໑໙. ອາສີວິສວຄ຺ໂຄ

໑. ອາສີວິໂສປມສຸຕ຺ຕໍ

໒໓໘. ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ອາສີວິສາ ອຸຄ຺ຄເຕຊາ ໂຆຣວິສາ. ອຖ ປຸຣິໂສ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ຊີວິຕຸກາໂມ ອມຣິຕຸກາໂມ ສຸຂກາໂມ ທຸກ຺ຂປ຺ປຏິກູໂລ. ຕເມນໍ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍຸໍ – ‘ອິເມ ເຕ, ອມ຺ໂຠ ປຸຣິສ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ອາສີວິສາ ອຸຄ຺ຄເຕຊາ ໂຆຣວິສາ ກາເລນ ກາລໍ ວຸຏ຺ຐາເປຕພ຺ພາ, ກາເລນ ກາລໍ ນ຺ຫາເປຕພ຺ພາ, ກາເລນ ກາລໍ ໂຠເຊຕພ຺ພາ, ກາເລນ ກາລໍ ສໍເວເສຕພ຺ພາ [ປເວເສຕພ຺ພາ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ. ກ.)]. ຍທາ ຈ ໂຂ ເຕ, ອມ຺ໂຠ ປຸຣິສ, ອິເມສໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ອາສີວິສານໍ ອຸຄ຺ຄເຕຊານໍ ໂຆຣວິສານໍ ອຎ຺ຎຕໂຣ ວາ ອຎ຺ຎຕໂຣ ວາ ກຸປ຺ປິສ຺ສຕິ, ຕໂຕ ຕ຺ວໍ, ອມ຺ໂຠ ປຸຣິສ, ມຣຓໍ ວາ ນິຄຈ຺ຉສິ, ມຣຓມຕ຺ຕໍ ວາ ທຸກ຺ຂໍ. ຍໍ ເຕ, ອມ຺ໂຠ ປຸຣິສ, ກຣຓີຍໍ ຕໍ ກໂຣຫີ’’’ຕິ.

‘‘ອຖ ໂຂ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຣິໂສ ຠີໂຕ ຈຕຸນ຺ນໍ ອາສີວິສານໍ ອຸຄ຺ຄເຕຊານໍ ໂຆຣວິສານໍ ເຍນ ວາ ເຕນ ວາ ປລາເຍຖ. ຕເມນໍ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍຸໍ – ‘ອິເມ ໂຂ, ອມ຺ໂຠ ປຸຣິສ, ປຎ຺ຈ ວຘກາ ປຈ຺ຈຕ຺ຖິກາ ປິຏ຺ຐິໂຕ ປິຏ຺ຐິໂຕ ອນຸພນ຺ຘາ, ຍຕ຺ເຖວ ນໍ ປສ຺ສິສ຺ສາມ ຕຕ຺ເຖວ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປສ຺ສາມາຕິ. ຍໍ ເຕ, ອມ຺ໂຠ ປຸຣິສ, ກຣຓີຍໍ ຕໍ ກໂຣຫີ’’’ຕິ.

‘‘ອຖ ໂຂ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຣິໂສ ຠີໂຕ ຈຕຸນ຺ນໍ ອາສີວິສານໍ ອຸຄ຺ຄເຕຊານໍ ໂຆຣວິສານໍ, ຠີໂຕ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ວຘການໍ ປຈ຺ຈຕ຺ຖິການໍ ເຍນ ວາ ເຕນ ວາ ປລາເຍຖ. ຕເມນໍ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍຸໍ – ‘ອຍໍ ເຕ, ອມ຺ໂຠ ປຸຣິສ, ຉຏ຺ໂຐ ອນ຺ຕຣຈໂຣ ວຘໂກ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕາສິໂກ ປິຏ຺ຐິໂຕ ປິຏ຺ຐິໂຕ ອນຸພນ຺ໂຘ ຍຕ຺ເຖວ ນໍ ປສ຺ສິສ຺ສາມິ ຕຕ຺ເຖວ ສິໂຣ ປາເຕສ຺ສາມີຕິ. ຍໍ ເຕ, ອມ຺ໂຠ ປຸຣິສ, ກຣຓີຍໍ ຕໍ ກໂຣຫີ’’’ຕິ.

‘‘ອຖ ໂຂ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຣິໂສ ຠີໂຕ ຈຕຸນ຺ນໍ ອາສີວິສານໍ ອຸຄ຺ຄເຕຊານໍ ໂຆຣວິສານໍ, ຠີໂຕ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ວຘການໍ ປຈ຺ຈຕ຺ຖິການໍ, ຠີໂຕ ຉຏ຺ຐສ຺ສ ອນ຺ຕຣຈຣສ຺ສ ວຘກສ຺ສ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕາສິກສ຺ສ ເຍນ ວາ ເຕນ ວາ ປລາເຍຖ. ໂສ ປສ຺ເສຍ຺ຍ ສຸຎ຺ຎໍ ຄາມໍ. ຍຎ຺ຎເທວ ຆຣໍ ປວິເສຍ຺ຍ ຣິຕ຺ຕກຎ຺ເຎວ ປວິເສຍ຺ຍ ຕຸຈ຺ຉກຎ຺ເຎວ ປວິເສຍ຺ຍ ສຸຎ຺ຎກຎ຺ເຎວ ປວິເສຍ຺ຍ. ຍຎ຺ຎເທວ ຠາຊນໍ ປຣິມເສຍ຺ຍ ຣິຕ຺ຕກຎ຺ເຎວ ປຣິມເສຍ຺ຍ ຕຸຈ຺ຉກຎ຺ເຎວ ປຣິມເສຍ຺ຍ ສຸຎ຺ຎກຎ຺ເຎວ ປຣິມເສຍ຺ຍ. ຕເມນໍ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍຸໍ – ‘ອິທານິ, ອມ຺ໂຠ ປຸຣິສ, ອິມໍ ສຸຎ຺ຎໍ ຄາມໍ ໂຈຣາ ຄາມຆາຕກາ ປວິສນ຺ຕິ [ວຘິສ຺ສນ຺ຕິ (ສີ. ປີ.)]. ຍໍ ເຕ, ອມ຺ໂຠ ປຸຣິສ, ກຣຓີຍໍ ຕໍ ກໂຣຫີ’’’ຕິ.

‘‘ອຖ ໂຂ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຣິໂສ ຠີໂຕ ຈຕຸນ຺ນໍ ອາສີວິສານໍ ອຸຄ຺ຄເຕຊານໍ ໂຆຣວິສານໍ, ຠີໂຕ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ວຘການໍ ປຈ຺ຈຕ຺ຖິການໍ, ຠີໂຕ ຉຏ຺ຐສ຺ສ ອນ຺ຕຣຈຣສ຺ສ ວຘກສ຺ສ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕາສິກສ຺ສ, ຠີໂຕ ໂຈຣານໍ ຄາມຆາຕການໍ ເຍນ ວາ ເຕນ ວາ ປລາເຍຖ. ໂສ ປສ຺ເສຍ຺ຍ ມຫນ຺ຕໍ ອຸທກຓ຺ຓວໍ ໂອຣິມໍ ຕີຣໍ ສາສງ຺ກໍ ສປ຺ປຏິຠຍໍ, ປາຣິມໍ ຕີຣໍ ເຂມໍ ອປ຺ປຏິຠຍໍ. ນ ຈສ຺ສ ນາວາ ສນ຺ຕາຣຓີ ອຸຕ຺ຕຣເສຕຸ ວາ ອປາຣາ ປາຣໍ ຄມນາຍ. ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ເອວມສ຺ສ – ‘ອຍໍ ໂຂ ມຫາອຸທກຓ຺ຓໂວ ໂອຣິມໍ ຕີຣໍ ສາສງ຺ກໍ ສປ຺ປຏິຠຍໍ, ປາຣິມໍ ຕີຣໍ ເຂມໍ ອປ຺ປຏິຠຍໍ, ນຕ຺ຖິ ຈ [ນ ຈສ຺ສ (ສີ. ກ.), ນຕ຺ຖສ຺ສ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)] ນາວາ ສນ຺ຕາຣຓີ ອຸຕ຺ຕຣເສຕຸ ວາ ອປາຣາ ປາຣໍ ຄມນາຍ. ຍໍນູນາຫໍ ຕິຓກຏ຺ຐສາຂາປລາສໍ ສໍກຑ຺ຒິຕ຺ວາ ກຸລ຺ລໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ຕໍ ກຸລ຺ລໍ ນິສ຺ສາຍ ຫຕ຺ເຖຫິ ຈ ປາເທຫິ ຈ ວາຍມມາໂນ ໂສຕ຺ຖິນາ ປາຣໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ’’’ນ຺ຕິ.

‘‘ອຖ ໂຂ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຣິໂສ ຕິຓກຏ຺ຐສາຂາປລາສໍ ສໍກຑ຺ຒິຕ຺ວາ ກຸລ຺ລໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ຕໍ ກຸລ຺ລໍ ນິສ຺ສາຍ ຫຕ຺ເຖຫິ ຈ ປາເທຫິ ຈ ວາຍມມາໂນ ໂສຕ຺ຖິນາ ປາຣໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ຕິຓ຺ໂຓ ປາຣງ຺ຄໂຕ [ປາຣຄໂຕ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ.)] ຖເລ ຕິຏ຺ຐຕິ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ.

‘‘ອຸປມາ ໂຂ ມ຺ຍາຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ກຕາ ອຕ຺ຖສ຺ສ ວິຎ຺ຎາປນາຍ. ອຍຎ຺ເຈຕ຺ຖ [ອຍໍ ເຈເວຕ຺ຖ (ສີ.)] ອຕ຺ໂຖ – ຈຕ຺ຕາໂຣ ອາສີວິສາ ອຸຄ຺ຄເຕຊາ ໂຆຣວິສາຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕຸນ຺ເນຕໍ ມຫາຠູຕານໍ ອຘິວຈນໍ – ປຖວີຘາຕຸຍາ, ອາໂປຘາຕຸຍາ, ເຕໂຊຘາຕຸຍາ, ວາໂຍຘາຕຸຍາ.

‘‘ປຎ຺ຈ ວຘກາ ປຈ຺ຈຕ຺ຖິກາຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈນ຺ເນຕໍ ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘານໍ ອຘິວຈນໍ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ຣູປຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ, ເວທນຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ, ສຎ຺ຎຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ, ສງ຺ຂາຣຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ, ວິຎ຺ຎາຓຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ.

‘‘ຉຏ຺ໂຐ ອນ຺ຕຣຈໂຣ ວຘໂກ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕາສິໂກຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ນນ຺ທີຣາຄສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ.

‘‘ສຸຎ຺ໂຎ ຄາໂມຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຉນ຺ເນຕໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິການໍ ອາຍຕນານໍ ອຘິວຈນໍ. ຈກ຺ຂຸໂຕ ເຈປິ ນໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຓ຺ຑິໂຕ ພ຺ຍຕ຺ໂຕ ເມຘາວີ ອຸປປຣິກ຺ຂຕິ ຣິຕ຺ຕກຎ຺ເຎວ ຂາຍຕິ, ຕຸຈ຺ຉກຎ຺ເຎວ ຂາຍຕິ, ສຸຎ຺ຎກຎ຺ເຎວ ຂາຍຕິ…ເປ… ຊິວ຺ຫາໂຕ ເຈປິ ນໍ, ຠິກ຺ຂເວ…ເປ… ມນໂຕ ເຈປິ ນໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຓ຺ຑິໂຕ ພ຺ຍຕ຺ໂຕ ເມຘາວີ ອຸປປຣິກ຺ຂຕິ ຣິຕ຺ຕກຎ຺ເຎວ ຂາຍຕິ, ຕຸຈ຺ຉກຎ຺ເຎວ ຂາຍຕິ, ສຸຎ຺ຎກຎ຺ເຎວ ຂາຍຕິ.

‘‘ໂຈຣາ ຄາມຆາຕກາຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຉນ຺ເນຕໍ ພາຫິຣານໍ ອາຍຕນານໍ ອຘິວຈນໍ. ຈກ຺ຂຸ, ຠິກ຺ຂເວ, ຫຎ຺ຎຕິ ມນາປາມນາເປສຸ ຣູເປສຸ; ໂສຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ…ເປ… ຆານໍ, ຠິກ຺ຂເວ…ເປ… ຊິວ຺ຫາ, ຠິກ຺ຂເວ, ຫຎ຺ຎຕິ ມນາປາມນາເປສຸ ຣເສສຸ; ກາໂຍ, ຠິກ຺ຂເວ…ເປ… ມໂນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຫຎ຺ຎຕິ ມນາປາມນາເປສຸ ຘມ຺ເມສຸ.

‘‘ມຫາ ອຸທກຓ຺ຓໂວຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕຸນ຺ເນຕໍ ໂອຆານໍ ອຘິວຈນໍ – ກາໂມຆສ຺ສ, ຠໂວຆສ຺ສ, ທິຏ຺ໂຐຆສ຺ສ, ອວິຊ຺ໂຊຆສ຺ສ.

‘‘ໂອຣິມໍ ຕີຣໍ ສາສງ຺ກໍ ສປ຺ປຏິຠຍນ຺ຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ສກ຺ກາຍສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ.

‘‘ປາຣິມໍ ຕີຣໍ ເຂມໍ ອປ຺ປຏິຠຍນ຺ຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ນິພ຺ພານສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ.

‘‘ກຸລ຺ລນ຺ຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣິຍສ຺ເສຕໍ ອຏ຺ຐງ຺ຄິກສ຺ສ ມຄ຺ຄສ຺ສ ອຘິວຈນໍ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ…ເປ… ສມ຺ມາສມາຘິ.

‘‘ຕສ຺ສ ຫຕ຺ເຖຫິ ຈ ປາເທຫິ ຈ ວາຍາໂມຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ວີຣິຍາຣມ຺ຠສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ.

‘‘ຕິຓ຺ໂຓ ປາຣງ຺ຄໂຕ ຖເລ ຕິຏ຺ຐຕິ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣຫໂຕ ເອຕໍ ອຘິວຈນ’’ນ຺ຕິ. ປຐມໍ.

໒. ຣໂຖປມສຸຕ຺ຕໍ

໒໓໙. ‘‘ຕີຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ສຸຂໂສມນສ຺ສພຫຸໂລ ວິຫຣຕິ, ໂຍນິ ຈສ຺ສ ອາຣທ຺ຘາ ໂຫຕິ ອາສວານໍ ຂຍາຍ. ກຕເມຫິ ຕີຫິ? ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ຄຸຕ຺ຕທ຺ວາໂຣ ໂຫຕິ, ໂຠຊເນ ມຕ຺ຕຎ຺ຎູ, ຊາຄຣິຍໍ ອນຸຍຸຕ຺ໂຕ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ຄຸຕ຺ຕທ຺ວາໂຣ ໂຫຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຈກ຺ຂຸນາ ຣູປໍ ທິສ຺ວາ ນ ນິມິຕ຺ຕຄ຺ຄາຫີ ໂຫຕິ, ນານຸພ຺ຍຎ຺ຊນຄ຺ຄາຫີ; ຍຕ຺ວາຘິກຣຓເມນໍ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອສໍວຸຕໍ ວິຫຣນ຺ຕໍ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສາ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອນ຺ວາສ຺ສເວຍ຺ຍຸໍ. ຕສ຺ສ ສໍວຣາຍ ປຏິປຊ຺ຊຕິ; ຣກ຺ຂຕິ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍໍ; ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິເຍ ສໍວຣໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ໂສເຕນ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ… ຆາເນນ ຄນ຺ຘໍ ຆາຍິຕ຺ວາ… ຊິວ຺ຫາຍ ຣສໍ ສາຍິຕ຺ວາ… ກາເຍນ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພໍ ຜຸສິຕ຺ວາ… ມນສາ ຘມ຺ມໍ ວິຎ຺ຎາຍ ນ ນິມິຕ຺ຕຄ຺ຄາຫີ ໂຫຕິ ນານຸພ຺ຍຎ຺ຊນຄ຺ຄາຫີ; ຍຕ຺ວາຘິກຣຓເມນໍ ມນິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອສໍວຸຕໍ ວິຫຣນ຺ຕໍ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສາ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອນ຺ວາສ຺ສເວຍ຺ຍຸໍ, ຕສ຺ສ ສໍວຣາຍ ປຏິປຊ຺ຊຕິ; ຣກ຺ຂຕິ ມນິນ຺ທ຺ຣິຍໍ; ມນິນ຺ທ຺ຣິເຍ ສໍວຣໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຸຠູມິຍໍ ຈາຕຸມຫາປເຖ ອາຊຎ຺ຎຣໂຖ ຍຸຕ຺ໂຕ ອສ຺ສ ຐິໂຕ ໂອຘສ຺ຕປໂຕໂທ [ໂອຘຕປໂຕໂທ (ສ຺ຍາ. ກໍ.), ໂອຘສຕປໂຕໂທ (ປີ.)]. ຕເມນໍ ທກ຺ໂຂ ໂຍຄ຺ຄາຈຣິໂຍ ອສ຺ສທມ຺ມສາຣຖິ ອຠິຣຸຫິຕ຺ວາ ວາເມນ ຫຕ຺ເຖນ ຣສ຺ມິໂຍ ຄເຫຕ຺ວາ, ທກ຺ຂິເຓນ ຫຕ຺ເຖນ ປໂຕທໍ ຄເຫຕ຺ວາ, ເຍນິຈ຺ຉກໍ ຍທິຈ຺ຉກໍ ສາເຣຍ຺ຍປິ ປຈ຺ຈາສາເຣຍ຺ຍປິ. ເອວເມວ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອິເມສໍ ຉນ຺ນໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ອາຣກ຺ຂາຍ ສິກ຺ຂຕິ, ສໍຍມາຍ ສິກ຺ຂຕິ, ທມາຍ ສິກ຺ຂຕິ, ອຸປສມາຍ ສິກ຺ຂຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ຄຸຕ຺ຕທ຺ວາໂຣ ໂຫຕິ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ໂຠຊເນ ມຕ຺ຕຎ຺ຎູ ໂຫຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ປຏິສງ຺ຂາ ໂຍນິໂສ ອາຫາຣໍ ອາຫາເຣຕິ – ‘ເນວ ທວາຍ, ນ ມທາຍ, ນ ມຓ຺ຑນາຍ, ນ ວິຠູສນາຍ, ຍາວເທວ ອິມສ຺ສ ກາຍສ຺ສ ຐິຕິຍາ, ຍາປນາຍ, ວິຫິໍສູປຣຕິຍາ, ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍານຸຄ຺ຄຫາຍ, ອິຕິ ປຸຣາຓຎ຺ຈ ເວທນໍ ປຏິຫງ຺ຂາມິ, ນວຎ຺ຈ ເວທນໍ ນ ອຸປ຺ປາເທສ຺ສາມິ, ຍາຕ຺ຣາ ຈ ເມ ຠວິສ຺ສຕິ, ອນວຊ຺ຊຕາ ຈ ຜາສຸວິຫາໂຣ ຈາ’ຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຣິໂສ ວຓໍ ອາລິມ຺ເປຍ຺ຍ ຍາວເທວ ໂຣຫນຕ຺ຖາຍ [ໂຣປນຕ຺ຖາຍ (ສີ. ປີ.), ເສວນຕ຺ຖາຍ (ສ຺ຍາ. ກໍ.), ໂຄປນຕ຺ຖາຍ (ກ.)], ເສຍ຺ຍຖາ ວາ ປນ ອກ຺ຂໍ ອພ຺ຠຎ຺ເຊຍ຺ຍ ຍາວເທວ ຠາຣສ຺ສ ນິຕ຺ຖຣຓຕ຺ຖາຍ; ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ປຏິສງ຺ຂາ ໂຍນິໂສ ອາຫາຣໍ ອາຫາເຣຕິ – ‘ເນວ ທວາຍ, ນ ມທາຍ, ນ ມຓ຺ຑນາຍ, ນ ວິຠູສນາຍ, ຍາວເທວ ອິມສ຺ສ ກາຍສ຺ສ ຐິຕິຍາ, ຍາປນາຍ, ວິຫິໍສູປຣຕິຍາ, ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍານຸຄ຺ຄຫາຍ, ອິຕິ ປຸຣາຓຎ຺ຈ ເວທນໍ ປຏິຫງ຺ຂາມິ, ນວຎ຺ຈ ເວທນໍ ນ ອຸປ຺ປາເທສ຺ສາມິ, ຍາຕ຺ຣາ ຈ ເມ ຠວິສ຺ສຕິ, ອນວຊ຺ຊຕາ ຈ ຜາສຸວິຫາໂຣ ຈາ’ຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ໂຠຊເນ ມຕ຺ຕຎ຺ຎູ ໂຫຕິ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຊາຄຣິຍໍ ອນຸຍຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ທິວສໍ ຈງ຺ກເມນ ນິສຊ຺ຊາຍ ອາວຣຓີເຍຫິ ຘມ຺ເມຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິໂສເຘຕິ. ຣຕ຺ຕິຍາ ປຐມໍ ຍາມໍ ຈງ຺ກເມນ ນິສຊ຺ຊາຍ ອາວຣຓີເຍຫິ ຘມ຺ເມຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິໂສເຘຕິ. ຣຕ຺ຕິຍາ ມຊ຺ຌິມໍ ຍາມໍ ທກ຺ຂິເຓນ ປສ຺ເສນ ສີຫເສຍ຺ຍໍ ກປ຺ເປຕິ ປາເທ ປາທໍ ອຈ຺ຈາຘາຍ ສໂຕ ສມ຺ປຊາໂນ ອຸຏ຺ຐານສຎ຺ຎໍ ມນສິ ກຣິຕ຺ວາ. ຣຕ຺ຕິຍາ ປຈ຺ຉິມໍ ຍາມໍ ປຈ຺ຈຸຏ຺ຐາຍ ຈງ຺ກເມນ ນິສຊ຺ຊາຍ ອາວຣຓີເຍຫິ ຘມ຺ເມຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິໂສເຘຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຊາຄຣິຍໍ ອນຸຍຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ. ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕີຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ສຸຂໂສມນສ຺ສພຫຸໂລ ວິຫຣຕິ, ໂຍນິ ຈສ຺ສ ອາຣທ຺ຘາ ໂຫຕິ ອາສວານໍ ຂຍາຍາ’’ຕິ. ທຸຕິຍໍ.

໓. ກຸມ຺ໂມປມສຸຕ຺ຕໍ

໒໔໐. ‘‘ຠູຕປຸພ຺ພໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ກຸມ຺ໂມ ກຈ຺ຉໂປ ສາຍນ຺ຫສມຍໍ ອນຸນທີຕີເຣ ໂຄຈຣປສຸໂຕ ອໂຫສິ. ສິງ຺ຄາໂລປິ [ສິຄາໂລປິ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ສາຍນ຺ຫສມຍໍ ອນຸນທີຕີເຣ ໂຄຈຣປສຸໂຕ ອໂຫສິ. ອທ຺ທສາ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ກຸມ຺ໂມ ກຈ຺ຉໂປ ສິງ຺ຄາລໍ ທູຣໂຕວ ໂຄຈຣປສຸຕໍ. ທິສ຺ວານ ໂສຓ຺ຑິປຎ຺ຈມານິ ອງ຺ຄານິ ສເກ ກປາເລ ສໂມທຫິຕ຺ວາ ອປ຺ໂປສ຺ສຸກ຺ໂກ ຕຸຓ຺ຫີຠູໂຕ ສງ຺ກສາຍຕິ. ສິງ຺ຄາໂລປິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອທ຺ທສ ກຸມ຺ມໍ ກຈ຺ຉປໍ ທູຣໂຕວ ໂຄຈຣປສຸຕໍ. ທິສ຺ວານ ເຍນ ກຸມ຺ໂມ ກຈ຺ຉໂປ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ກຸມ຺ມໍ ກຈ຺ຉປໍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິໂຕ ອໂຫສິ – ‘ຍທາຍໍ ກຸມ຺ໂມ ກຈ຺ຉໂປ ໂສຓ຺ຑິປຎ຺ຈມານໍ ອງ຺ຄານໍ ອຎ຺ຎຕຣໍ ວາ ອຎ຺ຎຕຣໍ ວາ ອງ຺ຄໍ ອຠິນິນ຺ນາເມສ຺ສຕິ, ຕຕ຺ເຖວ ນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຸທ຺ທາລິຕ຺ວາ ຂາທິສ຺ສາມີ’ຕິ. ຍທາ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ກຸມ຺ໂມ ກຈ຺ຉໂປ ໂສຓ຺ຑິປຎ຺ຈມານໍ ອງ຺ຄານໍ ອຎ຺ຎຕຣໍ ວາ ອຎ຺ຎຕຣໍ ວາ ອງ຺ຄໍ ນ ອຠິນິນ຺ນາມິ, ອຖ ສິງ຺ຄາໂລ ກຸມ຺ມມ຺ຫາ ນິພ຺ພິຊ຺ຊ ປກ຺ກາມິ, ໂອຕາຣໍ ອລຠມາໂນ.

‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຸມ຺ເຫປິ ມາໂຣ ປາປິມາ ສຕຕໍ ສມິຕໍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິໂຕ – ‘ອປ຺ເປວ ນາມາຫໍ ອິເມສໍ ຈກ຺ຂຸໂຕ ວາ ໂອຕາຣໍ ລເຠຍ຺ຍໍ…ເປ… ຊິວ຺ຫາໂຕ ວາ ໂອຕາຣໍ ລເຠຍ຺ຍໍ…ເປ… ມນໂຕ ວາ ໂອຕາຣໍ ລເຠຍ຺ຍ’ນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາຕິຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ຄຸຕ຺ຕທ຺ວາຣາ ວິຫຣຖ. ຈກ຺ຂຸນາ ຣູປໍ ທິສ຺ວາ ມາ ນິມິຕ຺ຕຄ຺ຄາຫິໂນ ອຫຸວຕ຺ຖ, ມາ ອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນຄ຺ຄາຫິໂນ. ຍຕ຺ວາຘິກຣຓເມນໍ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອສໍວຸຕໍ ວິຫຣນ຺ຕໍ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສາ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອນ຺ວາສ຺ສເວຍ຺ຍຸໍ, ຕສ຺ສ ສໍວຣາຍ ປຏິປຊ຺ຊຖ, ຣກ຺ຂຖ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິເຍ ສໍວຣໍ ອາປຊ຺ຊຖ. ໂສເຕນ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ… ຆາເນນ ຄນ຺ຘໍ ຆາຍິຕ຺ວາ… ຊິວ຺ຫາຍ ຣສໍ ສາຍິຕ຺ວາ… ກາເຍນ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພໍ ຜຸສິຕ຺ວາ… ມນສາ ຘມ຺ມໍ ວິຎ຺ຎາຍ ມາ ນິມິຕ຺ຕຄ຺ຄາຫິໂນ ອຫຸວຕ຺ຖ, ມາ ອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນຄ຺ຄາຫິໂນ. ຍຕ຺ວາຘິກຣຓເມນໍ ມນິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອສໍວຸຕໍ ວິຫຣນ຺ຕໍ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສາ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອນ຺ວາສ຺ສເວຍ຺ຍຸໍ, ຕສ຺ສ ສໍວຣາຍ ປຏິປຊ຺ຊຖ, ຣກ຺ຂຖ ມນິນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ມນິນ຺ທ຺ຣິເຍ ສໍວຣໍ ອາປຊ຺ຊຖ. ຍໂຕ ຕຸມ຺ເຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ຄຸຕ຺ຕທ຺ວາຣາ ວິຫຣິສ຺ສຖ, ອຖ ຕຸມ຺ເຫຫິປິ ມາໂຣ ປາປິມາ ນິພ຺ພິຊ຺ຊ ປກ຺ກມິສ຺ສຕິ, ໂອຕາຣໍ ອລຠມາໂນ – ກຸມ຺ມມ຺ຫາວ ສິງ຺ຄາໂລ’’ຕິ.

‘‘ກຸມ຺ໂມ ອງ຺ຄານິ ສເກ ກປາເລ,

ສໂມທຫໍ ຠິກ຺ຂຸ ມໂນວິຕກ຺ເກ;

ອນິສ຺ສິໂຕ ອຎ຺ຎມເຫຐຍາໂນ,

ປຣິນິພ຺ພຸໂຕ ນູປວເທຍ຺ຍ ກຎ຺ຈີ’’ຕິ. ຕຕິຍໍ;

໔. ປຐມທາຣຸກ຺ຂນ຺ໂຘປມສຸຕ຺ຕໍ

໒໔໑. ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ໂກສມ຺ພິຍໍ ວິຫຣຕິ ຄງ຺ຄາຍ ນທິຍາ ຕີເຣ. ອທ຺ທສາ ໂຂ ຠຄວາ ມຫນ຺ຕໍ ທາຣຸກ຺ຂນ຺ຘໍ ຄງ຺ຄາຍ ນທິຍາ ໂສເຕນ ວຸຍ຺ຫມານໍ. ທິສ຺ວານ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ປສ຺ສຖ ໂນ ຕຸມ຺ເຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ອມຸໍ ມຫນ຺ຕໍ ທາຣຸກ຺ຂນ຺ຘໍ ຄງ຺ຄາຍ ນທິຍາ ໂສເຕນ ວຸຍ຺ຫມານ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ສເຈ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ທາຣຸກ຺ຂນ຺ໂຘ ນ ໂອຣິມໍ ຕີຣໍ ອຸປຄຈ຺ຉຕິ, ນ ປາຣິມໍ ຕີຣໍ ອຸປຄຈ຺ຉຕິ, ນ ມຊ຺ເຌ ສໍສີທິສ຺ສຕິ, ນ ຖເລ ອຸສ຺ສີທິສ຺ສຕິ, ນ ມນຸສ຺ສຄ຺ຄາໂຫ ຄເຫສ຺ສຕິ, ນ ອມນຸສ຺ສຄ຺ຄາໂຫ ຄເຫສ຺ສຕິ, ນ ອາວຏ຺ຏຄ຺ຄາໂຫ ຄເຫສ຺ສຕິ, ນ ອນ຺ໂຕປູຕິ ຠວິສ຺ສຕິ; ເອວຎ຺ຫິ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ທາຣຸກ຺ຂນ຺ໂຘ ສມຸທ຺ທນິນ຺ໂນ ຠວິສ຺ສຕິ ສມຸທ຺ທໂປໂຓ ສມຸທ຺ທປພ຺ຠາໂຣ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ສມຸທ຺ທນິນ຺ໂນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຄງ຺ຄາຍ ນທິຍາ ໂສໂຕ ສມຸທ຺ທໂປໂຓ ສມຸທ຺ທປພ຺ຠາໂຣ.

‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ສເຈ ຕຸມ຺ເຫປິ ນ ໂອຣິມໍ ຕີຣໍ ອຸປຄຈ຺ຉຖ, ນ ປາຣິມໍ ຕີຣໍ ອຸປຄຈ຺ຉຖ; ນ ມຊ຺ເຌ ສໍສີທິສ຺ສຖ, ນ ຖເລ ອຸສ຺ສີທິສ຺ສຖ, ນ ມນຸສ຺ສຄ຺ຄາໂຫ ຄເຫສ຺ສຕິ, ນ ອມນຸສ຺ສຄ຺ຄາໂຫ ຄເຫສ຺ສຕິ, ນ ອາວຏ຺ຏຄ຺ຄາໂຫ ຄເຫສ຺ສຕິ, ນ ອນ຺ໂຕປູຕີ ຠວິສ຺ສຖ; ເອວໍ ຕຸມ຺ເຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ນິພ຺ພານນິນ຺ນາ ຠວິສ຺ສຖ ນິພ຺ພານໂປຓາ ນິພ຺ພານປພ຺ຠາຣາ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ນິພ຺ພານນິນ຺ນາ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ນິພ຺ພານໂປຓາ ນິພ຺ພານປພ຺ຠາຣາ’’ຕິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ອຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ໂອຣິມໍ ຕີຣໍ, ກິໍ ປາຣິມໍ ຕີຣໍ, ໂກ ມຊ຺ເຌ ສໍສາໂທ [ສໍສີໂທ (ກ.), ສໍສີທິໂຕ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)], ໂກ ຖເລ ອຸສ຺ສາໂທ, ໂກ ມນຸສ຺ສຄ຺ຄາໂຫ, ໂກ ອມນຸສ຺ສຄ຺ຄາໂຫ, ໂກ ອາວຏ຺ຏຄ຺ຄາໂຫ, ໂກ ອນ຺ໂຕປູຕິຠາໂວ’’ຕິ?

‘‘‘ໂອຣິມໍ ຕີຣ’ນ຺ຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂຸ, ຉນ຺ເນຕໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິການໍ ອາຍຕນານໍ ອຘິວຈນໍ. ‘ປາຣິມໍ ຕີຣ’ນ຺ຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂຸ, ຉນ຺ເນຕໍ ພາຫິຣານໍ ອາຍຕນານໍ ອຘິວຈນໍ. ‘ມຊ຺ເຌ ສໍສາໂທ’ຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂຸ, ນນ຺ທີຣາຄສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ‘ຖເລ ອຸສ຺ສາໂທ’ຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂຸ, ອສ຺ມິມານສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ.

‘‘ກຕໂມ ຈ, ຠິກ຺ຂຸ, ມນຸສ຺ສຄ຺ຄາໂຫ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂຸ, ຄິຫີຫິ ສໍສຏ຺ໂຐ [ຄິຫິສໍສຏ຺ໂຐ (ກ.)] ວິຫຣຕິ, ສຫນນ຺ທີ ສຫໂສກີ, ສຸຂິເຕສຸ ສຸຂິໂຕ, ທຸກ຺ຂິເຕສຸ ທຸກ຺ຂິໂຕ, ອຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ກິຈ຺ຈກຣຓີເຍສຸ ອຕ຺ຕນາ ເຕສຸ ໂຍຄໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂຸ, ມນຸສ຺ສຄ຺ຄາໂຫ.

‘‘ກຕໂມ ຈ, ຠິກ຺ຂຸ, ອມນຸສ຺ສຄ຺ຄາໂຫ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂຸ, ເອກຈ຺ໂຈ ອຎ຺ຎຕຣໍ ເທວນິກາຍໍ ປຓິຘາຍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣຕິ – ‘ອິມິນາຫໍ ສີເລນ ວາ ວເຕນ ວາ ຕເປນ ວາ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິເຍນ ວາ ເທໂວ ວາ ຠວິສ຺ສາມິ ເທວຎ຺ຎຕໂຣ ວາ’ຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂຸ, ອມນຸສ຺ສຄ຺ຄາໂຫ. ‘ອາວຏ຺ຏຄ຺ຄາໂຫ’ຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂຸ, ປຎ຺ຈນ຺ເນຕໍ ກາມຄຸຓານໍ ອຘິວຈນໍ.

‘‘ກຕໂມ ຈ, ຠິກ຺ຂຸ, ອນ຺ໂຕປູຕິຠາໂວ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂຸ, ເອກຈ຺ໂຈ ທຸສ຺ສີໂລ ໂຫຕິ ປາປຘມ຺ໂມ ອສຸຈິສງ຺ກສ຺ສຣສມາຈາໂຣ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນກມ຺ມນ຺ໂຕ ອສ຺ສມໂຓ ສມຓປຏິຎ຺ໂຎ ອພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ ພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິປຏິຎ຺ໂຎ ອນ຺ໂຕປູຕິ ອວສ຺ສຸໂຕ ກສມ຺ພຸຊາໂຕ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂຸ, ‘ອນ຺ໂຕປູຕິຠາໂວ’’’ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ນນ຺ໂທ ໂຄປາລໂກ ຠຄວໂຕ ອວິທູເຣ ຐິໂຕ ໂຫຕິ. ອຖ ໂຂ ນນ຺ໂທ ໂຄປາລໂກ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຫໍ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ນ ໂອຣິມໍ ຕີຣໍ ອຸປຄຈ຺ຉາມິ, ນ ປາຣິມໍ ຕີຣໍ ອຸປຄຈ຺ຉາມິ, ນ ມຊ຺ເຌ ສໍສີທິສ຺ສາມິ, ນ ຖເລ ອຸສ຺ສີທິສ຺ສາມິ, ນ ມໍ ມນຸສ຺ສຄ຺ຄາໂຫ ຄເຫສ຺ສຕິ, ນ ອມນຸສ຺ສຄ຺ຄາໂຫ ຄເຫສ຺ສຕິ, ນ ອາວຏ຺ຏຄ຺ຄາໂຫ ຄເຫສ຺ສຕິ, ນ ອນ຺ໂຕປູຕິ ຠວິສ຺ສາມິ. ລເຠຍ຺ຍາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ, ລເຠຍ຺ຍໍ ອຸປສມ຺ປທ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ຕ຺ວໍ, ນນ຺ທ, ສາມິການໍ ຄາໂວ ນິຍ຺ຍາເຕຫີ’’ຕິ [ນີຍ຺ຍາເທຫີຕິ (ສີ.), ນິຍ຺ຍາເທຫີຕິ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)]. ‘‘ຄມິສ຺ສນ຺ຕິ, ຠນ຺ເຕ, ຄາໂວ ວຈ຺ຉຄິທ຺ຘິນິໂຍ’’ຕິ. ‘‘ນິຍ຺ຍາເຕເຫວ ຕ຺ວໍ, ນນ຺ທ, ສາມິການໍ ຄາໂວ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ນນ຺ໂທ ໂຄປາລໂກ ສາມິການໍ ຄາໂວ ນິຍ຺ຍາເຕຕ຺ວາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ນິຍ຺ຍາຕິຕາ [ນິຍ຺ຍາຕາ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ກ. ສີ. ອຏ຺ຐ.)], ຠນ຺ເຕ, ສາມິການໍ ຄາໂວ. ລເຠຍ຺ຍາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ, ລເຠຍ຺ຍໍ ອຸປສມ຺ປທ’’ນ຺ຕິ. ອລຕ຺ຖ ໂຂ ນນ຺ໂທ ໂຄປາລໂກ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ, ອລຕ຺ຖ ອຸປສມ຺ປທໍ. ອຈິຣູປສມ຺ປນ຺ໂນ ຈ ປນາຍສ຺ມາ ນນ຺ໂທ ເອໂກ ວູປກຏ຺ໂຐ…ເປ… ອຎ຺ຎຕໂຣ ຈ ປນາຍສ຺ມາ ນນ຺ໂທ ອຣຫຕໍ ອໂຫສີຕິ. ຈຕຸຕ຺ຖໍ.

໕. ທຸຕິຍທາຣຸກ຺ຂນ຺ໂຘປມສຸຕ຺ຕໍ

໒໔໒. ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ກິມິລາຍໍ [ກິມ຺ພິລາຍໍ (ສີ. ປີ.), ກິມ຺ມິລາຍໍ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)] ວິຫຣຕິ ຄງ຺ຄາຍ ນທິຍາ ຕີເຣ. ອທ຺ທສາ ໂຂ ຠຄວາ ມຫນ຺ຕໍ ທາຣຸກ຺ຂນ຺ຘໍ ຄງ຺ຄາຍ ນທິຍາ ໂສເຕນ ວຸຍ຺ຫມານໍ. ທິສ຺ວານ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ປສ຺ສຖ ໂນ ຕຸມ຺ເຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ອມຸໍ ມຫນ຺ຕໍ ທາຣຸກ຺ຂນ຺ຘໍ ຄງ຺ຄາຍ ນທິຍາ ໂສເຕນ ວຸຍ຺ຫມານ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ເອວໍ ຠນ຺ເຕ’’…ເປ… ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ອາຍສ຺ມາ ກິມິໂລ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ກິໍ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ໂອຣິມໍ ຕີຣໍ…ເປ… ກຕໂມ ຈ, ກິມິລ, ອນ຺ໂຕປູຕິຠາໂວ. ອິຘ, ກິມິລ, ຠິກ຺ຂຸ ອຎ຺ຎຕຣໍ ສໍກິລິຏ຺ຐໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປນ຺ໂນ ໂຫຕິ ຍຖາຣູປາຍ ອາປຕ຺ຕິຍາ ນ ວຸຏ຺ຐານໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ກິມິລ, ອນ຺ໂຕປູຕິຠາໂວຕິ. ປຎ຺ຈມໍ.

໖. ອວສ຺ສຸຕປຣິຍາຍສຸຕ຺ຕໍ

໒໔໓. ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ສກ຺ເກສຸ ວິຫຣຕິ ກປິລວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ນິຄ຺ໂຣຘາຣາເມ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ກາປິລວຕ຺ຖວານໍ ສກ຺ຍານໍ ນວໍ ສນ຺ຖາຄາຣໍ [ສນ຺ຘາຄາຣໍ (ກ.)] ອຈິຣກາຣິຕໍ ໂຫຕິ ອນຊ຺ຌາວຸຏ຺ຐໍ [ອນຊ຺ຌາວຸຕ຺ຖໍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ສມເຓນ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓນ ວາ ເກນຈິ ວາ ມນຸສ຺ສຠູເຕນ. ອຖ ໂຂ ກາປິລວຕ຺ຖວາ ສກ຺ຍາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນາ ໂຂ ກາປິລວຕ຺ຖວາ ສກ຺ຍາ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ອິຘ, ຠນ຺ເຕ, ກາປິລວຕ຺ຖວານໍ ສກ຺ຍານໍ ນວໍ ສນ຺ຖາຄາຣໍ ອຈິຣກາຣິຕໍ [ອຈິຣກາຣິຕໍ ໂຫຕິ (ກ.)] ອນຊ຺ຌາວຸຏ຺ຐໍ ສມເຓນ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓນ ວາ ເກນຈິ ວາ ມນຸສ຺ສຠູເຕນ. ຕໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ປຐມໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕຸ. ຠຄວຕາ ປຐມໍ ປຣິຠຸຕ຺ຕໍ ປຈ຺ຉາ ກາປິລວຕ຺ຖວາ ສກ຺ຍາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິສ຺ສນ຺ຕິ. ຕທສ຺ສ ກາປິລວຕ຺ຖວານໍ ສກ຺ຍານໍ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍາ’’ຕິ. ອຘິວາເສສິ ຠຄວາ ຕຸຓ຺ຫີຠາເວນ.

ອຖ ໂຂ ກາປິລວຕ຺ຖວາ ສກ຺ຍາ ຠຄວໂຕ ອຘິວາສນໍ ວິທິຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ເຍນ ນວໍ ສນ຺ຖາຄາຣໍ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ສພ຺ພສນ຺ຖຣິໍ [ສພ຺ພສນ຺ຖຣິໍ ສນ຺ຖຕໍ (ກ.)] ສນ຺ຖາຄາຣໍ ສນ຺ຖຣິຕ຺ວາ ອາສນານິ ປຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ອຸທກມຓິກໍ ປຕິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ເຕລປ຺ປທີປໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ສພ຺ພສນ຺ຖຣິສນ຺ຖຕໍ [ສພ຺ພສນ຺ຖຣິໍ ສນ຺ຖຕໍ (ສີ. ປີ. ກ.)], ຠນ຺ເຕ, ສນ຺ຖາຄາຣໍ, ອາສນານິ ປຎ຺ຎຕ຺ຕານິ, ອຸທກມຓິໂກ ປຕິຏ຺ຐາປິໂຕ, ເຕລປ຺ປທີໂປ ອາໂຣປິໂຕ. ຍສ຺ສ ທານິ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ກາລໍ ມຎ຺ຎຕີ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ສທ຺ຘິໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ ເຍນ ນວໍ ສນ຺ຖາຄາຣໍ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປາເທ ປກ຺ຂາເລຕ຺ວາ ສນ຺ຖາຄາຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ມຊ຺ຌິມໍ ຖມ຺ຠໍ ນິສ຺ສາຍ ປຸຣຕ຺ຖາຠິມຸໂຂ ນິສີທິ. ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆປິ ໂຂ ປາເທ ປກ຺ຂາເລຕ຺ວາ ສນ຺ຖາຄາຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉິມໍ ຠິຕ຺ຕິໍ ນິສ຺ສາຍ ປຸຣຕ຺ຖາຠິມຸໂຂ ນິສີທິ ຠຄວນ຺ຕໍເຍວ ປຸຣກ຺ຂຕ຺ວາ. ກາປິລວຕ຺ຖວາ ສກ຺ຍາ ປາເທ ປກ຺ຂາເລຕ຺ວາ ສນ຺ຖາຄາຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ປຸຣຕ຺ຖິມໍ ຠິຕ຺ຕິໍ ນິສ຺ສາຍ ປຈ຺ຉິມາຠິມຸຂາ ນິສີທິໍສຸ ຠຄວນ຺ຕໍເຍວ ປຸຣກ຺ຂຕ຺ວາ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ກາປິລວຕ຺ຖເວ ສກ຺ເຍ ພຫຸເທວ ຣຕ຺ຕິໍ ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍ ສນ຺ທສ຺ເສຕ຺ວາ ສມາທເປຕ຺ວາ ສມຸຕ຺ເຕເຊຕ຺ວາ ສມ຺ປຫໍເສຕ຺ວາ ອຸຍ຺ໂຍເຊສິ – ‘‘ອຠິກ຺ກນ຺ຕາ ໂຂ, ໂຄຕມາ, ຣຕ຺ຕິ. ຍສ຺ສ ທານິ ກາລໍ ມຎ຺ຎຖາ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ໂຂ ກາປິລວຕ຺ຖວາ ສກ຺ຍາ ຠຄວໂຕ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ປກ຺ກມິໍສຸ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ອຈິຣປກ຺ກນ຺ເຕສຸ ກາປິລວຕ຺ຖເວສຸ ສກ຺ເຍສຸ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ວິຄຕຖິນມິທ຺ໂຘ ໂຂ, ໂມຄ຺ຄລ຺ລານ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ. ປຏິຠາຕຸ ຕໍ, ໂມຄ຺ຄລ຺ລານ, ຠິກ຺ຂູນໍ ຘມ຺ມີ ກຖາ. ປິຏ຺ຐິ ເມ ອາຄິລາຍຕິ; ຕມຫໍ ອາຍມິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ຠຄວໂຕ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ຈຕຸຄ຺ຄຸຓໍ ສງ຺ຆາຏິໍ ປຎ຺ຎເປຕ຺ວາ ທກ຺ຂິເຓນ ປສ຺ເສນ ສີຫເສຍ຺ຍໍ ກປ຺ເປສິ, ປາເທ ປາທໍ ອຈ຺ຈາຘາຍ, ສໂຕ ສມ຺ປຊາໂນ ອຸຏ຺ຐານສຎ຺ຎໍ ມນສິ ກຣິຕ຺ວາ. ຕຕ຺ຣ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ອາວຸໂສ ຠິກ຺ຂເວ’’ຕິ. ‘‘ອາວຸໂສ’’ຕິ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອາຍສ຺ມໂຕ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານສ຺ສ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສຸໍ. ອາຍສ຺ມາ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອວສ຺ສຸຕປຣິຍາຍຎ຺ຈ ໂວ, ອາວຸໂສ, ເທເສສ຺ສາມິ, ອນວສ຺ສຸຕປຣິຍາຍຎ຺ຈ. ຕໍ ສຸຓາຖ, ສາຘຸກໍ ມນສິ ກໂຣຖ; ຠາສິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ເອວມາວຸໂສ’’ຕິ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອາຍສ຺ມໂຕ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານສ຺ສ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສຸໍ. ອາຍສ຺ມາ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ກຖໍ, ອາວຸໂສ, ອວສ຺ສຸໂຕ ໂຫຕິ? ອິຘາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ຈກ຺ຂຸນາ ຣູປໍ ທິສ຺ວາ ປິຍຣູເປ ຣູເປ ອຘິມຸຈ຺ຈຕິ, ອປ຺ປິຍຣູເປ ຣູເປ ພ຺ຍາປຊ຺ຊຕິ, ອນຸປຏ຺ຐິຕກາຍສ຺ສຕິ ວິຫຣຕິ ປຣິຕ຺ຕເຈຕໂສ, ຕຎ຺ຈ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິໍ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິໍ ຍຖາຠູຕໍ ນປ຺ປຊານາຕິ ຍຕ຺ຖສ຺ສ ເຕ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອປຣິເສສາ ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕິ …ເປ… ຊິວ຺ຫາຍ ຣສໍ ສາຍິຕ຺ວາ…ເປ… ມນສາ ຘມ຺ມໍ ວິຎ຺ຎາຍ ປິຍຣູເປ ຘມ຺ເມ ອຘິມຸຈ຺ຈຕິ, ອປ຺ປິຍຣູເປ ຘມ຺ເມ ພ຺ຍາປຊ຺ຊຕິ, ອນຸປຏ຺ຐິຕກາຍສ຺ສຕິ ຈ ວິຫຣຕິ ປຣິຕ຺ຕເຈຕໂສ, ຕຎ຺ຈ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິໍ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິໍ ຍຖາຠູຕໍ ນປ຺ປຊານາຕິ ຍຕ຺ຖສ຺ສ ເຕ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອປຣິເສສາ ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ອາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ອວສ຺ສຸໂຕ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ເຎຍ຺ເຍສຸ ຣູເປສຸ…ເປ… ອວສ຺ສຸໂຕ ຊິວ຺ຫາວິຎ຺ເຎຍ຺ເຍສຸ ຣເສສຸ…ເປ… ອວສ຺ສຸໂຕ ມໂນວິຎ຺ເຎຍ຺ເຍສຸ ຘມ຺ເມສຸ. ເອວໍວິຫາຣິຎ຺ຈາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸໍ ຈກ຺ຂຸໂຕ ເຈປິ ນໍ ມາໂຣ ອຸປສງ຺ກມຕິ ລຠເຕວ ມາໂຣ ໂອຕາຣໍ, ລຠຕິ ມາໂຣ ອາຣມ຺ມຓໍ…ເປ… ຊິວ຺ຫາໂຕ ເຈປິ ນໍ ມາໂຣ ອຸປສງ຺ກມຕິ, ລຠເຕວ [ລເຠຖ (ກ.)] ມາໂຣ ໂອຕາຣໍ, ລຠຕິ [ລເຠຖ (ກ.)] ມາໂຣ ອາຣມ຺ມຓໍ…ເປ… ມນໂຕ ເຈປິ ນໍ ມາໂຣ ອຸປສງ຺ກມຕິ, ລຠເຕວ ມາໂຣ ໂອຕາຣໍ, ລຠຕິ ມາໂຣ ອາຣມ຺ມຓໍ.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ອາວຸໂສ, ນຬາຄາຣໍ ວາ ຕິຓາຄາຣໍ ວາ ສຸກ຺ຂໍ ໂກລາປໍ ເຕໂຣວສ຺ສິກໍ. ປຸຣຕ຺ຖິມາຍ ເຈປິ ນໍ ທິສາຍ ປຸຣິໂສ ອາທິຕ຺ຕາຍ ຕິຓຸກ຺ກາຍ ອຸປສງ຺ກເມຍ຺ຍ, ລເຠເຖວ [ລເຠຖ (ກ.)] ອຄ຺ຄິ ໂອຕາຣໍ, ລເຠຖ ອຄ຺ຄິ ອາຣມ຺ມຓໍ; ປຈ຺ຉິມາຍ ເຈປິ ນໍ ທິສາຍ ປຸຣິໂສ ອາທິຕ຺ຕາຍ ຕິຓຸກ຺ກາຍ ອຸປສງ຺ກເມຍ຺ຍ…ເປ… ອຸຕ຺ຕຣາຍ ເຈປິ ນໍ ທິສາຍ…ເປ… ທກ຺ຂິຓາຍ ເຈປິ ນໍ ທິສາຍ…ເປ… ເຫຏ຺ຐິມໂຕ ເຈປິ ນໍ…ເປ… ອຸປຣິມໂຕ ເຈປິ ນໍ… ຍໂຕ ກຸໂຕຈິ ເຈປິ ນໍ ປຸຣິໂສ ອາທິຕ຺ຕາຍ ຕິຓຸກ຺ກາຍ ອຸປສງ຺ກເມຍ຺ຍ, ລເຠເຖວ ອຄ຺ຄິ ໂອຕາຣໍ ລເຠຖ ອຄ຺ຄິ ອາຣມ຺ມຓໍ. ເອວເມວ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ເອວໍວິຫາຣິໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ຈກ຺ຂຸໂຕ ເຈປິ ນໍ ມາໂຣ ອຸປສງ຺ກມຕິ, ລຠເຕວ ມາໂຣ ໂອຕາຣໍ, ລຠຕິ ມາໂຣ ອາຣມ຺ມຓໍ…ເປ… ຊິວ຺ຫາໂຕ ເຈປິ ນໍ ມາໂຣ ອຸປສງ຺ກມຕິ…ເປ… ມນໂຕ ເຈປິ ນໍ ມາໂຣ ອຸປສງ຺ກມຕິ, ລຠເຕວ ມາໂຣ ໂອຕາຣໍ, ລຠຕິ ມາໂຣ ອາຣມ຺ມຓໍ. ເອວໍວິຫາຣິຎ຺ຈາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸໍ ຣູປາ ອຘິຠໍສຸ, ນ ຠິກ຺ຂຸ ຣູເປ ອຘິໂຠສິ; ສທ຺ທາ ຠິກ຺ຂຸໍ ອຘິຠໍສຸ, ນ ຠິກ຺ຂຸ ສທ຺ເທ ອຘິໂຠສິ; ຄນ຺ຘາ ຠິກ຺ຂຸໍ ອຘິຠໍສຸ, ນ ຠິກ຺ຂຸ ຄນ຺ເຘ ອຘິໂຠສິ; ຣສາ ຠິກ຺ຂຸໍ ອຘິຠໍສຸ, ນ ຠິກ຺ຂຸ ຣເສ ອຘິໂຠສິ; ໂຜຏ຺ຐພ຺ພາ ຠິກ຺ຂຸໍ ອຘິຠໍສຸ, ນ ຠິກ຺ຂຸ ໂຜຏ຺ຐພ຺ເພ ອຘິໂຠສິ; ຘມ຺ມາ ຠິກ຺ຂຸໍ ອຘິຠໍສຸ, ນ ຠິກ຺ຂຸ ຘມ຺ເມ ອຘິໂຠສິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ຣູປາຘິຠູໂຕ, ສທ຺ທາຘິຠູໂຕ, ຄນ຺ຘາຘິຠູໂຕ, ຣສາຘິຠູໂຕ, ໂຜຏ຺ຐພ຺ພາຘິຠູໂຕ, ຘມ຺ມາຘິຠູໂຕ, ອຘິຠູໂຕ, ອນຘິຠູ, [ອນຘິຠູໂຕ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ກ.)] ອຘິຠໍສຸ ນໍ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ສໍກິເລສິກາ ໂປໂນພ຺ຠວິກາ ສທຣາ ທຸກ຺ຂວິປາກາ ອາຍຕິໍ ຊາຕິຊຣາມຣຓິຍາ. ເອວໍ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ອວສ຺ສຸໂຕ ໂຫຕິ.

‘‘ກຖຎ຺ຈາວຸໂສ, ອນວສ຺ສຸໂຕ ໂຫຕິ? ອິຘາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ຈກ຺ຂຸນາ ຣູປໍ ທິສ຺ວາ ປິຍຣູເປ ຣູເປ ນາຘິມຸຈ຺ຈຕິ, ອປ຺ປິຍຣູເປ ຣູເປ ນ ພ຺ຍາປຊ຺ຊຕິ, ອຸປຏ຺ຐິຕກາຍສ຺ສຕິ ຈ ວິຫຣຕິ ອປ຺ປມາຓເຈຕໂສ, ຕຎ຺ຈ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິໍ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິໍ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ ຍຕ຺ຖສ຺ສ ເຕ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອປຣິເສສາ ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕິ…ເປ… ຊິວ຺ຫາຍ ຣສໍ ສາຍິຕ຺ວາ…ເປ… ມນສາ ຘມ຺ມໍ ວິຎ຺ຎາຍ ປິຍຣູເປ ຘມ຺ເມ ນາຘິມຸຈ຺ຈຕິ, ອປ຺ປິຍຣູເປ ຘມ຺ເມ ນ ພ຺ຍາປຊ຺ຊຕິ, ອຸປຏ຺ຐິຕກາຍສ຺ສຕິ ຈ ວິຫຣຕິ ອປ຺ປມາຓເຈຕໂສ, ຕຎ຺ຈ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິໍ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິໍ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ ຍຕ຺ຖສ຺ສ ເຕ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອປຣິເສສາ ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ອນວສ຺ສຸໂຕ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ເຎຍ຺ເຍສຸ ຣູເປສຸ…ເປ… ອນວສ຺ສຸໂຕ ມໂນວິຎ຺ເຎຍ຺ເຍສຸ ຘມ຺ເມສຸ. ເອວໍວິຫາຣິຎ຺ຈາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸໍ ຈກ຺ຂຸໂຕ ເຈປິ ນໍ ມາໂຣ ອຸປສງ຺ກມຕິ, ເນວ ລຠຕິ ມາໂຣ ໂອຕາຣໍ, ນ ລຠຕິ ມາໂຣ ອາຣມ຺ມຓໍ…ເປ… ຊິວ຺ຫາໂຕ ເຈປິ ນໍ ມາໂຣ ອຸປສງ຺ກມຕິ…ເປ… ມນໂຕ ເຈປິ ນໍ ມາໂຣ ອຸປສງ຺ກມຕິ, ເນວ ລຠຕິ ມາໂຣ ໂອຕາຣໍ, ນ ລຠຕິ ມາໂຣ ອາຣມ຺ມຓໍ.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ອາວຸໂສ, ກູຏາຄາຣໍ ວາ ສາລາ ວາ ພຫລມຕ຺ຕິກາ ອທ຺ທາວເລປນາ. ປຸຣຕ຺ຖິມາຍ ເຈປິ ນໍ ທິສາຍ ປຸຣິໂສ ອາທິຕ຺ຕາຍ ຕິຓຸກ຺ກາຍ ອຸປສງ຺ກເມຍ຺ຍ, ເນວ ລເຠຖ ອຄ຺ຄິ ໂອຕາຣໍ, ນ ລເຠຖ ອຄ຺ຄິ ອາຣມ຺ມຓໍ…ເປ… ປຈ຺ຉິມາຍ ເຈປິ ນໍ… ອຸຕ຺ຕຣາຍ ເຈປິ ນໍ… ທກ຺ຂິຓາຍ ເຈປິ ນໍ… ເຫຏ຺ຐິມໂຕ ເຈປິ ນໍ… ອຸປຣິມໂຕ ເຈປິ ນໍ… ຍໂຕ ກຸໂຕຈິ ເຈປິ ນໍ ປຸຣິໂສ ອາທິຕ຺ຕາຍ ຕິຓຸກ຺ກາຍ ອຸປສງ຺ກເມຍ຺ຍ, ເນວ ລເຠຖ ອຄ຺ຄິ ໂອຕາຣໍ, ນ ລເຠຖ ອຄ຺ຄິ ອາຣມ຺ມຓໍ. ເອວເມວ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ເອວໍວິຫາຣິໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ຈກ຺ຂຸໂຕ ເຈປິ ນໍ ມາໂຣ ອຸປສງ຺ກມຕິ, ເນວ ລຠຕິ ມາໂຣ ໂອຕາຣໍ, ນ ລຠຕິ ມາໂຣ ອາຣມ຺ມຓໍ…ເປ… ມນໂຕ ເຈປິ ນໍ ມາໂຣ ອຸປສງ຺ກມຕິ, ເນວ ລຠຕິ ມາໂຣ ໂອຕາຣໍ, ນ ລຠຕິ ມາໂຣ ອາຣມ຺ມຓໍ. ເອວໍວິຫາຣີ ຈາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ຣູເປ ອຘິໂຠສິ, ນ ຣູປາ ຠິກ຺ຂຸໍ ອຘິຠໍສຸ; ສທ຺ເທ ຠິກ຺ຂຸ ອຘິໂຠສິ, ນ ສທ຺ທາ ຠິກ຺ຂຸໍ ອຘິຠໍສຸ; ຄນ຺ເຘ ຠິກ຺ຂຸ ອຘິໂຠສິ, ນ ຄນ຺ຘາ ຠິກ຺ຂຸໍ ອຘິຠໍສຸ; ຣເສ ຠິກ຺ຂຸ ອຘິໂຠສິ, ນ ຣສາ ຠິກ຺ຂຸໍ ອຘິຠໍສຸ; ໂຜຏ຺ຐພ຺ເພ ຠິກ຺ຂຸ ອຘິໂຠສິ, ນ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພາ ຠິກ຺ຂຸໍ ອຘິຠໍສຸ; ຘມ຺ເມ ຠິກ຺ຂຸ ອຘິໂຠສິ, ນ ຘມ຺ມາ ຠິກ຺ຂຸໍ ອຘິຠໍສຸ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ຣູປາຘິຠູ, ສທ຺ທາຘິຠູ, ຄນ຺ຘາຘິຠູ, ຣສາຘິຠູ, ໂຜຏ຺ຐພ຺ພາຘິຠູ, ຘມ຺ມາຘິຠູ, ອຘິຠູ, ອນຘິຠູໂຕ [ອນຘິຠູໂຕ ເກຫິຈິ ກິເລເສຫິ (ກ.)], ອຘິໂຠສິ ເຕ ປາປເກ ອກຸສເລ ຘມ຺ເມ ສໍກິເລສິເກ ໂປໂນພ຺ຠວິເກ ສທເຣ ທຸກ຺ຂວິປາເກ ອາຍຕິໍ ຊາຕິຊຣາມຣຓິເຍ. ເອວໍ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ອນວສ຺ສຸໂຕ ໂຫຕີ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ວຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ສາຘຸ ສາຘຸ, ໂມຄ຺ຄລ຺ລານ! ສາຘຸ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ໂມຄ຺ຄລ຺ລານ, ຠິກ຺ຂູນໍ ອວສ຺ສຸຕປຣິຍາຍຎ຺ຈ ອນວສ຺ສຸຕປຣິຍາຍຎ຺ຈ ອຠາສີ’’ຕິ.

ອິທມໂວຈ ອາຍສ຺ມາ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ. ສມນຸຎ຺ໂຎ ສຕ຺ຖາ ອໂຫສິ. ອຕ຺ຕມນາ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອາຍສ຺ມໂຕ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານສ຺ສ ຠາສິຕໍ ອຠິນນ຺ທຸນ຺ຕິ. ຉຏ຺ຐໍ.

໗. ທຸກ຺ຂຘມ຺ມສຸຕ຺ຕໍ

໒໔໔. ຍໂຕ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ສພ຺ເພສໍເຍວ ທຸກ຺ຂຘມ຺ມານໍ ສມຸທຍຎ຺ຈ ອຕ຺ຖງ຺ຄມຎ຺ຈ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ. ຕຖາ ໂຂ ປນສ຺ສ ກາມາ ທິຏ຺ຐາ ໂຫນ຺ຕິ, ຍຖາສ຺ສ ກາເມ ປສ຺ສໂຕ, ໂຍ ກາເມສຸ ກາມຈ຺ຉນ຺ໂທ ກາມສ຺ເນໂຫ ກາມມຸຈ຺ຉາ ກາມປຣິຬາໂຫ, ໂສ ນານຸເສຕິ. ຕຖາ ໂຂ ປນສ຺ສ ຈາໂຣ ຈ ວິຫາໂຣ ຈ ອນຸພຸທ຺ໂຘ ໂຫຕິ, ຍຖາ ຈຣນ຺ຕໍ ວິຫຣນ຺ຕໍ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສາ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ນານຸເສນ຺ຕິ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ສພ຺ເພສໍເຍວ ທຸກ຺ຂຘມ຺ມານໍ ສມຸທຍຎ຺ຈ ອຕ຺ຖງ຺ຄມຎ຺ຈ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ? ‘ອິຕິ ຣູປໍ, ອິຕິ ຣູປສ຺ສ ສມຸທໂຍ, ອິຕິ ຣູປສ຺ສ ອຕ຺ຖງ຺ຄໂມ; ອິຕິ ເວທນາ… ອິຕິ ສຎ຺ຎາ… ອິຕິ ສງ຺ຂາຣາ… ອິຕິ ວິຎ຺ຎາຓໍ, ອິຕິ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ສມຸທໂຍ, ອິຕິ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ອຕ຺ຖງ຺ຄໂມ’ຕິ – ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ສພ຺ເພສໍເຍວ ທຸກ຺ຂຘມ຺ມານໍ ສມຸທຍຎ຺ຈ ອຕ຺ຖງ຺ຄມຎ຺ຈ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ກາມາ ທິຏ຺ຐາ ໂຫນ຺ຕິ? ຍຖາສ຺ສ ກາເມ ປສ຺ສໂຕ, ໂຍ ກາເມສຸ ກາມຈ຺ຉນ຺ໂທ ກາມສ຺ເນໂຫ ກາມມຸຈ຺ຉາ ກາມປຣິຬາໂຫ, ໂສ ນານຸເສຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອງ຺ຄາຣກາສຸ ສາຘິກໂປຣິສາ ປຸຓ຺ຓາ ອງ຺ຄາຣານໍ ວີຕຈ຺ຈິການໍ ວີຕຘູມານໍ. ອຖ ປຸຣິໂສ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ຊີວິຕຸກາໂມ ອມຣິຕຸກາໂມ ສຸຂກາໂມ ທຸກ຺ຂປຏິກູໂລ. ຕເມນໍ ທ຺ເວ ພລວນ຺ໂຕ ປຸຣິສາ ນານາພາຫາສຸ ຄເຫຕ຺ວາ, ຕໍ ອງ຺ຄາຣກາສຸໍ ອຸປກຑ຺ເຒຍ຺ຍຸໍ. ໂສ ອິຕິຈີຕິເຈວ ກາຍໍ ສນ຺ນາເມຍ຺ຍ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ຎາຕ [ຎາຓໍ (ກ.)] ຎ຺ຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ [ປຸຣິສສ຺ສ ໂຫຕິ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.), ປຸຣິສສ຺ສ ເຫຕຸ ໂຫຕິ (ກ.) ມ. ນິ. ໒.໔໕] ອິມໍ ຈາຫໍ ອງ຺ຄາຣກາສຸໍ ປປຕິສ຺ສາມິ, ຕໂຕນິທານໍ ມຣຓໍ ວາ ນິຄຈ຺ຉິສ຺ສາມິ ມຣຓມຕ຺ຕໍ ວາ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ. ເອວເມວ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ອງ຺ຄາຣກາສູປມາ ກາມາ ທິຏ຺ຐາ ໂຫນ຺ຕິ, ຍຖາສ຺ສ ກາເມ ປສ຺ສໂຕ, ໂຍ ກາເມສຸ ກາມຈ຺ຉນ຺ໂທ ກາມສ຺ເນໂຫ ກາມມຸຈ຺ຉາ ກາມປຣິຬາໂຫ, ໂສ ນານຸເສຕິ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ຈາໂຣ ຈ ວິຫາໂຣ ຈ ອນຸພຸທ຺ໂຘ ໂຫຕິ, ຍຖາ ຈຣນ຺ຕໍ ວິຫຣນ຺ຕໍ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສາ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ນານຸສ຺ສວນ຺ຕິ [ນານຸເສນ຺ຕິ (ກ.)]? ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຣິໂສ ພຫຸກຓ຺ຏກໍ ທາຍໍ ປວິເສຍ຺ຍ. ຕສ຺ສ ປຸຣໂຕປິ ກຓ຺ຏໂກ, ປຈ຺ຉໂຕປິ ກຓ຺ຏໂກ, ອຸຕ຺ຕຣໂຕປິ ກຓ຺ຏໂກ, ທກ຺ຂິຓໂຕປິ ກຓ຺ຏໂກ, ເຫຏ຺ຐໂຕປິ ກຓ຺ຏໂກ, ອຸປຣິໂຕປິ ກຓ຺ຏໂກ. ໂສ ສໂຕວ ອຠິກ຺ກເມຍ຺ຍ, ສໂຕວ ປຏິກ຺ກເມຍ຺ຍ – ‘ມາ ມໍ ກຓ຺ຏໂກ’ຕິ. ເອວເມວ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍໍ ໂລເກ ປິຍຣູປໍ ສາຕຣູປໍ, ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ອຣິຍສ຺ສ ວິນເຍ ກຓ຺ຏໂກ’’ຕິ. ອິຕິ ວິທິຕ຺ວາ [ກຓ຺ຑໂກ. ຕໍ ກຓ຺ຑໂກຕິ ອິຕິ ວິທິຕ຺ວາ (ສີ.)] ສໍວໂຣ ຈ ອສໍວໂຣ ຈ ເວທິຕພ຺ໂພ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ອສໍວໂຣ ໂຫຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຈກ຺ຂຸນາ ຣູປໍ ທິສ຺ວາ ປິຍຣູເປ ຣູເປ ອຘິມຸຈ຺ຈຕິ, ອປ຺ປິຍຣູເປ ຣູເປ ພ຺ຍາປຊ຺ຊຕິ, ອນຸປຏ຺ຐິຕກາຍສ຺ສຕິ ຈ ວິຫຣຕິ ປຣິຕ຺ຕເຈຕໂສ, ຕຎ຺ຈ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິໍ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິໍ ຍຖາຠູຕໍ ນປ຺ປຊານາຕິ, ຍຕ຺ຖສ຺ສ ເຕ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອປຣິເສສາ ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕິ…ເປ… ຊິວ຺ຫາຍ ຣສໍ ສາຍິຕ຺ວາ…ເປ… ມນສາ ຘມ຺ມໍ ວິຎ຺ຎາຍ ປິຍຣູເປ ຘມ຺ເມ ອຘິມຸຈ຺ຈຕິ, ອປ຺ປິຍຣູເປ ຘມ຺ເມ ພ຺ຍາປຊ຺ຊຕິ, ອນຸປຏ຺ຐິຕກາຍສ຺ສຕິ ຈ ວິຫຣຕິ ປຣິຕ຺ຕເຈຕໂສ, ຕຎ຺ຈ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິໍ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິໍ ຍຖາຠູຕໍ ນປ຺ປຊານາຕິ ຍຕ຺ຖສ຺ສ ເຕ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອປຣິເສສາ ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອສໍວໂຣ ໂຫຕິ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ສໍວໂຣ ໂຫຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຈກ຺ຂຸນາ ຣູປໍ ທິສ຺ວາ ປິຍຣູເປ ຣູເປ ນາຘິມຸຈ຺ຈຕິ, ອປ຺ປິຍຣູເປ ຣູເປ ນ ພ຺ຍາປຊ຺ຊຕິ, ອຸປຏ຺ຐິຕກາຍສ຺ສຕິ ຈ ວິຫຣຕິ ອປ຺ປມາຓເຈຕໂສ, ຕຎ຺ຈ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິໍ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິໍ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ, ຍຕ຺ຖສ຺ສ ເຕ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອປຣິເສສາ ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕິ…ເປ… ຊິວ຺ຫາ ຣສໍ ສາຍິຕ຺ວາ…ເປ… ມນສາ ຘມ຺ມໍ ວິຎ຺ຎາຍ ປິຍຣູເປ ຘມ຺ເມ ນາຘິມຸຈ຺ຈຕິ, ອປ຺ປິຍຣູເປ ຘມ຺ເມ ນ ພ຺ຍາປຊ຺ຊຕິ, ອຸປຏ຺ຐິຕກາຍສ຺ສຕິ ຈ ວິຫຣຕິ ອປ຺ປມາຓເຈຕໂສ, ຕຎ຺ຈ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິໍ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິໍ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ, ຍຕ຺ຖສ຺ສ ເຕ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອປຣິເສສາ ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ສໍວໂຣ ໂຫຕິ.

‘‘ຕສ຺ສ ເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ເອວໍ ຈຣໂຕ ເອວໍ ວິຫຣໂຕ ກທາຈິ ກຣຫຈິ ສຕິສມ຺ໂມສາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ປາປກາ ອກຸສລາ ສຣສງ຺ກປ຺ປາ ສໍໂຍຊນິຍາ, ທນ຺ໂຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕຸປ຺ປາໂທ. ອຖ ໂຂ ນໍ ຂິປ຺ປເມວ ປຊຫຕິ ວິໂນເທຕິ ພ຺ຍນ຺ຕີກໂຣຕິ ອນຠາວໍ ຄເມຕິ.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຣິໂສ ທິວສໍສນ຺ຕຕ຺ເຕ [ທິວສສນ຺ຕຕ຺ເຕ (ສີ.)] ອໂຍກຏາເຫ ທ຺ເວ ວາ ຕີຓິ ວາ ອຸທກຜຸສິຕານິ ນິປາເຕຍ຺ຍ. ທນ຺ໂຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸທກຜຸສິຕານໍ ນິປາໂຕ, ອຖ ໂຂ ນໍ ຂິປ຺ປເມວ ປຣິກ຺ຂຍໍ ປຣິຍາທານໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ. ເອວເມວ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕສ຺ສ ເຈ ຠິກ຺ຂຸໂນ ເອວໍ ຈຣໂຕ, ເອວໍ ວິຫຣໂຕ ກທາຈິ ກຣຫຈິ ສຕິສມ຺ໂມສາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ ປາປກາ ອກຸສລາ ສຣສງ຺ກປ຺ປາ ສໍໂຍຊນິຍາ, ທນ຺ໂຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕຸປ຺ປາໂທ. ອຖ ໂຂ ນໍ ຂິປ຺ປເມວ ປຊຫຕິ ວິໂນເທຕິ ພ຺ຍນ຺ຕີກໂຣຕິ ອນຠາວໍ ຄເມຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ຈາໂຣ ຈ ວິຫາໂຣ ຈ ອນຸພຸທ຺ໂຘ ໂຫຕິ; ຍຖາ ຈຣນ຺ຕໍ ວິຫຣນ຺ຕໍ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສາ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ນານຸສ຺ສວນ຺ຕິ. ຕຎ຺ເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໍ ເອວໍ ຈຣນ຺ຕໍ ເອວໍ ວິຫຣນ຺ຕໍ ຣາຊາໂນ ວາ ຣາຊມຫາມຕ຺ຕາ ວາ ມິຕ຺ຕາ ວາ ອມຈ຺ຈາ ວາ ຎາຕີ ວາ ສາໂລຫິຕາ ວາ, ໂຠເຄຫິ ອຠິຫຏ຺ຐຸໍ ປວາເຣຍ຺ຍຸໍ – ‘ເອຫິ [ເອວໍ (ສີ.)], ໂຠ ປຸຣິສ, ກິໍ ເຕ ອິເມ ກາສາວາ ອນຸທຫນ຺ຕິ, ກິໍ ມຸຓ຺ໂຑ ກປາລມນຸຈຣສິ, ເອຫິ ຫີນາຍາວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ໂຠເຄ ຈ ຠຸຎ຺ຊສ຺ສຸ, ປຸຎ຺ຎານິ ຈ ກໂຣຫີ’ຕິ. ໂສ ວຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ເອວໍ ຈຣນ຺ໂຕ ເອວໍ ວິຫຣນ຺ໂຕ ສິກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຍ ຫີນາຍາວຕ຺ຕິສ຺ສຕີຕິ ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕິ.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຄງ຺ຄາ ນທີ ປາຈີນນິນ຺ນາ ປາຈີນໂປຓາ ປາຈີນປພ຺ຠາຣາ. ອຖ ມຫາຊນກາໂຍ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ກຸທ຺ທາລ-ປິຏກໍ ອາທາຍ – ‘ມຍໍ ອິມໍ ຄງ຺ຄໍ ນທິໍ ປຈ຺ຉານິນ຺ນໍ ກຣິສ຺ສາມ ປຈ຺ຉາໂປຓໍ ປຈ຺ຉາປພ຺ຠາຣ’ນ຺ຕິ. ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ອປິ ນຸ ໂຂ ໂສ ມຫາຊນກາໂຍ ຄງ຺ຄໍ ນທິໍ ປຈ຺ຉານິນ຺ນໍ ກເຣຍ຺ຍ ປຈ຺ຉາໂປຓໍ ປຈ຺ຉາປພ຺ຠາຣ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ’’? ‘‘ຄງ຺ຄາ, ຠນ຺ເຕ, ນທີ ປາຈີນນິນ຺ນາ ປາຈີນໂປຓາ ປາຈີນປພ຺ຠາຣາ; ສາ ນ ສຸກຣາ ປຈ຺ຉານິນ຺ນາ ກາຕຸໍ ປຈ຺ຉາໂປຓາ ປຈ຺ຉາປພ຺ຠາຣາ. ຍາວເທວ ຈ ປນ ໂສ ມຫາຊນກາໂຍ ກິລມຖສ຺ສ ວິຆາຕສ຺ສ ຠາຄີ ອສ຺ສາ’’ຕິ. ‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຎ຺ເຈ ຠິກ຺ຂຸໍ ເອວໍ ຈຣນ຺ຕໍ ເອວໍ ວິຫຣນ຺ຕໍ ຣາຊາໂນ ວາ ຣາຊມຫາມຕ຺ຕາ ວາ ມິຕ຺ຕາ ວາ ອມຈ຺ຈາ ວາ ຎາຕີ ວາ ສາໂລຫິຕາ ວາ ໂຠເຄຫິ ອຠິຫຏ຺ຐຸໍ ປວາເຣຍ຺ຍຸໍ – ‘ເອຫິ, ໂຠ ປຸຣິສ, ກິໍ ເຕ ອິເມ ກາສາວາ ອນຸທຫນ຺ຕິ, ກິໍ ມຸຓ຺ໂຑ ກປາລມນຸຈຣສິ, ເອຫິ ຫີນາຍາວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ໂຠເຄ ຈ ຠຸຎ຺ຊສ຺ສຸ, ປຸຎ຺ຎານິ ຈ ກໂຣຫີ’ຕິ. ໂສ ວຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ເອວໍ ຈຣນ຺ໂຕ ເອວໍ ວິຫຣນ຺ໂຕ ສິກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຍ ຫີນາຍາວຕ຺ຕິສ຺ສຕີຕິ ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕິ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ຍຎ຺ຫິ ຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈິຕ຺ຕໍ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ວິເວກນິນ຺ນໍ ວິເວກໂປຓໍ ວິເວກປພ຺ຠາຣໍ, ຕຖາ [ກຎ຺ຈ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ກ.)] ຫີນາຍາວຕ຺ຕິສ຺ສຕີຕິ ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕີ’’ຕິ. ສຕ຺ຕມໍ.

໘. ກິໍສຸໂກປມສຸຕ຺ຕໍ

໒໔໕. ອຖ ໂຂ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ເຍນຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ກິຕ຺ຕາວຕາ ນຸ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ທສ຺ສນໍ ສຸວິສຸທ຺ຘໍ ໂຫຕີ’’ຕິ? ‘‘ຍໂຕ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ຉນ຺ນໍ ຜສ຺ສາຍຕນານໍ ສມຸທຍຎ຺ຈ ອຕ຺ຖງ຺ຄມຎ຺ຈ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ, ເອຕ຺ຕາວຕາ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ທສ຺ສນໍ ສຸວິສຸທ຺ຘໍ ໂຫຕີ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ອສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ປຎ຺ຫເວຍ຺ຍາກຣເຓນ [ປຎ຺ຫາເວຍ຺ຍາກຣເຓນ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ກ.)], ເຍນຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ກິຕ຺ຕາວຕາ ນຸ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ທສ຺ສນໍ ສຸວິສຸທ຺ຘໍ ໂຫຕີ’’ຕິ? ‘‘ຍໂຕ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘານໍ ສມຸທຍຎ຺ຈ ອຕ຺ຖງ຺ຄມຎ຺ຈ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ, ເອຕ຺ຕາວຕາ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ທສ຺ສນໍ ສຸວິສຸທ຺ຘໍ ໂຫຕີ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ອສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ປຎ຺ຫເວຍ຺ຍາກຣເຓນ, ເຍນຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ກິຕ຺ຕາວຕາ ນຸ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ທສ຺ສນໍ ສຸວິສຸທ຺ຘໍ ໂຫຕີ’’ຕິ? ‘‘ຍໂຕ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ຈຕຸນ຺ນໍ ມຫາຠູຕານໍ ສມຸທຍຎ຺ຈ ອຕ຺ຖງ຺ຄມຎ຺ຈ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ, ເອຕ຺ຕາວຕາ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ທສ຺ສນໍ ສຸວິສຸທ຺ຘໍ ໂຫຕີ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ອສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ປຎ຺ຫເວຍ຺ຍາກຣເຓນ, ເຍນຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ກິຕ຺ຕາວຕາ ນຸ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ທສ຺ສນໍ ສຸວິສຸທ຺ຘໍ ໂຫຕີ’’ຕິ? ‘‘ຍໂຕ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ສມຸທຍຘມ຺ມໍ, ສພ຺ພໍ ຕໍ ນິໂຣຘຘມ຺ມນ຺ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ, ເອຕ຺ຕາວຕາ, ໂຂ, ອາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ທສ຺ສນໍ ສຸວິສຸທ຺ຘໍ ໂຫຕີ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ອສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ປຎ຺ຫເວຍ຺ຍາກຣເຓນ, ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອິຘາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ເຍນຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ເອຕທໂວຈໍ – ກິຕ຺ຕາວຕາ ນຸ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ທສ຺ສນໍ ສຸວິສຸທ຺ຘໍ ໂຫຕີ’ຕິ? ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ຠນ຺ເຕ, ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ມໍ ເອຕທໂວຈ – ‘ຍໂຕ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ຉນ຺ນໍ ຜສ຺ສາຍຕນານໍ ສມຸທຍຎ຺ຈ ອຕ຺ຖງ຺ຄມຎ຺ຈ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ, ເອຕ຺ຕາວຕາ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ທສ຺ສນໍ ສຸວິສຸທ຺ຘໍ ໂຫຕີ’ຕິ. ອຖ ຂ຺ວາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ອສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ປຎ຺ຫເວຍ຺ຍາກຣເຓນ, ເຍນຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ເອຕທໂວຈໍ – ‘ກິຕ຺ຕາວຕາ ນຸ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ທສ຺ສນໍ ສຸວິສຸທ຺ຘໍ ໂຫຕີ’ຕິ? ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ຠນ຺ເຕ, ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ມໍ ເອຕທໂວຈ – ‘ຍໂຕ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘານໍ…ເປ… ຈຕຸນ຺ນໍ ມຫາຠູຕານໍ ສມຸທຍຎ຺ຈ ອຕ຺ຖງ຺ຄມຎ຺ຈ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ…ເປ… ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ສມຸທຍຘມ຺ມໍ, ສພ຺ພໍ ຕໍ ນິໂຣຘຘມ຺ມນ຺ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ, ເອຕ຺ຕາວຕາ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ທສ຺ສນໍ ສຸວິສຸທ຺ຘໍ ໂຫຕີ’ຕິ. ອຖ ຂ຺ວາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ອສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ປຎ຺ຫເວຍ຺ຍາກຣເຓນ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍ ( ) [(ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈໍ) (ກ.)]. ກິຕ຺ຕາວຕາ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ທສ຺ສນໍ ສຸວິສຸທ຺ຘໍ ໂຫຕີ’’ຕິ?

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂຸ, ປຸຣິສສ຺ສ ກິໍສຸໂກ ອທິຏ຺ຐປຸພ຺ໂພ ອສ຺ສ. ໂສ ເຍນຎ຺ຎຕໂຣ ປຸຣິໂສ ກິໍສຸກສ຺ສ ທສ຺ສາວີ ເຕນຸປສງ຺ກເມຍ຺ຍ. ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຕໍ ປຸຣິສໍ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘ກີທິໂສ, ໂຠ ປຸຣິສ, ກິໍສຸໂກ’ຕິ? ໂສ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘ກາຬໂກ ໂຂ, ອມ຺ໂຠ ປຸຣິສ, ກິໍສຸໂກ – ເສຍ຺ຍຖາປິ ຌາມຂາຓູ’ຕິ. ເຕນ ໂຂ ປນ, ຠິກ຺ຂຸ, ສມເຍນ ຕາທິໂສວສ຺ສ ກິໍສຸໂກ ຍຖາປິ [ຍຖາ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ.) ທຸຕິຍວາຣາທີສຸ ປນ ‘‘ຍຖາປິ’’ຕ຺ເວວ ທິສ຺ສຕິ] ຕສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ທສ຺ສນໍ. ອຖ ໂຂ, ໂສ ຠິກ຺ຂຸ, ປຸຣິໂສ ອສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ ຕສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ປຎ຺ຫເວຍ຺ຍາກຣເຓນ, ເຍນຎ຺ຎຕໂຣ ປຸຣິໂສ ກິໍສຸກສ຺ສ ທສ຺ສາວີ ເຕນຸປສງ຺ກເມຍ຺ຍ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຕໍ ປຸຣິສໍ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘ກີທິໂສ, ໂຠ ປຸຣິສ, ກິໍສຸໂກ’ຕິ? ໂສ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘ໂລຫິຕໂກ ໂຂ, ອມ຺ໂຠ ປຸຣິສ, ກິໍສຸໂກ – ເສຍ຺ຍຖາປິ ມໍສເປສີ’ຕິ. ເຕນ ໂຂ ປນ, ຠິກ຺ຂຸ, ສມເຍນ ຕາທິໂສວສ຺ສ ກິໍສຸໂກ ຍຖາປິ ຕສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ທສ຺ສນໍ. ອຖ ໂຂ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ປຸຣິໂສ ອສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ ຕສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ປຎ຺ຫເວຍ຺ຍາກຣເຓນ, ເຍນຎ຺ຎຕໂຣ ປຸຣິໂສ ກິໍສຸກສ຺ສ ທສ຺ສາວີ ເຕນຸປສງ຺ກເມຍ຺ຍ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຕໍ ປຸຣິສໍ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘ກີທິໂສ, ໂຠ ປຸຣິສ, ກິໍສຸໂກ’ຕິ? ໂສ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘ໂອຈີຣກຊາໂຕ [ໂອຊີຣກຊາໂຕ (ສີ.), ໂອທີຣກຊາໂຕ (ປີ.)] ໂຂ, ອມ຺ໂຠ ປຸຣິສ, ກິໍສຸໂກ ອາທິນ຺ນສິປາຏິໂກ – ເສຍ຺ຍຖາປິ ສິຣີໂສ’ຕິ. ເຕນ ໂຂ ປນ, ຠິກ຺ຂຸ, ສມເຍນ ຕາທິໂສວສ຺ສ ກິໍສຸໂກ, ຍຖາປິ ຕສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ທສ຺ສນໍ. ອຖ ໂຂ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ປຸຣິໂສ ອສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ ຕສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ປຎ຺ຫເວຍ຺ຍາກຣເຓນ, ເຍນຎ຺ຎຕໂຣ ປຸຣິໂສ ກິໍສຸກສ຺ສ ທສ຺ສາວີ ເຕນຸປສງ຺ກເມຍ຺ຍ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຕໍ ປຸຣິສໍ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘ກີທິໂສ, ໂຠ ປຸຣິສ, ກິໍສຸໂກ’ຕິ? ໂສ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘ພຫລປຕ຺ຕປລາໂສ ສນ຺ທຈ຺ຉາໂຍ [ສຓ຺ຑຈ຺ຉາໂຍ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)] ໂຂ, ອມ຺ໂຠ ປຸຣິສ, ກິໍສຸໂກ – ເສຍ຺ຍຖາປິ ນິຄ຺ໂຣໂຘ’ຕິ. ເຕນ ໂຂ ປນ, ຠິກ຺ຂຸ, ສມເຍນ ຕາທິໂສວສ຺ສ ກິໍສຸໂກ, ຍຖາປິ ຕສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ທສ຺ສນໍ. ເອວເມວ ໂຂ, ຠິກ຺ຂຸ, ຍຖາ ຍຖາ ອຘິມຸຕ຺ຕານໍ ເຕສໍ ສປ຺ປຸຣິສານໍ ທສ຺ສນໍ ສຸວິສຸທ຺ຘໍ ໂຫຕິ, ຕຖາ ຕຖາ ໂຂ ເຕຫິ ສປ຺ປຸຣິເສຫິ ພ຺ຍາກຕໍ.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂຸ, ຣຎ຺ໂຎ ປຈ຺ຈນ຺ຕິມໍ ນຄຣໍ ທຬ຺ຫຸທ຺ຘາປໍ [ທຬ຺ຫຸທ຺ທາປໍ (ສີ. ປີ.)] ທຬ຺ຫປາກາຣໂຕຣຓໍ ຉທ຺ວາຣໍ. ຕຕ຺ຣສ຺ສ ໂທວາຣິໂກ ປຓ຺ຑິໂຕ ພ຺ຍຕ຺ໂຕ ເມຘາວີ, ອຎ຺ຎາຕານໍ ນິວາເຣຕາ, ຎາຕານໍ ປເວເສຕາ. ປຸຣຕ຺ຖິມາຍ ທິສາຍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ສີຆໍ ທູຕຍຸຄໍ ຕໍ ໂທວາຣິກໍ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘ກຫໍ, ໂຠ ປຸຣິສ, ອິມສ຺ສ ນຄຣສ຺ສ ນຄຣສ຺ສາມີ’ຕິ? ໂສ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘ເອໂສ, ຠນ຺ເຕ, ມຊ຺ເຌ ສິງ຺ຆາຏເກ ນິສິນ຺ໂນ’ຕິ. ອຖ ໂຂ ຕໍ ສີຆໍ ທູຕຍຸຄໍ ນຄຣສ຺ສາມິກສ຺ສ ຍຖາຠູຕໍ ວຈນໍ ນິຍ຺ຍາເຕຕ຺ວາ ຍຖາຄຕມຄ຺ຄໍ ປຏິປຊ຺ເຊຍ຺ຍ. ປຈ຺ຉິມາຍ ທິສາຍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ສີຆໍ ທູຕຍຸຄໍ…ເປ… ອຸຕ຺ຕຣາຍ ທິສາຍ… ທກ຺ຂິຓາຍ ທິສາຍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ສີຆໍ ທູຕຍຸຄໍ ຕໍ ໂທວາຣິກໍ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘ກຫໍ, ໂຠ ປຸຣິສ, ອິມສ຺ສ ນຄຣສ຺ສາມີ’ຕິ? ໂສ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘ເອໂສ, ຠນ຺ເຕ, ມຊ຺ເຌ ສິງ຺ຆາຏເກ ນິສິນ຺ໂນ’ຕິ. ອຖ ໂຂ ຕໍ ສີຆໍ ທູຕຍຸຄໍ ນຄຣສ຺ສາມິກສ຺ສ ຍຖາຠູຕໍ ວຈນໍ ນິຍ຺ຍາເຕຕ຺ວາ ຍຖາຄຕມຄ຺ຄໍ ປຏິປຊ຺ເຊຍ຺ຍ.

‘‘ອຸປມາ ໂຂ ມ຺ຍາຍໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ກຕາ ອຕ຺ຖສ຺ສ ວິຎ຺ຎາປນາຍ. ອຍຎ຺ເຈຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ – ‘ນຄຣ’ນ຺ຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂຸ, ອິມສ຺ເສຕໍ ຈາຕຸມຫາຠູຕິກສ຺ສ ກາຍສ຺ສ ອຘິວຈນໍ ມາຕາເປຕ຺ຕິກສມ຺ຠວສ຺ສ ໂອທນກຸມ຺ມາສູປຈຍສ຺ສ ອນິຈ຺ຈຸຈ຺ຉາທນປຣິມທ຺ທນເຠທນວິທ຺ຘໍສນຘມ຺ມສ຺ສ. ‘ຉ ທ຺ວາຣາ’ຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂຸ, ຉນ຺ເນຕໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິການໍ ອາຍຕນານໍ ອຘິວຈນໍ. ‘ໂທວາຣິໂກ’ຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂຸ, ສຕິຍາ ເອຕໍ ອຘິວຈນໍ. ‘ສີຆໍ ທູຕຍຸຄ’ນ຺ຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂຸ, ສມຖວິປສ຺ສນາເນຕໍ ອຘິວຈນໍ. ‘ນຄຣສ຺ສາມີ’ຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂຸ, ວິຎ຺ຎາຓສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ‘ມຊ຺ເຌ ສິງ຺ຆາຏໂກ’ຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂຸ, ຈຕຸນ຺ເນຕໍ ມຫາຠູຕານໍ ອຘິວຈນໍ – ປຖວີຘາຕຸຍາ, ອາໂປຘາຕຸຍາ, ເຕໂຊຘາຕຸຍາ, ວາໂຍຘາຕຸຍາ. ‘ຍຖາຠູຕໍ ວຈນ’ນ຺ຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂຸ, ນິພ຺ພານສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ‘ຍຖາຄຕມຄ຺ໂຄ’ຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂຸ, ອຣິຍສ຺ເສຕໍ ອຏ຺ຐງ຺ຄິກສ຺ສ ມຄ຺ຄສ຺ສ ອຘິວຈນໍ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິຍາ…ເປ… ສມ຺ມາສມາຘິສ຺ສາ’’ຕິ. ອຏ຺ຐມໍ.

໙. ວີໂຓປມສຸຕ຺ຕໍ

໒໔໖. ‘‘ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ວາ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ວາ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ເຎຍ຺ເຍສຸ ຣູເປສຸ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍ ຉນ຺ໂທ ວາ ຣາໂຄ ວາ ໂທໂສ ວາ ໂມໂຫ ວາ ປຏິຆໍ ວາປິ [ປຏິຆໍ ວາ (ສີ.)] ເຈຕໂສ, ຕໂຕ ຈິຕ຺ຕໍ ນິວາເຣຍ຺ຍ. ສຠໂຍ ເຈໂສ ມຄ຺ໂຄ ສປ຺ປຏິຠໂຍ ຈ ສກຓ຺ຏໂກ ຈ ສຄຫໂນ ຈ ອຸມ຺ມຄ຺ໂຄ ຈ ກຸມ຺ມຄ຺ໂຄ ຈ ທຸຫິຕິໂກ ຈ. ອສປ຺ປຸຣິສເສວິໂຕ ເຈໂສ ມຄ຺ໂຄ, ນ ເຈໂສ ມຄ຺ໂຄ ສປ຺ປຸຣິເສຫິ ເສວິໂຕ. ນ ຕ຺ວໍ ເອຕໍ ອຣຫສີຕິ. ຕໂຕ ຈິຕ຺ຕໍ ນິວາຣເຍ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ເຎຍ຺ເຍຫິ ຣູເປຫິ…ເປ… ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ວາ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ວາ ຊິວ຺ຫາວິຎ຺ເຎຍ຺ເຍສຸ ຣເສສຸ…ເປ… ມໂນວິຎ຺ເຎຍ຺ເຍສຸ ຘມ຺ເມສຸ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍ ຉນ຺ໂທ ວາ ຣາໂຄ ວາ ໂທໂສ ວາ ໂມໂຫ ວາ ປຏິຆໍ ວາປິ ເຈຕໂສ ຕໂຕ ຈິຕ຺ຕໍ ນິວາເຣຍ຺ຍ. ສຠໂຍ ເຈໂສ ມຄ຺ໂຄ ສປ຺ປຏິຠໂຍ ຈ ສກຓ຺ຏໂກ ຈ ສຄຫໂນ ຈ ອຸມ຺ມຄ຺ໂຄ ຈ ກຸມ຺ມຄ຺ໂຄ ຈ ທຸຫິຕິໂກ ຈ. ອສປ຺ປຸຣິສເສວິໂຕ ເຈໂສ ມຄ຺ໂຄ, ນ ເຈໂສ ມຄ຺ໂຄ ສປ຺ປຸຣິເສຫິ ເສວິໂຕ. ນ ຕ຺ວໍ ເອຕໍ ອຣຫສີຕິ. ຕໂຕ ຈິຕ຺ຕໍ ນິວາຣເຍ ມໂນວິຎ຺ເຎຍ຺ເຍຫິ ຘມ຺ເມຫິ.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ກິຏ຺ຐໍ ສມ຺ປນ຺ນໍ. ກິຏ຺ຐາຣກ຺ໂຂ [ກິຏ຺ຐາຣກ຺ຂໂກ (ສີ.)] ຈ ປມຕ຺ໂຕ, ໂຄໂຓ ຈ ກິຏ຺ຐາໂທ ອທຸໍ ກິຏ຺ຐໍ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ຍາວທຕ຺ຖໍ ມທໍ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍ ປມາທໍ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍ; ເອວເມວ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອສ຺ສຸຕວາ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ຉສຸ ຜສ຺ສາຍຕເນສຸ ອສໍວຸຕກາຣີ ປຎ຺ຈສຸ ກາມຄຸເຓສຸ ຍາວທຕ຺ຖໍ ມທໍ ອາປຊ຺ຊຕິ ປມາທໍ ອາປຊ຺ຊຕິ.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ກິຏ຺ຐໍ ສມ຺ປນ຺ນໍ ກິຏ຺ຐາຣກ຺ໂຂ ຈ ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ ໂຄໂຓ ຈ ກິຏ຺ຐາໂທ ອທຸໍ ກິຏ຺ຐໍ ໂອຕເຣຍ຺ຍ. ຕເມນໍ ກິຏ຺ຐາຣກ຺ໂຂ ນາສາຍໍ ສຸຄ຺ຄຫິຕໍ ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍ. ນາສາຍໍ ສຸຄ຺ຄຫິຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຸປຣິຆຏາຍໍ ສຸນິຄ຺ຄຫິຕໍ ນິຄ຺ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍ. ອຸປຣິຆຏາຍໍ ສຸນິຄ຺ຄຫິຕໍ ນິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ທຓ຺ເຑນ ສຸຕາຬິຕໍ ຕາເຬຍ຺ຍ. ທຓ຺ເຑນ ສຸຕາຬິຕໍ ຕາເຬຕ຺ວາ ໂອສຊ຺ເຊຍ຺ຍ. ທຸຕິຍມ຺ປິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ …ເປ… ຕຕິຍມ຺ປິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂຄໂຓ ກິຏ຺ຐາໂທ ອທຸໍ ກິຏ຺ຐໍ ໂອຕເຣຍ຺ຍ. ຕເມນໍ ກິຏ຺ຐາຣກ຺ໂຂ ນາສາຍໍ ສຸຄ຺ຄຫິຕໍ ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍ. ນາສາຍໍ ສຸຄ຺ຄຫິຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຸປຣິຆຏາຍໍ ສຸນິຄ຺ຄຫິຕໍ ນິຄ຺ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍ. ອຸປຣິຆຏາຍໍ ສຸນິຄ຺ຄຫິຕໍ ນິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ທຓ຺ເຑນ ສຸຕາຬິຕໍ ຕາເຬຍ຺ຍ. ທຓ຺ເຑນ ສຸຕາຬິຕໍ ຕາເຬຕ຺ວາ ໂອສຊ຺ເຊຍ຺ຍ. ເອວຎ຺ຫິ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂຄໂຓ ກິຏ຺ຐາໂທ ຄາມຄໂຕ ວາ ອຣຎ຺ຎຄໂຕ ວາ, ຐານພຫຸໂລ ວາ ອສ຺ສ ນິສຊ຺ຊພຫຸໂລ ວາ ນ ຕໍ ກິຏ຺ຐໍ ປຸນ ໂອຕເຣຍ຺ຍ – ຕເມວ ປຸຣິມໍ ທຓ຺ຑສມ຺ຜສ຺ສໍ ສມນຸສ຺ສຣນ຺ໂຕ. ເອວເມວ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍໂຕ ໂຂ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຉສຸ ຜສ຺ສາຍຕເນສຸ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸທຸຊິຕໍ ໂຫຕິ ສຸທຸຊິຕໍ, ອຊ຺ຌຕ຺ຕເມວ ສນ຺ຕິຏ຺ຐຕິ, ສນ຺ນິສີທຕິ, ເອໂກທິ ໂຫຕິ, ສມາຘິຍຕິ.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣຎ຺ໂຎ ວາ ຣາຊມຫາມຕ຺ຕສ຺ສ ວາ ວີຓາຍ ສທ຺ໂທ ອສ຺ສຸຕປຸພ຺ໂພ ອສ຺ສ. ໂສ ວີຓາສທ຺ທໍ ສຸເຓຍ຺ຍ. ໂສ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘ອມ຺ໂຠ, ກສ຺ສ [ກິສ຺ສ (ສີ. ປີ.)] ນຸ ໂຂ ເອໂສ ສທ຺ໂທ ເອວໍຣຊນີໂຍ ເອວໍກມນີໂຍ ເອວໍມທນີໂຍ ເອວໍມຸຈ຺ຉນີໂຍ ເອວໍພນ຺ຘນີໂຍ’ຕິ? ຕເມນໍ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍຸໍ – ‘ເອສາ, ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ວີຓາ ນາມ, ຍສ຺ສາ ເອໂສ ສທ຺ໂທ ເອວໍຣຊນີໂຍ ເອວໍກມນີໂຍ ເອວໍມທນີໂຍ ເອວໍມຸຈ຺ຉນີໂຍ ເອວໍພນ຺ຘນີໂຍ’ຕິ. ໂສ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘ຄຈ຺ຉຖ ເມ, ໂຠ, ຕໍ ວີຓໍ ອາຫຣຖາ’ຕິ. ຕສ຺ສ ຕໍ ວີຓໍ ອາຫເຣຍ຺ຍຸໍ. ຕເມນໍ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍຸໍ – ‘ອຍໍ ໂຂ ສາ, ຠນ຺ເຕ, ວີຓາ ຍສ຺ສາ ເອໂສ ສທ຺ໂທ ເອວໍຣຊນີໂຍ ເອວໍກມນີໂຍ ເອວໍມທນີໂຍ ເອວໍມຸຈ຺ຉນີໂຍ ເອວໍພນ຺ຘນີໂຍ’ຕິ. ໂສ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘ອລໍ ເມ, ໂຠ, ຕາຍ ວີຓາຍ, ຕເມວ ເມ ສທ຺ທໍ ອາຫຣຖາ’ຕິ. ຕເມນໍ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍຸໍ – ‘ອຍໍ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ວີຓາ ນາມ ອເນກສມ຺ຠາຣາ ມຫາສມ຺ຠາຣາ. ອເນເກຫິ ສມ຺ຠາເຣຫິ ສມາຣທ຺ຘາ ວທຕິ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ໂທຓິຎ຺ຈ ປຏິຈ຺ຈ ຈມ຺ມຎ຺ຈ ປຏິຈ຺ຈ ທຓ຺ຑຎ຺ຈ ປຏິຈ຺ຈ ອຸປຘາຣເຓ ຈ ປຏິຈ຺ຈ ຕນ຺ຕິໂຍ ຈ ປຏິຈ຺ຈ ໂກຓຎ຺ຈ ປຏິຈ຺ຈ ປຸຣິສສ຺ສ ຈ ຕຊ຺ຊໍ ວາຍາມໍ ປຏິຈ຺ຈ ເອວາຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ວີຓາ ນາມ ອເນກສມ຺ຠາຣາ ມຫາສມ຺ຠາຣາ. ອເນເກຫິ ສມ຺ຠາເຣຫິ ສມາຣທ຺ຘາ ວທຕີ’ຕິ. ໂສ ຕໍ ວີຓໍ ທສຘາ ວາ ສຕຘາ ວາ ຜາເລຍ຺ຍ, ທສຘາ ວາ ສຕຘາ ວາ ຕໍ ຜາເລຕ຺ວາ ສກລິກໍ ສກລິກໍ ກເຣຍ຺ຍ. ສກລິກໍ ສກລິກໍ ກຣິຕ຺ວາ ອຄ຺ຄິນາ ຑເຫຍ຺ຍ, ອຄ຺ຄິນາ ຑຫິຕ຺ວາ ມສິໍ ກເຣຍ຺ຍ. ມສິໍ ກຣິຕ຺ວາ ມຫາວາເຕ ວາ ໂອຜຸເນຍ຺ຍ [ໂອປຸເນຍ຺ຍ (ສີ. ປີ.), ໂອຜຸເຓຍ຺ຍ (?)], ນທິຍາ ວາ ສີຆໂສຕາຍ ປວາເຫຍ຺ຍ. ໂສ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘ອສຕີ ກິຣາຍໍ, ໂຠ, ວີຓາ ນາມ, ຍເຖວໍ ຍໍ [ຍເຖວາຍໍ (ສີ.), ຍເຖວຍໍ (ປີ.)] ກິຎ຺ຈິ ວີຓາ ນາມ ເອຕ຺ຖ ຈ ປນາຍໍ ຊໂນ [ເອຕ຺ຖ ປນາຍໍ ຊໂນ (ສ຺ຍາ. ກໍ.), ເອຕ຺ຖ ຈ ມຫາຊໂນ (ປີ. ກ.)] ອຕິເວລໍ ປມຕ຺ໂຕ ປລຬິໂຕ’ຕິ. ເອວເມວ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຣູປໍ ສມນ຺ເວສຕິ [ສມນ຺ເນສຕິ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ.), ສມເນສຕິ (ປີ.)] ຍາວຕາ ຣູປສ຺ສ ຄຕິ, ເວທນໍ ສມນ຺ເວສຕິ ຍາວຕາ ເວທນາຍ ຄຕິ, ສຎ຺ຎໍ ສມນ຺ເວສຕິ ຍາວຕາ ສຎ຺ຎາຍ ຄຕິ, ສງ຺ຂາເຣ ສມນ຺ເວສຕິ ຍາວຕາ ສງ຺ຂາຣານໍ ຄຕິ, ວິຎ຺ຎາຓໍ ສມນ຺ເວສຕິ ຍາວຕາ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ຄຕິ. ຕສ຺ສ ຣູປໍ ສມນ຺ເວສໂຕ ຍາວຕາ ຣູປສ຺ສ ຄຕິ, ເວທນໍ ສມນ຺ເວສໂຕ…ເປ… ສຎ຺ຎໍ… ສງ຺ຂາເຣ… ວິຎ຺ຎາຓໍ ສມນ຺ເວສໂຕ ຍາວຕາ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ຄຕິ. ຍມ຺ປິສ຺ສ ຕໍ ໂຫຕິ ອຫນ຺ຕິ ວາ ມມນ຺ຕິ ວາ ອສ຺ມີຕິ ວາ ຕມ຺ປິ ຕສ຺ສ ນ ໂຫຕີ’’ຕິ. ນວມໍ.

໑໐. ຉປ຺ປາຓໂກປມສຸຕ຺ຕໍ

໒໔໗. ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຣິໂສ ອຣຸຄຕ຺ໂຕ ປກ຺ກຄຕ຺ໂຕ ສຣວນໍ ປວິເສຍ຺ຍ. ຕສ຺ສ ກຸສກຓ຺ຏກາ ເຈວ ປາເທ ວິຊ຺ເຌຍ຺ຍຸໍ, ສຣປຕ຺ຕານິ ຈ ຄຕ຺ຕານິ [ສຣປຕ຺ຕານິ ປກ຺ກຄຕ຺ຕານິ (ສ຺ຍາ. ກໍ.), ອຣຸປກ຺ການິ ຄຕ຺ຕານິ (ປີ. ກ.)] ວິເລເຂຍ຺ຍຸໍ. ເອວຎ຺ຫິ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຣິໂສ ຠິຍ຺ໂຍໂສມຕ຺ຕາຍ ຕໂຕນິທານໍ ທຸກ຺ຂໍ ໂທມນສ຺ສໍ ປຏິສໍເວທິເຍຖ. ເອວເມວ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິເຘກຈ຺ໂຈ ຠິກ຺ຂຸ ຄາມຄໂຕ ວາ ອຣຎ຺ຎຄໂຕ ວາ ລຠຕິ ວຕ຺ຕາຣໍ – ‘ອຍຎ຺ຈ ໂສ [ອຍຎ຺ຈ ໂຂ (ປີ. ກ.), ອຍໍ ໂສ (?)] ອາຍສ຺ມາ ເອວໍກາຣີ ເອວໍສມາຈາໂຣ ອສຸຈິຄາມກຓ຺ຏໂກ’ຕິ. ຕໍ ກຓ຺ຏໂກຕິ [ຕໍ ‘‘ອສຸຈິຄາມກຓ຺ຑໂຕ’’ຕິ (ກ.)] ອິຕິ ວິທິຕ຺ວາ ສໍວໂຣ ຈ ອສໍວໂຣ ຈ ເວທິຕພ຺ໂພ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ອສໍວໂຣ ໂຫຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຈກ຺ຂຸນາ ຣູປໍ ທິສ຺ວາ ປິຍຣູເປ ຣູເປ ອຘິມຸຈ຺ຈຕິ, ອປ຺ປິຍຣູເປ ຣູເປ ພ຺ຍາປຊ຺ຊຕິ, ອນຸປຏ຺ຐິຕກາຍສ຺ສຕິ ຈ ວິຫຣຕິ ປຣິຕ຺ຕເຈຕໂສ. ຕຎ຺ຈ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິໍ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິໍ ຍຖາຠູຕໍ ນປ຺ປຊານາຕິ, ຍຕ຺ຖສ຺ສ ເຕ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອປຣິເສສາ ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕິ. ໂສເຕນ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ… ຆາເນນ ຄນ຺ຘໍ ຆາຍິຕ຺ວາ… ຊິວ຺ຫາຍ ຣສໍ ສາຍິຕ຺ວາ… ກາເຍນ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພໍ ຜຸສິຕ຺ວາ… ມນສາ ຘມ຺ມໍ ວິຎ຺ຎາຍ ປິຍຣູເປ ຘມ຺ເມ ອຘິມຸຈ຺ຈຕິ, ອປ຺ປິຍຣູເປ ຘມ຺ເມ ພ຺ຍາປຊ຺ຊຕິ, ອນຸປຏ຺ຐິຕກາຍສ຺ສຕິ ຈ ວິຫຣຕິ ປຣິຕ຺ຕເຈຕໂສ, ຕຎ຺ຈ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິໍ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິໍ ຍຖາຠູຕໍ ນປ຺ປຊານາຕິ, ຍຕ຺ຖສ຺ສ ເຕ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອປຣິເສສາ ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕິ.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຣິໂສ ຉປ຺ປາຓເກ ຄເຫຕ຺ວາ ນານາວິສເຍ ນານາໂຄຈເຣ ທຬ຺ຫາຍ ຣຊ຺ຊຸຍາ ພນ຺ເຘຍ຺ຍ. ອຫິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ທຬ຺ຫາຍ ຣຊ຺ຊຸຍາ ພນ຺ເຘຍ຺ຍ. ສຸສຸມາຣໍ [ສຸໍສຸມາຣໍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ຄເຫຕ຺ວາ ທຬ຺ຫາຍ ຣຊ຺ຊຸຍາ ພນ຺ເຘຍ຺ຍ. ປກ຺ຂິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ທຬ຺ຫາຍ ຣຊ຺ຊຸຍາ ພນ຺ເຘຍ຺ຍ. ກຸກ຺ກຸຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ທຬ຺ຫາຍ ຣຊ຺ຊຸຍາ ພນ຺ເຘຍ຺ຍ. ສິງ຺ຄາລໍ ຄເຫຕ຺ວາ ທຬ຺ຫາຍ ຣຊ຺ຊຸຍາ ພນ຺ເຘຍ຺ຍ. ມກ຺ກຏໍ ຄເຫຕ຺ວາ ທຬ຺ຫາຍ ຣຊ຺ຊຸຍາ ພນ຺ເຘຍ຺ຍ. ທຬ຺ຫາຍ ຣຊ຺ຊຸຍາ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ມຊ຺ເຌ ຄຓ຺ຐິໍ ກຣິຕ຺ວາ ໂອສ຺ສຊ຺ເຊຍ຺ຍ. ອຖ ໂຂ, ເຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ຉປ຺ປາຓກາ ນານາວິສຍາ ນານາໂຄຈຣາ ສກໍ ສກໍ ໂຄຈຣວິສຍໍ ອາວິຎ຺ເຉຍ຺ຍຸໍ [ອາວິຎ຺ເຊຍ຺ຍຸໍ (ສີ.)] – ອຫິ ອາວິຎ຺ເຉຍ຺ຍ ‘ວມ຺ມິກໍ ປເວກ຺ຂາມີ’ຕິ, ສຸສຸມາໂຣ ອາວິຎ຺ເຉຍ຺ຍ ‘ອຸທກໍ ປເວກ຺ຂາມີ’ຕິ, ປກ຺ຂີ ອາວິຎ຺ເຉຍ຺ຍ ‘ອາກາສໍ ເຑສ຺ສາມີ’ຕິ, ກຸກ຺ກຸໂຣ ອາວິຎ຺ເຉຍ຺ຍ ‘ຄາມໍ ປເວກ຺ຂາມີ’ຕິ, ສິງ຺ຄາໂລ ອາວິຎ຺ເຉຍ຺ຍ ‘ສີວຖິກໍ [ສິວຖິກໍ (ກ.)] ປເວກ຺ຂາມີ’ຕິ, ມກ຺ກໂຏ ອາວິຎ຺ເຉຍ຺ຍ ‘ວນໍ ປເວກ຺ຂາມີ’ຕິ. ຍທາ ໂຂ ເຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ຉປ຺ປາຓກາ ຌຕ຺ຕາ ອສ຺ສຸ ກິລນ຺ຕາ, ອຖ ໂຂ ໂຍ ເນສໍ ປາຓການໍ ພລວຕໂຣ ອສ຺ສ ຕສ຺ສ ເຕ ອນຸວຕ຺ເຕຍ຺ຍຸໍ, ອນຸວິຘາເຍຍ຺ຍຸໍ ວສໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍຸໍ. ເອວເມວ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ຠິກ຺ຂຸໂນ ກາຍຄຕາສຕິ ອຠາວິຕາ ອພຫຸລີກຕາ, ຕໍ ຈກ຺ຂຸ ອາວິຎ຺ຉຕິ ມນາປິເຍສຸ ຣູເປສຸ, ອມນາປິຍາ ຣູປາ ປຏິກູລາ ໂຫນ຺ຕິ…ເປ… ມໂນ ອາວິຎ຺ຉຕິ ມນາປິເຍສຸ ຘມ຺ເມສຸ, ອມນາປິຍາ ຘມ຺ມາ ປຏິກູລາ ໂຫນ຺ຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອສໍວໂຣ ໂຫຕິ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ສໍວໂຣ ໂຫຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຈກ຺ຂຸນາ ຣູປໍ ທິສ຺ວາ ປິຍຣູເປ ຣູເປ ນາຘິມຸຈ຺ຈຕິ, ອປ຺ປິຍຣູເປ ຣູເປ ນ ພ຺ຍາປຊ຺ຊຕິ, ອຸປຏ຺ຐິຕກາຍສ຺ສຕິ ຈ ວິຫຣຕິ ອປ຺ປມາຓເຈຕໂສ, ຕຎ຺ຈ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິໍ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິໍ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ, ຍຕ຺ຖສ຺ສ ເຕ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອປຣິເສສາ ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕິ…ເປ… ຊິວ຺ຫາ ຣສໍ ສາຍິຕ຺ວາ…ເປ… ມນສາ ຘມ຺ມໍ ວິຎ຺ຎາຍ ປິຍຣູເປ ຘມ຺ເມ ນາຘິມຸຈ຺ຈຕິ, ອປ຺ປິຍຣູເປ ຘມ຺ເມ ນ ພ຺ຍາປຊ຺ຊຕິ, ອຸປຏ຺ຐິຕກາຍສ຺ສຕິ ຈ ວິຫຣຕິ ອປ຺ປມາຓເຈຕໂສ, ຕຎ຺ຈ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິໍ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິໍ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ ຍຕ຺ຖສ຺ສ ເຕ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອປຣິເສສາ ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕິ.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຣິໂສ ຉປ຺ປາຓເກ ຄເຫຕ຺ວາ ນານາວິສເຍ ນານາໂຄຈເຣ ທຬ຺ຫາຍ ຣຊ຺ຊຸຍາ ພນ຺ເຘຍ຺ຍ. ອຫິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ທຬ຺ຫາຍ ຣຊ຺ຊຸຍາ ພນ຺ເຘຍ຺ຍ. ສຸສຸມາຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ທຬ຺ຫາຍ ຣຊ຺ຊຸຍາ ພນ຺ເຘຍ຺ຍ. ປກ຺ຂິໍ ຄເຫຕ຺ວາ…ເປ… ກຸກ຺ກຸຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ… ສິງ຺ຄາລໍ ຄເຫຕ຺ວາ… ມກ຺ກຏໍ ຄເຫຕ຺ວາ ທຬ຺ຫາຍ ຣຊ຺ຊຸຍາ ພນ຺ເຘຍ຺ຍ. ທຬ຺ຫາຍ ຣຊ຺ຊຸຍາ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ທຬ຺ເຫ ຂີເລ ວາ ຖມ຺ເຠ ວາ ອຸປນິພນ຺ເຘຍ຺ຍ. ອຖ ໂຂ ເຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ຉປ຺ປາຓກາ ນານາວິສຍາ ນານາໂຄຈຣາ ສກໍ ສກໍ ໂຄຈຣວິສຍໍ ອາວິຎ຺ເຉຍ຺ຍຸໍ – ອຫິ ອາວິຎ຺ເຉຍ຺ຍ ‘ວມ຺ມິກໍ ປເວກ຺ຂາມີ’ຕິ, ສຸສຸມາໂຣ ອາວິຎ຺ເຉຍ຺ຍ ‘ອຸທກໍ ປເວກ຺ຂາມີ’ຕິ, ປກ຺ຂີ ອາວິຎ຺ເຉຍ຺ຍ ‘ອາກາສໍ ເຑສ຺ສາມີ’ຕິ, ກຸກ຺ກຸໂຣ ອາວິຎ຺ເຉຍ຺ຍ ‘ຄາມໍ ປເວກ຺ຂາມີ’ຕິ, ສິງ຺ຄາໂລ ອາວິຎ຺ເຉຍ຺ຍ ‘ສີວຖິກໍ ປເວກ຺ຂາມີ’ຕິ, ມກ຺ກໂຏ ອາວິຎ຺ເຉຍ຺ຍ ‘ວນໍ ປເວກ຺ຂາມີ’ຕິ. ຍທາ ໂຂ ເຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ຉປ຺ປາຓກາ ຌຕ຺ຕາ ອສ຺ສຸ ກິລນ຺ຕາ, ອຖ ຕເມວ ຂີລໍ ວາ ຖມ຺ຠໍ ວາ ອຸປຕິຏ຺ເຐຍ຺ຍຸໍ, ອຸປນິສີເທຍ຺ຍຸໍ, ອຸປນິປຊ຺ເຊຍ຺ຍຸໍ. ເອວເມວ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ຠິກ຺ຂຸໂນ ກາຍຄຕາສຕິ ຠາວິຕາ ພຫຸລີກຕາ, ຕໍ ຈກ຺ຂຸ ນາວິຎ຺ຉຕິ ມນາປິເຍສຸ ຣູເປສຸ, ອມນາປິຍາ ຣູປາ ນປ຺ປຏິກູລາ ໂຫນ຺ຕິ…ເປ… ຊິວ຺ຫາ ນາວິຎ຺ຉຕິ ມນາປິເຍສຸ ຣເສສຸ…ເປ… ມໂນ ນາວິຎ຺ຉຕິ ມນາປິເຍສຸ ຘມ຺ເມສຸ, ອມນາປິຍາ ຘມ຺ມາ ນປ຺ປຏິກູລາ ໂຫນ຺ຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ສໍວໂຣ ໂຫຕິ.

‘‘‘ທຬ຺ເຫ ຂີເລ ວາ ຖມ຺ເຠ ວາ’ຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ກາຍຄຕາຍ ສຕິຍາ ເອຕໍ ອຘິວຈນໍ. ຕສ຺ມາຕິຫ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອວໍ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ – ‘ກາຍຄຕາ ໂນ ສຕິ ຠາວິຕາ ຠວິສ຺ສຕິ ພຫຸລີກຕາ ຍານີກຕາ ວຕ຺ຖຸກຕາ ອນຸຏ຺ຐິຕາ ປຣິຈິຕາ ສຸສມາຣທ຺ຘາ’ຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ສິກ຺ຂິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ທສມໍ.

໑໑. ຍວກລາປິສຸຕ຺ຕໍ

໒໔໘. ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍວກລາປີ ຈາຕຸມຫາປເຖ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕາ ອສ຺ສ. ອຖ ຉ ປຸຣິສາ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍຸໍ ພ຺ຍາຠງ຺ຄິຫຕ຺ຖາ. ເຕ ຍວກລາປິໍ ຉຫິ ພ຺ຍາຠງ຺ຄີຫິ ຫເນຍ຺ຍຸໍ. ເອວຎ຺ຫິ ສາ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍວກລາປີ ສຸຫຕາ ອສ຺ສ ຉຫິ ພ຺ຍາຠງ຺ຄີຫິ ຫຎ຺ຎມານາ. ອຖ ສຕ຺ຕໂມ ປຸຣິໂສ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ພ຺ຍາຠງ຺ຄິຫຕ຺ໂຖ. ໂສ ຕໍ ຍວກລາປິໍ ສຕ຺ຕມາຍ ພ຺ຍາຠງ຺ຄິຍາ ຫເນຍ຺ຍ. ເອວຎ຺ຫິ ສາ ຠິກ຺ຂເວ, ຍວກລາປີ ສຸຫຕຕຣາ ອສ຺ສ, ສຕ຺ຕມາຍ ພ຺ຍາຠງ຺ຄິຍາ ຫຎ຺ຎມານາ. ເອວເມວ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອສ຺ສຸຕວາ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ຈກ຺ຂຸສ຺ມິໍ ຫຎ຺ຎຕິ ມນາປາມນາເປຫິ ຣູເປຫິ…ເປ… ຊິວ຺ຫາຍ ຫຎ຺ຎຕິ ມນາປາມນາເປຫິ ຣເສຫິ…ເປ… ມນສ຺ມິໍ ຫຎ຺ຎຕິ ມນາປາມນາເປຫິ ຘມ຺ເມຫິ. ສເຈ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ອສ຺ສຸຕວາ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ອາຍຕິໍ ປຸນພ຺ຠວາຍ ເຈເຕຕິ, ເອວຎ຺ຫິ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂມຆປຸຣິໂສ ສຸຫຕຕໂຣ ໂຫຕິ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ສາ ຍວກລາປີ ສຕ຺ຕມາຍ ພ຺ຍາຠງ຺ຄິຍາ ຫຎ຺ຎມານາ.

‘‘ຠູຕປຸພ຺ພໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ເທວາສຸຣສງ຺ຄາໂມ ສມຸປພ຺ຍູຬ຺ໂຫ [ສມຸປພ຺ພູຬ຺ໂຫ (ສີ. ປີ.)] ອໂຫສິ. ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ເວປຈິຕ຺ຕິ ອສຸຣິນ຺ໂທ ອສຸເຣ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘ສເຈ, ມາຣິສາ, ເທວາສຸຣສງ຺ຄາເມ ສມຸປພ຺ຍູຬ຺ເຫ ອສຸຣາ ຊິເນຍ຺ຍຸໍ ເທວາ ປຣາຊິເນຍ຺ຍຸໍ, ເຍນ ນໍ ສກ຺ກໍ ເທວານມິນ຺ທໍ ກຓ຺ຐປຎ຺ຈເມຫິ ພນ຺ຘເນຫິ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ມມ ສນ຺ຕິເກ ອາເນຍ຺ຍາຖ ອສຸຣປຸຣ’ນ຺ຕິ. ສກ຺ໂກປິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ເທວານມິນ຺ໂທ ເທເວ ຕາວຕິໍເສ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘ສເຈ, ມາຣິສາ, ເທວາສຸຣສງ຺ຄາເມ ສມຸປພ຺ຍູຬ຺ເຫ ເທວາ ຊິເນຍ຺ຍຸໍ ອສຸຣາ ປຣາຊິເນຍ຺ຍຸໍ, ເຍນ ນໍ ເວປຈິຕ຺ຕິໍ ອສຸຣິນ຺ທໍ ກຓ຺ຐປຎ຺ຈເມຫິ ພນ຺ຘເນຫິ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ມມ ສນ຺ຕິເກ ອາເນຍ຺ຍາຖ ສຸຘມ຺ມໍ ເທວສຠ’ນ຺ຕິ. ຕສ຺ມິໍ ໂຂ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ສງ຺ຄາເມ ເທວາ ຊິນິໍສຸ, ອສຸຣາ ປຣາຊິນິໍສຸ. ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ເທວາ ຕາວຕິໍສາ ເວປຈິຕ຺ຕິໍ ອສຸຣິນ຺ທໍ ກຓ຺ຐປຎ຺ຈເມຫິ ພນ຺ຘເນຫິ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ສກ຺ກສ຺ສ ເທວານມິນ຺ທສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ອາເນສຸໍ ສຸຘມ຺ມໍ ເທວສຠໍ. ຕຕ຺ຣ ສຸທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ເວປຈິຕ຺ຕິ ອສຸຣິນ຺ໂທ ກຓ຺ຐປຎ຺ຈເມຫິ ພນ຺ຘເນຫິ ພທ຺ໂຘ [ພນ຺ໂຘ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ກ.)] ໂຫຕິ. ຍທາ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ເວປຈິຕ຺ຕິສ຺ສ ອສຸຣິນ຺ທສ຺ສ ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ຘມ຺ມິກາ ໂຂ ເທວາ, ອຘມ຺ມິກາ ອສຸຣາ, ອິເຘວ ທານາຫໍ ເທວປຸຣໍ ຄຈ຺ຉາມີ’ຕິ. ອຖ ກຓ຺ຐປຎ຺ຈເມຫິ ພນ຺ຘເນຫິ ມຸຕ຺ຕໍ ອຕ຺ຕານໍ ສມນຸປສ຺ສຕິ, ທິພ຺ເພຫິ ຈ ປຎ຺ຈຫິ ກາມຄຸເຓຫິ ສມປ຺ປິໂຕ ສມງ຺ຄີຠູໂຕ ປຣິຈາເຣຕິ. ຍທາ ຈ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ເວປຈິຕ຺ຕິສ຺ສ ອສຸຣິນ຺ທສ຺ສ ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ຘມ຺ມິກາ ໂຂ ອສຸຣາ, ອຘມ຺ມິກາ ເທວາ, ຕຕ຺ເຖວ ທານາຫໍ ອສຸຣປຸຣໍ ຄມິສ຺ສາມີ’ຕິ, ອຖ ກຓ຺ຐປຎ຺ຈເມຫິ ພນ຺ຘເນຫິ ພທ຺ຘໍ ອຕ຺ຕານໍ ສມນຸປສ຺ສຕິ. ທິພ຺ເພຫິ ຈ ປຎ຺ຈຫິ ກາມຄຸເຓຫິ ປຣິຫາຍຕິ. ເອວໍ ສຸຂຸມໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ເວປຈິຕ຺ຕິພນ຺ຘນໍ. ຕໂຕ ສຸຂຸມຕຣໍ ມາຣພນ຺ຘນໍ. ມຎ຺ຎມາໂນ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ພທ຺ໂຘ ມາຣສ຺ສ, ອມຎ຺ຎມາໂນ ມຸຕ຺ໂຕ ປາປິມໂຕ.

‘‘‘ອສ຺ມີ’ຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຎ຺ຎິຕເມຕໍ, ‘ອຍມຫມສ຺ມີ’ຕິ ມຎ຺ຎິຕເມຕໍ, ‘ຠວິສ຺ສ’ນ຺ຕິ ມຎ຺ຎິຕເມຕໍ, ‘ນ ຠວິສ຺ສ’ນ຺ຕິ ມຎ຺ຎິຕເມຕໍ, ‘ຣູປີ ຠວິສ຺ສ’ນ຺ຕິ ມຎ຺ຎິຕເມຕໍ, ‘ອຣູປີ ຠວິສ຺ສ’ນ຺ຕິ ມຎ຺ຎິຕເມຕໍ, ‘ສຎ຺ຎີ ຠວິສ຺ສ’ນ຺ຕິ ມຎ຺ຎິຕເມຕໍ, ‘ອສຎ຺ຎີ ຠວິສ຺ສ’ນ຺ຕິ ມຎ຺ຎິຕເມຕໍ, ‘ເນວສຎ຺ຎີນາສຎ຺ຎີ ຠວິສ຺ສ’ນ຺ຕິ ມຎ຺ຎິຕເມຕໍ. ມຎ຺ຎິຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂຣໂຄ, ມຎ຺ຎິຕໍ ຄຓ຺ໂຑ, ມຎ຺ຎິຕໍ ສລ຺ລໍ. ຕສ຺ມາຕິຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ‘ອມຎ຺ຎມາເນນ [ອມຎ຺ຎິຕມາເນນ (ປີ. ກ.)] ເຈຕສາ ວິຫຣິສ຺ສາມາ’ຕິ – ເອວຎ຺ຫິ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ.

‘‘‘ອສ຺ມີ’ຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິຎ຺ຊິຕເມຕໍ, ‘ອຍມຫມສ຺ມີ’ຕິ ອິຎ຺ຊິຕເມຕໍ, ‘ຠວິສ຺ສ’ນ຺ຕິ ອິຎ຺ຊິຕເມຕໍ, ‘ນ ຠວິສ຺ສ’ນ຺ຕິ ອິຎ຺ຊິຕເມຕໍ, ‘ຣູປີ ຠວິສ຺ສ’ນ຺ຕິ ອິຎ຺ຊິຕເມຕໍ, ‘ອຣູປີ ຠວິສ຺ສ’ນ຺ຕິ ອິຎ຺ຊິຕເມຕໍ, ‘ສຎ຺ຎີ ຠວິສ຺ສ’ນ຺ຕິ ອິຎ຺ຊິຕເມຕໍ, ‘ອສຎ຺ຎີ ຠວິສ຺ສ’ນ຺ຕິ ອິຎ຺ຊິຕເມຕໍ, ‘ເນວສຎ຺ຎີນາສຎ຺ຎີ ຠວິສ຺ສ’ນ຺ຕິ ອິຎ຺ຊິຕເມຕໍ. ອິຎ຺ຊິຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂຣໂຄ, ອິຎ຺ຊິຕໍ ຄຓ຺ໂຑ, ອິຎ຺ຊິຕໍ ສລ຺ລໍ. ຕສ຺ມາຕິຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ‘ອນິຎ຺ຊມາເນນ [ອນິຎ຺ຊິຍມາເນນ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ກ.)] ເຈຕສາ ວິຫຣິສ຺ສາມາ’ຕິ – ເອວຎ຺ຫິ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ.

‘‘‘ອສ຺ມີ’ຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຜນ຺ທິຕເມຕໍ, ‘ອຍມຫມສ຺ມີ’ຕິ ຜນ຺ທິຕເມຕໍ, ‘ຠວິສ຺ສ’ນ຺ຕິ…ເປ… ‘ນ ຠວິສ຺ສ’ນ຺ຕິ… ‘ຣູປີ ຠວິສ຺ສ’ນ຺ຕິ… ‘ອຣູປີ ຠວິສ຺ສ’ນ຺ຕິ… ‘ສຎ຺ຎີ ຠວິສ຺ສ’ນ຺ຕິ… ‘ອສຎ຺ຎີ ຠວິສ຺ສ’ນ຺ຕິ… ‘ເນວສຎ຺ຎີນາສຎ຺ຎີ ຠວິສ຺ສ’ນ຺ຕິ ຜນ຺ທິຕເມຕໍ. ຜນ຺ທິຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂຣໂຄ, ຜນ຺ທິຕໍ ຄຓ຺ໂຑ, ຜນ຺ທິຕໍ ສລ຺ລໍ. ຕສ຺ມາຕິຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ‘ອຜນ຺ທມາເນນ [ອຜນ຺ທິຍມາເນນ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ກ.)] ເຈຕສາ ວິຫຣິສ຺ສາມາ’ຕິ – ເອວຎ຺ຫິ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ.

‘‘‘ອສ຺ມີ’ຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປປຎ຺ຈິຕເມຕໍ, ‘ອຍມຫມສ຺ມີ’ຕິ ປປຎ຺ຈິຕເມຕໍ, ‘ຠວິສ຺ສ’ນ຺ຕິ…ເປ… ‘ນ ຠວິສ຺ສ’ນ຺ຕິ… ‘ຣູປີ ຠວິສ຺ສ’ນ຺ຕິ… ‘ອຣູປີ ຠວິສ຺ສ’ນ຺ຕິ… ‘ສຎ຺ຎີ ຠວິສ຺ສ’ນ຺ຕິ… ‘ອສຎ຺ຎີ ຠວິສ຺ສ’ນ຺ຕິ… ‘ເນວສຎ຺ຎີນາສຎ຺ຎີ ຠວິສ຺ສ’ນ຺ຕິ ປປຎ຺ຈິຕເມຕໍ. ປປຎ຺ຈິຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂຣໂຄ, ປປຎ຺ຈິຕໍ ຄຓ຺ໂຑ, ປປຎ຺ຈິຕໍ ສລ຺ລໍ. ຕສ຺ມາຕິຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ‘ນິປ຺ປປຎ຺ເຈນ ເຈຕສາ ວິຫຣິສ຺ສາມາ’ຕິ – ເອວຎ຺ຫິ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ.

‘‘‘ອສ຺ມີ’ຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ມານຄຕເມຕໍ, ‘ອຍມຫມສ຺ມີ’ຕິ ມານຄຕເມຕໍ, ‘ຠວິສ຺ສ’ນ຺ຕິ ມານຄຕເມຕໍ, ‘ນ ຠວິສ຺ສ’ນ຺ຕິ ມານຄຕເມຕໍ, ‘ຣູປີ ຠວິສ຺ສ’ນ຺ຕິ ມານຄຕເມຕໍ, ‘ອຣູປີ ຠວິສ຺ສ’ນ຺ຕິ ມານຄຕເມຕໍ, ‘ສຎ຺ຎີ ຠວິສ຺ສ’ນ຺ຕິ ມານຄຕເມຕໍ, ‘ອສຎ຺ຎີ ຠວິສ຺ສ’ນ຺ຕິ ມານຄຕເມຕໍ, ‘ເນວສຎ຺ຎີນາສຎ຺ຎີ ຠວິສ຺ສ’ນ຺ຕິ ມານຄຕເມຕໍ. ມານຄຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂຣໂຄ, ມານຄຕໍ ຄຓ຺ໂຑ, ມານຄຕໍ ສລ຺ລໍ. ຕສ຺ມາຕິຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ‘ນິຫຕມາເນນ ເຈຕສາ ວິຫຣິສ຺ສາມາ’ຕິ – ເອວຎ຺ຫິ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ສິກ຺ຂິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ເອກາທສມໍ.

ອາສີວິສວຄ຺ໂຄ ເອກູນວີສຕິໂມ.

ຕສ຺ສຸທ຺ທານໍ –

ອາສີວິໂສ ຣໂຖ ກຸມ຺ໂມ, ທ຺ເວ ທາຣຸກ຺ຂນ຺ຘາ ອວສ຺ສຸໂຕ;

ທຸກ຺ຂຘມ຺ມາ ກິໍສຸກາ ວີຓາ, ຉປ຺ປາຓາ ຍວກລາປີຕິ.

ສຬາຍຕນວຄ຺ເຄ ຈຕຸຕ຺ຖປຓ຺ຓາສໂກ ສມຕ຺ໂຕ.

ຕສ຺ສ ວຄ຺ຄຸທ຺ທານໍ –

ນນ຺ທິກ຺ຂໂຍ ສຏ຺ຐິນໂຍ, ສມຸທ຺ໂທ ອຸຣເຄນ ຈ;

ຈຕຸປຓ຺ຓາສກາ ເອເຕ, ນິປາເຕສຸ ປກາສິຕາຕິ.

ສຬາຍຕນສໍຍຸຕ຺ຕໍ ສມຕ຺ຕໍ.