໙. ໂລຫິຈ຺ຈສຸຕ຺ຕໍ

໑໓໒. ເອກໍ ສມຍໍ ອາຍສ຺ມາ ມຫາກຈ຺ຈາໂນ ອວນ຺ຕີສຸ ວິຫຣຕິ ມກ຺ກຣກເຕ [ມກ຺ກຣກເຏ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ອຣຎ຺ຎກຸຏິກາຍໍ. ອຖ ໂຂ ໂລຫິຈ຺ຈສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ສມ຺ພຫຸລາ ອນ຺ເຕວາສິກາ ກຏ຺ຐຫາຣກາ ມາຓວກາ ເຍນາຍສ຺ມໂຕ ມຫາກຈ຺ຈານສ຺ສ ອຣຎ຺ຎກຸຏິກາ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຣິໂຕ ປຣິໂຕ ກຸຏິກາຍ ອນຸຈງ຺ກມນ຺ຕິ ອນຸວິຈຣນ຺ຕິ ອຸຈ຺ຈາສທ຺ທາ ມຫາສທ຺ທາ ການິຈິ ການິຈິ ເສເລຍ຺ຍການິ ກໂຣນ຺ຕິ [ເສລິສ຺ສການິ ກໂຣນ຺ຕາ (ສີ.)] – ‘‘ອິເມ ປນ ມຸຓ຺ຑກາ ສມຓກາ ອິພ຺ຠາ ກຓ຺ຫາ [ກິຓ຺ຫາ (ສີ. ປີ.)] ພນ຺ຘຸປາທາປຈ຺ຈາ, ອິເມສໍ ຠຣຕການໍ ສກ຺ກຕາ ຄຣຸກຕາ ມານິຕາ ປູຊິຕາ ອປຈິຕາ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ມຫາກຈ຺ຈາໂນ ວິຫາຣາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ເຕ ມາຓວເກ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ມາ ມາຓວກາ ສທ຺ທມກຕ຺ຖ; ຘມ຺ມໍ ໂວ ຠາສິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ເຕ ມາຓວກາ ຕຸຓ຺ຫີ ອເຫສຸໍ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ມຫາກຈ຺ຈາໂນ ເຕ ມາຓວເກ ຄາຖາຫິ ອຊ຺ຌຠາສິ –

‘‘ສີລຸຕ຺ຕມາ ປຸພ຺ພຕຣາ ອເຫສຸໍ,

ເຕ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເຍ ປຸຣາຓໍ ສຣນ຺ຕິ;

ຄຸຕ຺ຕານິ ທ຺ວາຣານິ ສຸຣກ຺ຂິຕານິ,

ອເຫສຸໍ ເຕສໍ ອຠິຠຸຍ຺ຍ ໂກຘໍ.

‘‘ຘມ຺ເມ ຈ ຌາເນ ຈ ຣຕາ ອເຫສຸໍ,

ເຕ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເຍ ປຸຣາຓໍ ສຣນ຺ຕິ;

ອິເມ ຈ ໂວກ຺ກມ຺ມ ຊປາມເສຕິ,

ໂຄຕ຺ເຕນ ມຕ຺ຕາ ວິສມໍ ຈຣນ຺ຕິ.

‘‘ໂກຘາຠິຠູຕາ ປຸຖຸອຕ຺ຕທຓ຺ຑາ [ໂກຘາຠິຠູຕາສຸປຸຖຸຕ຺ຕທຓ຺ຑາ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ກ.)],

ວິຣຊ຺ຊມານາ ສຕຓ຺ຫາຕຓ຺ເຫສຸ;

ອຄຸຕ຺ຕທ຺ວາຣສ຺ສ ຠວນ຺ຕິ ໂມຆາ,

ສຸປິເນວ ລທ຺ຘໍ ປຸຣິສສ຺ສ ວິຕ຺ຕໍ.

‘‘ອນາສກາ ຖຓ຺ຑິລສາຍິກາ ຈ;

ປາໂຕ ສິນານຎ຺ຈ ຕໂຍ ຈ ເວທາ.

‘‘ຂຣາຊິນໍ ຊຏາປງ຺ໂກ, ມນ຺ຕາ ສີລພ຺ພຕໍ ຕໂປ;

ກຸຫນາ ວງ຺ກທຓ຺ຑາ ຈ, ອຸທກາຈມນານິ ຈ.

‘‘ວຓ຺ຓາ ເອເຕ ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ, ກຕາ ກິຎ຺ຈິກ຺ຂຠາວນາ;

ຈິຕ຺ຕຎ຺ຈ ສຸສມາຫິຕໍ, ວິປ຺ປສນ຺ນມນາວິລໍ;

ອຂິລໍ ສພ຺ພຠູເຕສຸ, ໂສ ມຄ຺ໂຄ ພ຺ຣຫ຺ມປຕ຺ຕິຍາ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ເຕ ມາຓວກາ ກຸປິຕາ ອນຕ຺ຕມນາ ເຍນ ໂລຫິຈ຺ໂຈ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ໂລຫິຈ຺ຈໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ຍຄ຺ເຆ! ຠວໍ ຊາເນຍ຺ຍ, ສມໂຓ ມຫາກຈ຺ຈາໂນ ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ມນ຺ເຕ [ມນ຺ຕໍ (ກ.)] ເອກໍເສນ ອປວທຕິ, ປຏິກ຺ໂກສຕີ’’ຕິ? ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ໂລຫິຈ຺ໂຈ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ກຸປິໂຕ ອໂຫສິ ອນຕ຺ຕມໂນ. ອຖ ໂຂ ໂລຫິຈ຺ຈສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ນ ໂຂ ປນ ເມຕໍ ປຕິຣູປໍ ໂຍຫໍ ອຎ຺ຎທຕ຺ຖຸ ມາຓວການໍເຍວ ສຸຕ຺ວາ ສມຓໍ ມຫາກຈ຺ຈານໍ ອກ຺ໂກເສຍ຺ຍໍ [ອກ຺ໂກເສຍ຺ຍໍ ວິຣຸຊ຺ເຌຍ຺ຍໍ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ກ.)] ປຣິຠາເສຍ຺ຍໍ. ຍໍນູນາຫໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຸຈ຺ເຉຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ.

ອຖ ໂຂ ໂລຫິຈ຺ໂຈ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ເຕຫິ ມາຓວເກຫິ ສທ຺ຘິໍ ເຍນາຍສ຺ມາ ມຫາກຈ຺ຈາໂນ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມຕາ ມຫາກຈ຺ຈາເນນ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ໂມທິ. ສມ຺ໂມທນີຍໍ ກຖໍ ສາຣຓີຍໍ ວີຕິສາເຣຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ໂລຫິຈ຺ໂຈ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ມຫາກຈ຺ຈານໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອາຄມໍສຸ ນຸ ຂ຺ວິຘ, ໂຠ ກຈ຺ຈານ, ອມ຺ຫາກໍ ສມ຺ພຫຸລາ ອນ຺ເຕວາສິກາ ກຏ຺ຐຫາຣກາ ມາຓວກາ’’ຕິ? ‘‘ອາຄມໍສຸ ຂ຺ວິຘ ເຕ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ສມ຺ພຫຸລາ ອນ຺ເຕວາສິກາ ກຏ຺ຐຫາຣກາ ມາຓວກາ’’ຕິ. ‘‘ອຫຸ ປນ ໂຠໂຕ ກຈ຺ຈານສ຺ສ ເຕຫິ ມາຓວເກຫິ ສທ຺ຘິໍ ໂກຈິເທວ ກຖາສລ຺ລາໂປ’’ຕິ? ‘‘ອຫຸ ໂຂ ເມ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ເຕຫິ ມາຓວເກຫິ ສທ຺ຘິໍ ໂກຈິເທວ ກຖາສລ຺ລາໂປ’’ຕິ. ‘‘ຍຖາ ກຖໍ ປນ ໂຠໂຕ ກຈ຺ຈານສ຺ສ ເຕຫິ ມາຓວເກຫິ ສທ຺ຘິໍ ອໂຫສິ ກຖາສລ຺ລາໂປ’’ຕິ? ‘‘ເອວໍ ໂຂ ເມ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ເຕຫິ ມາຓວເກຫິ ສທ຺ຘິໍ ອໂຫສິ ກຖາສລ຺ລາໂປ –

‘‘ສີລຸຕ຺ຕມາ ປຸພ຺ພຕຣາ ອເຫສຸໍ,

ເຕ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເຍ ປຸຣາຓໍ ສຣນ຺ຕິ;…ເປ…;

ອຂິລໍ ສພ຺ພຠູເຕສຸ,

ໂສ ມຄ຺ໂຄ ພ຺ຣຫ຺ມປຕ຺ຕິຍາ’’ຕິ.

‘‘ເອວໍ ໂຂ ເມ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ເຕຫິ ມາຓວເກຫິ ສທ຺ຘິໍ ອໂຫສິ ກຖາສລ຺ລາໂປ’’ຕິ.

‘‘‘ອຄຸຕ຺ຕທ຺ວາໂຣ’ຕິ [ອຄຸຕ຺ຕທ຺ວາໂຣ ອຄຸຕ຺ຕທ຺ວາໂຣຕິ (ກ.)] ຠວໍ ກຈ຺ຈາໂນ ອາຫ. ກິຕ຺ຕາວຕາ ນຸ ໂຂ, ໂຠ ກຈ຺ຈານ, ອຄຸຕ຺ຕທ຺ວາໂຣ ໂຫຕີ’’ຕິ? ‘‘ອິຘ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ເອກຈ຺ໂຈ ຈກ຺ຂຸນາ ຣູປໍ ທິສ຺ວາ ປິຍຣູເປ ຣູເປ ອຘິມຸຈ຺ຈຕິ, ອປ຺ປິຍຣູເປ ຣູເປ ພ຺ຍາປຊ຺ຊຕິ, ອນຸປຏ຺ຐິຕກາຍສ຺ສຕິ [ອນຸປຏ຺ຐິຕາຍ ສຕິຍາ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ. ກ.) ອຸປຣິ ອາສີວິສວຄ຺ເຄ ອວສ຺ສຸຕສຸຕ຺ເຕ ປນ ‘‘ອນຸປຏ຺ຐິຕກາຍສ຺ສຕີ’’ຕ຺ເວວ ສພ຺ພຕ຺ຖ ທິສ຺ສຕິ] ຈ ວິຫຣຕິ, ປຣິຕ຺ຕເຈຕໂສ ຕຎ຺ຈ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິໍ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິໍ ຍຖາຠູຕໍ ນປ຺ປຊານາຕິ ຍຕ຺ຖສ຺ສ ເຕ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອປຣິເສສາ ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕິ. ໂສເຕນ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ… ຆາເນນ ຄນ຺ຘໍ ຆາຍິຕ຺ວາ… ຊິວ຺ຫາຍ ຣສໍ ສາຍິຕ຺ວາ… ກາເຍນ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພໍ ຜຸສິຕ຺ວາ… ມນສາ ຘມ຺ມໍ ວິຎ຺ຎາຍ ປິຍຣູເປ ຘມ຺ເມ ອຘິມຸຈ຺ຈຕິ, ອປ຺ປິຍຣູເປ ຈ ຘມ຺ເມ ພ຺ຍາປຊ຺ຊຕິ, ອນຸປຏ຺ຐິຕກາຍສ຺ສຕິ ຈ ວິຫຣຕິ, ປຣິຕ຺ຕເຈຕໂສ ຕຎ຺ຈ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິໍ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິໍ ຍຖາຠູຕໍ ນປ຺ປຊານາຕິ ຍຕ຺ຖສ຺ສ ເຕ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອປຣິເສສາ ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ອຄຸຕ຺ຕທ຺ວາໂຣ ໂຫຕີ’’ຕິ. ‘‘ອຈ຺ຉຣິຍໍ, ໂຠ ກຈ຺ຈານ; ອພ຺ຠຸຕໍ, ໂຠ ກຈ຺ຈານ! ຍາວຎ຺ຈິທໍ ໂຠຕາ ກຈ຺ຈາເນນ ອຄຸຕ຺ຕທ຺ວາໂຣວ ສມາໂນ ອຄຸຕ຺ຕທ຺ວາໂຣຕິ ອກ຺ຂາໂຕ.

‘‘‘ຄຸຕ຺ຕທ຺ວາໂຣ’ຕິ ຠວໍ ກຈ຺ຈາໂນ ອາຫ. ກິຕ຺ຕາວຕາ ນຸ ໂຂ, ໂຠ ກຈ຺ຈານ, ຄຸຕ຺ຕທ຺ວາໂຣ ໂຫຕີ’’ຕິ? ‘‘ອິຘ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຠິກ຺ຂຸ ຈກ຺ຂຸນາ ຣູປໍ ທິສ຺ວາ ປິຍຣູເປ ຣູເປ ນາຘິມຸຈ຺ຈຕິ, ອປ຺ປິຍຣູເປ ຣູເປ ນ ພ຺ຍາປຊ຺ຊຕິ, ອຸປຏ຺ຐິຕກາຍສ຺ສຕິ ຈ ວິຫຣຕິ, ອປ຺ປມາຓເຈຕໂສ ຕຎ຺ຈ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິໍ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິໍ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ ຍຕ຺ຖສ຺ສ ເຕ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອປຣິເສສາ ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕິ. ໂສເຕນ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ… ຆາເນນ ຄນ຺ຘໍ ຆາຍິຕ຺ວາ… ຊິວ຺ຫາຍ ຣສໍ ສາຍິຕ຺ວາ… ກາເຍນ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພໍ ຜຸສິຕ຺ວາ… ມນສາ ຘມ຺ມໍ ວິຎ຺ຎາຍ ປິຍຣູເປ ຘມ຺ເມ ນາຘິມຸຈ຺ຈຕິ, ອປ຺ປິຍຣູເປ ຘມ຺ເມ ນ ພ຺ຍາປຊ຺ຊຕິ, ອຸປຏ຺ຐິຕກາຍສ຺ສຕິ ຈ ວິຫຣຕິ, ອປ຺ປມາຓເຈຕໂສ ຕຎ຺ຈ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິໍ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິໍ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ, ຍຕ຺ຖສ຺ສ ເຕ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອປຣິເສສາ ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຄຸຕ຺ຕທ຺ວາໂຣ ໂຫຕີ’’ຕິ.

‘‘ອຈ຺ຉຣິຍໍ, ໂຠ ກຈ຺ຈານ; ອພ຺ຠຸຕໍ, ໂຠ ກຈ຺ຈານ! ຍາວຎ຺ຈິທໍ ໂຠຕາ ກຈ຺ຈາເນນ ຄຸຕ຺ຕທ຺ວາໂຣວ ສມາໂນ ຄຸຕ຺ຕທ຺ວາໂຣຕິ ອກ຺ຂາໂຕ. ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ, ໂຠ ກຈ຺ຈານ; ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ, ໂຠ ກຈ຺ຈານ! ເສຍ຺ຍຖາປິ, ໂຠ ກຈ຺ຈານ, ນິກ຺ກຸຊ຺ຊິຕໍ ວາ ອຸກ຺ກຸຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ ວາ ວິວເຣຍ຺ຍ, ມູຬ຺ຫສ຺ສ ວາ ມຄ຺ຄໍ ອາຈິກ຺ເຂຍ຺ຍ, ອນ຺ຘກາເຣ ວາ ເຕລປຊ຺ໂຊຕໍ ຘາເຣຍ຺ຍ, ຈກ຺ຂຸມນ຺ໂຕ ຣູປານິ ທກ຺ຂນ຺ຕີຕິ; ເອວເມວໍ ໂຠຕາ ກຈ຺ຈາເນນ ອເນກປຣິຍາເຍນ ຘມ຺ໂມ ປກາສິໂຕ. ເອສາຫໍ, ໂຠ ກຈ຺ຈານ, ຕໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉາມິ, ຘມ຺ມຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆຎ຺ຈ. ອຸປາສກໍ ມໍ ຠວໍ ກຈ຺ຈາໂນ ຘາເຣຕຸ ອຊ຺ຊຕຄ຺ເຄ ປາຓຸເປຕໍ ສຣຓໍ ຄຕໍ. ຍຖາ ຈ ຠວໍ ກຈ຺ຈາໂນ ມກ຺ກຣກເຕ ອຸປາສກກຸລານິ ອຸປສງ຺ກມຕິ; ເອວເມວ ໂລຫິຈ຺ຈກຸລໍ ອຸປສງ຺ກມຕຸ. ຕຕ຺ຖ ເຍ ມາຓວກາ ວາ ມາຓວິກາ ວາ ຠວນ຺ຕໍ ກຈ຺ຈານໍ ອຠິວາເທສ຺ສນ຺ຕິ ປຈ຺ຈຸຏ຺ຐິສ຺ສນ຺ຕິ ອາສນໍ ວາ ອຸທກໍ ວາ ທສ຺ສນ຺ຕິ, ເຕສໍ ຕໍ ຠວິສ຺ສຕິ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍາ’’ຕິ. ນວມໍ.