໙. ເຖຣວຄ຺ໂຄ

໑. ອານນ຺ທສຸຕ຺ຕໍ

໘໓. ສາວຕ຺ຖິນິທານໍ. ຕຕ຺ຣ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ອາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂເວ’’ຕິ. ‘‘ອາວຸໂສ’’ຕິ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອາຍສ຺ມໂຕ ອານນ຺ທສ຺ສ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສຸໍ. ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ປຸຓ຺ໂຓ ນາມ, ອາວຸໂສ, ອາຍສ຺ມາ ມນ຺ຕາຓິປຸຕ຺ໂຕ [ມນ຺ຕານິປຸຕ຺ໂຕ (ກ. ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ. ກ.)] ອມ຺ຫາກໍ ນວການໍ ສຕໍ ພຫູປກາໂຣ ໂຫຕິ. ໂສ ອມ຺ເຫ ອິມິນາ ໂອວາເທນ ໂອວທຕິ – ‘ອຸປາທາຍ, ອາວຸໂສ ອານນ຺ທ, ອສ຺ມີຕິ ໂຫຕິ, ໂນ ອນຸປາທາຍ. ກິຎ຺ຈ ອຸປາທາຍ ອສ຺ມີຕິ ໂຫຕິ, ໂນ ອນຸປາທາຍ? ຣູປໍ ອຸປາທາຍ ອສ຺ມີຕິ ໂຫຕິ, ໂນ ອນຸປາທາຍ. ເວທນໍ… ສຎ຺ຎໍ… ສງ຺ຂາເຣ… ວິຎ຺ຎາຓໍ ອຸປາທາຍ ອສ຺ມີຕິ ໂຫຕິ, ໂນ ອນຸປາທາຍ’’’.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ອາວຸໂສ ອານນ຺ທ, ອິຕ຺ຖີ ວາ ປຸຣິໂສ ວາ ທຫໂຣ ຍຸວາ ມຓ຺ຑນກຊາຕິໂກ ອາທາເສ ວາ ປຣິສຸທ຺ເຘ ປຣິໂຍທາເຕ ອຈ຺ເຉ ວາ ອຸທກປຕ຺ເຕ ສກໍ ມຸຂນິມິຕ຺ຕໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂມາໂນ ອຸປາທາຍ ປສ຺ເສຍ຺ຍ, ໂນ ອນຸປາທາຍ; ເອວເມວ ໂຂ, ອາວຸໂສ ອານນ຺ທ, ຣູປໍ ອຸປາທາຍ ອສ຺ມີຕິ ໂຫຕິ, ໂນ ອນຸປາທາຍ. ເວທນໍ… ສຎ຺ຎໍ… ສງ຺ຂາເຣ… ວິຎ຺ຎາຓໍ ອຸປາທາຍ ອສ຺ມີຕິ ໂຫຕິ, ໂນ ອນຸປາທາຍ.

‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ອາວຸໂສ ອານນ຺ທ, ‘ຣູປໍ ນິຈ຺ຈໍ ວາ ອນິຈ຺ຈໍ ວາ’’’ຕິ? ‘ອນິຈ຺ຈໍ, ອາວຸໂສ’. ເວທນາ… ສຎ຺ຎາ … ສງ຺ຂາຣາ… ວິຎ຺ຎາຓໍ ນິຈ຺ຈໍ ວາ ອນິຈ຺ຈໍ ວາ’ຕິ? ‘ອນິຈ຺ຈໍ, ອາວຸໂສ’. ຕສ຺ມາຕິຫ…ເປ… ເອວໍ ປສ຺ສໍ…ເປ… ນາປຣໍ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕາຍາຕິ ປຊານາຕີຕິ. ປຸຓ຺ໂຓ ນາມ ອາວຸໂສ ອາຍສ຺ມາ ມນ຺ຕາຓິປຸຕ຺ໂຕ ອມ຺ຫາກໍ ນວການໍ ສຕໍ ພຫູປກາໂຣ ໂຫຕິ. ໂສ ອມ຺ເຫ ອິມິນາ ໂອວາເທນ ໂອວທຕິ. ອິທຎ຺ຈ ປນ ເມ ອາຍສ຺ມໂຕ ປຸຓ຺ຓສ຺ສ ມນ຺ຕາຓິປຸຕ຺ຕສ຺ສ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຕ຺ວາ ຘມ຺ໂມ ອຠິສມິໂຕຕິ. ປຐມໍ.

໒. ຕິສ຺ສສຸຕ຺ຕໍ

໘໔. ສາວຕ຺ຖິນິທານໍ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອາຍສ຺ມາ ຕິສ຺ໂສ ຠຄວໂຕ ປິຕຸຈ຺ຉາປຸຕ຺ໂຕ ສມ຺ພຫຸລານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ເອວມາໂຣເຈຕິ – ‘‘ອປິ ເມ, ອາວຸໂສ, ມຘຸຣກຊາໂຕ ວິຍ ກາໂຍ; ທິສາປິ ເມ ນ ປກ຺ຂາຍນ຺ຕິ; ຘມ຺ມາປິ ມໍ ນ ປຏິຠນ຺ຕິ; ຖິນມິທ຺ຘຎ຺ຈ [ຖີນມິທ຺ຘຎ຺ຈ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ເມ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິຍາທາຍ ຕິຏ຺ຐຕິ; ອນຠິຣໂຕ ຈ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣາມິ; ໂຫຕິ ຈ ເມ ຘມ຺ເມສຸ ວິຈິກິຈ຺ຉາ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ສມ຺ພຫຸລາ ຠິກ຺ຂູ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນາ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ອາຍສ຺ມາ, ຠນ຺ເຕ, ຕິສ຺ໂສ ຠຄວໂຕ ປິຕຸຈ຺ຉາປຸຕ຺ໂຕ ສມ຺ພຫຸລານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ເອວມາໂຣເຈຕິ – ‘ອປິ ເມ, ອາວຸໂສ, ມຘຸຣກຊາໂຕ ວິຍ ກາໂຍ; ທິສາປິ ເມ ນ ປກ຺ຂາຍນ຺ຕິ; ຘມ຺ມາປິ ມໍ ນ ປຏິຠນ຺ຕິ; ຖິນມິທ຺ຘຎ຺ຈ ເມ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິຍາທາຍ ຕິຏ຺ຐຕິ; ອນຠິຣໂຕ ຈ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣາມິ; ໂຫຕິ ຈ ເມ ຘມ຺ເມສຸ ວິຈິກິຈ຺ຉາ’’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ອຎ຺ຎຕຣໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ເອຫິ ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ມມ ວຈເນນ ຕິສ຺ສໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອາມນ຺ເຕຫີ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ໂຂ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຠຄວໂຕ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ເຍນາຍສ຺ມາ ຕິສ຺ໂສ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ຕິສ຺ສໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ສຕ຺ຖາ ຕໍ, ອາວຸໂສ ຕິສ຺ສ, ອາມນ຺ເຕຕີ’’ຕິ. ‘‘ເອວມາວຸໂສ’’ຕິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ຕິສ຺ໂສ ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນໍ ໂຂ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ຕິສ຺ສໍ ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ ຕ຺ວໍ, ຕິສ຺ສ, ສມ຺ພຫຸລານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ເອວມາໂຣເຈສິ – ‘ອປິ ເມ, ອາວຸໂສ, ມຘຸຣກຊາໂຕ ວິຍ ກາໂຍ…ເປ… ໂຫຕິ ຈ ເມ ຘມ຺ເມສຸ ວິຈິກິຈ຺ຉາ’’’ຕິ? ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ຕິສ຺ສ, ຣູເປ ອວິຄຕຣາຄສ຺ສ ອວິຄຕຈ຺ຉນ຺ທສ຺ສ ອວິຄຕເປມສ຺ສ ອວິຄຕປິປາສສ຺ສ ອວິຄຕປຣິຬາຫສ຺ສ ອວິຄຕຕຓ຺ຫສ຺ສ, ຕສ຺ສ ຣູປສ຺ສ ວິປຣິຓາມຎ຺ຎຖາຠາວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ ໂສກປຣິເທວທຸກ຺ຂໂທມນສ຺ສຸປາຍາສາ’’ຕິ? ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’.

‘‘ສາຘຸ ສາຘຸ, ຕິສ຺ສ! ເອວຎ຺ເຫຕໍ, ຕິສ຺ສ, ໂຫຕິ. ຍຖາ ຕໍ ຣູເປ ອວິຄຕຣາຄສ຺ສ… ເວທນາຍ… ສຎ຺ຎາຍ… ສງ຺ຂາເຣສຸ ອວິຄຕຣາຄສ຺ສ…ເປ… ເຕສໍ ສງ຺ຂາຣານໍ ວິປຣິຓາມຎ຺ຎຖາຠາວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ ໂສກປຣິເທວທຸກ຺ຂໂທມນສ຺ສຸປາຍາສາ’’ຕິ? ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’.

‘‘ສາຘຸ ສາຘຸ, ຕິສ຺ສ! ເອວຎ຺ເຫຕໍ, ຕິສ຺ສ, ໂຫຕິ. ຍຖາ ຕໍ ວິຎ຺ຎາເຓ ອວິຄຕຣາຄສ຺ສ ອວິຄຕຈ຺ຉນ຺ທສ຺ສ ອວິຄຕເປມສ຺ສ ອວິຄຕປິປາສສ຺ສ ອວິຄຕປຣິຬາຫສ຺ສ ອວິຄຕຕຓ຺ຫສ຺ສ, ຕສ຺ສ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ວິປຣິຓາມຎ຺ຎຖາຠາວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ ໂສກປຣິເທວທຸກ຺ຂໂທມນສ຺ສຸປາຍາສາ’’ຕິ? ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’.

‘‘ສາຘຸ ສາຘຸ, ຕິສ຺ສ! ເອວຎ຺ເຫຕໍ, ຕິສ຺ສ, ໂຫຕິ. ຍຖາ ຕໍ ວິຎ຺ຎາເຓ ອວິຄຕຣາຄສ຺ສ. ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ຕິສ຺ສ, ຣູເປ ວິຄຕຣາຄສ຺ສ ວິຄຕຈ຺ຉນ຺ທສ຺ສ ວິຄຕເປມສ຺ສ ວິຄຕປິປາສສ຺ສ ວິຄຕປຣິຬາຫສ຺ສ ວິຄຕຕຓ຺ຫສ຺ສ, ຕສ຺ສ ຣູປສ຺ສ ວິປຣິຓາມຎ຺ຎຖາຠາວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ ໂສກປຣິເທວທຸກ຺ຂໂທມນສ຺ສຸປາຍາສາ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’.

‘‘ສາຘຸ ສາຘຸ, ຕິສ຺ສ! ເອວຎ຺ເຫຕໍ, ຕິສ຺ສ, ໂຫຕິ. ຍຖາ ຕໍ ຣູເປ ວິຄຕຣາຄສ຺ສ… ເວທນາຍ… ສຎ຺ຎາຍ… ສງ຺ຂາເຣສຸ ວິຄຕຣາຄສ຺ສ… ວິຎ຺ຎາເຓ ວິຄຕຣາຄສ຺ສ ວິຄຕຈ຺ຉນ຺ທສ຺ສ ວິຄຕເປມສ຺ສ ວິຄຕປິປາສສ຺ສ ວິຄຕປຣິຬາຫສ຺ສ ວິຄຕຕຓ຺ຫສ຺ສ ຕສ຺ສ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ວິປຣິຓາມຎ຺ຎຖາຠາວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ ໂສກປຣິເທວທຸກ຺ຂໂທມນສ຺ສຸປາຍາສາ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’.

‘‘ສາຘຸ ສາຘຸ, ຕິສ຺ສ! ເອວຎ຺ເຫຕໍ, ຕິສ຺ສ, ໂຫຕິ. ຍຖາ ຕໍ ວິຎ຺ຎາເຓ ວິຄຕຣາຄສ຺ສ. ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ຕິສ຺ສ, ຣູປໍ ນິຈ຺ຈໍ ວາ ອນິຈ຺ຈໍ ວາ’’ຕິ? ‘‘ອນິຈ຺ຈໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ເວທນາ … ສຎ຺ຎາ… ສງ຺ຂາຣາ… ວິຎ຺ຎາຓໍ ນິຈ຺ຈໍ ວາ ອນິຈ຺ຈໍ ວາ’’ຕິ? ‘‘ອນິຈ຺ຈໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ຕສ຺ມາຕິຫ…ເປ… ເອວໍ ປສ຺ສໍ…ເປ… ນາປຣໍ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕາຍາຕິ ປຊານາຕີ’’ຕິ.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຕິສ຺ສ, ທ຺ເວ ປຸຣິສາ – ເອໂກ ປຸຣິໂສ ອມຄ຺ຄກຸສໂລ, ເອໂກ ປຸຣິໂສ ມຄ຺ຄກຸສໂລ. ຕເມນໍ ໂສ ອມຄ຺ຄກຸສໂລ ປຸຣິໂສ ອມຸໍ ມຄ຺ຄກຸສລໍ ປຸຣິສໍ ມຄ຺ຄໍ ປຸຈ຺ເຉຍ຺ຍ. ໂສ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘ເອຫິ, ໂຠ ປຸຣິສ, ອຍໍ ມຄ຺ໂຄ. ເຕນ ມຸຫຸຕ຺ຕໍ ຄຈ຺ຉ. ເຕນ ມຸຫຸຕ຺ຕໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ທກ຺ຂິສ຺ສສິ ທ຺ເວຘາປຖໍ, ຕຕ຺ຖ ວາມໍ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ທກ຺ຂິຓໍ ຄຓ຺ຫາຫິ. ເຕນ ມຸຫຸຕ຺ຕໍ ຄຈ຺ຉ. ເຕນ ມຸຫຸຕ຺ຕໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ທກ຺ຂິສ຺ສສິ ຕິພ຺ພໍ ວນສຓ຺ຑໍ. ເຕນ ມຸຫຸຕ຺ຕໍ ຄຈ຺ຉ. ເຕນ ມຸຫຸຕ຺ຕໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ທກ຺ຂິສ຺ສສິ ມຫນ຺ຕໍ ນິນ຺ນໍ ປລ຺ລລໍ. ເຕນ ມຸຫຸຕ຺ຕໍ ຄຈ຺ຉ. ເຕນ ມຸຫຸຕ຺ຕໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ທກ຺ຂິສ຺ສສິ ໂສພ຺ຠໍ ປປາຕໍ. ເຕນ ມຸຫຸຕ຺ຕໍ ຄຈ຺ຉ. ເຕນ ມຸຫຸຕ຺ຕໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ທກ຺ຂິສ຺ສສິ ສມໍ ຠູມິຠາຄໍ ຣມຓີຍ’’’ນ຺ຕິ.

‘‘ອຸປມາ ໂຂ ມ຺ຍາຍໍ, ຕິສ຺ສ, ກຕາ ອຕ຺ຖສ຺ສ ວິຎ຺ຎາປນາຍ. ອຍໍ ເຈເວຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ – ‘ປຸຣິໂສ ອມຄ຺ຄກຸສໂລ’ຕິ ໂຂ, ຕິສ຺ສ, ປຸຖຸຊ຺ຊນສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ‘ປຸຣິໂສ ມຄ຺ຄກຸສໂລ’ຕິ ໂຂ, ຕິສ຺ສ, ຕຖາຄຕສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ ອຣຫໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ. ‘ທ຺ເວຘາປໂຖ’ຕິ ໂຂ, ຕິສ຺ສ, ວິຈິກິຈ຺ຉາເຍຕໍ ອຘິວຈນໍ. ‘ວາໂມ ມຄ຺ໂຄ’ຕິ ໂຂ, ຕິສ຺ສ, ອຏ຺ຐງ຺ຄິກສ຺ເສຕໍ ມິຈ຺ຉາມຄ຺ຄສ຺ສ ອຘິວຈນໍ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິຍາ…ເປ… ມິຈ຺ຉາສມາຘິສ຺ສ. ‘ທກ຺ຂິໂຓ ມຄ຺ໂຄ’ຕິ ໂຂ, ຕິສ຺ສ, ອຣິຍສ຺ເສຕໍ ອຏ຺ຐງ຺ຄິກສ຺ສ ມຄ຺ຄສ຺ສ ອຘິວຈນໍ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິຍາ…ເປ… ສມ຺ມາສມາຘິສ຺ສ. ‘ຕິພ຺ໂພ ວນສຓ຺ໂຑ’ຕິ ໂຂ, ຕິສ຺ສ, ອວິຊ຺ຊາເຍຕໍ ອຘິວຈນໍ. ‘ມຫນ຺ຕໍ ນິນ຺ນໍ ປລ຺ລລ’ນ຺ຕິ ໂຂ, ຕິສ຺ສ, ກາມານເມຕໍ ອຘິວຈນໍ. ‘ໂສພ຺ໂຠ ປປາໂຕ’ຕິ ໂຂ, ຕິສ຺ສ, ໂກຘູປາຍາສສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ‘ສໂມ ຠູມິຠາໂຄ ຣມຓີໂຍ’ຕິ ໂຂ, ຕິສ຺ສ, ນິພ຺ພານສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ອຠິຣມ, ຕິສ຺ສ, ອຠິຣມ, ຕິສ຺ສ! ອຫໂມວາເທນ ອຫມນຸຄ຺ຄເຫນ ອຫມນຸສາສນິຍາ’’ຕິ [ອຫມາມິສຘມ຺ມານຸຄ຺ຄເຫນ ມໂມວາເທນ ມມານຸສາສນິຍາຕິ (ກ.)].

ອິທມໂວຈ ຠຄວາ. ອຕ຺ຕມໂນ ອາຍສ຺ມາ ຕິສ຺ໂສ ຠຄວໂຕ ຠາສິຕໍ ອຠິນນ຺ທີຕິ. ທຸຕິຍໍ.

໓. ຍມກສຸຕ຺ຕໍ

໘໕. ເອກໍ ສມຍໍ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຍມກສ຺ສ ນາມ ຠິກ຺ຂຸໂນ ເອວຣູປໍ ປາປກໍ ທິຏ຺ຐິຄຕໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ໂຫຕິ – ‘‘ຕຖາຫໍ ຠຄວຕາ ຘມ຺ມໍ ເທສິຕໍ ອາຊານາມິ, ຍຖາ ຂີຓາສໂວ ຠິກ຺ຂຸ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ອຸຈ຺ຉິຊ຺ຊຕິ ວິນສ຺ສຕິ, ນ ໂຫຕິ ປຣໍ ມຣຓາ’’ຕິ.

ອສ຺ໂສສຸໍ ໂຂ ສມ຺ພຫຸລາ ຠິກ຺ຂູ ຍມກສ຺ສ ກິຣ ນາມ ຠິກ຺ຂຸໂນ ເອວຣູປໍ ປາປກໍ ທິຏ຺ຐິຄຕໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ໂຫຕິ – ‘‘ຕຖາຫໍ ຠຄວຕາ ຘມ຺ມໍ ເທສິຕໍ ອາຊານາມິ, ຍຖາ ຂີຓາສໂວ ຠິກ຺ຂຸ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ອຸຈ຺ຉິຊ຺ຊຕິ ວິນສ຺ສຕິ, ນ ໂຫຕິ ປຣໍ ມຣຓາ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ເຍນາຍສ຺ມາ ຍມໂກ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມຕາ ຍມເກນ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ໂມທິໍສຸ. ສມ຺ໂມທນີຍໍ ກຖໍ ສາຣຓີຍໍ ວີຕິສາເຣຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນາ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ຍມກໍ ເອຕທໂວຈຸໍ –

‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ ເຕ, ອາວຸໂສ ຍມກ, ເອວຣູປໍ ປາປກໍ ທິຏ຺ຐິຄຕໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ – ‘ຕຖາຫໍ ຠຄວຕາ ຘມ຺ມໍ ເທສິຕໍ ອາຊານາມິ, ຍຖາ ຂີຓາສໂວ ຠິກ຺ຂຸ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ອຸຈ຺ຉິຊ຺ຊຕິ ວິນສ຺ສຕິ, ນ ໂຫຕິ ປຣໍ ມຣຓາ’’’ຕິ? ‘‘ເອວໍ ຂ຺ວາຫໍ, ອາວຸໂສ, ຠຄວຕາ ຘມ຺ມໍ ເທສິຕໍ ອາຊານາມິ – ‘ຂີຓາສໂວ ຠິກ຺ຂຸ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ອຸຈ຺ຉິຊ຺ຊຕິ ວິນສ຺ສຕິ, ນ ໂຫຕິ ປຣໍ ມຣຓາ’’’ຕິ.

‘‘ມາ, ອາວຸໂສ ຍມກ, ເອວໍ ອວຈ, ມາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອພ຺ຠາຈິກ຺ຂິ. ນ ຫິ ສາຘຸ ຠຄວໂຕ ອພ຺ຠາຈິກ຺ຂນໍ. ນ ຫິ ຠຄວາ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘ຂີຓາສໂວ ຠິກ຺ຂຸ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ອຸຈ຺ຉິຊ຺ຊຕິ ວິນສ຺ສຕິ, ນ ໂຫຕິ ປຣໍ ມຣຓາ’’’ຕິ. ເອວມ຺ປິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ຍມໂກ ເຕຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ວຸຈ຺ຈມາໂນ ຕເຖວ ຕໍ ປາປກໍ ທິຏ຺ຐິຄຕໍ ຖາມສາ ປຣາມາສາ ອຠິນິວິສ຺ສ ໂວຫຣຕິ – ‘‘ຕຖາຫໍ ຠຄວຕາ ຘມ຺ມໍ ເທສິຕໍ ອາຊານາມິ, ຍຖາ ຂີຓາສໂວ ຠິກ຺ຂຸ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ອຸຈ຺ຉິຊ຺ຊຕິ ວິນສ຺ສຕິ, ນ ໂຫຕິ ປຣໍ ມຣຓາ’’ຕິ.

ຍໂຕ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ນາສກ຺ຂິໍສຸ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ຍມກໍ ເອຕສ຺ມາ ປາປກາ ທິຏ຺ຐິຄຕາ ວິເວເຈຕຸໍ, ອຖ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ເຍນາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ສາຣິປຸຕ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ຍມກສ຺ສ ນາມ, ອາວຸໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ເອວຣູປໍ ປາປກໍ ທິຏ຺ຐິຄຕໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ – ‘ຕຖາຫໍ ຠຄວຕາ ຘມ຺ມໍ ເທສິຕໍ ອາຊານາມິ ຍຖາ ຂີຓາສໂວ ຠິກ຺ຂຸ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ອຸຈ຺ຉິຊ຺ຊຕິ ວິນສ຺ສຕິ, ນ ໂຫຕິ ປຣໍ ມຣຓາ’ຕິ. ສາຘາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ເຍນ ຍມໂກ ຠິກ຺ຂຸ ເຕນຸປສງ຺ກມຕຸ ອນຸກມ຺ປໍ ອຸປາທາຍາ’’ຕິ. ອຘິວາເສສິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ຕຸຓ຺ຫີຠາເວນ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ສາຍນ຺ຫສມຍໍ ປຏິສລ຺ລານາ ວຸຏ຺ຐິໂຕ ເຍນາຍສ຺ມາ ຍມໂກ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມຕາ ຍມເກນ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ໂມທິ…ເປ… ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ຍມກໍ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ ເຕ, ອາວຸໂສ ຍມກ, ເອວຣູປໍ ປາປກໍ ທິຏ຺ຐິຄຕໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ – ‘ຕຖາຫໍ ຠຄວຕາ ຘມ຺ມໍ ເທສິຕໍ ອາຊານາມິ, ຍຖາ ຂີຓາສໂວ ຠິກ຺ຂຸ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ອຸຈ຺ຉິຊ຺ຊຕິ ວິນສ຺ສຕິ, ນ ໂຫຕິ ປຣໍ ມຣຓາ’’’ຕິ? ‘‘ເອວໍ ຂ຺ວາຫໍ, ອາວຸໂສ, ຠຄວຕາ ຘມ຺ມໍ ເທສິຕໍ ອາຊານາມິ, ຍຖາ ຂີຓາສໂວ ຠິກ຺ຂຸ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ອຸຈ຺ຉິຊ຺ຊຕິ ວິນສ຺ສຕິ, ນ ໂຫຕິ ປຣໍ ມຣຓາ’’ຕິ.

‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ອາວຸໂສ ຍມກ, ຣູປໍ ນິຈ຺ຈໍ ວາ ອນິຈ຺ຈໍ ວາ’’ຕິ? ‘‘ອນິຈ຺ຈໍ, ອາວຸໂສ’’. ‘‘ເວທນາ ນິຈ຺ຈາ… ສຎ຺ຎາ… ສງ຺ຂາຣາ… ວິຎ຺ຎາຓໍ ນິຈ຺ຈໍ ວາ ອນິຈ຺ຈໍ ວາ’’ຕິ? ‘‘ອນິຈ຺ຈໍ, ອາວຸໂສ’’. ຕສ຺ມາຕິຫ…ເປ… ເອວໍ ປສ຺ສໍ…ເປ… ນາປຣໍ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕາຍາຕິ ປຊານາຕີ’’ຕິ.

‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ອາວຸໂສ ຍມກ, ຣູປໍ ຕຖາຄໂຕຕິ ສມນຸປສ຺ສສີ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ອາວຸໂສ’’ … ‘‘ເວທນໍ ຕຖາຄໂຕຕິ ສມນຸປສ຺ສສີ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ອາວຸໂສ’’… ‘‘ສຎ຺ຎໍ… ສງ຺ຂາເຣ… ວິຎ຺ຎາຓໍ ຕຖາຄໂຕຕິ ສມນຸປສ຺ສສີ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ອາວຸໂສ’’.

‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ອາວຸໂສ ຍມກ, ຣູປສ຺ມິໍ ຕຖາຄໂຕຕິ ສມນຸປສ຺ສສີ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ອາວຸໂສ’’. ‘‘ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ຣູປາ ຕຖາຄໂຕຕິ ສມນຸປສ຺ສສີ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ອາວຸໂສ’’. ‘‘ເວທນາຍ… ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ເວທນາຍ…ເປ… ສຎ຺ຎາຍ… ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ສຎ຺ຎາຍ… ສງ຺ຂາເຣສຸ… ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ສງ຺ຂາເຣຫິ… ວິຎ຺ຎາຓສ຺ມິໍ ຕຖາຄໂຕຕິ ສມນຸປສ຺ສສີ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ອາວຸໂສ’’. ‘‘ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ວິຎ຺ຎາຓາ ຕຖາຄໂຕຕິ ສມນຸປສ຺ສສີ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ອາວຸໂສ’’.

‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ອາວຸໂສ ຍມກ, ຣູປໍ… ເວທນໍ… ສຎ຺ຎໍ… ສງ຺ຂາເຣ… ວິຎ຺ຎາຓໍ ຕຖາຄໂຕຕິ ສມນຸປສ຺ສສີ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ອາວຸໂສ’’.

‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ອາວຸໂສ ຍມກ, ອຍໍ ໂສ ອຣູປີ… ອເວທໂນ… ອສຎ຺ຎີ… ອສງ຺ຂາໂຣ… ອວິຎ຺ຎາໂຓ ຕຖາຄໂຕຕິ ສມນຸປສ຺ສສີ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ອາວຸໂສ’’. ‘‘ເອຕ຺ຖ ຈ ເຕ, ອາວຸໂສ ຍມກ, ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ສຈ຺ຈໂຕ ເຖຕໂຕ [ຕຖໂຕ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)] ຕຖາຄເຕ ອນຸປລພ຺ຠິຍມາເນ [ຕຖາຄເຕ ອນຸປລພ຺ຠມາເນ (?)], ກລ຺ລໍ ນຸ ເຕ ຕໍ ເວຍ຺ຍາກຣຓໍ – ‘ຕຖາຫໍ ຠຄວຕາ ຘມ຺ມໍ ເທສິຕໍ ອາຊານາມິ, ຍຖາ ຂີຓາສໂວ ຠິກ຺ຂຸ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ອຸຈ຺ຉິຊ຺ຊຕິ ວິນສ຺ສຕິ, ນ ໂຫຕິ ປຣໍ ມຣຓາ’’’ຕິ?

‘‘ອຫຸ ໂຂ ເມ ຕໍ, ອາວຸໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ປຸພ຺ເພ ອວິທ຺ທສຸໂນ ປາປກໍ ທິຏ຺ຐິຄຕໍ; ອິທຎ຺ຈ ປນາຍສ຺ມໂຕ ສາຣິປຸຕ຺ຕສ຺ສ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຕ຺ວາ ຕຎ຺ເຈວ ປາປກໍ ທິຏ຺ຐິຄຕໍ ປຫີນໍ, ຘມ຺ໂມ ຈ ເມ ອຠິສມິໂຕ’’ຕິ.

‘‘ສເຈ ຕໍ, ອາວຸໂສ ຍມກ, ເອວໍ ປຸຈ຺ເຉຍ຺ຍຸໍ – ‘ໂຍ ໂສ, ອາວຸໂສ ຍມກ, ຠິກ຺ຂຸ ອຣຫໍ ຂີຓາສໂວ ໂສ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ກິໍ ໂຫຕີ’ຕິ? ເອວໍ ປຸຏ຺ໂຐ ຕ຺ວໍ, ອາວຸໂສ ຍມກ, ກິນ຺ຕິ ພ຺ຍາກເຣຍ຺ຍາສີ’’ຕິ? ‘‘ສເຈ ມໍ, ອາວຸໂສ, ເອວໍ ປຸຈ຺ເຉຍ຺ຍຸໍ – ‘ໂຍ ໂສ, ອາວຸໂສ ຍມກ, ຠິກ຺ຂຸ ອຣຫໍ ຂີຓາສໂວ ໂສ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ກິໍ ໂຫຕີ’ຕິ? ເອວໍ ປຸຏ຺ໂຐຫໍ, ອາວຸໂສ, ເອວໍ ພ຺ຍາກເຣຍ຺ຍໍ – ‘ຣູປໍ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ອນິຈ຺ຈໍ. ຍທນິຈ຺ຈໍ ຕໍ ທຸກ຺ຂໍ; ຍໍ ທຸກ຺ຂໍ ຕໍ ນິຣຸທ຺ຘໍ ຕທຕ຺ຖງ຺ຄຕໍ. ເວທນາ… ສຎ຺ຎາ… ສງ຺ຂາຣາ… ວິຎ຺ຎາຓໍ ອນິຈ຺ຈໍ. ຍທນິຈ຺ຈໍ ຕໍ ທຸກ຺ຂໍ; ຍໍ ທຸກ຺ຂໍ ຕໍ ນິຣຸທ຺ຘໍ ຕທຕ຺ຖງ຺ຄຕ’ນ຺ຕິ. ເອວໍ ປຸຏ຺ໂຐຫໍ, ອາວຸໂສ, ເອວໍ ພ຺ຍາກເຣຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ.

‘‘ສາຘຸ ສາຘຸ, ອາວຸໂສ ຍມກ! ເຕນ ຫາວຸໂສ, ຍມກ, ອຸປມໍ ເຕ ກຣິສ຺ສາມິ ເອຕສ຺ເສວ ອຕ຺ຖສ຺ສ ຠິຍ຺ໂຍໂສມຕ຺ຕາຍ ຎາຓາຍ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ອາວຸໂສ ຍມກ, ຄຫປຕິ ວາ ຄຫປຕິປຸຕ຺ໂຕ ວາ ອຑ຺ໂຒ ມຫທ຺ຘໂນ ມຫາໂຠໂຄ; ໂສ ຈ ອາຣກ຺ຂສມ຺ປນ຺ໂນ. ຕສ຺ສ ໂກຈິເທວ ປຸຣິໂສ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍ ອນຕ຺ຖກາໂມ ອຫິຕກາໂມ ອໂຍຄກ຺ເຂມກາໂມ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປຕຸກາໂມ. ຕສ຺ສ ເອວມສ຺ສ – ‘ອຍໍ ໂຂ ຄຫປຕິ ວາ ຄຫປຕິປຸຕ຺ໂຕ ວາ ອຑ຺ໂຒ ມຫທ຺ຘໂນ ມຫາໂຠໂຄ; ໂສ ຈ ອາຣກ຺ຂສມ຺ປນ຺ໂນ; ນາຍໍ [ນ ຫາຍໍ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)] ສຸກໂຣ ປສຍ຺ຫ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປຕຸໍ. ຍໍນູນາຫໍ ອນຸປຂຊ຺ຊ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປຍ຺ຍ’ນ຺ຕິ. ໂສ ຕໍ ຄຫປຕິໍ ວາ ຄຫປຕິປຸຕ຺ຕໍ ວາ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘ອຸປຏ຺ຐເຫຍ຺ຍໍ ຕໍ, ຠນ຺ເຕ’ຕິ. ຕເມນໍ ໂສ ຄຫປຕິ ວາ ຄຫປຕິປຸຕ຺ໂຕ ວາ ອຸປຏ຺ຐາເປຍ຺ຍ. ໂສ ອຸປຏ຺ຐເຫຍ຺ຍ ປຸພ຺ພຸຏ຺ຐາຍີ ປຈ຺ຉານິປາຕີ ກິໍກາຣປຏິສ຺ສາວີ ມນາປຈາຣີ ປິຍວາທີ. ຕສ຺ສ ໂສ ຄຫປຕິ ວາ ຄຫປຕິປຸຕ຺ໂຕ ວາ ມິຕ຺ຕໂຕປິ ນໍ ສທ຺ທເຫຍ຺ຍ [ທເຫຍ຺ຍ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ. ກ.)]; ສຸຫຊ຺ຊໂຕປິ ນໍ ສທ຺ທເຫຍ຺ຍ; ຕສ຺ມິຎ຺ຈ ວິສ຺ສາສໍ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍ. ຍທາ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ຕສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ເອວມສ຺ສ – ‘ສໍວິສ຺ສຕ຺ໂຖ ໂຂ ມ຺ຍາຍໍ ຄຫປຕິ ວາ ຄຫປຕິປຸຕ຺ໂຕ ວາ’ຕິ, ອຖ ນໍ ຣໂຫຄຕໍ ວິທິຕ຺ວາ ຕິຓ຺ເຫນ ສຕ຺ເຖນ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປຍ຺ຍ.

‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ອາວຸໂສ ຍມກ, ຍທາ ຫິ ໂສ ປຸຣິໂສ ອມຸໍ ຄຫປຕິໍ ວາ ຄຫປຕິປຸຕ຺ຕໍ ວາ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອວໍ ອາຫ – ‘ອຸປຏ຺ຐເຫຍ຺ຍໍ ຕໍ, ຠນ຺ເຕ’ຕິ, ຕທາປິ ໂສ ວຘໂກວ. ວຘກຎ຺ຈ ປນ ສນ຺ຕໍ ນ ອຎ຺ຎາສິ – ‘ວຘໂກ ເມ’ຕິ. ຍທາປິ ໂສ ອຸປຏ຺ຐຫຕິ ປຸພ຺ພຸຏ຺ຐາຍີ ປຈ຺ຉານິປາຕີ ກິໍກາຣປຏິສ຺ສາວີ ມນາປຈາຣີ ປິຍວາທີ, ຕທາປິ ໂສ ວຘໂກວ. ວຘກຎ຺ຈ ປນ ສນ຺ຕໍ ນ ອຎ຺ຎາສິ – ‘ວຘໂກ ເມ’ຕິ. ຍທາປິ ນໍ ຣໂຫຄຕໍ ວິທິຕ຺ວາ ຕິຓ຺ເຫນ ສຕ຺ເຖນ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປຕິ, ຕທາປິ ໂສ ວຘໂກວ. ວຘກຎ຺ຈ ປນ ສນ຺ຕໍ ນ ອຎ຺ຎາສິ – ‘ວຘໂກ ເມ’’’ຕິ. ‘‘ເອວມາວຸໂສ’’ຕິ. ‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ອສ຺ສຸຕວາ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ອຣິຍານໍ ອທສ຺ສາວີ ອຣິຍຘມ຺ມສ຺ສ ອໂກວິໂທ ອຣິຍຘມ຺ເມ ອວິນີໂຕ, ສປ຺ປຸຣິສານໍ ອທສ຺ສາວີ ສປ຺ປຸຣິສຘມ຺ມສ຺ສ ອໂກວິໂທ ສປ຺ປຸຣິສຘມ຺ເມ ອວິນີໂຕ ຣູປໍ ອຕ຺ຕໂຕ ສມນຸປສ຺ສຕິ, ຣູປວນ຺ຕໍ ວາ ອຕ຺ຕານໍ; ອຕ຺ຕນິ ວາ ຣູປໍ, ຣູປສ຺ມິໍ ວາ ອຕ຺ຕານໍ. ເວທນໍ… ສຎ຺ຎໍ… ສງ຺ຂາເຣ… ວິຎ຺ຎາຓໍ ອຕ຺ຕໂຕ ສມນຸປສ຺ສຕິ, ວິຎ຺ຎາຓວນ຺ຕໍ ວາ ອຕ຺ຕານໍ; ອຕ຺ຕນິ ວາ ວິຎ຺ຎາຓໍ, ວິຎ຺ຎາຓສ຺ມິໍ ວາ ອຕ຺ຕານໍ’’.

‘‘ໂສ ອນິຈ຺ຈໍ ຣູປໍ ‘ອນິຈ຺ຈໍ ຣູປ’ນ຺ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ນປ຺ປຊານາຕິ. ອນິຈ຺ຈໍ ເວທນໍ ‘ອນິຈ຺ຈາ ເວທນາ’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ນປ຺ປຊານາຕິ. ອນິຈ຺ຈໍ ສຎ຺ຎໍ ‘ອນິຈ຺ຈາ ສຎ຺ຎາ’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ນປ຺ປຊານາຕິ. ອນິຈ຺ເຈ ສງ຺ຂາເຣ ‘ອນິຈ຺ຈາ ສງ຺ຂາຣາ’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ນປ຺ປຊານາຕິ. ອນິຈ຺ຈໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ‘ອນິຈ຺ຈໍ ວິຎ຺ຎາຓ’ນ຺ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ນປ຺ປຊານາຕິ.

‘‘ທຸກ຺ຂໍ ຣູປໍ ‘ທຸກ຺ຂໍ ຣູປ’ນ຺ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ນປ຺ປຊານາຕິ. ທຸກ຺ຂໍ ເວທນໍ… ທຸກ຺ຂໍ ສຎ຺ຎໍ… ທຸກ຺ເຂ ສງ຺ຂາເຣ… ທຸກ຺ຂໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ‘ທຸກ຺ຂໍ ວິຎ຺ຎາຓ’ນ຺ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ນປ຺ປຊານາຕິ.

‘‘ອນຕ຺ຕໍ ຣູປໍ ‘ອນຕ຺ຕາ ຣູປ’ນ຺ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ນປ຺ປຊານາຕິ. ອນຕ຺ຕໍ ເວທນໍ… ອນຕ຺ຕໍ ສຎ຺ຎໍ… ອນຕ຺ເຕ ສງ຺ຂາເຣ… ອນຕ຺ຕໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ‘ອນຕ຺ຕໍ ວິຎ຺ຎາຓ’ນ຺ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ນປ຺ປຊານາຕິ.

‘‘ສງ຺ຂຕໍ ຣູປໍ ‘ສງ຺ຂຕໍ ຣູປ’ນ຺ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ນປ຺ປຊານາຕິ. ສງ຺ຂຕໍ ເວທນໍ… ສງ຺ຂຕໍ ສຎ຺ຎໍ… ສງ຺ຂເຕ ສງ຺ຂາເຣ… ສງ຺ຂຕໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ‘ສງ຺ຂຕໍ ວິຎ຺ຎາຓ’ນ຺ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ນປ຺ປຊານາຕິ.

‘‘ວຘກໍ ຣູປໍ ‘ວຘກໍ ຣູປ’ນ຺ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ນປ຺ປຊານາຕິ. ວຘກໍ ເວທນໍ ‘ວຘກາ ເວທນາ’ຕິ… ວຘກໍ ສຎ຺ຎໍ ‘ວຘກາ ສຎ຺ຎາ’ຕິ… ວຘເກ ສງ຺ຂາເຣ ‘ວຘກາ ສງ຺ຂາຣາ’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ນປ຺ປຊານາຕິ. ວຘກໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ‘ວຘກໍ ວິຎ຺ຎາຓ’ນ຺ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ນປ຺ປຊານາຕິ.

‘‘ໂສ ຣູປໍ ອຸເປຕິ ອຸປາທິຍຕິ ອຘິຏ຺ຐາຕິ ‘ອຕ຺ຕາ ເມ’ຕິ. ເວທນໍ… ສຎ຺ຎໍ… ສງ຺ຂາເຣ… ວິຎ຺ຎາຓໍ ອຸເປຕິ ອຸປາທິຍຕິ ອຘິຏ຺ຐາຕິ ‘ອຕ຺ຕາ ເມ’ຕິ. ຕສ຺ສິເມ ປຎ຺ຈຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘາ ອຸເປຕາ ອຸປາທິນ຺ນາ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ອຫິຕາຍ ທຸກ຺ຂາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ.

‘‘ສຸຕວາ ຈ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ອຣິຍສາວໂກ ອຣິຍານໍ ທສ຺ສາວີ…ເປ… ສປ຺ປຸຣິສຘມ຺ເມ ສຸວິນີໂຕ ນ ຣູປໍ ອຕ຺ຕໂຕ ສມນຸປສ຺ສຕິ, ນ ຣູປວນ຺ຕໍ ອຕ຺ຕານໍ; ນ ອຕ຺ຕນິ ຣູປໍ, ນ ຣູປສ຺ມິໍ ອຕ຺ຕານໍ. ນ ເວທນໍ… ນ ສຎ຺ຎໍ… ນ ສງ຺ຂາເຣ… ນ ວິຎ຺ຎາຓໍ ອຕ຺ຕໂຕ ສມນຸປສ຺ສຕິ, ນ ວິຎ຺ຎາຓວນ຺ຕໍ ອຕ຺ຕານໍ; ນ ອຕ຺ຕນິ ວິຎ຺ຎາຓໍ, ນ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ມິໍ ອຕ຺ຕານໍ.

‘‘ໂສ ອນິຈ຺ຈໍ ຣູປໍ ‘ອນິຈ຺ຈໍ ຣູປ’ນ຺ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ. ອນິຈ຺ຈໍ ເວທນໍ … ອນິຈ຺ຈໍ ສຎ຺ຎໍ… ອນິຈ຺ເຈ ສງ຺ຂາເຣ … ອນິຈ຺ຈໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ‘ອນິຈ຺ຈໍ ວິຎ຺ຎາຓ’ນ຺ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ.

‘‘ທຸກ຺ຂໍ ຣູປໍ ‘ທຸກ຺ຂໍ ຣູປ’ນ຺ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ. ທຸກ຺ຂໍ ເວທນໍ… ທຸກ຺ຂໍ ສຎ຺ຎໍ… ທຸກ຺ເຂ ສງ຺ຂາເຣ… ທຸກ຺ຂໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ‘ທຸກ຺ຂໍ ວິຎ຺ຎາຓ’ນ຺ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ.

‘‘ອນຕ຺ຕໍ ຣູປໍ ‘ອນຕ຺ຕາ ຣູປ’ນ຺ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ. ອນຕ຺ຕໍ ເວທນໍ… ອນຕ຺ຕໍ ສຎ຺ຎໍ… ອນຕ຺ເຕ ສງ຺ຂາເຣ… ອນຕ຺ຕໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ‘ອນຕ຺ຕາ ວິຎ຺ຎາຓ’ນ຺ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ.

‘‘ສງ຺ຂຕໍ ຣູປໍ ‘ສງ຺ຂຕໍ ຣູປ’ນ຺ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ. ສງ຺ຂຕໍ ເວທນໍ… ສງ຺ຂຕໍ ສຎ຺ຎໍ… ສງ຺ຂເຕ ສງ຺ຂາເຣ… ສງ຺ຂຕໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ‘ສງ຺ຂຕໍ ວິຎ຺ຎາຓ’ນ຺ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ.

‘‘ວຘກໍ ຣູປໍ ‘ວຘກໍ ຣູປ’ນ຺ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ. ວຘກໍ ເວທນໍ… ວຘກໍ ສຎ຺ຎໍ… ວຘເກ ສງ຺ຂາເຣ ‘‘ວຘກາ ສງ຺ຂາຣາ’’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ. ວຘກໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ‘ວຘກໍ ວິຎ຺ຎາຓ’ນ຺ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ.

‘‘ໂສ ຣູປໍ ນ ອຸເປຕິ, ນ ອຸປາທິຍຕິ, ນາຘິຏ຺ຐາຕິ – ‘ອຕ຺ຕາ ເມ’ຕິ. ເວທນໍ… ສຎ຺ຎໍ… ສງ຺ຂາເຣ… ວິຎ຺ຎາຓໍ ນ ອຸເປຕິ, ນ ອຸປາທິຍຕິ, ນາຘິຏ຺ຐາຕິ – ‘ອຕ຺ຕາ ເມ’ຕິ. ຕສ຺ສິເມ ປຎ຺ຈຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘາ ອນຸເປຕາ ອນຸປາທິນ຺ນາ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕີ’’ຕິ. ‘‘ເອວເມຕໍ, ອາວຸໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ໂຫຕິ ເຍສໍ ອາຍສ຺ມນ຺ຕານໍ ຕາທິສາ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິໂນ ອນຸກມ຺ປກາ ອຕ຺ຖກາມາ ໂອວາທກາ ອນຸສາສກາ. ອິທຎ຺ຈ ປນ ເມ ອາຍສ຺ມໂຕ ສາຣິປຸຕ຺ຕສ຺ສ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຕ຺ວາ ອນຸປາທາຍ ອາສເວຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ຕຕິຍໍ.

໔. ອນຸຣາຘສຸຕ຺ຕໍ

໘໖. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ເວສາລິຍໍ ວິຫຣຕິ ມຫາວເນ ກູຏາຄາຣສາລາຍໍ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອາຍສ຺ມາ ອນຸຣາໂຘ ຠຄວໂຕ ອວິທູເຣ ອຣຎ຺ຎກຸຏິກາຍໍ ວິຫຣຕິ. ອຖ ໂຂ ສມ຺ພຫຸລາ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍາ ປຣິພ຺ພາຊກາ ເຍນ ອາຍສ຺ມາ ອນຸຣາໂຘ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມຕາ ອນຸຣາເຘນ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ໂມທິໍສຸ. ສມ຺ໂມທນີຍໍ ກຖໍ ສາຣຓີຍໍ ວີຕິສາເຣຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນາ ໂຂ ເຕ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍາ ປຣິພ຺ພາຊກາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອນຸຣາຘໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ໂຍ ໂສ, ອາວຸໂສ ອນຸຣາຘ, ຕຖາຄໂຕ ອຸຕ຺ຕມປຸຣິໂສ ປຣມປຸຣິໂສ ປຣມປຕ຺ຕິປຕ຺ໂຕ, ຕໍ ຕຖາຄໂຕ ອິເມສຸ ຈຕູສຸ ຐາເນສຸ ປຎ຺ຎາປຍມາໂນ ປຎ຺ຎາເປຕິ – ‘ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາ’ຕິ ວາ, ‘ນ ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາ’ຕິ ວາ, ‘ໂຫຕິ ຈ ນ ຈ ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາ’ຕິ ວາ, ‘ເນວ ໂຫຕິ ນ ນ ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາ’ຕິ ວາ’’ຕິ?

ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ອາຍສ຺ມາ ອນຸຣາໂຘ ເຕ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິເຍ ປຣິພ຺ພາຊເກ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ໂຍ ໂສ ອາວຸໂສ ຕຖາຄໂຕ ອຸຕ຺ຕມປຸຣິໂສ ປຣມປຸຣິໂສ ປຣມປຕ຺ຕິປຕ຺ໂຕ ຕໍ ຕຖາຄໂຕ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ອິເມຫິ ຈຕູຫິ ຐາເນຫິ ປຎ຺ຎາປຍມາໂນ ປຎ຺ຎາເປຕິ – ‘ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາ’ຕິ ວາ, ‘ນ ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາ’ຕິ ວາ, ‘ໂຫຕິ ຈ ນ ຈ ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາ’ຕິ ວາ, ‘ເນວ ໂຫຕິ ນ ນ ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາ’ຕິ ວາ’’ຕິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍາ ປຣິພ຺ພາຊກາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອນຸຣາຘໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ໂສ ຈາຍໍ ຠິກ຺ຂຸ ນໂວ ຠວິສ຺ສຕິ ອຈິຣປພ຺ພຊິໂຕ, ເຖໂຣ ວາ ປນ ພາໂລ ອພ຺ຍຕ຺ໂຕ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍາ ປຣິພ຺ພາຊກາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອນຸຣາຘໍ ນວວາເທນ ຈ ພາລວາເທນ ຈ ອປສາເທຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ປກ຺ກມິໍສຸ.

ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມໂຕ ອນຸຣາຘສ຺ສ ອຈິຣປກ຺ກນ຺ເຕສຸ ເຕສຸ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິເຍສຸ ປຣິພ຺ພາຊເກສຸ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ສເຈ ໂຂ ມໍ ເຕ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍາ ປຣິພ຺ພາຊກາ ອຸຕ຺ຕຣິໍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ເຉຍ຺ຍຸໍ. ກຖໍ ພ຺ຍາກຣມາໂນ ນຸ ຂ຺ວາຫໍ ເຕສໍ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍານໍ ປຣິພ຺ພາຊການໍ ວຸຕ຺ຕວາທີ ເຈວ ຠຄວໂຕ ອສ຺ສໍ, ນ ຈ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠູເຕນ ອພ຺ຠາຈິກ຺ເຂຍ຺ຍໍ, ຘມ຺ມສ຺ສ ຈານຸຘມ຺ມໍ ພ຺ຍາກເຣຍ຺ຍໍ, ນ ຈ ໂກຈິ ສຫຘມ຺ມິໂກ ວາທານຸວາໂທ ຄາຣຍ຺ຫໍ ຐານໍ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາ’’ຕິ?

ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອນຸຣາໂຘ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ…ເປ… ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອນຸຣາໂຘ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອິຘາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວໂຕ ອວິທູເຣ ອຣຎ຺ຎກຸຏິກາຍໍ ວິຫຣາມິ. ອຖ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ສມ຺ພຫຸລາ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍາ ປຣິພ຺ພາຊກາ ເຍນາຫໍ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ …ເປ… ມໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘ໂຍ ໂສ, ອາວຸໂສ ອນຸຣາຘ, ຕຖາຄໂຕ ອຸຕ຺ຕມປຸຣິໂສ ປຣມປຸຣິໂສ ປຣມປຕ຺ຕິປຕ຺ໂຕ ຕໍ ຕຖາຄໂຕ ອິເມສຸ ຈຕູສຸ ຐາເນສຸ ປຎ຺ຎາປຍມາໂນ ປຎ຺ຎາເປຕິ – ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາຕິ ວາ, ນ ໂຫຕິ… ໂຫຕິ ຈ ນ ຈ ໂຫຕິ, ເນວ ໂຫຕິ ນ ນ ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາຕິ ວາ’’’ຕິ?

ເອວໍ ວຸຕ຺ຕາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ເຕ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິເຍ ປຣິພ຺ພາຊເກ ເອຕທໂວຈໍ – ‘‘ໂຍ ໂສ, ອາວຸໂສ, ຕຖາຄໂຕ ອຸຕ຺ຕມປຸຣິໂສ ປຣມປຸຣິໂສ ປຣມປຕ຺ຕິປຕ຺ໂຕ, ຕໍ ຕຖາຄໂຕ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ອິເມຫິ ຈຕູຫິ ຐາເນຫິ ປຎ຺ຎາປຍມາໂນ ປຎ຺ຎາເປຕິ – ‘ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາ’ຕິ ວາ…ເປ… ‘ເນວ ໂຫຕິ ນ ນ ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາ’ຕິ ວາຕິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ຠນ຺ເຕ, ເຕ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍາ ປຣິພ຺ພາຊກາ ມໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘ໂສ ຈາຍໍ ຠິກ຺ຂຸ ນ ໂວ ຠວິສ຺ສຕິ ອຈິຣປພ຺ພຊິໂຕ ເຖໂຣ ວາ ປນ ພາໂລ ອພ຺ຍຕ຺ໂຕ’ຕິ. ອຖ ໂຂ ມໍ, ຠນ຺ເຕ, ເຕ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍາ ປຣິພ຺ພາຊກາ ນວວາເທນ ພາລວາເທນ ຈ ອປສາເທຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ປກ຺ກມິໍສຸ’’.

‘‘ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ອຈິຣປກ຺ກນ຺ເຕສຸ ເຕສຸ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິເຍສຸ ປຣິພ຺ພາຊເກສຸ ເອຕທໂຫສິ – ‘ສເຈ ໂຂ ມໍ ເຕ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍາ ປຣິພ຺ພາຊກາ ອຸຕ຺ຕຣິໍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ເຉຍ຺ຍຸໍ. ກຖໍ ພ຺ຍາກຣມາໂນ ນຸ ຂ຺ວາຫໍ ເຕສໍ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍານໍ ປຣິພ຺ພາຊການໍ ວຸຕ຺ຕວາທີ ເຈວ ຠຄວໂຕ ອສ຺ສໍ, ນ ຈ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠູເຕນ ອພ຺ຠາຈິກ຺ເຂຍ຺ຍໍ, ຘມ຺ມສ຺ສ ຈານຸຘມ຺ມໍ ພ຺ຍາກເຣຍ຺ຍໍ, ນ ຈ ໂກຈິ ສຫຘມ຺ມິໂກ ວາທານຸວາໂທ ຄາຣຍ຺ຫໍ ຐານໍ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາ’’’ຕິ?

‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ອນຸຣາຘ, ຣູປໍ ນິຈ຺ຈໍ ວາ ອນິຈ຺ຈໍ ວາ’’ຕິ? ‘‘ອນິຈ຺ຈໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ຍໍ ປນານິຈ຺ຈໍ ທຸກ຺ຂໍ ວາ ຕໍ ສຸຂໍ ວາ’’ຕິ? ‘‘ທຸກ຺ຂໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ຍໍ ປນານິຈ຺ຈໍ ທຸກ຺ຂໍ ວິປຣິຓາມຘມ຺ມໍ ກລ຺ລໍ ນຸ ຕໍ ສມນຸປສ຺ສິຕຸໍ – ‘ເອຕໍ ມມ, ເອໂສຫມສ຺ມິ, ເອໂສ ເມ ອຕ຺ຕາ’’’ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ເວທນາ… ສຎ຺ຎາ… ສງ຺ຂາຣາ… ວິຎ຺ຎາຓໍ ນິຈ຺ຈໍ ວາ ອນິຈ຺ຈໍ ວາ’’ຕິ? ‘‘ອນິຈ຺ຈໍ ຠນ຺ເຕ’’…ເປ… ຕສ຺ມາຕິຫ…ເປ… ເອວໍ ປສ຺ສໍ…ເປ… ນາປຣໍ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕາຍາຕິ ປຊານາຕິ’’.

‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ອນຸຣາຘ, ຣູປໍ ຕຖາຄໂຕຕິ ສມນຸປສ຺ສສີ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ເວທນໍ… ສຎ຺ຎໍ… ສງ຺ຂາເຣ… ວິຎ຺ຎາຓໍ ຕຖາຄໂຕຕິ ສມນຸປສ຺ສສີ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’.

‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ອນຸຣາຘ, ຣູປສ຺ມິໍ ຕຖາຄໂຕຕິ ສມນຸປສ຺ສສີ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ຣູປາ ຕຖາຄໂຕຕິ ສມນຸປສ຺ສສີ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ເວທນາຍ…ເປ… ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ເວທນາຍ…ເປ… ສຎ຺ຎາຍ… ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ສຎ຺ຎາຍ… ສງ຺ຂາເຣສຸ… ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ສງ຺ຂາເຣຫິ… ວິຎ຺ຎາຓສ຺ມິໍ… ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ວິຎ຺ຎາຓາ ຕຖາຄໂຕຕິ ສມນຸປສ຺ສສີ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’.

‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ອນຸຣາຘ, ຣູປໍ… ເວທນາ… ສຎ຺ຎາ… ສງ຺ຂາຣາ… ວິຎ຺ຎາຓໍ ຕຖາຄໂຕຕິ ສມນຸປສ຺ສສີ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’.

‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ອນຸຣາຘ, ອຍໍ ໂສ ອຣູປີ ອເວທໂນ ອສຎ຺ຎີ ອສງ຺ຂາໂຣ ອວິຎ຺ຎາໂຓ ຕຖາຄໂຕຕິ ສມນຸປສ຺ສສີ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’.

‘‘ເອຕ຺ຖ ຈ ເຕ, ອນຸຣາຘ, ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ສຈ຺ຈໂຕ ເຖຕໂຕ ຕຖາຄເຕ ອນຸປລພ຺ຠິຍມາເນ ກລ຺ລໍ ນຸ ເຕ ຕໍ ເວຍ຺ຍາກຣຓໍ – ‘ໂຍ ໂສ, ອາວຸໂສ, ຕຖາຄໂຕ ອຸຕ຺ຕມປຸຣິໂສ ປຣມປຸຣິໂສ ປຣມປຕ຺ຕິປຕ຺ໂຕ ຕໍ ຕຖາຄໂຕ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ອິເມຫິ ຈຕູຫິ ຐາເນຫິ ປຎ຺ຎາປຍມາໂນ ປຎ຺ຎາເປຕິ – ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາຕິ ວາ… ເນວ ໂຫຕິ ນ ນ ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາຕິ ວາ’’’ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’.

‘‘ສາຘຸ ສາຘຸ, ອນຸຣາຘ! ປຸພ຺ເພ ຈາຫໍ, ອນຸຣາຘ, ເອຕຣຫິ ຈ ທຸກ຺ຂຎ຺ເຈວ ປຎ຺ຎເປມິ, ທຸກ຺ຂສ຺ສ ຈ ນິໂຣຘ’’ນ຺ຕິ. ຈຕຸຕ຺ຖໍ.

໕. ວກ຺ກລິສຸຕ຺ຕໍ

໘໗. ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ຣາຊຄເຫ ວິຫຣຕິ ເວຬຸວເນ ກລນ຺ທກນິວາເປ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອາຍສ຺ມາ ວກ຺ກລິ ກຸມ຺ຠກາຣນິເວສເນ ວິຫຣຕິ ອາພາຘິໂກ ທຸກ຺ຂິໂຕ ພາຬ຺ຫຄິລາໂນ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ວກ຺ກລິ ອຸປຏ຺ຐາເກ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ເອຖ ຕຸມ຺ເຫ, ອາວຸໂສ, ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມຖ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ມມ ວຈເນນ ຠຄວໂຕ ປາເທ ສິຣສາ ວນ຺ທຖ – ‘ວກ຺ກລິ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂຸ ອາພາຘິໂກ ທຸກ຺ຂິໂຕ ພາຬ຺ຫຄິລາໂນ, ໂສ ຠຄວໂຕ ປາເທ ສິຣສາ ວນ຺ທຕີ’ຕິ. ເອວຎ຺ຈ ວເທຖ – ‘ສາຘຸ ກິຣ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ເຍນ ວກ຺ກລິ ຠິກ຺ຂຸ ເຕນຸປສງ຺ກມຕຸ; ອນຸກມ຺ປໍ ອຸປາທາຍາ’’’ຕິ. ‘‘ເອວມາວຸໂສ’’ຕິ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອາຍສ຺ມໂຕ ວກ຺ກລິສ຺ສ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນາ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ວກ຺ກລິ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂຸ ອາພາຘິໂກ ທຸກ຺ຂິໂຕ ພາຬ຺ຫຄິລາໂນ, ໂສ ຠຄວໂຕ ປາເທ ສິຣສາ ວນ຺ທຕິ; ເອວຎ຺ຈ ປນ ວເທຕິ – ‘ສາຘຸ ກິຣ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ເຍນ ວກ຺ກລິ ຠິກ຺ຂຸ ເຕນຸປສງ຺ກມຕຸ; ອນຸກມ຺ປໍ ອຸປາທາຍາ’’’ຕິ. ອຘິວາເສສິ ຠຄວາ ຕຸຓ຺ຫີຠາເວນ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ເຍນາຍສ຺ມາ ວກ຺ກລິ ເຕນຸປສງ຺ກມິ. ອທ຺ທສາ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ວກ຺ກລິ ຠຄວນ຺ຕໍ ທູຣໂຕວ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ. ທິສ຺ວານ ມຎ຺ຈເກ ສມໂຘສິ [ສມຎ຺ໂຈສິ (ສີ.), ສມຎ຺ໂຈປິ (ສ຺ຍາ. ກໍ.) ສໍ + ຘູ + ອີ = ສມໂຘສິ]. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ວກ຺ກລິໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອລໍ, ວກ຺ກລິ, ມາ ຕ຺ວໍ ມຎ຺ຈເກ ສມໂຘສິ. ສນ຺ຕິມານິ ອາສນານິ ປຎ຺ຎຕ຺ຕານິ; ຕຕ຺ຖາຫໍ ນິສີທິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ນິສີທິ ຠຄວາ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ. ນິສຊ຺ຊ ໂຂ ຠຄວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ວກ຺ກລິໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ກຈ຺ຈິ ເຕ, ວກ຺ກລິ, ຂມນີຍໍ, ກຈ຺ຈິ ຍາປນີຍໍ, ກຈ຺ຈິ ທຸກ຺ຂາ ເວທນາ ປຏິກ຺ກມນ຺ຕິ, ໂນ ອຠິກ຺ກມນ຺ຕິ; ປຏິກ຺ກໂມສານໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ໂນ ອຠິກ຺ກໂມ’’ຕິ? ‘‘ນ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຂມນີຍໍ, ນ ຍາປນີຍໍ; ພາຬ຺ຫາ ເມ ທຸກ຺ຂາ ເວທນາ ອຠິກ຺ກມນ຺ຕິ, ໂນ ປຏິກ຺ກມນ຺ຕິ; ອຠິກ຺ກໂມສານໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ໂນ ປຏິກ຺ກໂມ’’ຕິ. ‘‘ກຈ຺ຈິ ເຕ, ວກ຺ກລິ, ນ ກິຎ຺ຈິ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ, ນ ໂກຈິ ວິປ຺ປຏິສາໂຣ’’ຕິ? ‘‘ຕຄ຺ຆ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ອນປ຺ປກໍ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ, ອນປ຺ປໂກ ວິປ຺ປຏິສາໂຣ’’ຕິ. ‘‘ກຈ຺ຈິ ປນ ຕໍ, ວກ຺ກລິ, ອຕ຺ຕາ ສີລໂຕ ນ ອຸປວທຕີ’’ຕິ? ‘‘ນ ໂຂ ມໍ, ຠນ຺ເຕ, ອຕ຺ຕາ ສີລໂຕ ອຸປວທຕີ’’ຕິ. ‘‘ໂນ ເຈ ກິຣ ຕໍ, ວກ຺ກລິ, ອຕ຺ຕາ ສີລໂຕ ອຸປວທຕິ; ອຖ ກິຎ຺ຈ ເຕ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ໂກ ຈ ວິປ຺ປຏິສາໂຣ’’ຕິ? ‘‘ຈິຣປຏິກາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວນ຺ຕໍ ທສ຺ສນາຍ ອຸປສງ຺ກມິຕຸກາໂມ, ນຕ຺ຖິ ຈ ເມ ກາຍສ຺ມິໍ ຕາວຕິກາ ພລມຕ຺ຕາ, ຍາວຕາຫໍ [ຍາຫໍ (ສີ.), ຍາຍາຫໍ (ປີ.)] ຠຄວນ຺ຕໍ ທສ຺ສນາຍ ອຸປສງ຺ກເມຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ.

‘‘ອລໍ, ວກ຺ກລິ, ກິໍ ເຕ ອິມິນາ ປູຕິກາເຍນ ທິຏ຺ເຐນ? ໂຍ ໂຂ, ວກ຺ກລິ, ຘມ຺ມໍ ປສ຺ສຕິ ໂສ ມໍ ປສ຺ສຕິ; ໂຍ ມໍ ປສ຺ສຕິ ໂສ ຘມ຺ມໍ ປສ຺ສຕິ. ຘມ຺ມຎ຺ຫິ, ວກ຺ກລິ, ປສ຺ສນ຺ໂຕ ມໍ ປສ຺ສຕິ; ມໍ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ຘມ຺ມໍ ປສ຺ສຕິ.

‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ວກ຺ກລິ, ຣູປໍ ນິຈ຺ຈໍ ວາ ອນິຈ຺ຈໍ ວາ’’ຕິ? ‘‘ອນິຈ຺ຈໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ຍໍ ປນານິຈ຺ຈໍ ທຸກ຺ຂໍ ວາ ຕໍ ສຸຂໍ ວາ’’ຕິ? ‘‘ທຸກ຺ຂໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ຍໍ ປນານິຈ຺ຈໍ ທຸກ຺ຂໍ ວິປຣິຓາມຘມ຺ມໍ, ກລ຺ລໍ ນຸ ຕໍ ສມນຸປສ຺ສິຕຸໍ – ‘ເອຕໍ ມມ, ເອໂສຫມສ຺ມິ, ເອໂສ ເມ ອຕ຺ຕາ’’’ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ເວທນາ… ສຎ຺ຎາ… ສງ຺ຂາຣາ… ວິຎ຺ຎາຓໍ ນິຈ຺ຈໍ ວາ ອນິຈ຺ຈໍ ວາ’’ຕິ? ‘‘ອນິຈ຺ຈໍ, ຠນ຺ເຕ’’…ເປ… ເອໂສ ເມ ອຕ຺ຕາຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ຕສ຺ມາຕິຫ…ເປ… ເອວໍ ປສ຺ສໍ…ເປ… ນາປຣໍ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕາຍາຕິ ປຊານາຕີ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ວກ຺ກລິໍ ອິມິນາ ໂອວາເທນ ໂອວທິຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ເຍນ ຄິຊ຺ຌກູໂຏ ປພ຺ພໂຕ ເຕນ ປກ຺ກາມິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ວກ຺ກລິ ອຈິຣປກ຺ກນ຺ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ອຸປຏ຺ຐາເກ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ເອຖ ມໍ, ອາວຸໂສ, ມຎ຺ຈກໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ເຍນ ອິສິຄິລິປສ຺ສໍ ກາຬສິລາ ເຕນຸປສງ຺ກມຖ. ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ມາທິໂສ ອນ຺ຕຣຆເຣ ກາລໍ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ມຎ຺ເຎຍ຺ຍາ’’ຕິ? ‘‘ເອວມາວຸໂສ’’ຕິ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອາຍສ຺ມໂຕ ວກ຺ກລິສ຺ສ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ວກ຺ກລິໍ ມຎ຺ຈກໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ເຍນ ອິສິຄິລິປສ຺ສໍ ກາຬສິລາ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ຕຎ຺ຈ ຣຕ຺ຕິໍ ຕຎ຺ຈ ທິວາວເສສໍ ຄິຊ຺ຌກູເຏ ປພ຺ພເຕ ວິຫາສິ. ອຖ ໂຂ ທ຺ເວ ເທວຕາໂຍ ອຠິກ຺ກນ຺ຕາຍ ຣຕ຺ຕິຍາ ອຠິກ຺ກນ຺ຕວຓ຺ຓາ ເກວລກປ຺ປໍ ຄິຊ຺ຌກູຏໍ ໂອຠາເສຕ຺ວາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ…ເປ… ເອກມນ຺ຕໍ ອຏ຺ຐໍສຸ. ເອກມນ຺ຕໍ ຐິຕາ ໂຂ ເອກາ ເທວຕາ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ວກ຺ກລິ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂຸ ວິໂມກ຺ຂາຍ ເຈເຕຕີ’’ຕິ. ອປຣາ ເທວຕາ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ໂສ ຫິ ນູນ, ຠນ຺ເຕ, ສຸວິມຸຕ຺ໂຕ ວິມຸຈ຺ຈິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ອິທມໂວຈຸໍ ຕາ ເທວຕາໂຍ. ອິທໍ ວຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວນ຺ຕຣຘາຍິໍສຸ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ຕສ຺ສາ ຣຕ຺ຕິຍາ ອຈ຺ຈເຍນ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ເອຖ ຕຸມ຺ເຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ເຍນ ວກ຺ກລິ ຠິກ຺ຂຸ ເຕນຸປສງ຺ກມຖ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ວກ຺ກລິໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ເອວໍ ວເທຖ –

‘‘‘ສຸຓາວຸໂສ ຕ຺ວໍ, ວກ຺ກລິ, ຠຄວໂຕ ວຈນໍ ທ຺ວິນ຺ນຎ຺ຈ ເທວຕານໍ. ອິມໍ, ອາວຸໂສ, ຣຕ຺ຕິໍ ທ຺ເວ ເທວຕາໂຍ ອຠິກ຺ກນ຺ຕາຍ ຣຕ຺ຕິຍາ ອຠິກ຺ກນ຺ຕວຓ຺ຓາ ເກວລກປ຺ປໍ ຄິຊ຺ຌກູຏໍ ໂອຠາເສຕ຺ວາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ອຏ຺ຐໍສຸ. ເອກມນ຺ຕໍ ຐິຕາ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ເອກາ ເທວຕາ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ວກ຺ກລິ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂຸ ວິໂມກ຺ຂາຍ ເຈເຕຕີຕິ. ອປຣາ ເທວຕາ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ໂສ ຫິ ນູນ, ຠນ຺ເຕ, ສຸວິມຸຕ຺ໂຕ ວິມຸຈ຺ຈິສ຺ສຕີຕິ. ຠຄວາ ຈ ຕໍ, ອາວຸໂສ ວກ຺ກລິ, ເອວມາຫ – ມາ ຠາຍິ, ວກ຺ກລິ; ມາ ຠາຍິ, ວກ຺ກລິ! ອປາປກໍ ເຕ ມຣຓໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ອປາປິກາ ກາລກິຣິຍາ’’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ເຍນາຍສ຺ມາ ວກ຺ກລິ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ວກ຺ກລິໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ສຸຓາວຸໂສ ວກ຺ກລິ, ຠຄວໂຕ ວຈນໍ ທ຺ວິນ຺ນຎ຺ຈ ເທວຕານ’’ນ຺ຕິ.

ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ວກ຺ກລິ ອຸປຏ຺ຐາເກ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ເອຖ ມໍ, ອາວຸໂສ, ມຎ຺ຈກາ ໂອໂຣເປຖ. ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ມາທິໂສ ອຸຈ຺ເຈ ອາສເນ ນິສີທິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ສາສນໍ ໂສຕພ຺ພໍ ມຎ຺ເຎຍ຺ຍາ’’ຕິ! ‘‘ເອວມາວຸໂສ’’ຕິ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອາຍສ຺ມໂຕ ວກ຺ກລິສ຺ສ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ວກ຺ກລິໍ ມຎ຺ຈກາ ໂອໂຣເປສຸໍ. ‘‘ອິມໍ, ອາວຸໂສ, ຣຕ຺ຕິໍ ທ຺ເວ ເທວຕາໂຍ ອຠິກ຺ກນ຺ຕາຍ ຣຕ຺ຕິຍາ…ເປ… ເອກມນ຺ຕໍ ອຏ຺ຐໍສຸ. ເອກມນ຺ຕໍ ຐິຕາ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ເອກາ ເທວຕາ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘ວກ຺ກລິ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂຸ ວິໂມກ຺ຂາຍ ເຈເຕຕີ’ຕິ. ອປຣາ ເທວຕາ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘ໂສ ຫິ ນູນ, ຠນ຺ເຕ, ສຸວິມຸຕ຺ໂຕ ວິມຸຈ຺ຈິສ຺ສຕີ’ຕິ. ຠຄວາ ຈ ຕໍ, ອາວຸໂສ ວກ຺ກລິ, ເອວມາຫ – ‘ມາ ຠາຍິ, ວກ຺ກລິ; ມາ ຠາຍິ, ວກ຺ກລິ! ອປາປກໍ ເຕ ມຣຓໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ອປາປິກາ ກາລກິຣິຍາ’’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫາວຸໂສ, ມມ ວຈເນນ ຠຄວໂຕ ປາເທ ສິຣສາ ວນ຺ທຖ – ‘ວກ຺ກລິ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂຸ ອາພາຘິໂກ ທຸກ຺ຂິໂຕ ພາຬ຺ຫຄິລາໂນ. ໂສ ຠຄວໂຕ ປາເທ ສິຣສາ ວນ຺ທຕີ’ຕິ. ເອວຎ຺ຈ ວເທຖ – ‘ຣູປໍ ອນິຈ຺ຈໍ. ຕາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ນ ກງ຺ຂາມິ. ຍທນິຈ຺ຈໍ ຕໍ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ນ ວິຈິກິຈ຺ຉາມິ. ຍທນິຈ຺ຈໍ ທຸກ຺ຂໍ ວິປຣິຓາມຘມ຺ມໍ, ນຕ຺ຖິ ເມ ຕຕ຺ຖ ຉນ຺ໂທ ວາ ຣາໂຄ ວາ ເປມໍ ວາຕິ ນ ວິຈິກິຈ຺ຉາມິ. ເວທນາ ອນິຈ຺ຈາ. ຕາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ນ ກງ຺ຂາມິ. ຍທນິຈ຺ຈໍ ຕໍ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ນ ວິຈິກິຈ຺ຉາມິ. ຍທນິຈ຺ຈໍ ທຸກ຺ຂໍ ວິປຣິຓາມຘມ຺ມໍ, ນຕ຺ຖິ ເມ ຕຕ຺ຖ ຉນ຺ໂທ ວາ ຣາໂຄ ວາ ເປມໍ ວາຕິ ນ ວິຈິກິຈ຺ຉາມິ. ສຎ຺ຎາ… ສງ຺ຂາຣາ ອນິຈ຺ຈາ. ຕາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ນ ກງ຺ຂາມິ. ຍທນິຈ຺ຈໍ ຕໍ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ນ ວິຈິກິຈ຺ຉາມິ. ຍທນິຈ຺ຈໍ ທຸກ຺ຂໍ ວິປຣິຓາມຘມ຺ມໍ, ນຕ຺ຖິ ເມ ຕຕ຺ຖ ຉນ຺ໂທ ວາ ຣາໂຄ ວາ ເປມໍ ວາຕິ ນ ວິຈິກິຈ຺ຉາມິ. ວິຎ຺ຎາຓໍ ອນິຈ຺ຈໍ. ຕາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ນ ກງ຺ຂາມິ. ຍທນິຈ຺ຈໍ ຕໍ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ນ ວິຈິກິຈ຺ຉາມິ. ຍທນິຈ຺ຈໍ ທຸກ຺ຂໍ ວິປຣິຓາມຘມ຺ມໍ, ນຕ຺ຖິ ເມ ຕຕ຺ຖ ຉນ຺ໂທ ວາ ຣາໂຄ ວາ ເປມໍ ວາຕິ ນ ວິຈິກິຈ຺ຉາມີ’’’ຕິ. ‘‘ເອວມາວຸໂສ’’ຕິ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອາຍສ຺ມໂຕ ວກ຺ກລິສ຺ສ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ປກ຺ກມິໍສຸ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ວກ຺ກລິ ອຈິຣປກ຺ກນ຺ເຕສຸ ເຕສຸ ຠິກ຺ຂູສຸ ສຕ຺ຖໍ ອາຫເຣສິ.

ອຖ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນາ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ວກ຺ກລິ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂຸ ອາພາຘິໂກ ທຸກ຺ຂິໂຕ ພາຬ຺ຫຄິລາໂນ; ໂສ ຠຄວໂຕ ປາເທ ສິຣສາ ວນ຺ທຕິ; ເອວຎ຺ຈ ວເທຕິ – ‘ຣູປໍ ອນິຈ຺ຈໍ. ຕາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ນ ກງ຺ຂາມິ. ຍທນິຈ຺ຈໍ ຕໍ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ນ ວິຈິກິຈ຺ຉາມິ. ຍທນິຈ຺ຈໍ ທຸກ຺ຂໍ ວິປຣິຓາມຘມ຺ມໍ, ນຕ຺ຖິ ເມ ຕຕ຺ຖ ຉນ຺ໂທ ວາ ຣາໂຄ ວາ ເປມໍ ວາຕິ ນ ວິຈິກິຈ຺ຉາມິ. ເວທນາ… ສຎ຺ຎາ… ສງ຺ຂາຣາ … ວິຎ຺ຎາຓໍ ອນິຈ຺ຈໍ. ຕາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ນ ກງ຺ຂາມິ. ຍທນິຈ຺ຈໍ ຕໍ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ນ ວິຈິກິຈ຺ຉາມິ. ຍທນິຈ຺ຈໍ ທຸກ຺ຂໍ ວິປຣິຓາມຘມ຺ມໍ, ນຕ຺ຖິ ເມ ຕຕ຺ຖ ຉນ຺ໂທ ວາ ຣາໂຄ ວາ ເປມໍ ວາຕິ ນ ວິຈິກິຈ຺ຉາມີ’’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ອາຍາມ, ຠິກ຺ຂເວ, ເຍນ ອິສິຄິລິປສ຺ສໍ ກາຬສິລາ ເຕນຸປສງ຺ກມິສ຺ສາມ; ຍຕ຺ຖ ວກ຺ກລິນາ ກຸລປຸຕ຺ເຕນ ສຕ຺ຖມາຫຣິຕ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສຸໍ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ສມ຺ພຫຸເລຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ສທ຺ຘິໍ ເຍນ ອິສິຄິລິປສ຺ສໍ ກາຬສິລາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ. ອທ຺ທສາ ໂຂ ຠຄວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ວກ຺ກລິໍ ທູຣໂຕວ ມຎ຺ຈເກ ວິວຕ຺ຕກ຺ຂນ຺ຘໍ ເສມານໍ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຘູມາຍິຕຕ຺ຕໍ ຕິມິຣາຍິຕຕ຺ຕໍ ຄຈ຺ຉເຕວ ປຸຣິມໍ ທິສໍ, ຄຈ຺ຉຕິ ປຈ຺ຉິມໍ ທິສໍ, ຄຈ຺ຉຕິ ອຸຕ຺ຕຣໍ ທິສໍ, ຄຈ຺ຉຕິ ທກ຺ຂິຓໍ ທິສໍ, ຄຈ຺ຉຕິ ອຸທ຺ຘໍ ທິສໍ, ຄຈ຺ຉຕິ ອໂຘ ທິສໍ, ຄຈ຺ຉຕິ ອນຸທິສໍ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ປສ຺ສຖ ໂນ ຕຸມ຺ເຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕໍ ຘູມາຍິຕຕ຺ຕໍ ຕິມິຣາຍິຕຕ຺ຕໍ ຄຈ຺ຉເຕວ ປຸຣິມໍ ທິສໍ…ເປ… ຄຈ຺ຉຕິ ອນຸທິສ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ເອໂສ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ມາໂຣ ປາປິມາ ວກ຺ກລິສ຺ສ ກຸລປຸຕ຺ຕສ຺ສ ວິຎ຺ຎາຓໍ ສມນ຺ເວສຕິ [ສມນ຺ເນສຕິ (ກ. ສີ. ປີ.)] – ‘ກຕ຺ຖ ວກ຺ກລິສ຺ສ ກຸລປຸຕ຺ຕສ຺ສ ວິຎ຺ຎາຓໍ ປຕິຏ຺ຐິຕ’ນ຺ຕິ? ອປ຺ປຕິຏ຺ຐິເຕນ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ວິຎ຺ຎາເຓນ ວກ຺ກລິ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ປຣິນິພ຺ພຸໂຕ’’ຕິ. ປຎ຺ຈມໍ.

໖. ອສ຺ສຊິສຸຕ຺ຕໍ

໘໘. ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ຣາຊຄເຫ ວິຫຣຕິ ເວຬຸວເນ ກລນ຺ທກນິວາເປ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອາຍສ຺ມາ ອສ຺ສຊິ ກສ຺ສປກາຣາເມ ວິຫຣຕິ ອາພາຘິໂກ ທຸກ຺ຂິໂຕ ພາຬ຺ຫຄິລາໂນ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອສ຺ສຊິ ອຸປຏ຺ຐາເກ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ເອຖ ຕຸມ຺ເຫ, ອາວຸໂສ, ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມຖ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ມມ ວຈເນນ ຠຄວໂຕ ປາເທ ສິຣສາ ວນ຺ທຖ – ‘ອສ຺ສຊິ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂຸ ອາພາຘິໂກ ທຸກ຺ຂິໂຕ ພາຬ຺ຫຄິລາໂນ. ໂສ ຠຄວໂຕ ປາເທ ສິຣສາ ວນ຺ທຕີ’ຕິ. ເອວຎ຺ຈ ວເທຖ – ‘ສາຘຸ ກິຣ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ເຍນ ອສ຺ສຊິ ຠິກ຺ຂຸ ເຕນຸປສງ຺ກມຕຸ ອນຸກມ຺ປໍ ອຸປາທາຍາ’’’ຕິ. ‘‘ເອວມາວຸໂສ’’ຕິ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອາຍສ຺ມໂຕ ອສ຺ສຊິສ຺ສ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນາ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ອສ຺ສຊິ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂຸ ອາພາຘິໂກ…ເປ… ສາຘຸ ກິຣ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ເຍນ ອສ຺ສຊິ ຠິກ຺ຂຸ ເຕນຸປສງ຺ກມຕຸ ອນຸກມ຺ປໍ ອຸປາທາຍາ’’ຕິ. ອຘິວາເສສິ ຠຄວາ ຕຸຓ຺ຫີຠາເວນ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ສາຍນ຺ຫສມຍໍ ປຏິສລ຺ລານາ ວຸຏ຺ຐິໂຕ ເຍນາຍສ຺ມາ ອສ຺ສຊິ ເຕນຸປສງ຺ກມິ. ອທ຺ທສາ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອສ຺ສຊິ ຠຄວນ຺ຕໍ ທູຣໂຕວ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ. ທິສ຺ວານ ມຎ຺ຈເກ ສມໂຘສິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອສ຺ສຊິໍ [ອາຍສ຺ມໂຕ ອສ຺ສຊິສ຺ສ (ປີ. ກ.)] ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອລໍ, ອສ຺ສຊິ, ມາ ຕ຺ວໍ ມຎ຺ຈເກ ສມໂຘສິ. ສນ຺ຕິມານິ ອາສນານິ ປຎ຺ຎຕ຺ຕານິ, ຕຕ຺ຖາຫໍ ນິສີທິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ນິສີທິ ຠຄວາ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ. ນິສຊ຺ຊ ໂຂ ຠຄວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອສ຺ສຊິໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ກຈ຺ຈິ ເຕ, ອສ຺ສຊິ, ຂມນີຍໍ, ກຈ຺ຈິ ຍາປນີຍໍ…ເປ… ປຏິກ຺ກໂມສານໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ ໂນ ອຠິກ຺ກໂມ’’ຕິ?

‘‘ນ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຂມນີຍໍ…ເປ… ອຠິກ຺ກໂມສານໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ ໂນ ປຏິກ຺ກໂມ’’ຕິ. ‘‘ກຈ຺ຈິ ເຕ, ອສ຺ສຊິ, ນ ກິຎ຺ຈິ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ນ ໂກຈິ ວິປ຺ປຏິສາໂຣ’’ຕິ? ‘‘ຕຄ຺ຆ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ອນປ຺ປກໍ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ອນປ຺ປໂກ ວິປ຺ປຏິສາໂຣ’’ຕິ. ‘‘ກຈ຺ຈິ ປນ ຕໍ, ອສ຺ສຊິ, ອຕ຺ຕາ ສີລໂຕ ນ ອຸປວທຕີ’’ຕິ? ‘‘ນ ໂຂ ມໍ, ຠນ຺ເຕ, ອຕ຺ຕາ ສີລໂຕ ອຸປວທຕີ’’ຕິ. ‘‘ໂນ ເຈ ກິຣ ຕໍ, ອສ຺ສຊິ, ອຕ຺ຕາ ສີລໂຕ ອຸປວທຕິ, ອຖ ກິຎ຺ຈ ເຕ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ໂກ ຈ ວິປ຺ປຏິສາໂຣ’’ຕິ? ‘‘ປຸພ຺ເພ ຂ຺ວາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ເຄລຎ຺ເຎ ປສ຺ສມ຺ເຠຕ຺ວາ ປສ຺ສມ຺ເຠຕ຺ວາ ກາຍສງ຺ຂາເຣ ວິຫຣາມິ, ໂສຫໍ ສມາຘິໍ ນປ຺ປຏິລຠາມິ. ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຕໍ ສມາຘິໍ ອປ຺ປຏິລຠໂຕ ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ໂນ ຈສ຺ສາຫໍ ປຣິຫາຍາມີ’’’ຕິ. ‘‘ເຍ ເຕ, ອສ຺ສຊິ, ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ສມາຘິສາຣກາ ສມາຘິສາມຎ຺ຎາ ເຕສໍ ຕໍ ສມາຘິໍ ອປ຺ປຏິລຠຕໍ ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ໂນ ຈສ຺ສຸ ມຍໍ ປຣິຫາຍາມາ’’’ຕິ.

‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ອສ຺ສຊິ, ຣູປໍ ນິຈ຺ຈໍ ວາ ອນິຈ຺ຈໍ ວາ’’ຕິ? ‘‘ອນິຈ຺ຈໍ, ຠນ຺ເຕ’’…ເປ… ວິຎ຺ຎາຓໍ …ເປ… ຕສ຺ມາຕິຫ…ເປ… ເອວໍ ປສ຺ສໍ…ເປ… ນາປຣໍ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕາຍາຕິ ປຊານາຕີຕິ. ໂສ ສຸຂໍ ເຈ ເວທນໍ ເວທຍຕິ [ເວທິຍຕິ (ສີ. ປີ.)], ສາ ‘ອນິຈ຺ຈາ’ຕິ ປຊານາຕິ. ‘ອນຊ຺ໂຌສິຕາ’ຕິ ປຊານາຕິ. ‘ອນຠິນນ຺ທິຕາ’ຕິ ປຊານາຕິ. ທຸກ຺ຂໍ ເຈ ເວທນໍ ເວທຍຕິ, ສາ ‘ອນິຈ຺ຈາ’ຕິ ປຊານາຕິ. ‘ອນຊ຺ໂຌສິຕາ’ຕິ ປຊານາຕິ. ‘ອນຠິນນ຺ທິຕາ’ຕິ ປຊານາຕິ. ອທຸກ຺ຂມສຸຂໍ ເຈ ເວທນໍ ເວທຍຕິ, ສາ ‘ອນິຈ຺ຈາ’ຕິ ປຊານາຕິ…ເປ… ‘ອນຠິນນ຺ທິຕາ’ຕິ ປຊານາຕິ. ໂສ ສຸຂໍ ເຈ ເວທນໍ ເວທຍຕິ, ວິສໍຍຸຕ຺ໂຕ ນໍ ເວທຍຕິ; ທຸກ຺ຂໍ ເຈ ເວທນໍ ເວທຍຕິ, ວິສໍຍຸຕ຺ໂຕ ນໍ ເວທຍຕິ; ອທຸກ຺ຂມສຸຂໍ ເຈ ເວທນໍ ເວທຍຕິ, ວິສໍຍຸຕ຺ໂຕ ນໍ ເວທຍຕິ. ໂສ ກາຍປຣິຍນ຺ຕິກໍ ເຈ ເວທນໍ ເວທຍມາໂນ ‘ກາຍປຣິຍນ຺ຕິກໍ ເວທນໍ ເວທຍາມີ’ຕິ ປຊານາຕິ. ຊີວິຕປຣິຍນ຺ຕິກໍ ເຈ ເວທນໍ ເວທຍມາໂນ ‘ຊີວິຕປຣິຍນ຺ຕິກໍ ເວທນໍ ເວທຍາມີ’ຕິ ປຊານາຕິ. ‘ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ອຸທ຺ຘໍ ຊີວິຕປຣິຍາທານາ ອິເຘວ ສພ຺ພເວທຍິຕານິ ອນຠິນນ຺ທິຕານິ ສີຕີຠວິສ຺ສນ຺ຕີ’ຕິ ປຊານາຕິ.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ອສ຺ສຊິ, ເຕລຎ຺ຈ ປຏິຈ຺ຈ, ວຏ຺ຏິຎ຺ຈ ປຏິຈ຺ຈ, ເຕລປ຺ປທີໂປ ຌາເຍຍ຺ຍ; ຕສ຺ເສວ ເຕລສ຺ສ ຈ ວຏ຺ຏິຍາ ຈ ປຣິຍາທານາ ອນາຫາໂຣ ນິພ຺ພາເຍຍ຺ຍ. ເອວເມວ ໂຂ, ອສ຺ສຊິ, ຠິກ຺ຂຸ ກາຍປຣິຍນ຺ຕິກໍ ເວທນໍ ເວທຍມາໂນ ‘ກາຍປຣິຍນ຺ຕິກໍ ເວທນໍ ເວທຍາມີ’ຕິ ປຊານາຕິ. ຊີວິຕປຣິຍນ຺ຕິກໍ ເວທນໍ ເວທຍມາໂນ ‘ຊີວິຕປຣິຍນ຺ຕິກໍ ເວທນໍ ເວທຍາມີ’ຕິ ປຊານາຕິ. ‘ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ອຸທ຺ຘໍ ຊີວິຕປຣິຍາທານາ ອິເຘວ ສພ຺ພເວທຍິຕານິ ອນຠິນນ຺ທິຕານິ ສີຕີຠວິສ຺ສນ຺ຕີ’ຕິ ປຊານາຕີ’’ຕິ. ຉຏ຺ຐໍ.

໗. ເຂມກສຸຕ຺ຕໍ

໘໙. ເອກໍ ສມຍໍ ສມ຺ພຫຸລາ ເຖຣາ ຠິກ຺ຂູ ໂກສມ຺ພິຍໍ ວິຫຣນ຺ຕິ ໂຆສິຕາຣາເມ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອາຍສ຺ມາ ເຂມໂກ ພທຣິກາຣາເມ ວິຫຣຕິ ອາພາຘິໂກ ທຸກ຺ຂິໂຕ ພາຬ຺ຫຄິລາໂນ. ອຖ ໂຂ ເຖຣາ ຠິກ຺ຂູ ສາຍນ຺ຫສມຍໍ ປຏິສລ຺ລານາ ວຸຏ຺ຐິຕາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ທາສກໍ ອາມນ຺ເຕສຸໍ – ‘‘ເອຫິ ຕ຺ວໍ, ອາວຸໂສ ທາສກ, ເຍນ ເຂມໂກ ຠິກ຺ຂຸ ເຕນຸປສງ຺ກມ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເຂມກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ເອວໍ ວເທຫິ – ‘ເຖຣາ ຕໍ, ອາວຸໂສ ເຂມກ, ເອວມາຫໍສຸ – ກຈ຺ຈິ ເຕ, ອາວຸໂສ, ຂມນີຍໍ, ກຈ຺ຈິ ຍາປນີຍໍ, ກຈ຺ຈິ ທຸກ຺ຂາ ເວທນາ ປຏິກ຺ກມນ຺ຕິ ໂນ ອຠິກ຺ກມນ຺ຕິ, ປຏິກ຺ກໂມສານໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ ໂນ ອຠິກ຺ກໂມ’’’ຕິ? ‘‘ເອວມາວຸໂສ’’ຕິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ທາສໂກ ເຖຣານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ເຍນາຍສ຺ມາ ເຂມໂກ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ເຂມກໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ເຖຣາ ຕໍ, ອາວຸໂສ ເຂມກ, ເອວມາຫໍສຸ – ‘ກຈ຺ຈິ ເຕ, ອາວຸໂສ, ຂມນີຍໍ…ເປ… ໂນ ອຠິກ຺ກໂມ’’’ຕິ? ‘‘ນ ເມ, ອາວຸໂສ, ຂມນີຍໍ ນ ຍາປນີຍໍ…ເປ… ອຠິກ຺ກໂມສານໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ ໂນ ປຏິກ຺ກໂມ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ທາສໂກ ເຍນ ເຖຣາ ຠິກ຺ຂູ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເຖເຣ ຠິກ຺ຂູ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ເຂມໂກ, ອາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ເອວມາຫ – ‘ນ ເມ, ອາວຸໂສ, ຂມນີຍໍ…ເປ… ອຠິກ຺ກໂມສານໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ ໂນ ປຏິກ຺ກໂມ’’’ຕິ. ‘‘ເອຫິ ຕ຺ວໍ, ອາວຸໂສ ທາສກ, ເຍນ ເຂມໂກ ຠິກ຺ຂຸ ເຕນຸປສງ຺ກມ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເຂມກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ເອວໍ ວເທຫິ – ‘ເຖຣາ ຕໍ, ອາວຸໂສ ເຂມກ, ເອວມາຫໍສຸ – ປຎ຺ຈິເມ, ອາວຸໂສ, ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘາ ວຸຕ຺ຕາ ຠຄວຕາ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ຣູປຸປາທານກ຺ຂນ຺ໂຘ, ເວທນຸປາທານກ຺ຂນ຺ໂຘ, ສຎ຺ຎຸປາທານກ຺ຂນ຺ໂຘ, ສງ຺ຂາຣຸປາທານກ຺ຂນ຺ໂຘ, ວິຎ຺ຎາຓຸປາທານກ຺ຂນ຺ໂຘ. ອິເມສຸ ອາຍສ຺ມາ ເຂມໂກ ປຎ຺ຈສຸ ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ເຘສຸ ກິຎ຺ຈິ ອຕ຺ຕໍ ວາ ອຕ຺ຕນິຍໍ ວາ ສມນຸປສ຺ສຕີ’’’ຕິ?

‘‘ເອວມາວຸໂສ’’ຕິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ທາສໂກ ເຖຣານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ເຍນາຍສ຺ມາ ເຂມໂກ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ…ເປ… ເຖຣາ ຕໍ, ອາວຸໂສ ເຂມກ, ເອວມາຫໍສຸ – ‘‘ປຎ຺ຈິເມ, ອາວຸໂສ, ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘາ ວຸຕ຺ຕາ ຠຄວຕາ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ຣູປຸປາທານກ຺ຂນ຺ໂຘ…ເປ… ວິຎ຺ຎາຓຸປາທານກ຺ຂນ຺ໂຘ. ອິເມສຸ ອາຍສ຺ມາ ເຂມໂກ ປຎ຺ຈສຸ ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ເຘສຸ ກິຎ຺ຈິ ອຕ຺ຕໍ ວາ ອຕ຺ຕນິຍໍ ວາ ສມນຸປສ຺ສຕີ’’ຕິ? ‘‘ປຎ຺ຈິເມ, ອາວຸໂສ, ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘາ ວຸຕ຺ຕາ ຠຄວຕາ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ຣູປຸປາທານກ຺ຂນ຺ໂຘ…ເປ… ວິຎ຺ຎາຓຸປາທານກ຺ຂນ຺ໂຘ. ອິເມສຸ ຂ຺ວາຫໍ, ອາວຸໂສ, ປຎ຺ຈສຸ ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ເຘສຸ ນ ກິຎ຺ຈິ ອຕ຺ຕໍ ວາ ອຕ຺ຕນິຍໍ ວາ ສມນຸປສ຺ສາມີ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ທາສໂກ ເຍນ ເຖຣາ ຠິກ຺ຂູ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເຖເຣ ຠິກ຺ຂູ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ເຂມໂກ, ອາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ເອວມາຫ – ‘ປຎ຺ຈິເມ, ອາວຸໂສ, ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘາ ວຸຕ຺ຕາ ຠຄວຕາ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ຣູປຸປາທານກ຺ຂນ຺ໂຘ…ເປ… ວິຎ຺ຎາຓຸປາທານກ຺ຂນ຺ໂຘ. ອິເມສຸ ຂ຺ວາຫໍ, ອາວຸໂສ, ປຎ຺ຈສຸ ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ເຘສຸ ນ ກິຎ຺ຈິ ອຕ຺ຕໍ ວາ ອຕ຺ຕນິຍໍ ວາ ສມນຸປສ຺ສາມີ’’’ຕິ. ‘‘ເອຫິ ຕ຺ວໍ, ອາວຸໂສ ທາສກ, ເຍນ ເຂມໂກ ຠິກ຺ຂຸ ເຕນຸປສງ຺ກມ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເຂມກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ເອວໍ ວເທຫິ – ‘ເຖຣາ ຕໍ, ອາວຸໂສ ເຂມກ, ເອວມາຫໍສຸ – ປຎ຺ຈິເມ, ອາວຸໂສ, ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘາ ວຸຕ຺ຕາ ຠຄວຕາ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ຣູປຸປາທານກ຺ຂນ຺ໂຘ…ເປ… ວິຎ຺ຎາຓຸປາທານກ຺ຂນ຺ໂຘ. ໂນ ເຈ ກິຣາຍສ຺ມາ ເຂມໂກ ອິເມສຸ ປຎ຺ຈສຸ ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ເຘສຸ ກິຎ຺ຈິ ອຕ຺ຕໍ ວາ ອຕ຺ຕນິຍໍ ວາ ສມນຸປສ຺ສຕິ. ເຕນຫາຍສ຺ມາ ເຂມໂກ ອຣຫໍ ຂີຓາສໂວ’’’ຕິ.

‘‘ເອວມາວຸໂສ’’ຕິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ທາສໂກ ເຖຣານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ເຍນາຍສ຺ມາ ເຂມໂກ…ເປ… ເຖຣາ ຕໍ, ອາວຸໂສ ເຂມກ, ເອວມາຫໍສຸ – ‘‘ປຎ຺ຈິເມ, ອາວຸໂສ, ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘາ ວຸຕ຺ຕາ ຠຄວຕາ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ຣູປຸປາທານກ຺ຂນ຺ໂຘ…ເປ… ວິຎ຺ຎາຓຸປາທານກ຺ຂນ຺ໂຘ; ໂນ ເຈ ກິຣາຍສ຺ມາ ເຂມໂກ ອິເມສຸ ປຎ຺ຈສຸ ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ເຘສຸ ກິຎ຺ຈິ ອຕ຺ຕໍ ວາ ອຕ຺ຕນິຍໍ ວາ ສມນຸປສ຺ສຕິ, ເຕນຫາຍສ຺ມາ ເຂມໂກ ອຣຫໍ ຂີຓາສໂວ’’ຕິ. ‘‘ປຎ຺ຈິເມ, ອາວຸໂສ, ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘາ ວຸຕ຺ຕາ ຠຄວຕາ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ຣູປຸປາທານກ຺ຂນ຺ໂຘ…ເປ… ວິຎ຺ຎາຓຸປາທານກ຺ຂນ຺ໂຘ. ອິເມສຸ ຂ຺ວາຫໍ, ອາວຸໂສ, ປຎ຺ຈສຸ ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ເຘສຸ ນ ກິຎ຺ຈິ ອຕ຺ຕໍ ວາ ອຕ຺ຕນິຍໍ ວາ ສມນຸປສ຺ສາມິ, ນ ຈມ຺ຫິ ອຣຫໍ ຂີຓາສໂວ; ອປິ ຈ ເມ, ອາວຸໂສ, ປຎ຺ຈສຸ ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ເຘສຸ ‘ອສ຺ມີ’ຕິ ອຘິຄຕໍ, ‘ອຍມຫມສ຺ມີ’ຕິ ນ ຈ ສມນຸປສ຺ສາມີ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ທາສໂກ ເຍນ ເຖຣາ ຠິກ຺ຂູ…ເປ… ເຖເຣ ຠິກ຺ຂູ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ເຂມໂກ, ອາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ເອວມາຫ – ປຎ຺ຈິເມ, ອາວຸໂສ, ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘາ ວຸຕ຺ຕາ ຠຄວຕາ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ຣູປຸປາທານກ຺ຂນ຺ໂຘ…ເປ… ວິຎ຺ຎາຓຸປາທານກ຺ຂນ຺ໂຘ. ອິເມສຸ ຂ຺ວາຫໍ, ອາວຸໂສ, ປຎ຺ຈສຸ ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ເຘສຸ ນ ກິຎ຺ຈິ ອຕ຺ຕໍ ວາ ອຕ຺ຕນິຍໍ ວາ ສມນຸປສ຺ສາມິ, ນ ຈມ຺ຫິ ອຣຫໍ ຂີຓາສໂວ; ອປິ ຈ ເມ, ອາວຸໂສ, ປຎ຺ຈສຸ ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ເຘສຸ ‘ອສ຺ມີ’ຕິ ອຘິຄຕໍ, ‘ອຍມຫມສ຺ມີ’ຕິ ນ ຈ ສມນຸປສ຺ສາມີ’’ຕິ.

‘‘ເອຫິ ຕ຺ວໍ, ອາວຸໂສ ທາສກ, ເຍນ ເຂມໂກ ຠິກ຺ຂຸ ເຕນຸປສງ຺ກມ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເຂມກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ເອວໍ ວເທຫິ – ‘ເຖຣາ ຕໍ, ອາວຸໂສ ເຂມກ, ເອວມາຫໍສຸ – ຍເມຕໍ, ອາວຸໂສ ເຂມກ, ອສ຺ມີຕິ ວເທສິ, ກິເມຕໍ ອສ຺ມີຕິ ວເທສິ? ຣູປໍ ອສ຺ມີຕິ ວເທສິ, ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ຣູປາ ອສ຺ມີຕິ ວເທສິ, ເວທນໍ… ສຎ຺ຎໍ… ສງ຺ຂາເຣ… ວິຎ຺ຎາຓໍ ອສ຺ມີຕິ ວເທສິ, ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ວິຎ຺ຎາຓາ ອສ຺ມີຕິ ວເທສິ. ຍເມຕໍ, ອາວຸໂສ ເຂມກ, ອສ຺ມີຕິ ວເທສິ. ກິເມຕໍ ອສ຺ມີຕິ ວເທສີ’’’ຕິ?

‘‘ເອວມາວຸໂສ’’ຕິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ທາສໂກ ເຖຣານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ເຍນາຍສ຺ມາ ເຂມໂກ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ເຂມກໍ ເອຕທໂວຈ – ເຖຣາ ຕໍ, ອາວຸໂສ ເຂມກ, ເອວມາຫໍສຸ – ‘‘ຍເມຕໍ, ອາວຸໂສ ເຂມກ, ‘ອສ຺ມີ’ຕິ ວເທສິ, ກິເມຕໍ ‘ອສ຺ມີ’ຕິ ວເທສິ? ຣູປໍ ‘ອສ຺ມີ’ຕິ ວເທສິ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ຣູປາ ‘ອສ຺ມີ’ຕິ ວເທສິ? ເວທນໍ… ສຎ຺ຎໍ… ສງ຺ຂາເຣ… ວິຎ຺ຎາຓໍ ‘ອສ຺ມີ’ຕິ ວເທສິ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ວິຎ຺ຎາຓາ ‘ອສ຺ມີ’ຕິ ວເທສິ? ຍເມຕໍ, ອາວຸໂສ ເຂມກ, ‘ອສ຺ມີ’ຕິ ວເທສິ, ກິເມຕໍ ‘ອສ຺ມີ’ຕິ ວເທສິ’’ຕິ? ‘‘ອລໍ, ອາວຸໂສ ທາສກ, ກິໍ ອິມາຍ ສນ຺ຘາວນິກາຍ! ອາຫຣາວຸໂສ, ທຓ຺ຑໍ; ອຫເມວ ເຍນ ເຖຣາ ຠິກ຺ຂູ ເຕນຸປສງ຺ກມິສ຺ສາມີ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ເຂມໂກ ທຓ຺ຑໂມລຸພ຺ຠ ເຍນ ເຖຣາ ຠິກ຺ຂູ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເຖເຣຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ໂມທິ. ສມ຺ໂມທນີຍໍ ກຖໍ ສາຣຓີຍໍ ວີຕິສາເຣຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນໍ ໂຂ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ເຂມກໍ ເຖຣາ ຠິກ຺ຂູ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ຍເມຕໍ, ອາວຸໂສ ເຂມກ, ‘ອສ຺ມີ’ຕິ ວເທສິ, ກິເມຕໍ ‘ອສ຺ມີ’ຕິ ວເທສິ? ຣູປໍ ‘ອສ຺ມີ’ຕິ ວເທສິ, ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ຣູປາ ‘ອສ຺ມີ’ຕິ ວເທສິ? ເວທນໍ… ສຎ຺ຎໍ… ສງ຺ຂາເຣ… ວິຎ຺ຎາຓໍ ‘ອສ຺ມີ’ຕິ ວເທສິ, ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ວິຎ຺ຎາຓາ ‘ອສ຺ມີ’ຕິ ວເທສິ? ຍເມຕໍ, ອາວຸໂສ ເຂມກ, ‘ອສ຺ມີ’ຕິ ວເທສິ, ກິເມຕໍ ‘ອສ຺ມີ’ຕິ ວເທສີ’’ຕິ? ‘‘ນ ຂ຺ວາຫໍ, ອາວຸໂສ, ຣູປໍ ‘ອສ຺ມີ’ຕິ ວທາມິ; ນປິ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ຣູປາ ‘ອສ຺ມີ’ຕິ ວທາມິ. ນ ເວທນໍ… ນ ສຎ຺ຎໍ… ນ ສງ຺ຂາເຣ… ນ ວິຎ຺ຎາຓໍ ‘ອສ຺ມີ’ຕິ ວທາມິ; ນປິ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ວິຎ຺ຎາຓາ ‘ອສ຺ມີ’ຕິ ວທາມິ. ອປິ ຈ ເມ, ອາວຸໂສ, ປຎ຺ຈສຸ ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ເຘສຸ ‘ອສ຺ມີ’ຕິ ອຘິຄຕໍ ‘ອຍມຫມສ຺ມີ’ຕິ ນ ຈ ສມນຸປສ຺ສາມິ’’.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ອາວຸໂສ, ອຸປ຺ປລສ຺ສ ວາ ປທຸມສ຺ສ ວາ ປຸຓ຺ຑຣີກສ຺ສ ວາ ຄນ຺ໂຘ. ໂຍ ນຸ ໂຂ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘ປຕ຺ຕສ຺ສ ຄນ຺ໂຘ’ຕິ ວາ ‘ວຓ຺ຓສ຺ສ [ວຓ຺ຑສ຺ສ (ກຕ຺ຖຈິ)] ຄນ຺ໂຘ’ຕິ ວາ ‘ກິຎ຺ຊກ຺ຂສ຺ສ ຄນ຺ໂຘ’ຕິ ວາ ສມ຺ມາ ນຸ ໂຂ ໂສ ວທມາໂນ ວເທຍ຺ຍາ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ອາວຸໂສ’’. ‘‘ຍຖາ ກຖໍ, ປນາວຸໂສ, ສມ຺ມາ ພ຺ຍາກຣມາໂນ ພ຺ຍາກເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ? ‘‘‘ປຸປ຺ຜສ຺ສ ຄນ຺ໂຘ’ຕິ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ສມ຺ມາ ພ຺ຍາກຣມາໂນ ພ຺ຍາກເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ. ‘‘ເອວເມວ ຂ຺ວາຫໍ, ອາວຸໂສ, ນ ຣູປໍ ‘ອສ຺ມີ’ຕິ ວທາມິ, ນປິ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ຣູປາ ‘ອສ຺ມີ’ຕິ ວທາມິ. ນ ເວທນໍ… ນ ສຎ຺ຎໍ… ນ ສງ຺ຂາເຣ… ນ ວິຎ຺ຎາຓໍ ‘ອສ຺ມີ’ຕິ ວທາມິ, ນປິ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ວິຎ຺ຎາຓາ ‘ອສ຺ມີ’ຕິ ວທາມິ. ອປິ ຈ ເມ, ອາວຸໂສ, ປຎ຺ຈສຸ ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ເຘສຸ ‘ອສ຺ມີ’ຕິ ອຘິຄຕໍ ‘ອຍມຫມສ຺ມີ’ຕິ ນ ຈ ສມນຸປສ຺ສາມິ’’.

‘‘ກິຎ຺ຈາປິ, ອາວຸໂສ, ອຣິຍສາວກສ຺ສ ປຎ຺ໂຈຣມ຺ຠາຄິຍານິ ສໍໂຍຊນານິ ປຫີນານິ ຠວນ຺ຕິ, ອຖ ຂ຺ວສ຺ສ ໂຫຕິ – ‘ໂຍ ຈ ປຎ຺ຈສຸ ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ເຘສຸ ອນຸສຫຄໂຕ ອສ຺ມີຕິ ມາໂນ, ອສ຺ມີຕິ ຉນ຺ໂທ, ອສ຺ມີຕິ ອນຸສໂຍ ອສມູຫໂຕ. ໂສ ອປເຣນ ສມເຍນ ປຎ຺ຈສຸ ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ເຘສຸ ອຸທຍພ຺ພຍານຸປສ຺ສີ ວິຫຣຕິ – ອິຕິ ຣູປໍ, ອິຕິ ຣູປສ຺ສ ສມຸທໂຍ, ອິຕິ ຣູປສ຺ສ ອຕ຺ຖງ຺ຄໂມ; ອິຕິ ເວທນາ… ອິຕິ ສຎ຺ຎາ… ອິຕິ ສງ຺ຂາຣາ… ອິຕິ ວິຎ຺ຎາຓໍ, ອິຕິ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ສມຸທໂຍ, ອິຕິ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ອຕ຺ຖງ຺ຄໂມ’ຕິ. ຕສ຺ສິເມສຸ ປຎ຺ຈສຸ ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ເຘສຸ ອຸທຍພ຺ພຍານຸປສ຺ສິໂນ ວິຫຣໂຕ ໂຍປິສ຺ສ ໂຫຕິ ປຎ຺ຈສຸ ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ເຘສຸ ອນຸສຫຄໂຕ ‘ອສ຺ມີ’ຕິ, ມາໂນ ‘ອສ຺ມີ’ຕິ, ຉນ຺ໂທ ‘ອສ຺ມີ’ຕິ ອນຸສໂຍ ອສມູຫໂຕ, ໂສປິ ສມຸຄ຺ຆາຕໍ ຄຈ຺ຉຕິ.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ອາວຸໂສ, ວຕ຺ຖໍ ສໍກິລິຏ຺ຐໍ ມລຄ຺ຄຫິຕໍ. ຕເມນໍ ສາມິກາ ຣຊກສ຺ສ ອນຸປທຊ຺ຊຸໍ. ຕເມນໍ ຣຊໂກ ອູເສ ວາ ຂາເຣ ວາ ໂຄມເຍ ວາ ສມ຺ມທ຺ທິຕ຺ວາ ອຈ຺ເຉ ອຸທເກ ວິກ຺ຂາເລຕິ. ກິຎ຺ຈາປິ ຕໍ ໂຫຕິ ວຕ຺ຖໍ ປຣິສຸທ຺ຘໍ ປຣິໂຍທາຕໍ, ອຖ ຂ຺ວສ຺ສ ໂຫຕິ ເຍວ ອນຸສຫຄໂຕ ອູສຄນ຺ໂຘ ວາ ຂາຣຄນ຺ໂຘ ວາ ໂຄມຍຄນ຺ໂຘ ວາ ອສມູຫໂຕ. ຕເມນໍ ຣຊໂກ ສາມິການໍ ເທຕິ. ຕເມນໍ ສາມິກາ ຄນ຺ຘປຣິຠາວິເຕ ກຣຓ຺ຑເກ ນິກ຺ຂິປນ຺ຕິ. ໂຍປິສ຺ສ ໂຫຕິ ອນຸສຫຄໂຕ ອູສຄນ຺ໂຘ ວາ ຂາຣຄນ຺ໂຘ ວາ ໂຄມຍຄນ຺ໂຘ ວາ ອສມູຫໂຕ, ໂສປິ ສມຸຄ຺ຆາຕໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ເອວເມວ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ກິຎ຺ຈາປິ ອຣິຍສາວກສ຺ສ ປຎ຺ໂຈຣມ຺ຠາຄິຍານິ ສໍໂຍຊນານິ ປຫີນານິ ຠວນ຺ຕິ, ອຖ ຂ຺ວສ຺ສ ໂຫຕິ ເຍວ ປຎ຺ຈສຸ ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ເຘສຸ ອນຸສຫຄໂຕ ‘ອສ຺ມີ’ຕິ, ມາໂນ ‘ອສ຺ມີ’ຕິ, ຉນ຺ໂທ ‘ອສ຺ມີ’ຕິ ອນຸສໂຍ ອສມູຫໂຕ. ໂສ ອປເຣນ ສມເຍນ ປຎ຺ຈສຸ ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ເຘສຸ ອຸທຍພ຺ພຍານຸປສ຺ສີ ວິຫຣຕິ. ‘ອິຕິ ຣູປໍ, ອິຕິ ຣູປສ຺ສ ສມຸທໂຍ, ອິຕິ ຣູປສ຺ສ ອຕ຺ຖງ຺ຄໂມ; ອິຕິ ເວທນາ… ອິຕິ ສຎ຺ຎາ… ອິຕິ ສງ຺ຂາຣາ… ອິຕິ ວິຎ຺ຎາຓໍ, ອິຕິ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ສມຸທໂຍ, ອິຕິ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ອຕ຺ຖງ຺ຄໂມ’ຕິ. ຕສ຺ສ ອິເມສຸ ປຎ຺ຈສຸ ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ເຘສຸ ອຸທຍພ຺ພຍານຸປສ຺ສິໂນ ວິຫຣໂຕ ໂຍປິສ຺ສ ໂຫຕິ ປຎ຺ຈສຸ ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ເຘສຸ ອນຸສຫຄໂຕ ‘ອສ຺ມີ’ຕິ, ມາໂນ ‘ອສ຺ມີ’ຕິ, ຉນ຺ໂທ ‘ອສ຺ມີ’ຕິ ອນຸສໂຍ ອສມູຫໂຕ, ໂສປິ ສມຸຄ຺ຆາຕໍ ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ.

ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ເຖຣາ ຠິກ຺ຂູ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ເຂມກໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ນ ໂຂ [ນ ໂຂ ປນ (ກ.)] ມຍໍ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ເຂມກໍ ວິເຫສາເປຂາ ປຸຈ຺ຉິມ຺ຫ, ອປິ ຈາຍສ຺ມາ ເຂມໂກ ປໂຫສິ ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ສາສນໍ ວິຕ຺ຖາເຣນ ອາຈິກ຺ຂິຕຸໍ ເທເສຕຸໍ ປຎ຺ຎາເປຕຸໍ ປຏ຺ຐເປຕຸໍ ວິວຣິຕຸໍ ວິຠຊິຕຸໍ ອຸຕ຺ຕານີກາຕຸໍ. ຕຍິທໍ ອາຍສ຺ມຕາ ເຂມເກນ ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ສາສນໍ ວິຕ຺ຖາເຣນ ອາຈິກ຺ຂິຕໍ ເທສິຕໍ ປຎ຺ຎາປິຕໍ ປຏ຺ຐປິຕໍ ວິວຣິຕໍ ວິຠຊິຕໍ ອຸຕ຺ຕານີກຕ’’ນ຺ຕິ.

ອິທມໂວຈ ອາຍສ຺ມາ ເຂມໂກ. ອຕ຺ຕມນາ ເຖຣາ ຠິກ຺ຂູ ອາຍສ຺ມໂຕ ເຂມກສ຺ສ ຠາສິຕໍ ອຠິນນ຺ທຸໍ. ອິມສ຺ມິຎ຺ຈ ປນ ເວຍ຺ຍາກຣຓສ຺ມິໍ ຠຎ຺ຎມາເນ ສຏ຺ຐິມຕ຺ຕານໍ ເຖຣານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອນຸປາທາຍ ອາສເວຫິ ຈິຕ຺ຕານິ ວິມຸຈ຺ຈິໍສຸ, ອາຍສ຺ມໂຕ ເຂມກສ຺ສ ຈາຕິ. ສຕ຺ຕມໍ.

໘. ຉນ຺ນສຸຕ຺ຕໍ

໙໐. ເອກໍ ສມຍໍ ສມ຺ພຫຸລາ ເຖຣາ ຠິກ຺ຂູ ພາຣາຓສິຍໍ ວິຫຣນ຺ຕິ ອິສິປຕເນ ມິຄທາເຍ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ຉນ຺ໂນ ສາຍນ຺ຫສມຍໍ ປຏິສລ຺ລານາ ວຸຏ຺ຐິໂຕ ອວາປຸຣຓໍ [ອປາປຸຣຓໍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ.)] ອາທາຍ ວິຫາເຣນ ວິຫາຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເຖເຣ ຠິກ຺ຂູ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ໂອວທນ຺ຕຸ ມໍ ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ເຖຣາ, ອນຸສາສນ຺ຕຸ ມໍ ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ເຖຣາ, ກໂຣນ຺ຕຸ ເມ ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ເຖຣາ ຘມ຺ມິໍ ກຖໍ, ຍຖາຫໍ ຘມ຺ມໍ ປສ຺ເສຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ.

ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ເຖຣາ ຠິກ຺ຂູ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ຉນ຺ນໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ຣູປໍ ໂຂ, ອາວຸໂສ ຉນ຺ນ, ອນິຈ຺ຈໍ; ເວທນາ ອນິຈ຺ຈາ; ສຎ຺ຎາ ອນິຈ຺ຈາ; ສງ຺ຂາຣາ ອນິຈ຺ຈາ; ວິຎ຺ຎາຓໍ ອນິຈ຺ຈໍ. ຣູປໍ ອນຕ຺ຕາ; ເວທນາ… ສຎ຺ຎາ… ສງ຺ຂາຣາ… ວິຎ຺ຎາຓໍ ອນຕ຺ຕາ. ສພ຺ເພ ສງ຺ຂາຣາ ອນິຈ຺ຈາ; ສພ຺ເພ ຘມ຺ມາ ອນຕ຺ຕາ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມໂຕ ຉນ຺ນສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ມຍ຺ຫມ຺ປິ ໂຂ ເອຕໍ ເອວໍ [ມຍ຺ຫມ຺ປິ ໂຂ ເອວໍ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)] ໂຫຕິ – ‘ຣູປໍ ອນິຈ຺ຈໍ, ເວທນາ… ສຎ຺ຎາ… ສງ຺ຂາຣາ… ວິຎ຺ຎາຓໍ ອນິຈ຺ຈໍ; ຣູປໍ ອນຕ຺ຕາ, ເວທນາ … ສຎ຺ຎາ… ສງ຺ຂາຣາ… ວິຎ຺ຎາຓໍ ອນຕ຺ຕາ. ສພ຺ເພ ສງ຺ຂາຣາ ອນິຈ຺ຈາ, ສພ຺ເພ ຘມ຺ມາ ອນຕ຺ຕາ’ຕິ. ອຖ ຈ ປນ ເມ ສພ຺ພສງ຺ຂາຣສມເຖ ສພ຺ພູປຘິປຏິນິສ຺ສຄ຺ເຄ ຕຓ຺ຫາກ຺ຂເຍ ວິຣາເຄ ນິໂຣເຘ ນິພ຺ພາເນ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ປກ຺ຂນ຺ທຕິ ນປ຺ປສີທຕິ ນ ສນ຺ຕິຏ຺ຐຕິ ນາຘິມຸຈ຺ຈຕິ. ປຣິຕສ຺ສນາ ອຸປາທານໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ; ປຈ຺ຈຸທາວຕ຺ຕຕິ ມານສໍ – ‘ອຖ ໂກ ຈຣຫິ ເມ ອຕ຺ຕາ’ຕິ? ນ ໂຂ ປເນວໍ ຘມ຺ມໍ ປສ຺ສໂຕ ໂຫຕິ. ໂກ ນຸ ໂຂ ເມ ຕຖາ ຘມ຺ມໍ ເທເສຍ຺ຍ ຍຖາຫໍ ຘມ຺ມໍ ປສ຺ເສຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ.

ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມໂຕ ຉນ຺ນສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ອຍໍ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ໂກສມ຺ພິຍໍ ວິຫຣຕິ ໂຆສິຕາຣາເມ ສຕ຺ຖຸ ເຈວ ສໍວຓ຺ຓິໂຕ ສມ຺ຠາວິໂຕ ຈ ວິຎ຺ຎູນໍ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີນໍ, ປໂຫຕິ ຈ ເມ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ຕຖາ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕຸໍ ຍຖາຫໍ ຘມ຺ມໍ ປສ຺ເສຍ຺ຍໍ; ອຕ຺ຖິ ຈ ເມ ອາຍສ຺ມນ຺ເຕ ອານນ຺ເທ ຕາວຕິກາ ວິສ຺ສຏ຺ຐິ [ວິສ຺ສຕ຺ຖິ (?)]. ຍໍນູນາຫໍ ເຍນາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ເຕນຸປສງ຺ກເມຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ຉນ຺ໂນ ເສນາສນໍ ສໍສາເມຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ເຍນ ໂກສມ຺ພີ ໂຆສິຕາຣາໂມ ເຍນາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມຕາ ອານນ຺ເທນ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ໂມທິ…ເປ… ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ຉນ຺ໂນ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອານນ຺ທໍ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ເອກມິທາຫໍ, ອາວຸໂສ ອານນ຺ທ, ສມຍໍ ພາຣາຓສິຍໍ ວິຫຣາມິ ອິສິປຕເນ ມິຄທາເຍ. ອຖ ຂ຺ວາຫໍ, ອາວຸໂສ, ສາຍນ຺ຫສມຍໍ ປຏິສລ຺ລານາ ວຸຏ຺ຐິໂຕ ອວາປຸຣຓໍ ອາທາຍ ວິຫາເຣນ ວິຫາຣໍ ອຸປສງ຺ກມິໍ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເຖເຣ ຠິກ຺ຂູ ເອຕທໂວຈໍ – ‘ໂອວທນ຺ຕຸ ມໍ ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ເຖຣາ, ອນຸສາສນ຺ຕຸ ມໍ ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ເຖຣາ, ກໂຣນ຺ຕຸ ເມ ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ເຖຣາ ຘມ຺ມິໍ ກຖໍ ຍຖາຫໍ ຘມ຺ມໍ ປສ຺ເສຍ຺ຍ’ນ຺ຕິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ມໍ, ອາວຸໂສ, ເຖຣາ ຠິກ຺ຂູ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘ຣູປໍ ໂຂ, ອາວຸໂສ ຉນ຺ນ, ອນິຈ຺ຈໍ; ເວທນາ… ສຎ຺ຎາ… ສງ຺ຂາຣາ… ວິຎ຺ຎາຓໍ ອນິຈ຺ຈໍ; ຣູປໍ ອນຕ຺ຕາ…ເປ… ວິຎ຺ຎາຓໍ ອນຕ຺ຕາ. ສພ຺ເພ ສງ຺ຂາຣາ ອນິຈ຺ຈາ, ສພ຺ເພ ຘມ຺ມາ ອນຕ຺ຕາ’’’ຕິ.

‘‘ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ອາວຸໂສ, ເອຕທໂຫສິ – ‘ມຍ຺ຫມ຺ປິ ໂຂ ເອຕໍ ເອວໍ ໂຫຕິ – ຣູປໍ ອນິຈ຺ຈໍ…ເປ… ວິຎ຺ຎາຓໍ ອນິຈ຺ຈໍ, ຣູປໍ ອນຕ຺ຕາ, ເວທນາ… ສຎ຺ຎາ… ສງ຺ຂາຣາ… ວິຎ຺ຎາຓໍ ອນຕ຺ຕາ. ສພ຺ເພ ສງ຺ຂາຣາ ອນິຈ຺ຈາ, ສພ຺ເພ ຘມ຺ມາ ອນຕ຺ຕາ’ຕິ. ອຖ ຈ ປນ ເມ ສພ຺ພສງ຺ຂາຣສມເຖ ສພ຺ພູປຘິປຏິນິສ຺ສຄ຺ເຄ ຕຓ຺ຫາກ຺ຂເຍ ວິຣາເຄ ນິໂຣເຘ ນິພ຺ພາເນ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ປກ຺ຂນ຺ທຕິ ນປ຺ປສີທຕິ ນ ສນ຺ຕິຏ຺ຐຕິ ນາຘິມຸຈ຺ຈຕິ. ປຣິຕສ຺ສນາ ອຸປາທານໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ; ປຈ຺ຈຸທາວຕ຺ຕຕິ ມານສໍ – ‘ອຖ ໂກ ຈຣຫິ ເມ ອຕ຺ຕາ’ຕິ? ນ ໂຂ ປເນວໍ ຘມ຺ມໍ ປສ຺ສໂຕ ໂຫຕິ. ໂກ ນຸ ໂຂ ເມ ຕຖາ ຘມ຺ມໍ ເທເສຍ຺ຍ ຍຖາຫໍ ຘມ຺ມໍ ປສ຺ເສຍ຺ຍນ຺ຕິ!

‘‘ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ອາວຸໂສ, ເອຕທໂຫສິ – ‘ອຍໍ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ໂກສມ຺ພິຍໍ ວິຫຣຕິ ໂຆສິຕຣາເມ ສຕ຺ຖຸ ເຈວ ສໍວຓ຺ຓິໂຕ ສມ຺ຠາວິໂຕ ຈ ວິຎ຺ຎູນໍ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີນໍ, ປໂຫຕິ ຈ ເມ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ຕຖາ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕຸໍ ຍຖາຫໍ ຘມ຺ມໍ ປສ຺ເສຍ຺ຍໍ. ອຕ຺ຖິ ຈ ເມ ອາຍສ຺ມນ຺ເຕ ອານນ຺ເທ ຕາວຕິກາ ວິສ຺ສຏ຺ຐິ. ຍໍນູນາຫໍ ເຍນາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ເຕນຸປສງ຺ກເມຍ຺ຍ’ນ຺ຕິ. ໂອວທຕຸ ມໍ, ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ; ອນຸສາສຕຸ ມໍ, ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ; ກໂຣຕຸ ເມ, ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ຘມ຺ມິໍ ກຖໍ ຍຖາຫໍ ຘມ຺ມໍ ປສ຺ເສຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ.

‘‘ເອຕ຺ຕເກນປິ ມຍໍ ອາຍສ຺ມໂຕ ຉນ຺ນສ຺ສ ອຕ຺ຕມນາ ອປິ ນາມ ຕໍ [ອຕ຺ຕມນາ ອຠິຣທ຺ຘາ, ຕໍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ.)] ອາຍສ຺ມາ ຉນ຺ໂນ ອາວິ ອກາສິ ຂີລໍ ຉິນ຺ທິ [ປຠິນ຺ທິ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)]. ໂອທຫາວຸໂສ, ຉນ຺ນ, ໂສຕໍ; ຠພ຺ໂພສິ [ຠພ຺ໂພ ຕ຺ວໍ (ກ.)] ຘມ຺ມໍ ວິຎ຺ຎາຕຸ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມໂຕ ຉນ຺ນສ຺ສ ຕາວຕເກເນວ [ຕາວເທວ (ສີ.)] ອຸຬາຣໍ ປີຕິປາໂມຊ຺ຊໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ – ‘‘ຠພ຺ໂພ ກິຣສ຺ມິ ຘມ຺ມໍ ວິຎ຺ຎາຕຸ’’ນ຺ຕິ.

‘‘ສມ຺ມຸຂາ ເມຕໍ, ອາວຸໂສ ຉນ຺ນ, ຠຄວໂຕ ສຸຕໍ, ສມ຺ມຸຂາ ຈ ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ ກຈ຺ຈານໂຄຕ຺ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ໂອວທນ຺ຕສ຺ສ – ທ຺ວຍນິສ຺ສິໂຕ ຂ຺ວາຍໍ, ກຈ຺ຈານ, ໂລໂກ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ອຕ຺ຖິຕຎ຺ເຈວ ນຕ຺ຖິຕຎ຺ຈ. ໂລກສມຸທຍໍ ໂຂ, ກຈ຺ຈານ, ຍຖາຠູຕໍ ສມ຺ມປ຺ປຎ຺ຎາຍ ປສ຺ສໂຕ ຍາ ໂລເກ ນຕ຺ຖິຕາ, ສາ ນ ໂຫຕິ. ໂລກນິໂຣຘໍ ໂຂ, ກຈ຺ຈານ, ຍຖາຠູຕໍ ສມ຺ມປ຺ປຎ຺ຎາຍ ປສ຺ສໂຕ ຍາ ໂລເກ ອຕ຺ຖິຕາ, ສາ ນ ໂຫຕິ. ອຸປຍຸປາທານາຠິນິເວສວິນິພນ຺ໂຘ ຂ຺ວາຍໍ, ກຈ຺ຈານ, ໂລໂກ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ຕໍ ຈາຍໍ ອຸປຍຸປາທານໍ ເຈຕໂສ ອຘິຏ຺ຐານາຠິນິເວສານຸສຍໍ ນ ອຸເປຕິ ນ ອຸປາທິຍຕິ ນາຘິຏ຺ຐາຕິ ‘ອຕ຺ຕາ ເມ’ຕິ. ທຸກ຺ຂເມວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ທຸກ຺ຂໍ ນິຣຸຊ຺ຌມານໍ ນິຣຸຊ຺ຌຕີຕິ ນ ກງ຺ຂຕິ ນ ວິຈິກິຈ຺ຉຕິ. ອປຣປ຺ປຈ຺ຈຍາ ຎາຓເມວສ຺ສ ເອຕ຺ຖ ໂຫຕິ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ໂຂ, ກຈ຺ຈານ, ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ໂຫຕິ. ສພ຺ພມຕ຺ຖີຕິ ໂຂ, ກຈ຺ຈານ, ອຍເມໂກ ອນ຺ໂຕ. ສພ຺ພໍ ນຕ຺ຖີຕິ ອຍໍ ທຸຕິໂຍ ອນ຺ໂຕ. ເອເຕ ເຕ, ກຈ຺ຈານ, ອຸໂຠ ອນ຺ເຕ ອນຸປຄມ຺ມ ມຊ຺ເຌນ ຕຖາຄໂຕ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ – ອວິຊ຺ຊາປຈ຺ຈຍາ ສງ຺ຂາຣາ; ສງ຺ຂາຣປຈ຺ຈຍາ ວິຎ຺ຎາຓໍ…ເປ… ເອວເມຕສ຺ສ ເກວລສ຺ສ ທຸກ຺ຂກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ສມຸທໂຍ ໂຫຕິ. ອວິຊ຺ຊາຍ ຕ຺ເວວ ອເສສວິຣາຄນິໂຣຘາ ສງ຺ຂາຣນິໂຣໂຘ…ເປ… ເອວເມຕສ຺ສ ເກວລສ຺ສ ທຸກ຺ຂກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ນິໂຣໂຘ ໂຫຕີ’’ຕິ.

‘‘ເອວເມຕໍ, ອາວຸໂສ ອານນ຺ທ, ໂຫຕິ ເຍສໍ ອາຍສ຺ມນ຺ຕານໍ ຕາທິສາ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣໂຍ ອນຸກມ຺ປກາ ອຕ຺ຖກາມາ ໂອວາທກາ ອນຸສາສກາ. ອິທຎ຺ຈ ປນ ເມ ອາຍສ຺ມໂຕ ອານນ຺ທສ຺ສ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຕ຺ວາ ຘມ຺ໂມ ອຠິສມິໂຕ’’ຕິ. ອຏ຺ຐມໍ.

໙. ຣາຫຸລສຸຕ຺ຕໍ

໙໑. ສາວຕ຺ຖິນິທານໍ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ຣາຫຸໂລ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ…ເປ… ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ຣາຫຸໂລ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ກຖໍ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ຊານໂຕ ກຖໍ ປສ຺ສໂຕ ອິມສ຺ມິຎ຺ຈ ສວິຎ຺ຎາຓເກ ກາເຍ ພຫິທ຺ຘາ ຈ ສພ຺ພນິມິຕ຺ເຕສຸ ອຫງ຺ກາຣມມງ຺ກາຣມານານຸສຍາ ນ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ?

‘‘ຍໍ ກິຎ຺ຈິ, ຣາຫຸລ, ຣູປໍ ອຕີຕານາຄຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ວາ ພຫິທ຺ຘາ ວາ ໂອຬາຣິກໍ ວາ ສຸຂຸມໍ ວາ ຫີນໍ ວາ ປຓີຕໍ ວາ ຍໍ ທູເຣ ສນ຺ຕິເກ ວາ, ສພ຺ພໍ ຣູປໍ ‘ເນຕໍ ມມ, ເນໂສຫມສ຺ມິ, ນ ເມໂສ ອຕ຺ຕາ’ຕິ ເອວເມຕໍ ຍຖາຠູຕໍ ສມ຺ມປ຺ປຎ຺ຎາຍ ປສ຺ສຕິ. ຍາ ກາຈິ ເວທນາ … ຍາ ກາຈິ ສຎ຺ຎາ… ເຍ ເກຈິ ສງ຺ຂາຣາ… ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ວິຎ຺ຎາຓໍ ອຕີຕານາຄຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ວາ ພຫິທ຺ຘາ ວາ…ເປ… ສພ຺ພໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ‘ເນຕໍ ມມ, ເນໂສຫມສ຺ມິ, ນ ເມໂສ ອຕ຺ຕາ’ຕິ ເອວເມຕໍ ຍຖາຠູຕໍ ສມ຺ມປ຺ປຎ຺ຎາຍ ປສ຺ສຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ຣາຫຸລ, ຊານໂຕ ເອວໍ ປສ຺ສໂຕ ອິມສ຺ມິຎ຺ຈ ສວິຎ຺ຎາຓເກ ກາເຍ ພຫິທ຺ຘາ ຈ ສພ຺ພນິມິຕ຺ເຕສຸ ອຫງ຺ກາຣມມງ຺ກາຣມານານຸສຍາ ນ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ. ນວມໍ.

໑໐. ທຸຕິຍຣາຫຸລສຸຕ຺ຕໍ

໙໒. ສາວຕ຺ຖິນິທານໍ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ຣາຫຸໂລ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ກຖໍ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ຊານໂຕ ກຖໍ ປສ຺ສໂຕ ອິມສ຺ມິຎ຺ຈ ສວິຎ຺ຎາຓເກ ກາເຍ ພຫິທ຺ຘາ ຈ ສພ຺ພນິມິຕ຺ເຕສຸ ອຫງ຺ກາຣມມງ຺ກາຣມານາປຄຕໍ ມານສໍ ໂຫຕິ ວິຘາສມຕິກ຺ກນ຺ຕໍ ສນ຺ຕໍ ສຸວິມຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ຍໍ ກິຎ຺ຈິ, ຣາຫຸລ, ຣູປໍ ອຕີຕານາຄຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ວາ ພຫິທ຺ຘາ ວາ…ເປ… ຍໍ ທູເຣ ສນ຺ຕິເກ ວາ, ສພ຺ພໍ ຣູປໍ ‘ເນຕໍ ມມ, ເນໂສຫມສ຺ມິ, ນ ເມໂສ ອຕ຺ຕາ’ຕິ ເອວເມຕໍ ຍຖາຠູຕໍ ສມ຺ມປ຺ປຎ຺ຎາຍ ທິສ຺ວາ ອນຸປາທາ ວິມຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ. ຍາ ກາຈິ ເວທນາ… ຍາ ກາຈິ ສຎ຺ຎາ… ເຍ ເກຈິ ສງ຺ຂາຣາ… ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ວິຎ຺ຎາຓໍ ອຕີຕານາຄຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ວາ ພຫິທ຺ຘາ ວາ ໂອຬາຣິກໍ ວາ ສຸຂຸມໍ ວາ ຫີນໍ ວາ ປຓີຕໍ ວາ ຍໍ ທູເຣ ສນ຺ຕິເກ ວາ, ສພ຺ພໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ‘ເນຕໍ ມມ, ເນໂສຫມສ຺ມິ, ນ ເມໂສ ອຕ຺ຕາ’ຕິ ເອວເມຕໍ ຍຖາຠູຕໍ ສມ຺ມປ຺ປຎ຺ຎາຍ ທິສ຺ວາ ອນຸປາທາ ວິມຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ຣາຫຸລ, ຊານໂຕ ເອວໍ ປສ຺ສໂຕ ອິມສ຺ມິຎ຺ຈ ສວິຎ຺ຎາຓເກ ກາເຍ ພຫິທ຺ຘາ ຈ ສພ຺ພນິມິຕ຺ເຕສຸ ອຫງ຺ກາຣມມງ຺ກາຣມານາປຄຕໍ ມານສໍ ໂຫຕິ ວິຘາ ສມຕິກ຺ກນ຺ຕໍ ສນ຺ຕໍ ສຸວິມຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ທສມໍ.

ເຖຣວຄ຺ໂຄ ນວໂມ.

ຕສ຺ສຸທ຺ທານໍ –

ອານນ຺ໂທ ຕິສ຺ໂສ ຍມໂກ, ອນຸຣາໂຘ ຈ ວກ຺ກລິ;

ອສ຺ສຊິ ເຂມໂກ ຉນ຺ໂນ, ຣາຫຸລາ ອປເຣ ທຸເວ.