໑໐. ເວຣຫຈ຺ຈານິສຸຕ຺ຕໍ

໑໓໓. ເອກໍ ສມຍໍ ອາຍສ຺ມາ ອຸທາຍີ ກາມຓ຺ຑາຍໍ ວິຫຣຕິ ໂຕເທຍ຺ຍສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ອມ຺ພວເນ. ອຖ ໂຂ ເວຣຫຈ຺ຈານິໂຄຕ຺ຕາຍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓິຍາ ອນ຺ເຕວາສີ ມາຓວໂກ ເຍນາຍສ຺ມາ ອຸທາຍີ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມຕາ ອຸທາຍິນາ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ໂມທິ. ສມ຺ໂມທນີຍໍ ກຖໍ ສາຣຓີຍໍ ວີຕິສາເຣຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນໍ ໂຂ ຕໍ ມາຓວກໍ ອາຍສ຺ມາ ອຸທາຍີ ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍ ສນ຺ທສ຺ເສສິ ສມາທເປສິ ສມຸຕ຺ເຕເຊສິ ສມ຺ປຫໍເສສິ. ອຖ ໂຂ ໂສ ມາຓວໂກ ອາຍສ຺ມຕາ ອຸທາຍິນາ ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍ ສນ຺ທສ຺ສິໂຕ ສມາທປິໂຕ ສມຸຕ຺ເຕຊິໂຕ ສມ຺ປຫໍສິໂຕ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ເຍນ ເວຣຫຈ຺ຈານິໂຄຕ຺ຕາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓີ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເວຣຫຈ຺ຈານິໂຄຕ຺ຕໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓິໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ຍຄ຺ເຆ, ໂຠຕິ, ຊາເນຍ຺ຍາສິ [ໂຠຕິ ຊາເນຍ຺ຍ (ສີ. ປີ. ກ.), ໂຠຕີ ຊາເນຍ຺ຍ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)]! ສມໂຓ ອຸທາຍີ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ ອາທິກລ຺ຍາຓໍ ມຊ຺ເຌກລ຺ຍາຓໍ ປຣິໂຍສານກລ຺ຍາຓໍ, ສາຕ຺ຖໍ ສພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ເກວລປຣິປຸຓ຺ຓໍ ປຣິສຸທ຺ຘໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ປກາເສຕີ’’ຕິ.

‘‘ເຕນ ຫິ ຕ຺ວໍ, ມາຓວກ, ມມ ວຈເນນ ສມຓໍ ອຸທາຍິໍ ນິມນ຺ເຕຫິ ສ຺ວາຕນາຍ ຠຕ຺ເຕນາ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ ໂຠຕີ’’ຕິ ໂຂ ໂສ ມາຓວໂກ ເວຣຫຈ຺ຈານິໂຄຕ຺ຕາຍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓິຍາ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ເຍນາຍສ຺ມາ ອຸທາຍີ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອຸທາຍິໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຘິວາເສຕຸ ກິຣ, ຠວໍ, ອຸທາຍິ, ອມ຺ຫາກໍ ອາຈຣິຍຠຣິຍາຍ ເວຣຫຈ຺ຈານິໂຄຕ຺ຕາຍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓິຍາ ສ຺ວາຕນາຍ ຠຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ອຘິວາເສສິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອຸທາຍີ ຕຸຓ຺ຫີຠາເວນ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອຸທາຍີ ຕສ຺ສາ ຣຕ຺ຕິຍາ ອຈ຺ຈເຍນ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ເຍນ ເວຣຫຈ຺ຈານິໂຄຕ຺ຕາຍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓິຍາ ນິເວສນໍ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ ນິສີທິ. ອຖ ໂຂ ເວຣຫຈ຺ຈານິໂຄຕ຺ຕາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓີ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອຸທາຍິໍ ປຓີເຕນ ຂາທນີເຍນ ໂຠຊນີເຍນ ສຫຕ຺ຖາ ສນ຺ຕປ຺ເປສິ ສມ຺ປວາເຣສິ. ອຖ ໂຂ ເວຣຫຈ຺ຈານິໂຄຕ຺ຕາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓີ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອຸທາຍິໍ ຠຸຕ຺ຕາວິໍ ໂອນີຕປຕ຺ຕປາຓິໍ ປາທຸກາ ອາໂຣຫິຕ຺ວາ ອຸຈ຺ເຈ ອາສເນ ນິສີທິຕ຺ວາ ສີສໍ ໂອຄຸຓ຺ຐິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອຸທາຍິໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ຠຓ, ສມຓ, ຘມ຺ມ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ຠວິສ຺ສຕິ, ຠຄິນິ, ສມໂຍ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ປກ຺ກມິ [ປກ຺ກາມິ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)].

ທຸຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ໂສ ມາຓວໂກ ເຍນາຍສ຺ມາ ອຸທາຍີ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມຕາ ອຸທາຍິນາ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ໂມທິ. ສມ຺ໂມທນີຍໍ ກຖໍ ສາຣຓີຍໍ ວີຕິສາເຣຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນໍ ໂຂ ຕໍ ມາຓວກໍ ອາຍສ຺ມາ ອຸທາຍີ ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍ ສນ຺ທສ຺ເສສິ ສມາທເປສິ ສມຸຕ຺ເຕເຊສິ ສມ຺ປຫໍເສສິ. ທຸຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ໂສ ມາຓວໂກ ອາຍສ຺ມຕາ ອຸທາຍິນາ ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍ ສນ຺ທສ຺ສິໂຕ ສມາທປິໂຕ ສມຸຕ຺ເຕຊິໂຕ ສມ຺ປຫໍສິໂຕ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ເຍນ ເວຣຫຈ຺ຈານິໂຄຕ຺ຕາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓີ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເວຣຫຈ຺ຈານິໂຄຕ຺ຕໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓິໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ຍຄ຺ເຆ, ໂຠຕິ, ຊາເນຍ຺ຍາສິ! ສມໂຓ ອຸທາຍີ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ ອາທິກລ຺ຍາຓໍ ມຊ຺ເຌກລ຺ຍາຓໍ ປຣິໂຍສານກລ຺ຍາຓໍ, ສາຕ຺ຖໍ ສພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ເກວລປຣິປຸຓ຺ຓໍ ປຣິສຸທ຺ຘໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ປກາເສຕີ’’ຕິ.

‘‘ເອວເມວໍ ປນ ຕ຺ວໍ, ມາຓວກ, ສມຓສ຺ສ ອຸທາຍິສ຺ສ ວຓ຺ຓໍ ຠາສສິ. ສມໂຓ ປນຸທາຍີ ‘ຠຓ, ສມຓ, ຘມ຺ມ’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ ສມາໂນ ‘ຠວິສ຺ສຕິ, ຠຄິນິ, ສມໂຍ’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ປກ຺ກນ຺ໂຕ’’ຕິ. ‘‘ຕຖາ ຫິ ປນ ຕ຺ວໍ, ໂຠຕິ, ປາທຸກາ ອາໂຣຫິຕ຺ວາ ອຸຈ຺ເຈ ອາສເນ ນິສີທິຕ຺ວາ ສີສໍ ໂອຄຸຓ຺ຐິຕ຺ວາ ເອຕທໂວຈ – ‘ຠຓ, ສມຓ, ຘມ຺ມ’ນ຺ຕິ. ຘມ຺ມຄຣຸໂນ ຫິ ເຕ ຠວນ຺ໂຕ ຘມ຺ມຄາຣວາ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ຕ຺ວໍ, ມາຓວກ, ມມ ວຈເນນ ສມຓໍ ອຸທາຍິໍ ນິມນ຺ເຕຫິ ສ຺ວາຕນາຍ ຠຕ຺ເຕນາ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ໂຠຕີ’’ຕິ ໂຂ ໂສ ມາຓວໂກ ເວຣຫຈ຺ຈານິໂຄຕ຺ຕາຍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓິຍາ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ເຍນາຍສ຺ມາ ອຸທາຍີ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອຸທາຍິໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຘິວາເສຕຸ ກິຣ ຠວໍ ອຸທາຍີ ອມ຺ຫາກໍ ອາຈຣິຍຠຣິຍາຍ ເວຣຫຈ຺ຈານິໂຄຕ຺ຕາຍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓິຍາ ສ຺ວາຕນາຍ ຠຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ອຘິວາເສສິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອຸທາຍີ ຕຸຓ຺ຫີຠາເວນ.

ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອຸທາຍີ ຕສ຺ສາ ຣຕ຺ຕິຍາ ອຈ຺ຈເຍນ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ເຍນ ເວຣຫຈ຺ຈານິໂຄຕ຺ຕາຍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓິຍາ ນິເວສນໍ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ ນິສີທິ. ອຖ ໂຂ ເວຣຫຈ຺ຈານິໂຄຕ຺ຕາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓີ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອຸທາຍິໍ ປຓີເຕນ ຂາທນີເຍນ ໂຠຊນີເຍນ ສຫຕ຺ຖາ ສນ຺ຕປ຺ເປສິ ສມ຺ປວາເຣສິ. ອຖ ໂຂ ເວຣຫຈ຺ຈານິໂຄຕ຺ຕາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓີ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອຸທາຍິໍ ຠຸຕ຺ຕາວິໍ ໂອນີຕປຕ຺ຕປາຓິໍ ປາທຸກາ ໂອໂຣຫິຕ຺ວາ ນີເຈ ອາສເນ ນິສີທິຕ຺ວາ ສີສໍ ວິວຣິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອຸທາຍິໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ກິສ຺ມິໍ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ສຕິ ອຣຫນ຺ໂຕ ສຸຂທຸກ຺ຂໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ, ກິສ຺ມິໍ ອສຕິ ອຣຫນ຺ໂຕ ສຸຂທຸກ຺ຂໍ ນ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕີ’’ຕິ?

‘‘ຈກ຺ຂຸສ຺ມິໍ ໂຂ, ຠຄິນິ, ສຕິ ອຣຫນ຺ໂຕ ສຸຂທຸກ຺ຂໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ, ຈກ຺ຂຸສ຺ມິໍ ອສຕິ ອຣຫນ຺ໂຕ ສຸຂທຸກ຺ຂໍ ນ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ…ເປ… ຊິວ຺ຫາຍ ສຕິ ອຣຫນ຺ໂຕ ສຸຂທຸກ຺ຂໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ, ຊິວ຺ຫາຍ ອສຕິ ອຣຫນ຺ໂຕ ສຸຂທຸກ຺ຂໍ ນ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ…ເປ…. ມນສ຺ມິໍ ສຕິ ອຣຫນ຺ໂຕ ສຸຂທຸກ຺ຂໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ, ມນສ຺ມິໍ ອສຕິ ອຣຫນ຺ໂຕ ສຸຂທຸກ຺ຂໍ ນ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕີ’’ຕິ.

ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ເວຣຫຈ຺ຈານິໂຄຕ຺ຕາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓີ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອຸທາຍິໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ, ຠນ຺ເຕ; ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ, ຠນ຺ເຕ! ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠນ຺ເຕ, ນິກ຺ກຸຊ຺ຊິຕໍ ວາ ອຸກ຺ກຸຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ ວາ ວິວເຣຍ຺ຍ, ມູຬ຺ຫສ຺ສ ວາ ມຄ຺ຄໍ ອາຈິກ຺ເຂຍ຺ຍ, ອນ຺ຘກາເຣ ວາ ເຕລປຊ຺ໂຊຕໍ ຘາເຣຍ຺ຍ, ຈກ຺ຂຸມນ຺ໂຕ ຣູປານິ ທກ຺ຂນ຺ຕີຕິ; ເອວເມວໍ ອຍ຺ເຍນ ອຸທາຍິນາ ອເນກປຣິຍາເຍນ ຘມ຺ໂມ ປກາສິໂຕ. ເອສາຫໍ, ອຍ຺ຍ ອຸທາຍິ, ຕໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉາມິ, ຘມ຺ມຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆຎ຺ຈ. ອຸປາສິກໍ ມໍ ອຍ຺ໂຍ ອຸທາຍີ ຘາເຣຕຸ ອຊ຺ຊຕຄ຺ເຄ ປາຓຸເປຕໍ ສຣຓໍ ຄຕ’’ນ຺ຕິ. ທສມໍ.

ຄຫປຕິວຄ຺ໂຄ ເຕຣສໂມ.

ຕສ຺ສຸທ຺ທານໍ –

ເວສາລີ ວຊ຺ຊິ ນາຬນ຺ທາ, ຠາຣທ຺ວາຊ ໂສໂຓ ຈ ໂຆສິໂຕ;

ຫາລິທ຺ທິໂກ ນກຸລປິຕາ, ໂລຫິຈ຺ໂຈ ເວຣຫຈ຺ຈານີຕິ.