໗. ທຸກ຺ຂຘມ຺ມສຸຕ຺ຕໍ

໒໔໔. ຍໂຕ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ສພ຺ເພສໍເຍວ ທຸກ຺ຂຘມ຺ມານໍ ສມຸທຍຎ຺ຈ ອຕ຺ຖງ຺ຄມຎ຺ຈ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ. ຕຖາ ໂຂ ປນສ຺ສ ກາມາ ທິຏ຺ຐາ ໂຫນ຺ຕິ, ຍຖາສ຺ສ ກາເມ ປສ຺ສໂຕ, ໂຍ ກາເມສຸ ກາມຈ຺ຉນ຺ໂທ ກາມສ຺ເນໂຫ ກາມມຸຈ຺ຉາ ກາມປຣິຬາໂຫ, ໂສ ນານຸເສຕິ. ຕຖາ ໂຂ ປນສ຺ສ ຈາໂຣ ຈ ວິຫາໂຣ ຈ ອນຸພຸທ຺ໂຘ ໂຫຕິ, ຍຖາ ຈຣນ຺ຕໍ ວິຫຣນ຺ຕໍ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສາ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ນານຸເສນ຺ຕິ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ສພ຺ເພສໍເຍວ ທຸກ຺ຂຘມ຺ມານໍ ສມຸທຍຎ຺ຈ ອຕ຺ຖງ຺ຄມຎ຺ຈ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ? ‘ອິຕິ ຣູປໍ, ອິຕິ ຣູປສ຺ສ ສມຸທໂຍ, ອິຕິ ຣູປສ຺ສ ອຕ຺ຖງ຺ຄໂມ; ອິຕິ ເວທນາ… ອິຕິ ສຎ຺ຎາ… ອິຕິ ສງ຺ຂາຣາ… ອິຕິ ວິຎ຺ຎາຓໍ, ອິຕິ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ສມຸທໂຍ, ອິຕິ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ອຕ຺ຖງ຺ຄໂມ’ຕິ – ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ສພ຺ເພສໍເຍວ ທຸກ຺ຂຘມ຺ມານໍ ສມຸທຍຎ຺ຈ ອຕ຺ຖງ຺ຄມຎ຺ຈ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ກາມາ ທິຏ຺ຐາ ໂຫນ຺ຕິ? ຍຖາສ຺ສ ກາເມ ປສ຺ສໂຕ, ໂຍ ກາເມສຸ ກາມຈ຺ຉນ຺ໂທ ກາມສ຺ເນໂຫ ກາມມຸຈ຺ຉາ ກາມປຣິຬາໂຫ, ໂສ ນານຸເສຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອງ຺ຄາຣກາສຸ ສາຘິກໂປຣິສາ ປຸຓ຺ຓາ ອງ຺ຄາຣານໍ ວີຕຈ຺ຈິການໍ ວີຕຘູມານໍ. ອຖ ປຸຣິໂສ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ຊີວິຕຸກາໂມ ອມຣິຕຸກາໂມ ສຸຂກາໂມ ທຸກ຺ຂປຏິກູໂລ. ຕເມນໍ ທ຺ເວ ພລວນ຺ໂຕ ປຸຣິສາ ນານາພາຫາສຸ ຄເຫຕ຺ວາ, ຕໍ ອງ຺ຄາຣກາສຸໍ ອຸປກຑ຺ເຒຍ຺ຍຸໍ. ໂສ ອິຕິຈີຕິເຈວ ກາຍໍ ສນ຺ນາເມຍ຺ຍ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ຎາຕ [ຎາຓໍ (ກ.)] ຎ຺ຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ [ປຸຣິສສ຺ສ ໂຫຕິ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.), ປຸຣິສສ຺ສ ເຫຕຸ ໂຫຕິ (ກ.) ມ. ນິ. ໒.໔໕] ອິມໍ ຈາຫໍ ອງ຺ຄາຣກາສຸໍ ປປຕິສ຺ສາມິ, ຕໂຕນິທານໍ ມຣຓໍ ວາ ນິຄຈ຺ຉິສ຺ສາມິ ມຣຓມຕ຺ຕໍ ວາ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ. ເອວເມວ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ອງ຺ຄາຣກາສູປມາ ກາມາ ທິຏ຺ຐາ ໂຫນ຺ຕິ, ຍຖາສ຺ສ ກາເມ ປສ຺ສໂຕ, ໂຍ ກາເມສຸ ກາມຈ຺ຉນ຺ໂທ ກາມສ຺ເນໂຫ ກາມມຸຈ຺ຉາ ກາມປຣິຬາໂຫ, ໂສ ນານຸເສຕິ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ຈາໂຣ ຈ ວິຫາໂຣ ຈ ອນຸພຸທ຺ໂຘ ໂຫຕິ, ຍຖາ ຈຣນ຺ຕໍ ວິຫຣນ຺ຕໍ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສາ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ນານຸສ຺ສວນ຺ຕິ [ນານຸເສນ຺ຕິ (ກ.)]? ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຣິໂສ ພຫຸກຓ຺ຏກໍ ທາຍໍ ປວິເສຍ຺ຍ. ຕສ຺ສ ປຸຣໂຕປິ ກຓ຺ຏໂກ, ປຈ຺ຉໂຕປິ ກຓ຺ຏໂກ, ອຸຕ຺ຕຣໂຕປິ ກຓ຺ຏໂກ, ທກ຺ຂິຓໂຕປິ ກຓ຺ຏໂກ, ເຫຏ຺ຐໂຕປິ ກຓ຺ຏໂກ, ອຸປຣິໂຕປິ ກຓ຺ຏໂກ. ໂສ ສໂຕວ ອຠິກ຺ກເມຍ຺ຍ, ສໂຕວ ປຏິກ຺ກເມຍ຺ຍ – ‘ມາ ມໍ ກຓ຺ຏໂກ’ຕິ. ເອວເມວ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍໍ ໂລເກ ປິຍຣູປໍ ສາຕຣູປໍ, ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ອຣິຍສ຺ສ ວິນເຍ ກຓ຺ຏໂກ’’ຕິ. ອິຕິ ວິທິຕ຺ວາ [ກຓ຺ຑໂກ. ຕໍ ກຓ຺ຑໂກຕິ ອິຕິ ວິທິຕ຺ວາ (ສີ.)] ສໍວໂຣ ຈ ອສໍວໂຣ ຈ ເວທິຕພ຺ໂພ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ອສໍວໂຣ ໂຫຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຈກ຺ຂຸນາ ຣູປໍ ທິສ຺ວາ ປິຍຣູເປ ຣູເປ ອຘິມຸຈ຺ຈຕິ, ອປ຺ປິຍຣູເປ ຣູເປ ພ຺ຍາປຊ຺ຊຕິ, ອນຸປຏ຺ຐິຕກາຍສ຺ສຕິ ຈ ວິຫຣຕິ ປຣິຕ຺ຕເຈຕໂສ, ຕຎ຺ຈ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິໍ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິໍ ຍຖາຠູຕໍ ນປ຺ປຊານາຕິ, ຍຕ຺ຖສ຺ສ ເຕ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອປຣິເສສາ ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕິ…ເປ… ຊິວ຺ຫາຍ ຣສໍ ສາຍິຕ຺ວາ…ເປ… ມນສາ ຘມ຺ມໍ ວິຎ຺ຎາຍ ປິຍຣູເປ ຘມ຺ເມ ອຘິມຸຈ຺ຈຕິ, ອປ຺ປິຍຣູເປ ຘມ຺ເມ ພ຺ຍາປຊ຺ຊຕິ, ອນຸປຏ຺ຐິຕກາຍສ຺ສຕິ ຈ ວິຫຣຕິ ປຣິຕ຺ຕເຈຕໂສ, ຕຎ຺ຈ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິໍ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິໍ ຍຖາຠູຕໍ ນປ຺ປຊານາຕິ ຍຕ຺ຖສ຺ສ ເຕ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອປຣິເສສາ ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອສໍວໂຣ ໂຫຕິ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ສໍວໂຣ ໂຫຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຈກ຺ຂຸນາ ຣູປໍ ທິສ຺ວາ ປິຍຣູເປ ຣູເປ ນາຘິມຸຈ຺ຈຕິ, ອປ຺ປິຍຣູເປ ຣູເປ ນ ພ຺ຍາປຊ຺ຊຕິ, ອຸປຏ຺ຐິຕກາຍສ຺ສຕິ ຈ ວິຫຣຕິ ອປ຺ປມາຓເຈຕໂສ, ຕຎ຺ຈ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິໍ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິໍ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ, ຍຕ຺ຖສ຺ສ ເຕ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອປຣິເສສາ ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕິ…ເປ… ຊິວ຺ຫາ ຣສໍ ສາຍິຕ຺ວາ…ເປ… ມນສາ ຘມ຺ມໍ ວິຎ຺ຎາຍ ປິຍຣູເປ ຘມ຺ເມ ນາຘິມຸຈ຺ຈຕິ, ອປ຺ປິຍຣູເປ ຘມ຺ເມ ນ ພ຺ຍາປຊ຺ຊຕິ, ອຸປຏ຺ຐິຕກາຍສ຺ສຕິ ຈ ວິຫຣຕິ ອປ຺ປມາຓເຈຕໂສ, ຕຎ຺ຈ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິໍ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິໍ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ, ຍຕ຺ຖສ຺ສ ເຕ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອປຣິເສສາ ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ສໍວໂຣ ໂຫຕິ.

‘‘ຕສ຺ສ ເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ເອວໍ ຈຣໂຕ ເອວໍ ວິຫຣໂຕ ກທາຈິ ກຣຫຈິ ສຕິສມ຺ໂມສາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ປາປກາ ອກຸສລາ ສຣສງ຺ກປ຺ປາ ສໍໂຍຊນິຍາ, ທນ຺ໂຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕຸປ຺ປາໂທ. ອຖ ໂຂ ນໍ ຂິປ຺ປເມວ ປຊຫຕິ ວິໂນເທຕິ ພ຺ຍນ຺ຕີກໂຣຕິ ອນຠາວໍ ຄເມຕິ.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຣິໂສ ທິວສໍສນ຺ຕຕ຺ເຕ [ທິວສສນ຺ຕຕ຺ເຕ (ສີ.)] ອໂຍກຏາເຫ ທ຺ເວ ວາ ຕີຓິ ວາ ອຸທກຜຸສິຕານິ ນິປາເຕຍ຺ຍ. ທນ຺ໂຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸທກຜຸສິຕານໍ ນິປາໂຕ, ອຖ ໂຂ ນໍ ຂິປ຺ປເມວ ປຣິກ຺ຂຍໍ ປຣິຍາທານໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ. ເອວເມວ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕສ຺ສ ເຈ ຠິກ຺ຂຸໂນ ເອວໍ ຈຣໂຕ, ເອວໍ ວິຫຣໂຕ ກທາຈິ ກຣຫຈິ ສຕິສມ຺ໂມສາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ ປາປກາ ອກຸສລາ ສຣສງ຺ກປ຺ປາ ສໍໂຍຊນິຍາ, ທນ຺ໂຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕຸປ຺ປາໂທ. ອຖ ໂຂ ນໍ ຂິປ຺ປເມວ ປຊຫຕິ ວິໂນເທຕິ ພ຺ຍນ຺ຕີກໂຣຕິ ອນຠາວໍ ຄເມຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ຈາໂຣ ຈ ວິຫາໂຣ ຈ ອນຸພຸທ຺ໂຘ ໂຫຕິ; ຍຖາ ຈຣນ຺ຕໍ ວິຫຣນ຺ຕໍ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສາ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ນານຸສ຺ສວນ຺ຕິ. ຕຎ຺ເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໍ ເອວໍ ຈຣນ຺ຕໍ ເອວໍ ວິຫຣນ຺ຕໍ ຣາຊາໂນ ວາ ຣາຊມຫາມຕ຺ຕາ ວາ ມິຕ຺ຕາ ວາ ອມຈ຺ຈາ ວາ ຎາຕີ ວາ ສາໂລຫິຕາ ວາ, ໂຠເຄຫິ ອຠິຫຏ຺ຐຸໍ ປວາເຣຍ຺ຍຸໍ – ‘ເອຫິ [ເອວໍ (ສີ.)], ໂຠ ປຸຣິສ, ກິໍ ເຕ ອິເມ ກາສາວາ ອນຸທຫນ຺ຕິ, ກິໍ ມຸຓ຺ໂຑ ກປາລມນຸຈຣສິ, ເອຫິ ຫີນາຍາວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ໂຠເຄ ຈ ຠຸຎ຺ຊສ຺ສຸ, ປຸຎ຺ຎານິ ຈ ກໂຣຫີ’ຕິ. ໂສ ວຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ເອວໍ ຈຣນ຺ໂຕ ເອວໍ ວິຫຣນ຺ໂຕ ສິກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຍ ຫີນາຍາວຕ຺ຕິສ຺ສຕີຕິ ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕິ.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຄງ຺ຄາ ນທີ ປາຈີນນິນ຺ນາ ປາຈີນໂປຓາ ປາຈີນປພ຺ຠາຣາ. ອຖ ມຫາຊນກາໂຍ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ກຸທ຺ທາລ-ປິຏກໍ ອາທາຍ – ‘ມຍໍ ອິມໍ ຄງ຺ຄໍ ນທິໍ ປຈ຺ຉານິນ຺ນໍ ກຣິສ຺ສາມ ປຈ຺ຉາໂປຓໍ ປຈ຺ຉາປພ຺ຠາຣ’ນ຺ຕິ. ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ອປິ ນຸ ໂຂ ໂສ ມຫາຊນກາໂຍ ຄງ຺ຄໍ ນທິໍ ປຈ຺ຉານິນ຺ນໍ ກເຣຍ຺ຍ ປຈ຺ຉາໂປຓໍ ປຈ຺ຉາປພ຺ຠາຣ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ’’? ‘‘ຄງ຺ຄາ, ຠນ຺ເຕ, ນທີ ປາຈີນນິນ຺ນາ ປາຈີນໂປຓາ ປາຈີນປພ຺ຠາຣາ; ສາ ນ ສຸກຣາ ປຈ຺ຉານິນ຺ນາ ກາຕຸໍ ປຈ຺ຉາໂປຓາ ປຈ຺ຉາປພ຺ຠາຣາ. ຍາວເທວ ຈ ປນ ໂສ ມຫາຊນກາໂຍ ກິລມຖສ຺ສ ວິຆາຕສ຺ສ ຠາຄີ ອສ຺ສາ’’ຕິ. ‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຎ຺ເຈ ຠິກ຺ຂຸໍ ເອວໍ ຈຣນ຺ຕໍ ເອວໍ ວິຫຣນ຺ຕໍ ຣາຊາໂນ ວາ ຣາຊມຫາມຕ຺ຕາ ວາ ມິຕ຺ຕາ ວາ ອມຈ຺ຈາ ວາ ຎາຕີ ວາ ສາໂລຫິຕາ ວາ ໂຠເຄຫິ ອຠິຫຏ຺ຐຸໍ ປວາເຣຍ຺ຍຸໍ – ‘ເອຫິ, ໂຠ ປຸຣິສ, ກິໍ ເຕ ອິເມ ກາສາວາ ອນຸທຫນ຺ຕິ, ກິໍ ມຸຓ຺ໂຑ ກປາລມນຸຈຣສິ, ເອຫິ ຫີນາຍາວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ໂຠເຄ ຈ ຠຸຎ຺ຊສ຺ສຸ, ປຸຎ຺ຎານິ ຈ ກໂຣຫີ’ຕິ. ໂສ ວຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ເອວໍ ຈຣນ຺ໂຕ ເອວໍ ວິຫຣນ຺ໂຕ ສິກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຍ ຫີນາຍາວຕ຺ຕິສ຺ສຕີຕິ ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕິ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ຍຎ຺ຫິ ຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈິຕ຺ຕໍ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ວິເວກນິນ຺ນໍ ວິເວກໂປຓໍ ວິເວກປພ຺ຠາຣໍ, ຕຖາ [ກຎ຺ຈ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ກ.)] ຫີນາຍາວຕ຺ຕິສ຺ສຕີຕິ ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕີ’’ຕິ. ສຕ຺ຕມໍ.