມາສຈ຺ຈເຍນ ຈາຣິກໍ ປກ຺ກມິສ຺ສຕີ’’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ອິສິທຕ຺ຕປຸຣາຓາ ຖປຕໂຍ ມຄ຺ເຄ ປຸຣິສໍ ຐເປສຸໍ – ‘‘ຍທາ ຕ຺ວໍ, ອມ຺ໂຠ ປຸຣິສ, ປສ຺ເສຍ຺ຍາສິ ຠຄວນ຺ຕໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ອຣຫນ຺ຕໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘໍ, ອຖ ອມ຺ຫາກໍ ອາໂຣເຈຍ຺ຍາສີ’’ຕິ. ທ຺ວີຫຕີຫໍ ຐິໂຕ ໂຂ ໂສ ປຸຣິໂສ ອທ຺ທສ ຠຄວນ຺ຕໍ ທູຣໂຕວ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ. ທິສ຺ວານ ເຍນ ອິສິທຕ຺ຕປຸຣາຓາ ຖປຕໂຍ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອິສິທຕ຺ຕປຸຣາເຓ ຖປຕໂຍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຍໍ ໂສ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ອາຄຈ຺ຉຕິ ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ. ຍສ຺ສ ທານິ ກາລໍ ມຎ຺ຎຖາ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ອິສິທຕ຺ຕປຸຣາຓາ ຖປຕໂຍ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ປິຏ຺ຐິໂຕ ປິຏ຺ຐິໂຕ ອນຸພນ຺ຘິໍສຸ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ມຄ຺ຄາ ໂອກ຺ກມ຺ມ ເຍນ ອຎ຺ຎຕຣໍ ຣຸກ຺ຂມູລໍ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ ນິສີທິ. ອິສິທຕ຺ຕປຸຣາຓາ ຖປຕໂຍ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນາ ໂຂ ເຕ ອິສິທຕ຺ຕປຸຣາຓາ ຖປຕໂຍ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈຸໍ –

‘‘ຍທາ ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວນ຺ຕໍ ສຸຓາມ – ‘ສາວຕ຺ຖິຍາ ໂກສເລສຸ ຈາຣິກໍ ປກ຺ກມິສ຺ສຕີ’ຕິ, ໂຫຕິ ໂນ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ອນຕ຺ຕມນຕາ ໂຫຕິ ໂທມນສ຺ສໍ – ‘ທູເຣ ໂນ ຠຄວາ ຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ. ຍທາ ປນ ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວນ຺ຕໍ ສຸຓາມ – ‘ສາວຕ຺ຖິຍາ ໂກສເລສຸ ຈາຣິກໍ ປກ຺ກນ຺ໂຕ’ຕິ, ໂຫຕິ ໂນ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ອນຕ຺ຕມນຕາ ໂຫຕິ ໂທມນສ຺ສໍ – ‘ທູເຣ ໂນ ຠຄວາ’’’ຕິ.

‘‘ຍທາ ປນ ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວນ຺ຕໍ ສຸຓາມ – ‘ໂກສເລຫິ ມລ຺ເລສຸ ຈາຣິກໍ ປກ຺ກມິສ຺ສຕີ’ຕິ, ໂຫຕິ ໂນ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ອນຕ຺ຕມນຕາ ໂຫຕິ ໂທມນສ຺ສໍ – ‘ທູເຣ ໂນ ຠຄວາ ຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ. ຍທາ ປນ ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວນ຺ຕໍ ສຸຓາມ – ‘ໂກສເລຫິ ມລ຺ເລສຸ ຈາຣິກໍ ປກ຺ກນ຺ໂຕ’ຕິ, ໂຫຕິ ໂນ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ອນຕ຺ຕມນຕາ ໂຫຕິ ໂທມນສ຺ສໍ – ‘ທູເຣ ໂນ ຠຄວາ’’’ຕິ.

‘‘ຍທາ ປນ ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວນ຺ຕໍ ສຸຓາມ – ‘ມລ຺ເລຫິ ວຊ຺ຊີສຸ ຈາຣິກໍ ປກ຺ກມິສ຺ສຕີ’ຕິ, ໂຫຕິ ໂນ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ອນຕ຺ຕມນຕາ ໂຫຕິ ໂທມນສ຺ສໍ – ‘ທູເຣ ໂນ ຠຄວາ ຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ. ຍທາ ປນ ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວນ຺ຕໍ ສຸຓາມ – ‘ມລ຺ເລຫິ ວຊ຺ຊີສຸ ຈາຣິກໍ ປກ຺ກນ຺ໂຕ’ຕິ, ໂຫຕິ ໂນ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ອນຕ຺ຕມນຕາ ໂຫຕິ ໂທມນສ຺ສໍ – ‘ທູເຣ ໂນ ຠຄວາ’’’ຕິ.

‘‘ຍທາ ປນ ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວນ຺ຕໍ ສຸຓາມ – ‘ວຊ຺ຊີຫິ ກາສີສຸ ຈາຣິກໍ ປກ຺ກມິສ຺ສຕີ’ຕິ, ໂຫຕິ ໂນ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ອນຕ຺ຕມນຕາ ໂຫຕິ ໂທມນສ຺ສໍ – ‘ທູເຣ ໂນ ຠຄວາ ຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ. ຍທາ ປນ ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ ຠຄວນ຺ຕໍ ສຸຓາມ – ‘ວຊ຺ຊີຫິ ກາສີສຸ ຈາຣິກໍ ປກ຺ກນ຺ໂຕ’ຕິ, ໂຫຕິ ໂນ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ອນຕ຺ຕມນຕາ ໂຫຕິ ໂທມນສ຺ສໍ – ‘ທູເຣ ໂນ ຠຄວາ’’’ຕິ.

‘‘ຍທາ ປນ ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວນ຺ຕໍ ສຸຓາມ – ‘ກາສີຫິ ມາຄເຘ ຈາຣິກໍ ປກ຺ກມິສ຺ສຕີ’ຕິ, ໂຫຕິ ໂນ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ອນຕ຺ຕມນຕາ ໂຫຕິ ໂທມນສ຺ສໍ – ‘ທູເຣ ໂນ ຠຄວາ ຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ. ຍທາ ປນ ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວນ຺ຕໍ ສຸຓາມ – ‘ກາສີຫິ ມາຄເຘ ຈາຣິກໍ ປກ຺ກນ຺ໂຕ’ຕິ, ໂຫຕິ ອນປ຺ປກາ ໂນ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ອນຕ຺ຕມນຕາ ໂຫຕິ ອນປ຺ປກໍ ໂທມນສ຺ສໍ – ‘ທູເຣ ໂນ ຠຄວາ’’’ຕິ.

‘‘ຍທາ ປນ ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວນ຺ຕໍ ສຸຓາມ – ‘ມາຄເຘຫິ ກາສີສຸ ຈາຣິກໍ ປກ຺ກມິສ຺ສຕີ’ຕິ, ໂຫຕິ ໂນ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ອຕ຺ຕມນຕາ ໂຫຕິ ໂສມນສ຺ສໍ – ‘ອາສນ຺ເນ ໂນ ຠຄວາ ຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ. ຍທາ ປນ ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວນ຺ຕໍ ສຸຓາມ – ‘ມາຄເຘຫິ ກາສີສຸ ຈາຣິກໍ ປກ຺ກນ຺ໂຕ’ຕິ, ໂຫຕິ ໂນ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ອຕ຺ຕມນຕາ ໂຫຕິ ໂສມນສ຺ສໍ – ‘ອາສນ຺ເນ ໂນ ຠຄວາ’’’ຕິ.

‘‘ຍທາ ປນ ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວນ຺ຕໍ ສຸຓາມ – ‘ກາສີຫິ ວຊ຺ຊີສຸ ຈາຣິກໍ ປກ຺ກມິສ຺ສຕີ’ຕິ, ໂຫຕິ ໂນ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ອຕ຺ຕມນຕາ ໂຫຕິ ໂສມນສ຺ສໍ – ‘ອາສນ຺ເນ ໂນ ຠຄວາ ຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ. ຍທາ ປນ ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວນ຺ຕໍ ສຸຓາມ – ‘ກາສີຫິ ວຊ຺ຊີສຸ ຈາຣິກໍ ປກ຺ກນ຺ໂຕ’ຕິ, ໂຫຕິ ໂນ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ອຕ຺ຕມນຕາ ໂຫຕິ ໂສມນສ຺ສໍ – ‘ອາສນ຺ເນ ໂນ ຠຄວາ’’’ຕິ.

‘‘ຍທາ ປນ ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວນ຺ຕໍ ສຸຓາມ – ‘ວຊ຺ຊີຫິ ມລ຺ເລສຸ ຈາຣິກໍ ປກ຺ກມິສ຺ສຕີ’ຕິ, ໂຫຕິ ໂນ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ອຕ຺ຕມນຕາ ໂຫຕິ ໂສມນສ຺ສໍ – ‘ອາສນ຺ເນ ໂນ ຠຄວາ ຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ. ຍທາ ປນ ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວນ຺ຕໍ ສຸຓາມ – ‘ວຊ຺ຊີຫິ ມລ຺ເລສຸ ຈາຣິກໍ ປກ຺ກນ຺ໂຕ’ຕິ, ໂຫຕິ ໂນ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ອຕ຺ຕມນຕາ ໂຫຕິ ໂສມນສ຺ສໍ – ‘ອາສນ຺ເນ ໂນ ຠຄວາ’’’ຕິ.

‘‘ຍທາ ປນ ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວນ຺ຕໍ ສຸຓາມ – ‘ມລ຺ເລຫິ ໂກສເລ ຈາຣິກໍ ປກ຺ກມິສ຺ສຕີ’ຕິ, ໂຫຕິ ໂນ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ອຕ຺ຕມນຕາ ໂຫຕິ ໂສມນສ຺ສໍ – ‘ອາສນ຺ເນ ໂນ ຠຄວາ ຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ. ຍທາ ປນ ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວນ຺ຕໍ ສຸຓາມ – ‘ມລ຺ເລຫິ ໂກສເລ ຈາຣິກໍ ປກ຺ກນ຺ໂຕ’ຕິ, ໂຫຕິ ໂນ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ອຕ຺ຕມນຕາ ໂຫຕິ ໂສມນສ຺ສໍ – ‘ອາສນ຺ເນ ໂນ ຠຄວາ’’’ຕິ.

‘‘ຍທາ ປນ ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວນ຺ຕໍ ສຸຓາມ – ‘ໂກສເລຫິ ສາວຕ຺ຖິໍ ຈາຣິກໍ ປກ຺ກມິສ຺ສຕີ’ຕິ, ໂຫຕິ ໂນ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ອຕ຺ຕມນຕາ ໂຫຕິ ໂສມນສ຺ສໍ – ‘ອາສນ຺ເນ ໂນ ຠຄວາ ຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ. ຍທາ ປນ ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວນ຺ຕໍ ສຸຓາມ – ‘ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ’ຕິ, ໂຫຕິ ອນປ຺ປກາ ໂນ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ອຕ຺ຕມນຕາ ໂຫຕິ ອນປ຺ປກໍ ໂສມນສ຺ສໍ – ‘ອາສນ຺ເນ ໂນ ຠຄວາ’’’ຕິ.

‘‘ຕສ຺ມາຕິຫ, ຖປຕໂຍ, ສມ຺ພາໂຘ ຆຣາວາໂສ ຣຊາປໂຖ, ອພ຺ໂຠກາໂສ ປພ຺ພຊ຺ຊາ. ອລຎ຺ຈ ປນ ໂວ, ຖປຕໂຍ, ອປ຺ປມາທາຍາ’’ຕິ. ‘‘ອຕ຺ຖິ ໂຂ ໂນ, ຠນ຺ເຕ, ເອຕມ຺ຫາ ສມ຺ພາຘາ ອຎ຺ໂຎ ສມ຺ພາໂຘ ສມ຺ພາຘຕໂຣ ເຈວ ສມ຺ພາຘສງ຺ຂາຕຕໂຣ ຈາ’’ຕິ. ‘‘ກຕໂມ ປນ ໂວ, ຖປຕໂຍ, ເອຕມ຺ຫາ ສມ຺ພາຘາ ອຎ຺ໂຎ ສມ຺ພາໂຘ ສມ຺ພາຘຕໂຣ ເຈວ ສມ຺ພາຘສງ຺ຂາຕຕໂຣ ຈາ’’ຕິ?

‘‘ອິຘ ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ຍທາ ຣາຊາ ປເສນທິ ໂກສໂລ ອຸຍ຺ຍານຠູມິໍ ນິຍ຺ຍາຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ເຍ ເຕ ຣຎ຺ໂຎ ປເສນທິສ຺ສ ໂກສລສ຺ສ ນາຄາ ໂອປວຍ຺ຫາ ເຕ ກປ຺ເປຕ຺ວາ, ຍາ ຕາ ຣຎ຺ໂຎ ປເສນທິສ຺ສ ໂກສລສ຺ສ ປຊາປຕິໂຍ ປິຍາ ມນາປາ ຕາ ເອກໍ ປຸຣໂຕ ເອກໍ ປຈ຺ຉໂຕ ນິສີທາເປມ. ຕາສໍ ໂຂ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄິນີນໍ ເອວຣູໂປ ຄນ຺ໂຘ ໂຫຕິ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ຄນ຺ຘກຣຓ຺ຑກສ຺ສ ຕາວເທວ ວິວຣິຍມານສ຺ສ, ຍຖາ ຕໍ ຣາຊກຎ຺ຎານໍ ຄນ຺ເຘນ ວິຠູສິຕານໍ. ຕາສໍ ໂຂ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄິນີນໍ ເອວຣູໂປ ກາຍສມ຺ຜສ຺ໂສ ໂຫຕິ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ຕູລປິຈຸໂນ ວາ ກປ຺ປາສປິຈຸໂນ ວາ, ຍຖາ ຕໍ ຣາຊກຎ຺ຎານໍ ສຸເຂຘິຕານໍ. ຕສ຺ມິໍ ໂຂ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ສມເຍ ນາໂຄປິ ຣກ຺ຂິຕພ຺ໂພ ໂຫຕິ, ຕາປິ ຠຄິນິໂຍ ຣກ຺ຂິຕພ຺ພາ ໂຫນ຺ຕິ, ອຕ຺ຕາປິ ຣກ຺ຂິຕພ຺ໂພ ໂຫຕິ. ນ ໂຂ ປນ ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ອຠິຊານາມ ຕາສຸ ຠຄິນີສຸ ປາປກໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປາເທຕາ. ອຍໍ ໂຂ ໂນ, ຠນ຺ເຕ, ເອຕມ຺ຫາ ສມ຺ພາຘາ ອຎ຺ໂຎ ສມ຺ພາໂຘ ສມ຺ພາຘຕໂຣ ເຈວ ສມ຺ພາຘສງ຺ຂາຕຕໂຣ ຈາ’’ຕິ.

‘‘ຕສ຺ມາຕິຫ, ຖປຕໂຍ, ສມ຺ພາໂຘ ຆຣາວາໂສ ຣຊາປໂຖ, ອພ຺ໂຠກາໂສ ປພ຺ພຊ຺ຊາ. ອລຎ຺ຈ ປນ ໂວ, ຖປຕໂຍ, ອປ຺ປມາທາຍ. ຈຕູຫິ ໂຂ, ຖປຕໂຍ, ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອຣິຍສາວໂກ ໂສຕາປນ຺ໂນ ໂຫຕິ ອວິນິປາຕຘມ຺ໂມ ນິຍໂຕ ສມ຺ໂພຘິປຣາຍໂຓ.

‘‘ກຕເມຫິ ຈຕູຫິ? ອິຘ, ຖປຕໂຍ, ອຣິຍສາວໂກ ພຸທ຺ເຘ ອເວຈ຺ຈປ຺ປສາເທນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ – ອິຕິປິ ໂສ ຠຄວາ…ເປ… ສຕ຺ຖາ ເທວມນຸສ຺ສານໍ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາຕິ. ຘມ຺ເມ…ເປ… ສງ຺ເຆ…ເປ… ວິຄຕມລມຈ຺ເຉເຣນ ເຈຕສາ ອຊ຺ຌາຄາຣໍ ວສຕິ ມຸຕ຺ຕຈາໂຄ ປຍຕປາຓິ ໂວສ຺ສຄ຺ຄຣໂຕ ຍາຈໂຍໂຄ ທານສໍວິຠາຄຣໂຕ. ອິເມຫິ ໂຂ, ຖປຕໂຍ, ຈຕູຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອຣິຍສາວໂກ ໂສຕາປນ຺ໂນ ໂຫຕິ ອວິນິປາຕຘມ຺ໂມ ນິຍໂຕ ສມ຺ໂພຘິປຣາຍໂຓ.

‘‘ຕຸມ຺ເຫ ໂຂ, ຖປຕໂຍ, ພຸທ຺ເຘ ອເວຈ຺ຈປ຺ປສາເທນ ສມນ຺ນາຄຕາ – ອິຕິປິ ໂສ ຠຄວາ…ເປ… ສຕ຺ຖາ ເທວມນຸສ຺ສານໍ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາຕິ. ຘມ຺ເມ…ເປ… ສງ຺ເຆ…ເປ… ຍໍ ໂຂ ປນ ກິຎ຺ຈິ ກຸເລ ເທຍ຺ຍຘມ຺ມໍ ສພ຺ພໍ ຕໍ ອປ຺ປຏິວິຠຕ຺ຕໍ ສີລວນ຺ເຕຫິ ກລ຺ຍາຓຘມ຺ເມຫິ. ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎຖ, ຖປຕໂຍ, ກຕິວິຘາ ເຕ ໂກສເລສຸ ມນຸສ຺ສາ ເຍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ສມສມາ, ຍທິທໍ – ທານສໍວິຠາເຄ’’ຕິ? ‘‘ລາຠາ ໂນ, ຠນ຺ເຕ, ສຸລທ຺ຘໍ ໂນ, ຠນ຺ເຕ! ເຍສໍ ໂນ ຠຄວາ ເອວໍ ປຊານາຕີ’’ຕິ. ຉຏ຺ຐໍ.

໗. ເວຬຸທ຺ວາເຣຍ຺ຍສຸຕ຺ຕໍ

໑໐໐໓. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ໂກສເລສຸ ຈາຣິກໍ ຈຣມາໂນ ມຫຕາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ ສທ຺ຘິໍ ເຍນ ເວຬຸທ຺ວາຣໍ ນາມ ໂກສລານໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄາໂມ ຕທວສຣິ. ອສ຺ໂສສຸໍ ໂຂ ເຕ ເວຬຸທ຺ວາເຣຍ຺ຍກາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄຫປຕິກາ – ‘‘ສມໂຓ ຂລຸ, ໂຠ, ໂຄຕໂມ ສກ຺ຍປຸຕ຺ໂຕ ສກ຺ຍກຸລາ ປພ຺ພຊິໂຕ ໂກສເລສຸ ຈາຣິກໍ ຈຣມາໂນ ມຫຕາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ ສທ຺ຘິໍ ເວຬຸທ຺ວາຣໍ ອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕ. ຕໍ ໂຂ ປນ ຠວນ຺ຕໍ ໂຄຕມໍ ເອວໍ ກລ຺ຍາໂຓ ກິຕ຺ຕິສທ຺ໂທ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄໂຕ – ‘ອິຕິປິ ໂສ ຠຄວາ ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ວິຊ຺ຊາຈຣຓສມ຺ປນ຺ໂນ ສຸຄໂຕ ໂລກວິທູ ອນຸຕ຺ຕໂຣ ປຸຣິສທມ຺ມສາຣຖິ ສຕ຺ຖາ ເທວມນຸສ຺ສານໍ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ [ຠຄວາຕິ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)]. ໂສ ອິມໍ ໂລກໍ ສເທວກໍ ສມາຣກໍ ສພ຺ຣຫ຺ມກໍ ສສ຺ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓິໍ ປຊໍ ສເທວມນຸສ຺ສໍ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ປເວເທຕິ. ໂສ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ ອາທິກລ຺ຍາຓໍ ມຊ຺ເຌກລ຺ຍາຓໍ ປຣິໂຍສານກລ຺ຍາຓໍ ສາຕ຺ຖໍ ສພ຺ຍຎ຺ຊນໍ, ເກວລປຣິປຸຓ຺ຓໍ ປຣິສຸທ຺ຘໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ປກາເສຕິ’. ສາຘຸ ໂຂ ປນ ຕຖາຣູປານໍ ອຣຫຕໍ ທສ຺ສນໍ ໂຫຕີ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ເຕ ເວຬຸທ຺ວາເຣຍ຺ຍກາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄຫປຕິກາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອປ຺ເປກຈ຺ເຈ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ. ອປ຺ເປກຈ຺ເຈ ຠຄວຕາ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ໂມທິໍສຸ; ສມ຺ໂມທນີຍໍ ກຖໍ ສາຣຓີຍໍ ວີຕິສາເຣຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ. ອປ຺ເປກຈ຺ເຈ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຎ຺ຊລິໍ ປຓາເມຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ. ອປ຺ເປກຈ຺ເຈ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິເກ ນາມໂຄຕ຺ຕໍ ສາເວຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ. ອປ຺ເປກຈ຺ເຈ ຕຸຓ຺ຫີຠູຕາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນາ ໂຂ ເຕ ເວຬຸທ຺ວາເຣຍ຺ຍກາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄຫປຕິກາ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ມຍໍ, ໂຠ ໂຄຕມ, ເອວໍກາມາ ເອວໍຉນ຺ທາ ເອວໍອຘິປ຺ປາຍາ – ປຸຕ຺ຕສມ຺ພາຘສຍນໍ ອຊ຺ຌາວເສຍ຺ຍາມ, ກາສິກຈນ຺ທນໍ ປຈ຺ຈນຸຠເວຍ຺ຍາມ, ມາລາຄນ຺ຘວິເລປນໍ ຘາເຣຍ຺ຍາມ, ຊາຕຣູປຣຊຕໍ ສາທິເຍຍ຺ຍາມ, ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ສຸຄຕິໍ ສຄ຺ຄໍ ໂລກໍ ອຸປປຊ຺ເຊຍ຺ຍາມ. ເຕສໍ ໂນ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ອມ຺ຫາກໍ ເອວໍກາມານໍ ເອວໍຉນ຺ທານໍ ເອວໍອຘິປ຺ປາຍານໍ ຕຖາ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕຸ ຍຖາ ມຍໍ ປຸຕ຺ຕສມ຺ພາຘສຍນໍ ອຊ຺ຌາວເສຍ຺ຍາມ…ເປ… ສຸຄຕິໍ ສຄ຺ຄໍ ໂລກໍ ອຸປປຊ຺ເຊຍ຺ຍາມາ’’ຕິ.

‘‘ອຕ຺ຕູປນາຍິກໍ ໂວ, ຄຫປຕໂຍ, ຘມ຺ມປຣິຍາຍໍ ເທເສສ຺ສາມິ. ຕໍ ສຸຓາຖ, ສາຘຸກໍ ມນສິ ກໂຣຖ; ຠາສິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ໂຠ’’ຕິ ໂຂ ເຕ ເວຬຸທ຺ວາເຣຍ຺ຍກາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄຫປຕິກາ ຠຄວໂຕ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສຸໍ. ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ກຕໂມ ຈ, ຄຫປຕໂຍ, ອຕ຺ຕຸປນາຍິໂກ ຘມ຺ມປຣິຍາໂຍ? ອິຘ, ຄຫປຕໂຍ, ອຣິຍສາວໂກ ອິຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂຕິ – ‘ອຫໍ ໂຂສ຺ມິ ຊີວິຕຸກາໂມ ອມຣິຕຸກາໂມ ສຸຂກາໂມ ທຸກ຺ຂປ຺ປຏິກູໂລ. ໂຍ ໂຂ ມໍ ຊີວິຕຸກາມໍ ອມຣິຕຸກາມໍ ສຸຂກາມໍ ທຸກ຺ຂປ຺ປຏິກູລໍ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປຍ຺ຍ, ນ ເມຕໍ ອສ຺ສ ປິຍໍ ມນາປໍ. ອຫຎ຺ເຈວ ໂຂ ປນ ປຣໍ ຊີວິຕຸກາມໍ ອມຣິຕຸກາມໍ ສຸຂກາມໍ ທຸກ຺ຂປ຺ປຏິກູລໍ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປຍ຺ຍໍ, ປຣສ຺ສປິ ຕໍ ອສ຺ສ ອປ຺ປິຍໍ ອມນາປໍ. ໂຍ ໂຂ ມ຺ຍາຍໍ ຘມ຺ໂມ ອປ຺ປິໂຍ ອມນາໂປ, ປຣສ຺ສ ເປໂສ ຘມ຺ໂມ ອປ຺ປິໂຍ ອມນາໂປ. ໂຍ ໂຂ ມ຺ຍາຍໍ ຘມ຺ໂມ ອປ຺ປິໂຍ ອມນາໂປ, ກຖາຫໍ ປຣໍ ເຕນ ສໍໂຍເຊຍ຺ຍ’ນ຺ຕິ! ໂສ ອິຕິ ປຏິສງ຺ຂາຍ ອຕ຺ຕນາ ຈ ປາຓາຕິປາຕາ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕິ, ປຣຎ຺ຈ ປາຓາຕິປາຕາ ເວຣມຓິຍາ ສມາທເປຕິ, ປາຓາຕິປາຕາ ເວຣມຓິຍາ ຈ ວຓ຺ຓໍ ຠາສຕິ. ເອວມສ຺ສາຍໍ ກາຍສມາຈາໂຣ ຕິໂກຏິປຣິສຸທ຺ໂຘ ໂຫຕິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຄຫປຕໂຍ, ອຣິຍສາວໂກ ອິຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂຕິ – ‘ໂຍ ໂຂ ເມ ອທິນ຺ນໍ ເຖຍ຺ຍສງ຺ຂາຕໍ ອາທິເຍຍ຺ຍ, ນ ເມຕໍ ອສ຺ສ ປິຍໍ ມນາປໍ. ອຫຎ຺ເຈວ ໂຂ ປນ ປຣສ຺ສ ອທິນ຺ນໍ ເຖຍ຺ຍສງ຺ຂາຕໍ ອາທິເຍຍ຺ຍໍ, ປຣສ຺ສປິ ຕໍ ອສ຺ສ ອປ຺ປິຍໍ ອມນາປໍ. ໂຍ ໂຂ ມ຺ຍາຍໍ ຘມ຺ໂມ ອປ຺ປິໂຍ ອມນາໂປ, ປຣສ຺ສ ເປໂສ ຘມ຺ໂມ ອປ຺ປິໂຍ ອມນາໂປ. ໂຍ ໂຂ ມ຺ຍາຍໍ ຘມ຺ໂມ ອປ຺ປິໂຍ ອມນາໂປ, ກຖາຫໍ ປຣໍ ເຕນ ສໍໂຍເຊຍ຺ຍ’ນ຺ຕິ! ໂສ ອິຕິ ປຏິສງ຺ຂາຍ ອຕ຺ຕນາ ຈ ອທິນ຺ນາທານາ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕິ, ປຣຎ຺ຈ ອທິນ຺ນາທານາ ເວຣມຓິຍາ ສມາທເປຕິ, ອທິນ຺ນາທານາ ເວຣມຓິຍາ ຈ ວຓ຺ຓໍ ຠາສຕິ. ເອວມສ຺ສາຍໍ ກາຍສມາຈາໂຣ ຕິໂກຏິປຣິສຸທ຺ໂຘ ໂຫຕິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຄຫປຕໂຍ, ອຣິຍສາວໂກ ອິຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂຕິ – ‘ໂຍ ໂຂ ເມ ທາເຣສຸ ຈາຣິຕ຺ຕໍ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ນ ເມຕໍ ອສ຺ສ ປິຍໍ ມນາປໍ. ອຫຎ຺ເຈວ ໂຂ ປນ ປຣສ຺ສ ທາເຣສຸ ຈາຣິຕ຺ຕໍ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍໍ, ປຣສ຺ສປິ ຕໍ ອສ຺ສ ອປ຺ປິຍໍ ອມນາປໍ. ໂຍ ໂຂ ມ຺ຍາຍໍ ຘມ຺ໂມ ອປ຺ປິໂຍ ອມນາໂປ, ປຣສ຺ສ ເປໂສ ຘມ຺ໂມ ອປ຺ປິໂຍ ອມນາໂປ. ໂຍ ໂຂ ມ຺ຍາຍໍ ຘມ຺ໂມ ອປ຺ປິໂຍ ອມນາໂປ, ກຖາຫໍ ປຣໍ ເຕນ ສໍໂຍເຊຍ຺ຍ’ນ຺ຕິ! ໂສ ອິຕິ ປຏິສງ຺ຂາຍ ອຕ຺ຕນາ ຈ ກາເມສຸມິຈ຺ຉາຈາຣາ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕິ, ປຣຎ຺ຈ ກາເມສຸມິຈ຺ຉາຈາຣາ ເວຣມຓິຍາ ສມາທເປຕິ, ກາເມສຸມິຈ຺ຉາຈາຣາ ເວຣມຓິຍາ ຈ ວຓ຺ຓໍ ຠາສຕິ. ເອວມສ຺ສາຍໍ ກາຍສມາຈາໂຣ ຕິໂກຏິປຣິສຸທ຺ໂຘ ໂຫຕິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຄຫປຕໂຍ, ອຣິຍສາວໂກ ອິຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂຕິ – ‘ໂຍ ໂຂ ເມ ມຸສາວາເທນ ອຕ຺ຖໍ ຠຎ຺ເຊຍ຺ຍ, ນ ເມຕໍ ອສ຺ສ ປິຍໍ ມນາປໍ. ອຫຎ຺ເຈວ ໂຂ ປນ ປຣສ຺ສ ມຸສາວາເທນ ອຕ຺ຖໍ ຠຎ຺ເຊຍ຺ຍໍ, ປຣສ຺ສປິ ຕໍ ອສ຺ສ ອປ຺ປິຍໍ ອມນາປໍ. ໂຍ ໂຂ ມ຺ຍາຍໍ ຘມ຺ໂມ ອປ຺ປິໂຍ ອມນາໂປ, ປຣສ຺ສ ເປໂສ ຘມ຺ໂມ ອປ຺ປິໂຍ ອມນາໂປ. ໂຍ ໂຂ ມ຺ຍາຍໍ ຘມ຺ໂມ ອປ຺ປິໂຍ ອມນາໂປ, ກຖາຫໍ ປຣໍ ເຕນ ສໍໂຍເຊຍ຺ຍ’ນ຺ຕິ! ໂສ ອິຕິ ປຏິສງ຺ຂາຍ ອຕ຺ຕນາ ຈ ມຸສາວາທາ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕິ, ປຣຎ຺ຈ ມຸສາວາທາ ເວຣມຓິຍາ ສມາທເປຕິ, ມຸສາວາທາ ເວຣມຓິຍາ ຈ ວຓ຺ຓໍ ຠາສຕິ. ເອວມສ຺ສາຍໍ ວຈີສມາຈາໂຣ ຕິໂກຏິປຣິສຸທ຺ໂຘ ໂຫຕິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຄຫປຕໂຍ, ອຣິຍສາວໂກ ອິຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂຕິ – ໂຍ ໂຂ ມໍ ປິສຸຓາຍ ວາຈາຍ ມິຕ຺ເຕ ຠິນ຺ເທຍ຺ຍ [ມິຕ຺ເຕຫິ ເຠເທຍ຺ຍ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ. ກ.)], ນ ເມຕໍ ອສ຺ສ ປິຍໍ ມນາປໍ. ອຫຎ຺ເຈວ ໂຂ ປນ ປຣໍ ປິສຸຓາຍ ວາຈາຍ ມິຕ຺ເຕ ຠິນ຺ເທຍ຺ຍໍ, ປຣສ຺ສປິ ຕໍ ອສ຺ສ ອປ຺ປິຍໍ ອມນາປໍ…ເປ… ເອວມສ຺ສາຍໍ ວຈີສມາຈາໂຣ ຕິໂກຏິປຣິສຸທ຺ໂຘ ໂຫຕິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຄຫປຕໂຍ, ອຣິຍສາວໂກ ອິຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂຕິ – ໂຍ ໂຂ ມໍ ຜຣຸສາຍ ວາຈາຍ ສມຸທາຈເຣຍ຺ຍ, ນ ເມຕໍ ອສ຺ສ ປິຍໍ ມນາປໍ. ອຫຎ຺ເຈວ ໂຂ ປນ ປຣໍ ຜຣຸສາຍ ວາຈາຍ ສມຸທາຈເຣຍ຺ຍໍ, ປຣສ຺ສປິ ຕໍ ອສ຺ສ ອປ຺ປິຍໍ ອມນາປໍ. ໂຍ ໂຂ ມ຺ຍາຍໍ ຘມ຺ໂມ…ເປ… ເອວມສ຺ສາຍໍ ວຈີສມາຈາໂຣ ຕິໂກຏິປຣິສຸທ຺ໂຘ ໂຫຕິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຄຫປຕໂຍ, ອຣິຍສາວໂກ ອິຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂຕິ – ‘ໂຍ ໂຂ ມໍ ສມ຺ຜຠາເສນ ສມ຺ຜປ຺ປລາປຠາເສນ ສມຸທາຈເຣຍ຺ຍ, ນ ເມຕໍ ອສ຺ສ ປິຍໍ ມນາປໍ. ອຫຎ຺ເຈວ ໂຂ ປນ ປຣໍ ສມ຺ຜຠາເສນ ສມ຺ຜປ຺ປລາປຠາເສນ ສມຸທາຈເຣຍ຺ຍໍ, ປຣສ຺ສປິ ຕໍ ອສ຺ສ ອປ຺ປິຍໍ ອມນາປໍ. ໂຍ ໂຂ ມ຺ຍາຍໍ ຘມ຺ໂມ ອປ຺ປິໂຍ ອມນາໂປ, ປຣສ຺ສ ເປໂສ ຘມ຺ໂມ ອປ຺ປິໂຍ ອມນາໂປ. ໂຍ ໂຂ ມ຺ຍາຍໍ ຘມ຺ໂມ ອປ຺ປິໂຍ ອມນາໂປ, ກຖາຫໍ ປຣໍ ເຕນ ສໍໂຍເຊຍ຺ຍ’ນ຺ຕິ! ໂສ ອິຕິ ປຏິສງ຺ຂາຍ ອຕ຺ຕນາ ຈ ສມ຺ຜປ຺ປລາປາ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕິ, ປຣຎ຺ຈ ສມ຺ຜປ຺ປລາປາ ເວຣມຓິຍາ ສມາທເປຕິ, ສມ຺ຜປ຺ປລາປາ ເວຣມຓິຍາ ຈ ວຓ຺ຓໍ ຠາສຕິ. ເອວມສ຺ສາຍໍ ວຈີສມາຈາໂຣ ຕິໂກຏິປຣິສຸທ຺ໂຘ ໂຫຕິ.

‘‘ໂສ ພຸທ຺ເຘ ອເວຈ຺ຈປ຺ປສາເທນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ – ອິຕິປິ ໂສ ຠຄວາ…ເປ… ສຕ຺ຖາ ເທວມນຸສ຺ສານໍ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາຕິ; ຘມ຺ເມ …ເປ… ສງ຺ເຆ ອເວຈ຺ຈປ຺ປສາເທນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ ສຸປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ຠຄວໂຕ ສາວກສງ຺ໂຆ…ເປ… ອນຸຕ຺ຕຣໍ ປຸຎ຺ຎກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ໂລກສ຺ສາຕິ. ອຣິຍກນ຺ເຕຫິ ສີເລຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ ອຂຓ຺ເຑຫິ…ເປ… ສມາຘິສໍວຕ຺ຕນິເກຫິ. ຍໂຕ ໂຂ, ຄຫປຕໂຍ, ອຣິຍສາວໂກ ອິເມຫິ ສຕ຺ຕຫິ ສທ຺ຘມ຺ເມຫິ [ຘມ຺ເມຫິ (ສີ.)] ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ ອິເມຫິ ຈຕູຫິ ອາກງ຺ຂິເຍຫິ ຐາເນຫິ, ໂສ ອາກງ຺ຂມາໂນ ອຕ຺ຕນາວ ອຕ຺ຕານໍ ພ຺ຍາກເຣຍ຺ຍ – ‘ຂີຓນິຣໂຍມ຺ຫິ ຂີຓຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິ [ຂີຓຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິໂຍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.), ຂີຓຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິໂກ (ກ.)] ຂີຓເປຕ຺ຕິວິສໂຍ ຂີຓາປາຍທຸຄ຺ຄຕິວິນິປາໂຕ, ໂສຕາປນ຺ໂນຫມສ຺ມິ ອວິນິປາຕຘມ຺ໂມ ນິຍໂຕ ສມ຺ໂພຘິປຣາຍໂຓ’’’ຕິ.

ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ເວຬຸທ຺ວາເຣຍ຺ຍກາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄຫປຕິກາ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ, ໂຠ ໂຄຕມ…ເປ… ເອເຕ ມຍໍ ຠວນ຺ຕໍ ໂຄຕມໍ ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉາມ ຘມ຺ມຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆຎ຺ຈ. ອຸປາສເກ ໂນ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ຘາເຣຕຸ ອຊ຺ຊຕຄ຺ເຄ ປາຓຸເປເຕ [ປາຓຸເປຕໍ (ກ.)] ສຣຓໍ ຄເຕ’’ຕິ. ສຕ຺ຕມໍ.

໘. ປຐມຄິຎ຺ຊກາວສຖສຸຕ຺ຕໍ

໑໐໐໔. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ຎາຕິເກ ວິຫຣຕິ ຄິຎ຺ຊກາວສເຖ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ສາຬ຺ໂຫ ນາມ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂຸ ກາລງ຺ກໂຕ; ຕສ຺ສ ກາ ຄຕິ ໂກ ອຠິສມ຺ປຣາໂຍ? ນນ຺ທາ ນາມ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂຸນີ ກາລງ຺ກຕາ; ຕສ຺ສາ ກາ ຄຕິ ໂກ ອຠິສມ຺ປຣາໂຍ? ສຸທຕ຺ໂຕ ນາມ, ຠນ຺ເຕ, ອຸປາສໂກ ກາລງ຺ກໂຕ; ຕສ຺ສ ກາ ຄຕິ ໂກ ອຠິສມ຺ປຣາໂຍ? ສຸຊາຕາ ນາມ, ຠນ຺ເຕ, ອຸປາສິກາ ກາລງ຺ກຕາ; ຕສ຺ສາ ກາ ຄຕິ, ໂກ ອຠິສມ຺ປຣາໂຍ’’ຕິ?

‘‘ສາຬ຺ໂຫ, ອານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸ ກາລງ຺ກໂຕ ອາສວານໍ ຂຍາ ອນາສວໍ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິໍ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິໍ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫາສິ. ນນ຺ທາ, ອານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸນີ ກາລງ຺ກຕາ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ໂອຣມ຺ຠາຄິຍານໍ ສໍໂຍຊນານໍ ປຣິກ຺ຂຍາ ໂອປປາຕິກາ ຕຕ຺ຖ ປຣິນິພ຺ພາຍິນີ ອນາວຕ຺ຕິຘມ຺ມາ ຕສ຺ມາ ໂລກາ. ສຸທຕ຺ໂຕ, ອານນ຺ທ, ອຸປາສໂກ ກາລງ຺ກໂຕ ຕິຓ຺ຓໍ ສໍໂຍຊນານໍ ປຣິກ຺ຂຍາ ຣາຄໂທສໂມຫານໍ ຕນຸຕ຺ຕາ ສກທາຄາມີ; ສກິເທວ ອິມໍ ໂລກໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ທຸກ຺ຂສ຺ສນ຺ຕໍ ກຣິສ຺ສຕິ. ສຸຊາຕາ, ອານນ຺ທ, ອຸປາສິກາ ກາລງ຺ກຕາ ຕິຓ຺ຓໍ ສໍໂຍຊນານໍ ປຣິກ຺ຂຍາ ໂສຕາປນ຺ນາ ອວິນິປາຕຘມ຺ມາ ນິຍຕາ ສມ຺ໂພຘິປຣາຍຓາ.

‘‘ອນຈ຺ຉຣິຍໍ ໂຂ ປເນຕໍ, ອານນ຺ທ, ຍໍ ມນຸສ຺ສຠູໂຕ ກາລໍ ກເຣຍ຺ຍ; ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ເຈ ມໍ ກາລງ຺ກເຕ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອຕມຕ຺ຖໍ ປຏິປຸຈ຺ຉິສ຺ສຖ. ວິເຫສາ ເປສາ, ອານນ຺ທ, ອສ຺ສ ຕຖາຄຕສ຺ສ. ຕສ຺ມາຕິຫານນ຺ທ, ຘມ຺ມາທາສໍ ນາມ ຘມ຺ມປຣິຍາຍໍ ເທເສສ຺ສາມິ; ເຍນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອຣິຍສາວໂກ ອາກງ຺ຂມາໂນ ອຕ຺ຕນາວ ອຕ຺ຕານໍ ພ຺ຍາກເຣຍ຺ຍ – ‘ຂີຓນິຣໂຍມ຺ຫິ ຂີຓຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິ ຂີຓເປຕ຺ຕິວິສໂຍ ຂີຓາປາຍທຸຄ຺ຄຕິວິນິປາໂຕ, ໂສຕາປນ຺ໂນຫມສ຺ມິ ອວິນິປາຕຘມ຺ໂມ ນິຍໂຕ ສມ຺ໂພຘິປຣາຍໂຓ’’’.

‘‘ກຕໂມ ຈ ໂສ, ອານນ຺ທ, ຘມ຺ມາທາໂສ ຘມ຺ມປຣິຍາໂຍ; ເຍນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອຣິຍສາວໂກ ອາກງ຺ຂມາໂນ ອຕ຺ຕນາວ ອຕ຺ຕານໍ ພ຺ຍາກເຣຍ຺ຍ – ‘ຂີຓນິຣໂຍມ຺ຫິ ຂີຓຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິ ຂີຓເປຕ຺ຕິວິສໂຍ ຂີຓາປາຍທຸຄ຺ຄຕິວິນິປາໂຕ, ໂສຕາປນ຺ໂນຫມສ຺ມິ ອວິນິປາຕຘມ຺ໂມ ນິຍໂຕ ສມ຺ໂພຘິປຣາຍໂຓ’’’?

‘‘ອິຘ, ອານນ຺ທ, ອຣິຍສາວໂກ ພຸທ຺ເຘ ອເວຈ຺ຈປ຺ປສາເທນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ – ອິຕິປິ ໂສ ຠຄວາ…ເປ… ສຕ຺ຖາ ເທວມນຸສ຺ສານໍ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາຕິ. ຘມ຺ເມ…ເປ… ສງ຺ເຆ…ເປ… ອຣິຍກນ຺ເຕຫິ ສີເລຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ ອຂຓ຺ເຑຫິ…ເປ… ສມາຘິສໍວຕ຺ຕນິເກຫິ. ອຍໍ ໂຂ ໂສ, ອານນ຺ທ, ຘມ຺ມາທາໂສ ຘມ຺ມປຣິຍາໂຍ; ເຍນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອຣິຍສາວໂກ ອາກງ຺ຂມາໂນ ອຕ຺ຕນາວ ອຕ຺ຕານໍ ພ຺ຍາກເຣຍ຺ຍ – ‘ຂີຓນິຣໂຍມ຺ຫິ ຂີຓຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິ ຂີຓເປຕ຺ຕິວິສໂຍ ຂີຓາປາຍທຸຄ຺ຄຕິວິນິປາໂຕ, ໂສຕາປນ຺ໂນຫມສ຺ມິ ອວິນິປາຕຘມ຺ໂມ ນິຍໂຕ ສມ຺ໂພຘິປຣາຍໂຓ’’’ຕິ. ອຏ຺ຐມໍ.

(ຕີຓິປິ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕານິ ເອກນິທານານິ).

໙. ທຸຕິຍຄິຎ຺ຊກາວສຖສຸຕ຺ຕໍ

໑໐໐໕. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອໂສໂກ ນາມ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂຸ ກາລງ຺ກໂຕ; ຕສ຺ສ ກາ ຄຕິ, ໂກ ອຠິສມ຺ປຣາໂຍ? ອໂສກາ ນາມ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂຸນີ ກາລງ຺ກຕາ…ເປ… ອໂສໂກ ນາມ, ຠນ຺ເຕ, ອຸປາສໂກ ກາລງ຺ກໂຕ…ເປ… ອໂສກາ ນາມ, ຠນ຺ເຕ, ອຸປາສິກາ ກາລງ຺ກຕາ; ຕສ຺ສາ ກາ ຄຕິ, ໂກ ອຠິສມ຺ປຣາໂຍ’’ຕິ?

‘‘ອໂສໂກ, ອານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸ ກາລງ຺ກໂຕ ອາສວານໍ ຂຍາ ອນາສວໍ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິໍ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິໍ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫາສິ…ເປ… (ປຸຣິມເວຍ຺ຍາກຣເຓນ ເອກນິທານໍ).

‘‘ອຍໍ ໂຂ ໂສ, ອານນ຺ທ, ຘມ຺ມາທາໂສ ຘມ຺ມປຣິຍາໂຍ; ເຍນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອຣິຍສາວໂກ ອາກງ຺ຂມາໂນ ອຕ຺ຕນາວ ອຕ຺ຕານໍ ພ຺ຍາກເຣຍ຺ຍ – ‘ຂີຓນິຣໂຍມ຺ຫິ ຂີຓຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິ ຂີຓເປຕ຺ຕິວິສໂຍ ຂີຓາປາຍທຸຄ຺ຄຕິວິນິປາໂຕ, ໂສຕາປນ຺ໂນຫມສ຺ມິ ອວິນິປາຕຘມ຺ໂມ ນິຍໂຕ ສມ຺ໂພຘິປຣາຍໂຓ’’’ຕິ. ນວມໍ.

໑໐. ຕຕິຍຄິຎ຺ຊກາວສຖສຸຕ຺ຕໍ

໑໐໐໖. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ກກ຺ກໂຏ ນາມ, ຠນ຺ເຕ, ຎາຕິເກ ອຸປາສໂກ ກາລງ຺ກໂຕ; ຕສ຺ສ ກາ ຄຕິ, ໂກ ອຠິສມ຺ປຣາໂຍ? ກຬິໂຠ ນາມ, ຠນ຺ເຕ, ຎາຕິເກ ອຸປາສໂກ…ເປ… ນິກໂຕ ນາມ, ຠນ຺ເຕ, ຎາຕິເກ ອຸປາສໂກ…ເປ… ກຏິສ຺ສໂຫ ນາມ, ຠນ຺ເຕ, ຎາຕິເກ ອຸປາສໂກ…ເປ… ຕຸຏ຺ໂຐ ນາມ, ຠນ຺ເຕ, ຎາຕິເກ ອຸປາສໂກ…ເປ… ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ ນາມ, ຠນ຺ເຕ, ຎາຕິເກ ອຸປາສໂກ…ເປ… ຠທ຺ໂທ ນາມ, ຠນ຺ເຕ, ຎາຕິເກ ອຸປາສໂກ…ເປ… ສຸຠທ຺ໂທ ນາມ, ຠນ຺ເຕ, ຎາຕິເກ ອຸປາສໂກ ກາລງ຺ກໂຕ; ຕສ຺ສ ກາ ຄຕິ ໂກ ອຠິສມ຺ປຣາໂຍ’’ຕິ?

‘‘ກກ຺ກໂຏ, ອານນ຺ທ, ອຸປາສໂກ ກາລງ຺ກໂຕ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ໂອຣມ຺ຠາຄິຍານໍ ສໍໂຍຊນານໍ ປຣິກ຺ຂຍາ ໂອປປາຕິໂກ ຕຕ຺ຖ ປຣິນິພ຺ພາຍີ ອນາວຕ຺ຕິຘມ຺ໂມ ຕສ຺ມາ ໂລກາ. ກຬິໂຠ, ອານນ຺ທ …ເປ… ນິກໂຕ, ອານນ຺ທ…ເປ… ກຏິສ຺ສໂຫ, ອານນ຺ທ …ເປ… ຕຸຏ຺ໂຐ, ອານນ຺ທ…ເປ… ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ, ອານນ຺ທ…ເປ… ຠທ຺ໂທ, ອານນ຺ທ…ເປ… ສຸຠທ຺ໂທ, ອານນ຺ທ, ອຸປາສໂກ ກາລງ຺ກໂຕ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ໂອຣມ຺ຠາຄິຍານໍ ສໍໂຍຊນານໍ ປຣິກ຺ຂຍາ ໂອປປາຕິໂກ ຕຕ຺ຖ ປຣິນິພ຺ພາຍີ ອນາວຕ຺ຕິຘມ຺ໂມ ຕສ຺ມາ ໂລກາ. (ສພ຺ເພ ເອກຄຕິກາ ກາຕພ຺ພາ).

‘‘ປໂຣປຎ຺ຎາສ, ອານນ຺ທ, ຎາຕິເກ ອຸປາສກາ ກາລງ຺ກຕາ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ໂອຣມ຺ຠາຄິຍານໍ ສໍໂຍຊນານໍ ປຣິກ຺ຂຍາ ໂອປປາຕິກາ ຕຕ຺ຖ ປຣິນິພ຺ພາຍິໂນ ອນາວຕ຺ຕິຘມ຺ມາ ຕສ຺ມາ ໂລກາ. ສາຘິກນວຸຕິ, ອານນ຺ທ, ຎາຕິເກ ອຸປາສກາ ກາລງ຺ກຕາ ຕິຓ຺ຓໍ ສໍໂຍຊນານໍ ປຣິກ຺ຂຍາ ຣາຄໂທສໂມຫານໍ ຕນຸຕ຺ຕາ ສກທາຄາມິໂນ; ສກິເທວ ອິມໍ ໂລກໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ທຸກ຺ຂສ຺ສນ຺ຕໍ ກຣິສ຺ສນ຺ຕິ. ຉາຕິເຣການິ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ປຎ຺ຈສຕານິ ຎາຕິເກ ອຸປາສກາ ກາລງ຺ກຕາ ຕິຓ຺ຓໍ ສໍໂຍຊນານໍ ປຣິກ຺ຂຍາ ໂສຕາປນ຺ນາ ອວິນິປາຕຘມ຺ມາ ນິຍຕາ ສມ຺ໂພຘິປຣາຍຓາ.

‘‘ອິຘານນ຺ທ, ອຣິຍສາວໂກ ພຸທ຺ເຘ ອເວຈ຺ຈປ຺ປສາເທນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ – ອິຕິປິ ໂສ ຠຄວາ…ເປ… ສຕ຺ຖາ ເທວມນຸສ຺ສານໍ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາຕິ. ຘມ຺ເມ…ເປ… ສງ຺ເຆ…ເປ… ອຣິຍກນ຺ເຕຫິ ສີເລຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ ອຂຓ຺ເຑຫິ…ເປ… ສມາຘິສໍວຕ຺ຕນິເກຫິ. ອຍໍ ໂຂ ໂສ, ອານນ຺ທ, ຘມ຺ມາທາໂສ ຘມ຺ມປຣິຍາໂຍ; ເຍນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອຣິຍສາວໂກ ອາກງ຺ຂມາໂນ ອຕ຺ຕນາວ ອຕ຺ຕານໍ ພ຺ຍາກເຣຍ຺ຍ – ‘ຂີຓນິຣໂຍມ຺ຫິ ຂີຓຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິ ຂີຓເປຕ຺ຕິວິສໂຍ ຂີຓາປາຍທຸຄ຺ຄຕິວິນິປາໂຕ, ໂສຕາປນ຺ໂນຫມສ຺ມິ ອວິນິປາຕຘມ຺ໂມ ນິຍໂຕ ສມ຺ໂພຘິປຣາຍໂຓ’’’ຕິ. ທສມໍ.

ເວຬຸທ຺ວາຣວຄ຺ໂຄ ປຐໂມ.

ຕສ຺ສຸທ຺ທານໍ –

ຣາຊາ ໂອຄຘທີຆາວຸ, ສາຣິປຸຕ຺ຕາປເຣ ທຸເວ;

ຖປຕີ ເວຬຸທ຺ວາເຣຍ຺ຍາ, ຄິຎ຺ຊກາວສເຖ ຕໂຍຕິ.