໘. ຂຊ຺ຊນີຍວຄ຺ໂຄ

໑. ອສ຺ສາທສຸຕ຺ຕໍ

໗໓. ສາວຕ຺ຖິນິທານໍ. ‘‘ອສ຺ສຸຕວາ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ຣູປສ຺ສ ອສ຺ສາທຎ຺ຈ ອາທີນວຎ຺ຈ ນິສ຺ສຣຓຎ຺ຈ ຍຖາຠູຕໍ ນປ຺ປຊານາຕິ. ເວທນາຍ… ສຎ຺ຎາຍ… ສງ຺ຂາຣານໍ… ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ອສ຺ສາທຎ຺ຈ ອາທີນວຎ຺ຈ ນິສ຺ສຣຓຎ຺ຈ ຍຖາຠູຕໍ ນປ຺ປຊານາຕິ. ສຸຕວາ ຈ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣິຍສາວໂກ ຣູປສ຺ສ ອສ຺ສາທຎ຺ຈ ອາທີນວຎ຺ຈ ນິສ຺ສຣຓຎ຺ຈ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ. ເວທນາ … ສຎ຺ຎາຍ… ສງ຺ຂາຣານໍ… ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ອສ຺ສາທຎ຺ຈ ອາທີນວຎ຺ຈ ນິສ຺ສຣຓຎ຺ຈ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕີ’’ຕິ. ປຐມໍ.

໒. ສມຸທຍສຸຕ຺ຕໍ

໗໔. ສາວຕ຺ຖິນິທານໍ. ‘‘ອສ຺ສຸຕວາ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ຣູປສ຺ສ ສມຸທຍຎ຺ຈ ອຕ຺ຖງ຺ຄມຎ຺ຈ ອສ຺ສາທຎ຺ຈ ອາທີນວຎ຺ຈ ນິສ຺ສຣຓຎ຺ຈ ຍຖາຠູຕໍ ນປ຺ປຊານາຕິ. ເວທນາຍ… ສຎ຺ຎາຍ… ສງ຺ຂາຣານໍ… ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ສມຸທຍຎ຺ຈ ອຕ຺ຖງ຺ຄມຎ຺ຈ ອສ຺ສາທຎ຺ຈ ອາທີນວຎ຺ຈ ນິສ຺ສຣຓຎ຺ຈ ຍຖາຠູຕໍ ນປ຺ປຊານາຕິ. ສຸຕວາ ຈ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣິຍສາວໂກ ຣູປສ຺ສ ສມຸທຍຎ຺ຈ ອຕ຺ຖງ຺ຄມຎ຺ຈ ອສ຺ສາທຎ຺ຈ ອາທີນວຎ຺ຈ ນິສ຺ສຣຓຎ຺ຈ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ. ເວທນາຍ… ສຎ຺ຎາຍ… ສງ຺ຂາຣານໍ… ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ສມຸທຍຎ຺ຈ ອຕ຺ຖງ຺ຄມຎ຺ຈ ອສ຺ສາທຎ຺ຈ ອາທີນວຎ຺ຈ ນິສ຺ສຣຓຎ຺ຈ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕີ’’ຕິ. ທຸຕິຍໍ.

໓. ທຸຕິຍສມຸທຍສຸຕ຺ຕໍ

໗໕. ສາວຕ຺ຖິນິທານໍ. ‘‘ສຸຕວາ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣິຍສາວໂກ ຣູປສ຺ສ ສມຸທຍຎ຺ຈ ອຕ຺ຖງ຺ຄມຎ຺ຈ ອສ຺ສາທຎ຺ຈ ອາທີນວຎ຺ຈ ນິສ຺ສຣຓຎ຺ຈ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕິ. ເວທນາຍ… ສຎ຺ຎາຍ… ສງ຺ຂາຣານໍ… ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ສມຸທຍຎ຺ຈ ອຕ຺ຖງ຺ຄມຎ຺ຈ ອສ຺ສາທຎ຺ຈ ອາທີນວຎ຺ຈ ນິສ຺ສຣຓຎ຺ຈ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕີ’’ຕິ. ຕຕິຍໍ.

໔. ອຣຫນ຺ຕສຸຕ຺ຕໍ

໗໖. ສາວຕ຺ຖິນິທານໍ. ‘‘ຣູປໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນິຈ຺ຈໍ. ຍທນິຈ຺ຈໍ ຕໍ ທຸກ຺ຂໍ; ຍໍ ທຸກ຺ຂໍ ຕທນຕ຺ຕາ; ຍທນຕ຺ຕາ ຕໍ ‘ເນຕໍ ມມ, ເນໂສຫມສ຺ມິ, ນ ເມໂສ ອຕ຺ຕາ’ຕິ ເອວເມຕໍ ຍຖາຠູຕໍ ສມ຺ມປ຺ປຎ຺ຎາຍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເວທນາ… ສຎ຺ຎາ… ສງ຺ຂາຣາ… ວິຎ຺ຎາຓໍ ອນິຈ຺ຈໍ. ຍທນິຈ຺ຈໍ ຕໍ ທຸກ຺ຂໍ; ຍໍ ທຸກ຺ຂໍ ຕທນຕ຺ຕາ; ຍທນຕ຺ຕາ ຕໍ ‘ເນຕໍ ມມ, ເນໂສຫມສ຺ມິ, ນ ເມໂສ ອຕ຺ຕາ’ຕິ ເອວເມຕໍ ຍຖາຠູຕໍ ສມ຺ມປ຺ປຎ຺ຎາຍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ’’.

‘‘ເອວໍ ປສ຺ສໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຸຕວາ ອຣິຍສາວໂກ ຣູປສ຺ມິມ຺ປິ ນິພ຺ພິນ຺ທຕິ, ເວທນາຍປິ… ສຎ຺ຎາຍປິ… ສງ຺ຂາເຣສຸປິ… ວິຎ຺ຎາຓສ຺ມິມ຺ປິ ນິພ຺ພິນ຺ທຕິ. ນິພ຺ພິນ຺ທໍ ວິຣຊ຺ຊຕິ; ວິຣາຄາ ວິມຸຈ຺ຈຕິ. ວິມຸຕ຺ຕສ຺ມິໍ ວິມຸຕ຺ຕມິຕິ ຎາຓໍ ໂຫຕິ. ‘ຂີຓາ ຊາຕິ, ວຸສິຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ, ກຕໍ ກຣຓີຍໍ, ນາປຣໍ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕາຍາ’ຕິ ປຊານາຕິ. ຍາວຕາ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຕາວາສາ, ຍາວຕາ ຠວຄ຺ຄໍ, ເອເຕ ອຄ຺ຄາ, ເອເຕ ເສຏ຺ຐາ ໂລກສ຺ມິໍ ຍທິທໍ ອຣຫນ຺ໂຕ’’ຕິ.

ອິທມໂວຈ ຠຄວາ. ອິທໍ ວຕ຺ວານ ສຸຄໂຕ ອຖາປຣໍ ເອຕທໂວຈ ສຕ຺ຖາ –

‘‘ສຸຂິໂນ ວຕ ອຣຫນ຺ໂຕ, ຕຓ຺ຫາ ເຕສໍ ນ ວິຊ຺ຊຕິ;

ອສ຺ມິມາໂນ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ໂນ, ໂມຫຊາລໍ ປທາລິຕໍ.

‘‘ອເນຊໍ ເຕ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕາ, ຈິຕ຺ຕໍ ເຕສໍ ອນາວິລໍ;

ໂລເກ ອນຸປລິຕ຺ຕາ ເຕ, ພ຺ຣຫ຺ມຠູຕາ ອນາສວາ.

‘‘ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ເຘ ປຣິຎ຺ຎາຍ, ສຕ຺ຕ ສທ຺ຘມ຺ມໂຄຈຣາ;

ປສໍສິຍາ ສປ຺ປຸຣິສາ, ປຸຕ຺ຕາ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ໂອຣສາ.

‘‘ສຕ຺ຕຣຕນສມ຺ປນ຺ນາ, ຕີສຸ ສິກ຺ຂາສຸ ສິກ຺ຂິຕາ;

ອນຸວິຈຣນ຺ຕິ ມຫາວີຣາ, ປຫີນຠຍເຠຣວາ.

‘‘ທສຫງ຺ເຄຫິ ສມ຺ປນ຺ນາ, ມຫານາຄາ ສມາຫິຕາ;

ເອເຕ ໂຂ ເສຏ຺ຐາ ໂລກສ຺ມິໍ, ຕຓ຺ຫາ ເຕສໍ ນ ວິຊ຺ຊຕິ.

‘‘ອເສຂຎາຓມຸປ຺ປນ຺ນໍ, ອນ຺ຕິໂມຍໍ [ອນ຺ຕິມສ຺ສ (ກ.)] ສມຸສ຺ສໂຍ;

ໂຍ ສາໂຣ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍສ຺ສ, ຕສ຺ມິໍ ອປຣປຈ຺ຈຍາ.

‘‘ວິຘາສຸ ນ ວິກມ຺ປນ຺ຕິ, ວິປ຺ປມຸຕ຺ຕາ ປຸນພ຺ຠວາ;

ທນ຺ຕຠູມິມນຸປ຺ປຕ຺ຕາ, ເຕ ໂລເກ ວິຊິຕາວິໂນ.

‘‘ອຸທ຺ຘໍ ຕິຣິຍໍ ອປາຈີນໍ, ນນ຺ທີ ເຕສໍ ນ ວິຊ຺ຊຕິ;

ນທນ຺ຕິ ເຕ ສີຫນາທໍ, ພຸທ຺ຘາ ໂລເກ ອນຸຕ຺ຕຣາ’’ຕິ. ຈຕຸຕ຺ຖໍ;

໕. ທຸຕິຍອຣຫນ຺ຕສຸຕ຺ຕໍ

໗໗. ສາວຕ຺ຖິນິທານໍ. ‘‘ຣູປໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນິຈ຺ຈໍ. ຍທນິຈ຺ຈໍ ຕໍ ທຸກ຺ຂໍ; ຍໍ ທຸກ຺ຂໍ ຕທນຕ຺ຕາ; ຍທນຕ຺ຕາ ຕໍ ‘ເນຕໍ ມມ, ເນໂສຫມສ຺ມິ, ນ ເມໂສ ອຕ຺ຕາ’ຕິ…ເປ… ເອວເມຕໍ ຍຖາຠູຕໍ ສມ຺ມປ຺ປຎ຺ຎາຍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ’’.

໖. ສີຫສຸຕ຺ຕໍ

໗໘. ສາວຕ຺ຖິນິທານໍ. ‘‘ສີໂຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ມິຄຣາຊາ ສາຍນ຺ຫສມຍໍ ອາສຍາ ນິກ຺ຂມຕິ; ອາສຍາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ວິຊມ຺ຠຕິ; ວິຊມ຺ຠິຕ຺ວາ ສມນ຺ຕາ ຈຕຸທ຺ທິສາ ອນຸວິໂລເກຕິ; ສມນ຺ຕາ ຈຕຸທ຺ທິສາ ອນຸວິໂລເກຕ຺ວາ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ສີຫນາທໍ ນທຕິ; ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ສີຫນາທໍ ນທິຕ຺ວາ ໂຄຈຣາຍ ປກ຺ກມຕິ. ເຍ ຫິ ເກຈິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕິຣຈ຺ຉານຄຕາ ປາຓາ ສີຫສ຺ສ ມິຄຣຎ຺ໂຎ ນທໂຕ ສທ຺ທໍ ສຸຓນ຺ຕິ; ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ຠຍໍ ສໍເວຄໍ ສນ຺ຕາສໍ ອາປຊ຺ຊນ຺ຕິ; ພິລໍ ພິລາສຍາ ປວິສນ຺ຕິ; ທກໍ ທກາສຍາ ປວິສນ຺ຕິ; ວນໍ ວນາສຍາ ປວິສນ຺ຕິ; ອາກາສໍ ປກ຺ຂິໂນ ຠຊນ຺ຕິ. ເຍປິ ເຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣຎ຺ໂຎ ນາຄາ ຄາມນິຄມຣາຊຘານີສຸ, ທຬ຺ເຫຫິ ວຣຕ຺ເຕຫິ ພທ຺ຘາ, ເຕປິ ຕານິ ພນ຺ຘນານິ ສຎ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ສມ຺ປທາເລຕ຺ວາ ຠີຕາ ມຸຕ຺ຕກຣີສໍ ຈຊມານາ [ໂມຈນ຺ຕາ (ປີ. ກ.)], ເຍນ ວາ ເຕນ ວາ ປລາຍນ຺ຕິ. ເອວໍ ມຫິທ຺ຘິໂກ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ສີໂຫ ມິຄຣາຊາ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕານໍ ປາຓານໍ, ເອວໍ ມເຫສກ຺ໂຂ, ເອວໍ ມຫານຸຠາໂວ’’.

‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍທາ ຕຖາຄໂຕ ໂລເກ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ວິຊ຺ຊາຈຣຓສມ຺ປນ຺ໂນ ສຸຄໂຕ ໂລກວິທູ ອນຸຕ຺ຕໂຣ ປຸຣິສທມ຺ມສາຣຖິ ສຕ຺ຖາ ເທວມນຸສ຺ສານໍ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ. ໂສ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ – ‘ອິຕິ ຣູປໍ, ອິຕິ ຣູປສ຺ສ ສມຸທໂຍ, ອິຕິ ຣູປສ຺ສ ອຕ຺ຖງ຺ຄໂມ; ອິຕິ ເວທນາ… ອິຕິ ສຎ຺ຎາ… ອິຕິ ສງ຺ຂາຣາ… ອິຕິ ວິຎ຺ຎາຓໍ, ອິຕິ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ສມຸທໂຍ, ອິຕິ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ອຕ຺ຖງ຺ຄໂມ’ຕິ. ເຍປິ ເຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ເທວາ ທີຆາຍຸກາ ວຓ຺ຓວນ຺ໂຕ ສຸຂພຫຸລາ ອຸຈ຺ເຈສຸ ວິມາເນສຸ ຈິຣຏ຺ຐິຕິກາ ເຕປິ ຕຖາຄຕສ຺ສ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຕ຺ວາ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ຠຍໍ ສໍເວຄໍ ສນ຺ຕາສໍ ອາປຊ຺ຊນ຺ຕິ – ‘ອນິຈ຺ຈາວ ກິຣ, ໂຠ, ມຍໍ ສມານາ ນິຈ຺ຈມ຺ຫາຕິ ອມຎ຺ຎິມ຺ຫ. ອທ຺ຘຸວາວ ກິຣ, ໂຠ, ມຍໍ ສມານາ ຘຸວມ຺ຫາຕິ ອມຎ຺ຎິມ຺ຫ. ອສສ຺ສຕາວ ກິຣ, ໂຠ, ມຍໍ ສມານາ ສສ຺ສຕມ຺ຫາຕິ ອມຎ຺ຎິມ຺ຫ. ມຍມ຺ປິ ກິຣ, ໂຠ, ອນິຈ຺ຈາ ອທ຺ຘຸວາ ອສສ຺ສຕາ ສກ຺ກາຍປຣິຍາປນ຺ນາ’ຕິ. ເອວໍ ມຫິທ຺ຘິໂກ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄໂຕ ສເທວກສ຺ສ ໂລກສ຺ສ, ເອວໍ ມເຫສກ຺ໂຂ, ເອວໍ ມຫານຸຠາໂວ’’ຕິ. ອິທມໂວຈ ຠຄວາ…ເປ… ເອຕທໂວຈ ສຕ຺ຖາ –

‘‘ຍທາ ພຸທ຺ໂຘ ອຠິຎ຺ຎາຍ, ຘມ຺ມຈກ຺ກໍ ປວຕ຺ຕຍິ;

ສເທວກສ຺ສ ໂລກສ຺ສ, ສຕ຺ຖາ ອປ຺ປຏິປຸຄ຺ຄໂລ.

‘‘ສກ຺ກາຍຎ຺ຈ ນິໂຣຘຎ຺ຈ, ສກ຺ກາຍສ຺ສ ຈ ສມ຺ຠວໍ;

ອຣິຍຎ຺ຈຏ຺ຐງ຺ຄິກໍ ມຄ຺ຄໍ, ທຸກ຺ຂູປສມຄາມິນໍ.

‘‘ເຍປິ ທີຆາຍຸກາ ເທວາ, ວຓ຺ຓວນ຺ໂຕ ຍສສ຺ສິໂນ;

ຠີຕາ ສນ຺ຕາສມາປາທຸໍ, ສີຫສ຺ເສວິຕເຣ ມິຄາ.

ອວີຕິວຕ຺ຕາ ສກ຺ກາຍໍ, ອນິຈ຺ຈາ ກິຣ ໂຠ ມຍໍ;

ສຸຕ຺ວາ ອຣຫໂຕ ວາກ຺ຍໍ, ວິປ຺ປມຸຕ຺ຕສ຺ສ ຕາທິໂນ’’ຕິ. ຉຏ຺ຐໍ;

໗. ຂຊ຺ຊນີຍສຸຕ຺ຕໍ

໗໙. ສາວຕ຺ຖິນິທານໍ. ‘‘ເຍ ຫິ ເກຈິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມຓາ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ວາ ອເນກວິຫິຕໍ ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ອນຸສ຺ສຣມານາ ອນຸສ຺ສຣນ຺ຕິ ສພ຺ເພເຕ ປຎ຺ຈຸປາທານກ຺ຂນ຺ເຘ ອນຸສ຺ສຣນ຺ຕິ ເອເຕສໍ ວາ ອຎ຺ຎຕຣໍ. ກຕເມ ປຎ຺ຈ? ‘ເອວໍຣູໂປ ອໂຫສິໍ ອຕີຕມທ຺ຘານ’ນ຺ຕິ – ອິຕິ ວາ ຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນຸສ຺ສຣມາໂນ ຣູປໍເຍວ ອນຸສ຺ສຣຕິ. ‘ເອວໍເວທໂນ ອໂຫສິໍ ອຕີຕມທ຺ຘານ’ນ຺ຕິ – ອິຕິ ວາ ຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນຸສ຺ສຣມາໂນ ເວທນໍເຍວ ອນຸສ຺ສຣຕິ. ‘ເອວໍສຎ຺ໂຎ ອໂຫສິໍ ອຕີຕມທ຺ຘານ’ນ຺ຕິ… ‘ເອວໍສງ຺ຂາໂຣ ອໂຫສິໍ ອຕີຕມທ຺ຘານ’ນ຺ຕິ… ‘ເອວໍວິຎ຺ຎາໂຓ ອໂຫສິໍ ອຕີຕມທ຺ຘານ’ນ຺ຕິ – ອິຕິ ວາ ຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນຸສ຺ສຣມາໂນ ວິຎ຺ຎາຓເມວ ອນຸສ຺ສຣຕິ’’.

‘‘ກິຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣູປໍ ວເທຖ? ຣຸປ຺ປຕີຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕສ຺ມາ ‘ຣູປ’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເກນ ຣຸປ຺ປຕິ? ສີເຕນປິ ຣຸປ຺ປຕິ, ອຸຓ຺ເຫນປິ ຣຸປ຺ປຕິ, ຊິຆຈ຺ຉາຍປິ ຣຸປ຺ປຕິ, ປິປາສາຍປິ ຣຸປ຺ປຕິ, ຑໍສມກສວາຕາຕປສຣີສປສມ຺ຜສ຺ເສນປິ [… ສິຣິໍສປສມ຺ຜສ຺ເສນປິ (ສີ. ປີ.)] ຣຸປ຺ປຕິ. ຣຸປ຺ປຕີຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕສ຺ມາ ‘ຣູປ’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

‘‘ກິຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ເວທນໍ ວເທຖ? ເວທຍຕີຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕສ຺ມາ ‘ເວທນາ’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ກິຎ຺ຈ ເວທຍຕິ? ສຸຂມ຺ປິ ເວທຍຕິ, ທຸກ຺ຂມ຺ປິ ເວທຍຕິ, ອທຸກ຺ຂມສຸຂມ຺ປິ ເວທຍຕິ. ເວທຍຕີຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕສ຺ມາ ‘ເວທນາ’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

‘‘ກິຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຎ຺ຎໍ ວເທຖ? ສຎ຺ຊານາຕີຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕສ຺ມາ ‘ສຎ຺ຎາ’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ກິຎ຺ຈ ສຎ຺ຊານາຕິ? ນີລມ຺ປິ ສຎ຺ຊານາຕິ, ປີຕກມ຺ປິ ສຎ຺ຊານາຕິ, ໂລຫິຕກມ຺ປິ ສຎ຺ຊານາຕິ, ໂອທາຕມ຺ປິ ສຎ຺ຊານາຕິ. ສຎ຺ຊານາຕີຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕສ຺ມາ ‘ສຎ຺ຎາ’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

‘‘ກິຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ສງ຺ຂາເຣ ວເທຖ? ສງ຺ຂຕມຠິສງ຺ຂໂຣນ຺ຕີຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕສ຺ມາ ‘ສງ຺ຂາຣາ’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ກິຎ຺ຈ ສງ຺ຂຕມຠິສງ຺ຂໂຣນ຺ຕິ? ຣູປໍ ຣູປຕ຺ຕາຍ [ຣູປຕ຺ຖາຍ (ກ.)] ສງ຺ຂຕມຠິສງ຺ຂໂຣນ຺ຕິ, ເວທນໍ ເວທນຕ຺ຕາຍ ສງ຺ຂຕມຠິສງ຺ຂໂຣນ຺ຕິ, ສຎ຺ຎໍ ສຎ຺ຎຕ຺ຕາຍ ສງ຺ຂຕມຠິສງ຺ຂໂຣນ຺ຕິ, ສງ຺ຂາເຣ ສງ຺ຂາຣຕ຺ຕາຍ ສງ຺ຂຕມຠິສງ຺ຂໂຣນ຺ຕິ, ວິຎ຺ຎາຓໍ ວິຎ຺ຎາຓຕ຺ຕາຍ ສງ຺ຂຕມຠິສງ຺ຂໂຣນ຺ຕິ. ສງ຺ຂຕມຠິສງ຺ຂໂຣນ຺ຕີຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕສ຺ມາ ‘ສງ຺ຂາຣາ’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

‘‘ກິຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ວິຎ຺ຎາຓໍ ວເທຖ? ວິຊານາຕີຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕສ຺ມາ ‘ວິຎ຺ຎາຓ’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ກິຎ຺ຈ ວິຊານາຕິ? ອມ຺ພິລມ຺ປິ ວິຊານາຕິ, ຕິຕ຺ຕກມ຺ປິ ວິຊານາຕິ, ກຏຸກມ຺ປິ ວິຊານາຕິ, ມຘຸຣມ຺ປິ ວິຊານາຕິ, ຂາຣິກມ຺ປິ ວິຊານາຕິ, ອຂາຣິກມ຺ປິ ວິຊານາຕິ, ໂລຓິກມ຺ປິ ວິຊານາຕິ, ອໂລຓິກມ຺ປິ ວິຊານາຕິ. ວິຊານາຕີຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕສ຺ມາ ‘ວິຎ຺ຎາຓ’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

‘‘ຕຕ຺ຣ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຸຕວາ ອຣິຍສາວໂກ ອິຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂຕິ – ‘ອຫໍ ໂຂ ເອຕຣຫິ ຣູເປນ ຂຊ຺ຊາມິ. ອຕີຕມ຺ປາຫໍ ອທ຺ຘານໍ ເອວເມວ ຣູເປນ ຂຊ຺ຊິໍ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ເອຕຣຫິ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນນ ຣູເປນ ຂຊ຺ຊາມິ. ອຫຎ຺ເຈວ ໂຂ ປນ ອນາຄຕໍ ຣູປໍ ອຠິນນ຺ເທຍ຺ຍໍ, ອນາຄຕມ຺ປາຫໍ ອທ຺ຘານໍ ເອວເມວ ຣູເປນ ຂຊ຺ເຊຍ຺ຍໍ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ເອຕຣຫິ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນນ ຣູເປນ ຂຊ຺ຊາມີ’ຕິ. ໂສ ອິຕິ ປຏິສງ຺ຂາຍ ອຕີຕສ຺ມິໍ ຣູປສ຺ມິໍ ອນເປກ຺ໂຂ ໂຫຕິ; ອນາຄຕໍ ຣູປໍ ນາຠິນນ຺ທຕິ; ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ຣູປສ຺ສ ນິພ຺ພິທາຍ ວິຣາຄາຍ ນິໂຣຘາຍ ປຏິປນ຺ໂນ ໂຫຕິ.

‘‘‘ອຫໍ ໂຂ ເອຕຣຫິ ເວທນາຍ ຂຊ຺ຊາມິ. ອຕີຕມ຺ປາຫໍ ອທ຺ຘານໍ ເອວເມວ ເວທນາຍ ຂຊ຺ຊິໍ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ເອຕຣຫິ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາຍ ເວທນາຍ ຂຊ຺ຊາມິ. ອຫຎ຺ເຈວ ໂຂ ປນ ອນາຄຕໍ ເວທນໍ ອຠິນນ຺ເທຍ຺ຍໍ; ອນາຄຕມ຺ປາຫໍ ອທ຺ຘານໍ ເອວເມວ ເວທນາຍ ຂຊ຺ເຊຍ຺ຍໍ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ເອຕຣຫິ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາຍ ເວທນາຍ ຂຊ຺ຊາມີ’ຕິ. ໂສ ອິຕິ ປຏິສງ຺ຂາຍ ອຕີຕາຍ ເວທນາຍ ອນເປກ຺ໂຂ ໂຫຕິ; ອນາຄຕໍ ເວທນໍ ນາຠິນນ຺ທຕິ; ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາຍ ເວທນາຍ ນິພ຺ພິທາຍ ວິຣາຄາຍ ນິໂຣຘາຍ ປຏິປນ຺ໂນ ໂຫຕິ.

‘‘‘ອຫໍ ໂຂ ເອຕຣຫິ ສຎ຺ຎາຍ ຂຊ຺ຊາມິ…ເປ… ອຫໍ ໂຂ ເອຕຣຫິ ສງ຺ຂາເຣຫິ ຂຊ຺ຊາມິ. ອຕີຕມ຺ປາຫໍ ອທ຺ຘານໍ ເອວເມວ ສງ຺ຂາເຣຫິ ຂຊ຺ຊິໍ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ເອຕຣຫິ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນຫິ ສງ຺ຂາເຣຫິ ຂຊ຺ຊາມີຕິ. ອຫຎ຺ເຈວ ໂຂ ປນ ອນາຄເຕ ສງ຺ຂາເຣ ອຠິນນ຺ເທຍ຺ຍໍ; ອນາຄຕມ຺ປາຫໍ ອທ຺ຘານໍ ເອວເມວ ສງ຺ຂາເຣຫິ ຂຊ຺ເຊຍ຺ຍໍ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ເອຕຣຫິ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນຫິ ສງ຺ຂາເຣຫິ ຂຊ຺ຊາມີ’ຕິ. ໂສ ອິຕິ ປຏິສງ຺ຂາຍ ອຕີເຕສຸ ສງ຺ຂາເຣສຸ ອນເປກ຺ໂຂ ໂຫຕິ; ອນາຄເຕ ສງ຺ຂາເຣ ນາຠິນນ຺ທຕິ; ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນານໍ ສງ຺ຂາຣານໍ ນິພ຺ພິທາຍ ວິຣາຄາຍ ນິໂຣຘາຍ ປຏິປນ຺ໂນ ໂຫຕິ.

‘‘‘ອຫໍ ໂຂ ເອຕຣຫິ ວິຎ຺ຎາເຓນ ຂຊ຺ຊາມິ. ອຕີຕມ຺ປິ ອທ຺ຘານໍ ເອວເມວ ວິຎ຺ຎາເຓນ ຂຊ຺ຊິໍ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ເອຕຣຫິ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນນ ວິຎ຺ຎາເຓນ ຂຊ຺ຊາມິ. ອຫຎ຺ເຈວ ໂຂ ປນ ອນາຄຕໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ອຠິນນ຺ເທຍ຺ຍໍ; ອນາຄຕມ຺ປາຫໍ ອທ຺ຘານໍ ເອວເມວ ວິຎ຺ຎາເຓນ ຂຊ຺ເຊຍ຺ຍໍ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ເອຕຣຫິ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນນ ວິຎ຺ຎາເຓນ ຂຊ຺ຊາມີ’ຕິ. ໂສ ອິຕິ ປຏິສງ຺ຂາຍ ອຕີຕສ຺ມິໍ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ມິໍ ອນເປກ຺ໂຂ ໂຫຕິ; ອນາຄຕໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ນາຠິນນ຺ທຕິ; ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ນິພ຺ພິທາຍ ວິຣາຄາຍ ນິໂຣຘາຍ ປຏິປນ຺ໂນ ໂຫຕິ.

‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣູປໍ ນິຈ຺ຈໍ ວາ ອນິຈ຺ຈໍ ວາ’’ຕິ? ‘‘ອນິຈ຺ຈໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ຍໍ ປນານິຈ຺ຈໍ ທຸກ຺ຂໍ ວາ ຕໍ ສຸຂໍ ວາ’’ຕິ? ‘‘ທຸກ຺ຂໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ຍໍ ປນານິຈ຺ຈໍ ທຸກ຺ຂໍ ວິປຣິຓາມຘມ຺ມໍ, ກລ຺ລໍ ນຸ ຕໍ ສມນຸປສ຺ສິຕຸໍ – ‘ເອຕໍ ມມ, ເອໂສຫມສ຺ມິ, ເອໂສ ເມ ອຕ຺ຕາ’’’ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ເວທນາ … ສຎ຺ຎາ… ສງ຺ຂາຣາ… ວິຎ຺ຎາຓໍ ນິຈ຺ຈໍ ວາ ອນິຈ຺ຈໍ ວາ’’ຕິ? ‘‘ອນິຈ຺ຈໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ຍໍ ປນານິຈ຺ຈໍ, ທຸກ຺ຂໍ ວາ ຕໍ ສຸຂໍ ວາ’’ຕິ? ‘‘ທຸກ຺ຂໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ຍໍ ປນານິຈ຺ຈໍ ທຸກ຺ຂໍ ວິປຣິຓາມຘມ຺ມໍ, ກລ຺ລໍ ນຸ ຕໍ ສມນຸປສ຺ສິຕຸໍ – ‘ເອຕໍ ມມ, ເອໂສຫມສ຺ມິ, ເອໂສ ເມ ອຕ຺ຕາ’’’ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ຕສ຺ມາຕິຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ຣູປໍ ອຕີຕານາຄຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ວາ ພຫິທ຺ຘາ ວາ ໂອຬາຣິກໍ ວາ ສຸຂຸມໍ ວາ ຫີນໍ ວາ ປຓີຕໍ ວາ ຍໍ ທູເຣ ສນ຺ຕິເກ ວາ, ສພ຺ພໍ ຣູປໍ – ‘ເນຕໍ ມມ, ເນໂສຫມສ຺ມິ, ນ ເມໂສ ອຕ຺ຕາ’ຕິ ເອວເມຕໍ ຍຖາຠູຕໍ ສມ຺ມປ຺ປຎ຺ຎາຍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຍາ ກາຈິ ເວທນາ… ຍາ ກາຈິ ສຎ຺ຎາ… ເຍ ເກຈິ ສງ຺ຂາຣາ… ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ວິຎ຺ຎາຓໍ ອຕີຕານາຄຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ…ເປ… ຍໍ ທູເຣ ສນ຺ຕິເກ ວາ, ສພ຺ພໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ – ‘ເນຕໍ ມມ, ເນໂສຫມສ຺ມິ, ນ ເມໂສ ອຕ຺ຕາ’ຕິ ເອວເມຕໍ ຍຖາຠູຕໍ ສມ຺ມປ຺ປຎ຺ຎາຍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ’’.

‘‘ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣິຍສາວໂກ ອປຈິນາຕິ, ໂນ ອາຈິນາຕິ; ປຊຫຕິ [ໂນ (ສີ.)], ນ ອຸປາທິຍຕິ; ວິສິເນຕິ [ໂນ (ສີ.)], ນ ອຸສ຺ສິເນຕິ; ວິຘູເປຕິ [ໂນ (ສີ.)], ນ ສນ຺ຘູເປຕິ. ກິຎ຺ຈ ອປຈິນາຕິ, ໂນ ອາຈິນາຕິ? ຣູປໍ ອປຈິນາຕິ, ໂນ ອາຈິນາຕິ; ເວທນໍ … ສຎ຺ຎໍ… ສງ຺ຂາເຣ… ວິຎ຺ຎາຓໍ ອປຈິນາຕິ, ໂນ ອາຈິນາຕິ. ກິຎ຺ຈ ປຊຫຕິ, ນ ອຸປາທິຍຕິ? ຣູປໍ ປຊຫຕິ, ນ ອຸປາທິຍຕິ; ເວທນໍ… ສຎ຺ຎໍ… ສງ຺ຂາເຣ… ວິຎ຺ຎາຓໍ ປຊຫຕິ, ນ ອຸປາທິຍຕິ. ກິຎ຺ຈ ວິສິເນຕິ, ນ ອຸສ຺ສິເນຕິ? ຣູປໍ ວິສິເນຕິ, ນ ອຸສ຺ສິເນຕິ; ເວທນໍ… ສຎ຺ຎໍ… ສງ຺ຂາເຣ… ວິຎ຺ຎາຓໍ ວິສິເນຕິ, ນ ອຸສ຺ສິເນຕິ. ກິຎ຺ຈ ວິຘູເປຕິ, ນ ສນ຺ຘູເປຕິ? ຣູປໍ ວິຘູເປຕິ, ນ ສນ຺ຘູເປຕິ; ເວທນໍ… ສຎ຺ຎໍ… ສງ຺ຂາເຣ… ວິຎ຺ຎາຓໍ ວິຘູເປຕິ, ນ ສນ຺ຘູເປຕິ.

‘‘ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ເນວາຈິນາຕິ ນ ອປຈິນາຕິ, ອປຈິນິຕ຺ວາ ຐິໂຕ ເນວ ປຊຫຕິ ນ ອຸປາທິຍຕິ, ປຊຫິຕ຺ວາ ຐິໂຕ ເນວ ວິສິເນຕິ ນ ອຸສ຺ສິເນຕິ, ວິສິເນຕ຺ວາ ຐິໂຕ ເນວ ວິຘູເປຕິ ນ ສນ຺ຘູເປຕິ. ວິຘູເປຕ຺ວາ ຐິໂຕ ກິຎ຺ຈ ເນວາຈິນາຕິ ນ ອປຈິນາຕິ? ອປຈິນິຕ຺ວາ ຐິໂຕ ຣູປໍ ເນວາຈິນາຕິ ນ ອປຈິນາຕິ; ອປຈິນິຕ຺ວາ ຐິໂຕ ເວທນໍ… ສຎ຺ຎໍ… ສງ຺ຂາເຣ… ວິຎ຺ຎາຓໍ ເນວາຈິນາຕິ ນ ອປຈິນາຕິ. ອປຈິນິຕ຺ວາ ຐິໂຕ ກິຎ຺ຈ ເນວ ປຊຫຕິ ນ ອຸປາທິຍຕິ? ປຊຫິຕ຺ວາ ຐິໂຕ ຣູປໍ ເນວ ປຊຫຕິ ນ ອຸປາທິຍຕິ; ປຊຫິຕ຺ວາ ຐິໂຕ ເວທນໍ… ສຎ຺ຎໍ… ສງ຺ຂາເຣ… ວິຎ຺ຎາຓໍ ເນວ ປຊຫຕິ ນ ອຸປາທິຍຕິ. ປຊຫິຕ຺ວາ ຐິໂຕ ກິຎ຺ຈ ເນວ ວິສິເນຕິ ນ ອຸສ຺ສິເນຕິ? ວິສິເນຕ຺ວາ ຐິໂຕ ຣູປໍ ເນວ ວິສິເນຕິ ນ ອຸສ຺ສິເນຕິ; ວິສິເນຕ຺ວາ ຐິໂຕ ເວທນໍ… ສຎ຺ຎໍ… ສງ຺ຂາເຣ… ວິຎ຺ຎາຓໍ ເນວ ວິສິເນຕິ ນ ອຸສ຺ສິເນຕິ. ວິສິເນຕ຺ວາ ຐິໂຕ ກິຎ຺ຈ ເນວ ວິຘູເປຕິ ນ ສນ຺ຘູເປຕິ? ວິຘູເປຕ຺ວາ ຐິໂຕ ຣູປໍ ເນວ ວິຘູເປຕິ ນ ສນ຺ຘູເປຕິ; ວິຘູເປຕ຺ວາ ຐິໂຕ ເວທນໍ… ສຎ຺ຎໍ… ສງ຺ຂາເຣ… ວິຎ຺ຎາຓໍ ເນວ ວິຘູເປຕິ ນ ສນ຺ຘູເປຕິ. ວິຘູເປຕ຺ວາ ຐິໂຕ ເອວໍວິມຸຕ຺ຕຈິຕ຺ຕໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໍ ສອິນ຺ທາ ເທວາ ສພ຺ຣຫ຺ມກາ ສປຊາປຕິກາ ອາຣກາວ ນມສ຺ສນ຺ຕິ –

‘‘ນໂມ ເຕ ປຸຣິສາຊຎ຺ຎ, ນໂມ ເຕ ປຸຣິສຸຕ຺ຕມ;

ຍສ຺ສ ເຕ ນາຠິຊານາມ, ຍມ຺ປິ ນິສ຺ສາຍ ຌາຍສີ’’ຕິ. ສຕ຺ຕມໍ;

໘. ປິຓ຺ໂຑລ຺ຍສຸຕ຺ຕໍ

໘໐. ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ສກ຺ເກສຸ ວິຫຣຕິ ກປິລວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ນິຄ຺ໂຣຘາຣາເມ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ກິສ຺ມິຎ຺ຈິເທວ ປກຣເຓ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ປຓາເມຕ຺ວາ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ກປິລວຕ຺ຖຸໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປາວິສິ. ກປິລວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕປຏິກ຺ກນ຺ໂຕ ເຍນ ມຫາວນໍ ເຕນຸປສງ຺ກມິ ທິວາວິຫາຣາຍ. ມຫາວນໍ ອຊ຺ໂຌຄາເຫຕ຺ວາ ເພລຸວລຏ຺ຐິກາຍ ມູເລ ທິວາວິຫາຣໍ ນິສີທິ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວໂຕ ຣໂຫຄຕສ຺ສ ປຏິສລ຺ລີນສ຺ສ ເອວໍ ເຈຕໂສ ປຣິວິຕກ຺ໂກ ອຸທປາທິ – ‘‘ມຍາ ໂຂ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ປພາຬ຺ໂຫ. ສນ຺ເຕຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂູ ນວາ ອຈິຣປພ຺ພຊິຕາ ອຘຸນາຄຕາ ອິມໍ ຘມ຺ມວິນຍໍ. ເຕສໍ ມມໍ ອປສ຺ສນ຺ຕານໍ ສິຍາ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕໍ ສິຍາ ວິປຣິຓາໂມ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ວຈ຺ຉສ຺ສ ຕຣຸຓສ຺ສ ມາຕຣໍ ອປສ຺ສນ຺ຕສ຺ສ ສິຍາ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕໍ ສິຍາ ວິປຣິຓາໂມ, ເອວເມວ ສນ຺ເຕຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂູ ນວາ ອຈິຣປພ຺ພຊິຕາ ອຘຸນາຄຕາ ອິມໍ ຘມ຺ມວິນຍໍ ເຕສໍ ມມໍ ອປສ຺ສນ຺ຕານໍ ສິຍາ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕໍ ສິຍາ ວິປຣິຓາໂມ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ພີຊານໍ ຕຣຸຓານໍ ອຸທກໍ ອລຠນ຺ຕານໍ ສິຍາ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕໍ ສິຍາ ວິປຣິຓາໂມ, ເອວເມວ ສນ຺ເຕຕ຺ຖ…ເປ… ເຕສໍ ມມໍ ອລຠນ຺ຕານໍ ທສ຺ສນາຍ ສິຍາ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕໍ ສິຍາ ວິປຣິຓາໂມ. ຍໍນູນາຫໍ ຍເຖວ ມຍາ ປຸພ຺ເພ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ອນຸຄ຺ຄຫິໂຕ, ເອວເມວ ເອຕຣຫິ ອນຸຄ຺ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆ’’ນ຺ຕິ.

ອຖ ໂຂ ພ຺ຣຫ຺ມາ ສຫມ຺ປຕິ ຠຄວໂຕ ເຈຕສາ ເຈໂຕປຣິວິຕກ຺ກມຎ຺ຎາຍ – ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ພລວາ ປຸຣິໂສ ສມິຎ຺ຊິຕໍ [ສມ຺ມິຎ຺ຊິຕໍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ວາ ພາຫໍ ປສາເຣຍ຺ຍ ປສາຣິຕໍ ວາ ພາຫໍ ສມິຎ຺ເຊຍ຺ຍ ເອວເມວ – ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ອນ຺ຕຣຫິໂຕ ຠຄວໂຕ ປຸຣໂຕ ປາຕຸຣໂຫສິ. ອຖ ໂຂ ພ຺ຣຫ຺ມາ ສຫມ຺ປຕິ ເອກໍສໍ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄໍ ກຣິຕ຺ວາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຎ຺ຊລິໍ ປຓາເມຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ເອວເມຕໍ, ຠຄວາ; ເອວເມຕໍ, ສຸຄຕ! ຠຄວໂຕ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ປພາຬ຺ໂຫ. ສນ຺ເຕຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂູ ນວາ ອຈິຣປພ຺ພຊິຕາ ອຘຸນາຄຕາ ອິມໍ ຘມ຺ມວິນຍໍ. ເຕສໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ອປສ຺ສນ຺ຕານໍ ສິຍາ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕໍ ສິຍາ ວິປຣິຓາໂມ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ວຈ຺ຉສ຺ສ ຕຣຸຓສ຺ສ ມາຕຣໍ ອປສ຺ສນ຺ຕສ຺ສ ສິຍາ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕໍ ສິຍາ ວິປຣິຓາໂມ, ເອວເມວ ສນ຺ເຕຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂູ ນວາ ອຈິຣປພ຺ພຊິຕາ ອຘຸນາຄຕາ ອິມໍ ຘມ຺ມວິນຍໍ ເຕສໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ອປສ຺ສນ຺ຕານໍ ສິຍາ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕໍ ສິຍາ ວິປຣິຓາໂມ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ພີຊານໍ ຕຣຸຓານໍ ອຸທກໍ ອລຠນ຺ຕານໍ ສິຍາ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕໍ ສິຍາ ວິປຣິຓາໂມ, ເອວເມວ ສນ຺ເຕຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂູ ນວາ ອຈິຣປພ຺ພຊິຕາ ອຘຸນາຄຕາ ອິມໍ ຘມ຺ມວິນຍໍ, ເຕສໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ອລຠນ຺ຕານໍ ທສ຺ສນາຍ ສິຍາ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕໍ ສິຍາ ວິປຣິຓາໂມ. ອຠິນນ຺ທຕຸ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ; ອຠິວທຕຸ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ. ຍເຖວ ຠຄວຕາ ປຸພ຺ເພ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ອນຸຄ຺ຄຫິໂຕ, ເອວເມວ ເອຕຣຫິ ອນຸຄ຺ຄຓ຺ຫາຕຸ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆ’’ນ຺ຕິ.

ອຘິວາເສສິ ຠຄວາ ຕຸຓ຺ຫີຠາເວນ. ອຖ ໂຂ ພ຺ຣຫ຺ມາ ສຫມ຺ປຕິ ຠຄວໂຕ ອຘິວາສນໍ ວິທິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວນ຺ຕຣຘາຍິ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ສາຍນ຺ຫສມຍໍ ປຏິສລ຺ລານາ ວຸຏ຺ຐິໂຕ ເຍນ ນິຄ຺ໂຣຘາຣາໂມ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ ນິສີທິ. ນິສຊ຺ຊ ໂຂ ຠຄວາ ຕຖາຣູປໍ ອິທ຺ຘາຠິສງ຺ຂາຣໍ ອຠິສງ຺ຂາສິ [ອຠິສງ຺ຂາເຣສິ (ສ຺ຍາ. ກໍ.), ອຠິສງ຺ຂາຍິ (ປີ.), ອຠິສງ຺ຂໂຣຕິ (ກ.)] ຍຖາ ເຕ ຠິກ຺ຂູ (ເອກທ຺ວີຫິກາຍ ສາຣຊ຺ຊມານຣູປາ ເຍນາຫໍ [ເຍນ ຠຄວາ (?)] ເຕນຸປສງ຺ກເມຍ຺ຍຸໍ. ເຕປິ ຠິກ຺ຂູ ) [( ) ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ໂປຕ຺ຖເກສຸ ນຕ຺ຖິ] ເອກທ຺ວີຫິກາຍ ສາຣຊ຺ຊມານຣູປາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ເນ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ອນ຺ຕມິທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຊີວິການໍ ຍທິທໍ ປິຓ຺ໂຑລ຺ຍໍ. ອຠິສາໂປຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂລກສ຺ມິໍ ປິຓ຺ໂຑໂລ ວິຈຣສິ ປຕ຺ຕປາຓີຕິ. ຕຎ຺ຈ ໂຂ ເອຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ກຸລປຸຕ຺ຕາ ອຸເປນ຺ຕິ ອຕ຺ຖວສິກາ, ອຕ຺ຖວສໍ ປຏິຈ຺ຈ; ເນວ ຣາຊາຠິນີຕາ, ນ ໂຈຣາຠິນີຕາ, ນ ອິຓຏ຺ຏາ, ນ ຠຍຏ຺ຏາ, ນ ອາຊີວິກາປກຕາ; ອປິ ຈ ໂຂ ໂອຕິຓ຺ຓາມ຺ຫ ຊາຕິຍາ ຊຣາຍ ມຣເຓນ ໂສເກຫິ ປຣິເທເວຫິ ທຸກ຺ເຂຫິ ໂທມນສ຺ເສຫິ ອຸປາຍາເສຫິ ທຸກ຺ໂຂຕິຓ຺ຓາ ທຸກ຺ຂປເຣຕາ ອປ຺ເປວ ນາມ ອິມສ຺ສ ເກວລສ຺ສ ທຸກ຺ຂກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ອນ຺ຕກິຣິຍາ ປຎ຺ຎາເຍຖາຕິ.

‘‘ເອວໍ ປພ຺ພຊິໂຕ ຈາຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ກຸລປຸຕ຺ໂຕ. ໂສ ຈ ໂຫຕິ ອຠິຊ຺ຌາລຸ ກາເມສຸ ຕິພ຺ພສາຣາໂຄ ພ຺ຍາປນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ປທຸຏ຺ຐມນສງ຺ກປ຺ໂປ ມຸຏ຺ຐສ຺ສຕິ ອສມ຺ປຊາໂນ ອສມາຫິໂຕ ວິພ຺ຠນ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ ປາກຕິນ຺ທ຺ຣິໂຍ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຉວາລາຕໍ ອຸຠໂຕປທິຕ຺ຕໍ ມຊ຺ເຌ ຄູຖຄຕໍ, ເນວ ຄາເມ ກຏ຺ຐຕ຺ຖໍ ຜຣຕິ, ນາຣຎ຺ເຎ ກຏ຺ຐຕ຺ຖໍ ຜຣຕິ. ຕຖູປມາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິມໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ວທາມິ ຄິຫິໂຠຄາ ຈ ປຣິຫີໂນ, ສາມຎ຺ຎຕ຺ຖຎ຺ຈ ນ ປຣິປູເຣຕິ.

‘‘ຕໂຍເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ອກຸສລວິຕກ຺ກາ – ກາມວິຕກ຺ໂກ, ພ຺ຍາປາທວິຕກ຺ໂກ, ວິຫິໍສາວິຕກ຺ໂກ. ອິເມ ຈ ຠິກ຺ຂເວ, ຕໂຍ ອກຸສລວິຕກ຺ກາ ກ຺ວ ອປຣິເສສາ ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕິ? ຈຕູສຸ ວາ ສຕິປຏ຺ຐາເນສຸ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕຈິຕ຺ຕສ຺ສ ວິຫຣໂຕ ອນິມິຕ຺ຕໍ ວາ ສມາຘິໍ ຠາວຍໂຕ. ຍາວຎ຺ຈິທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອລເມວ ອນິມິຕ຺ໂຕ ສມາຘິ ຠາເວຕຸໍ. ອນິມິຕ຺ໂຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມາຘິ ຠາວິໂຕ ພຫຸລີກໂຕ ມຫປ຺ຜໂລ ໂຫຕິ ມຫານິສໍໂສ.

‘‘ທ຺ເວມາ, ຠິກ຺ຂເວ, ທິຏ຺ຐິໂຍ – ຠວທິຏ຺ຐິ ຈ ວິຠວທິຏ຺ຐິ ຈ. ຕຕ຺ຣ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຸຕວາ ອຣິຍສາວໂກ ອິຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂຕິ – ‘ອຕ຺ຖິ ນຸ ໂຂ ຕໍ ກິຎ຺ຈິ ໂລກສ຺ມິໍ ຍມຫໍ ອຸປາທິຍມາໂນ ນ ວຊ຺ຊວາ ອສ຺ສ’ນ຺ຕິ? ໂສ ເອວໍ ປຊານາຕິ – ‘ນຕ຺ຖິ ນຸ ໂຂ ຕໍ ກິຎ຺ຈິ ໂລກສ຺ມິໍ ຍມຫໍ ອຸປາທິຍມາໂນ ນ ວຊ຺ຊວາ ອສ຺ສໍ. ອຫຎ຺ຫິ ຣູປຎ຺ເຎວ ອຸປາທິຍມາໂນ ອຸປາທິເຍຍ຺ຍໍ ເວທນຎ຺ເຎວ… ສຎ຺ຎຎ຺ເຎວ… ສງ຺ຂາເຣເຍວ ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ເຎວ ອຸປາທິຍມາໂນ ອຸປາທິເຍຍ຺ຍໍ. ຕສ຺ສ ເມ ອສ຺ສ [ອຍໍ (ກ.)] ອຸປາທານປຈ຺ຈຍາ ຠໂວ; ຠວປຈ຺ຈຍາ ຊາຕິ; ຊາຕິປຈ຺ຈຍາ ຊຣາມຣຓໍ ໂສກປຣິເທວທຸກ຺ຂໂທມນສ຺ສຸປາຍາສາ ສມ຺ຠເວຍ຺ຍຸໍ. ເອວເມຕສ຺ສ ເກວລສ຺ສ ທຸກ຺ຂກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ສມຸທໂຍ ອສ຺ສາ’’’ຕິ.

‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣູປໍ ນິຈ຺ຈໍ ວາ ອນິຈ຺ຈໍ ວາ’’ຕິ? ‘‘ອນິຈ຺ຈໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ຍໍ ປນານິຈ຺ຈໍ ທຸກ຺ຂໍ ວາ ຕໍ ສຸຂໍ ວາ’’ຕິ? ‘‘ທຸກ຺ຂໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ຍໍ ປນານິຈ຺ຈໍ ທຸກ຺ຂໍ ວິປຣິຓາມຘມ຺ມໍ ກລ຺ລໍ ນຸ ຕໍ ສມນຸປສ຺ສິຕຸໍ – ‘ເອຕໍ ມມ, ເອໂສຫມສ຺ມິ, ເອໂສ ເມ ອຕ຺ຕາ’’’ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ເວທນາ… ສຎ຺ຎາ… ສງ຺ຂາຣາ… ວິຎ຺ຎາຓໍ…ເປ… ຕສ຺ມາຕິຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອວໍ ປສ຺ສໍ… ນາປຣໍ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕາຍາຕິ ປຊານາຕີ’’ຕິ. ອຏ຺ຐມໍ.

໙. ປາລິເລຍ຺ຍສຸຕ຺ຕໍ

໘໑. ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ໂກສມ຺ພິຍໍ ວິຫຣຕິ ໂຆສິຕາຣາເມ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ໂກສມ຺ພິໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປາວິສິ. ໂກສມ຺ພິຍໍ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕປຏິກ຺ກນ຺ໂຕ ສາມໍ ເສນາສນໍ ສໍສາເມຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ອນາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐາເກ ອນປໂລເກຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ເອໂກ ອທຸຕິໂຍ ຈາຣິກໍ ປກ຺ກາມິ.

ອຖ ໂຂ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ອຈິຣປກ຺ກນ຺ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ເຍນາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອານນ຺ທໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ເອສາວຸໂສ, ອານນ຺ທ, ຠຄວາ ສາມໍ ເສນາສນໍ ສໍສາເມຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ອນາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐາເກ ອນປໂລເກຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ເອໂກ ອທຸຕິໂຍ ຈາຣິກໍ ປກ຺ກນ຺ໂຕ’’ຕິ. ‘‘ຍສ຺ມິໍ, ອາວຸໂສ, ສມເຍ ຠຄວາ ສາມໍ ເສນາສນໍ ສໍສາເມຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ອນາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐາເກ ອນປໂລເກຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ເອໂກ ອທຸຕິໂຍ ຈາຣິກໍ ປກ຺ກມຕິ, ເອໂກວ ຠຄວາ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ວິຫຣິຕຸກາໂມ ໂຫຕິ; ນ ຠຄວາ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ເກນຈິ ອນຸພນ຺ຘິຕພ຺ໂພ ໂຫຕີ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ອນຸປຸພ຺ເພນ ຈາຣິກໍ ຈຣມາໂນ ເຍນ ປາລິເລຍ຺ຍກໍ [ປາຣິເລຍ຺ຍກໍ (ສີ. ປີ.)] ຕທວສຣິ. ຕຕ຺ຣ ສຸທໍ ຠຄວາ ປາລິເລຍ຺ຍເກ ວິຫຣຕິ ຠທ຺ທສາລມູເລ. ອຖ ໂຂ ສມ຺ພຫຸລາ ຠິກ຺ຂູ ເຍນາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມຕາ ອານນ຺ເທນ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ໂມທິໍສຸ. ສມ຺ໂມທນີຍໍ ກຖໍ ສາຣຓີຍໍ ວີຕິສາເຣຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນາ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອານນ຺ທໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ຈິຣສ຺ສຸຕາ ໂຂ ໂນ, ອາວຸໂສ ອານນ຺ທ, ຠຄວໂຕ ສມ຺ມຸຂາ ຘມ຺ມີ ກຖາ; ອິຈ຺ຉາມ ມຍໍ, ອາວຸໂສ ອານນ຺ທ, ຠຄວໂຕ ສມ຺ມຸຂາ ຘມ຺ມິໍ ກຖໍ ໂສຕຸ’’ນ຺ຕິ.

ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ເຕຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ສທ຺ຘິໍ ເຍນ ປາລິເລຍ຺ຍກໍ ຠທ຺ທສາລມູລໍ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ເນ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວາ ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍ ສນ຺ທສ຺ເສສິ ສມາທເປສິ ສມຸຕ຺ເຕເຊສິ ສມ຺ປຫໍເສສິ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ເອວໍ ເຈຕໂສ ປຣິວິຕກ຺ໂກ ອຸທປາທິ – ‘‘ກຖໍ ນຸ ໂຂ ຊານໂຕ ກຖໍ ປສ຺ສໂຕ ອນນ຺ຕຣາ ອາສວານໍ ຂໂຍ ໂຫຕີ’’ຕິ? ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ເຈຕສາ ເຈໂຕປຣິວິຕກ຺ກມຎ຺ຎາຍ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ວິຈຍໂສ ເທສິໂຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຍາ ຘມ຺ໂມ; ວິຈຍໂສ ເທສິຕາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຕິປຏ຺ຐານາ; ວິຈຍໂສ ເທສິຕາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສມ຺ມປ຺ປຘານາ; ວິຈຍໂສ ເທສິຕາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອິທ຺ຘິປາທາ; ວິຈຍໂສ ເທສິຕານິ ປຎ຺ຈິນ຺ທ຺ຣິຍານິ; ວິຈຍໂສ ເທສິຕານິ ປຎ຺ຈ ພລານິ; ວິຈຍໂສ ເທສິຕາ ສຕ຺ຕໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ; ວິຈຍໂສ ເທສິໂຕ ອຣິໂຍ ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກ ມຄ຺ໂຄ. ເອວໍ ວິຈຍໂສ ເທສິໂຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຍາ ຘມ຺ໂມ. ເອວໍ ວິຈຍໂສ ເທສິເຕ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຍາ ຘມ຺ເມ ອຖ ຈ ປນິເຘກຈ຺ຈສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ເອວໍ ເຈຕໂສ ປຣິວິຕກ຺ໂກ ອຸທປາທິ – ‘ກຖໍ ນຸ ໂຂ ຊານໂຕ ກຖໍ ປສ຺ສໂຕ ອນນ຺ຕຣາ ອາສວານໍ ຂໂຍ ໂຫຕີ’’’ຕິ?

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຊານໂຕ ກຖໍ ປສ຺ສໂຕ ອນນ຺ຕຣາ ອາສວານໍ ຂໂຍ ໂຫຕິ? ອິຘ ຠິກ຺ຂເວ, ອສ຺ສຸຕວາ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ອຣິຍານໍ ອທສ຺ສາວີ ອຣິຍຘມ຺ມສ຺ສ ອໂກວິໂທ ອຣິຍຘມ຺ເມ ອວິນີໂຕ, ສປ຺ປຸຣິສານໍ ອທສ຺ສາວີ ສປ຺ປຸຣິສຘມ຺ມສ຺ສ ອໂກວິໂທ ສປ຺ປຸຣິສຘມ຺ເມ ອວິນີໂຕ ຣູປໍ ອຕ຺ຕໂຕ ສມນຸປສ຺ສຕິ. ຍາ ໂຂ ປນ ສາ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມນຸປສ຺ສນາ ສງ຺ຂາໂຣ ໂສ. ໂສ ປນ ສງ຺ຂາໂຣ ກິໍນິທາໂນ ກິໍສມຸທໂຍ ກິໍຊາຕິໂກ ກິໍປຠໂວ? ອວິຊ຺ຊາສມ຺ຜສ຺ສເຊນ, ຠິກ຺ຂເວ, ເວທຍິເຕນ ຜຸຏ຺ຐສ຺ສ ອສ຺ສຸຕວໂຕ ປຸຖຸຊ຺ຊນສ຺ສ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ຕຓ຺ຫາ; ຕໂຕໂຊ ໂສ ສງ຺ຂາໂຣ. ອິຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂສປິ ສງ຺ຂາໂຣ ອນິຈ຺ໂຈ ສງ຺ຂໂຕ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ໂນ. ສາປິ ຕຓ຺ຫາ ອນິຈ຺ຈາ ສງ຺ຂຕາ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ນາ. ສາປິ ເວທນາ ອນິຈ຺ຈາ ສງ຺ຂຕາ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ນາ. ໂສປິ ຜສ຺ໂສ ອນິຈ຺ໂຈ ສງ຺ຂໂຕ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ໂນ. ສາປິ ອວິຊ຺ຊາ ອນິຈ຺ຈາ ສງ຺ຂຕາ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ນາ. ເອວມ຺ປິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຊານໂຕ ເອວໍ ປສ຺ສໂຕ ອນນ຺ຕຣາ ອາສວານໍ ຂໂຍ ໂຫຕິ.

‘‘ນ ເຫວ ໂຂ ຣູປໍ ອຕ຺ຕໂຕ ສມນຸປສ຺ສຕິ; ອປິ ຈ ໂຂ ຣູປວນ຺ຕໍ ອຕ຺ຕານໍ ສມນຸປສ຺ສຕິ. ຍາ ໂຂ ປນ ສາ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມນຸປສ຺ສນາ ສງ຺ຂາໂຣ ໂສ. ໂສ ປນ ສງ຺ຂາໂຣ ກິໍນິທາໂນ ກິໍສມຸທໂຍ ກິໍຊາຕິໂກ ກິໍປຠໂວ? ອວິຊ຺ຊາສມ຺ຜສ຺ສເຊນ, ຠິກ຺ຂເວ, ເວທຍິເຕນ ຜຸຏ຺ຐສ຺ສ ອສ຺ສຸຕວໂຕ ປຸຖຸຊ຺ຊນສ຺ສ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ຕຓ຺ຫາ; ຕໂຕໂຊ ໂສ ສງ຺ຂາໂຣ. ອິຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂສປິ ສງ຺ຂາໂຣ ອນິຈ຺ໂຈ ສງ຺ຂໂຕ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ໂນ. ສາປິ ຕຓ຺ຫາ… ສາປິ ເວທນາ… ໂສປິ ຜສ຺ໂສ… ສາປິ ອວິຊ຺ຊາ ອນິຈ຺ຈາ ສງ຺ຂຕາ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ນາ. ເອວມ຺ປິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຊານໂຕ ເອວໍ ປສ຺ສໂຕ ອນນ຺ຕຣາ ອາສວານໍ ຂໂຍ ໂຫຕິ.

‘‘ນ ເຫວ ໂຂ ຣູປໍ ອຕ຺ຕໂຕ ສມນຸປສ຺ສຕິ, ນ ຣູປວນ຺ຕໍ ອຕ຺ຕານໍ ສມນຸປສ຺ສຕິ; ອປິ ຈ ໂຂ ອຕ຺ຕນິ ຣູປໍ ສມນຸປສ຺ສຕິ. ຍາ ໂຂ ປນ ສາ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມນຸປສ຺ສນາ ສງ຺ຂາໂຣ ໂສ. ໂສ ປນ ສງ຺ຂາໂຣ ກິໍນິທາໂນ ກິໍສມຸທໂຍ ກິໍຊາຕິໂກ ກິໍປຠໂວ? ອວິຊ຺ຊາສມ຺ຜສ຺ສເຊນ, ຠິກ຺ຂເວ, ເວທຍິເຕນ ຜຸຏ຺ຐສ຺ສ ອສ຺ສຸຕວໂຕ ປຸຖຸຊ຺ຊນສ຺ສ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ຕຓ຺ຫາ; ຕໂຕໂຊ ໂສ ສງ຺ຂາໂຣ. ອິຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂສປິ ສງ຺ຂາໂຣ ອນິຈ຺ໂຈ ສງ຺ຂໂຕ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ໂນ. ສາປິ ຕຓ຺ຫາ… ສາປິ ເວທນາ… ໂສປິ ຜສ຺ໂສ… ສາປິ ອວິຊ຺ຊາ ອນິຈ຺ຈາ ສງ຺ຂຕາ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ນາ. ເອວມ຺ປິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຊານໂຕ ເອວໍ ປສ຺ສໂຕ ອນນ຺ຕຣາ ອາສວານໍ ຂໂຍ ໂຫຕິ.

‘‘ນ ເຫວ ໂຂ ຣູປໍ ອຕ຺ຕໂຕ ສມນຸປສ຺ສຕິ, ນ ຣູປວນ຺ຕໍ ອຕ຺ຕານໍ ສມນຸປສ຺ສຕິ, ນ ອຕ຺ຕນິ ຣູປໍ ສມນຸປສ຺ສຕິ; ອປິ ຈ ໂຂ ຣູປສ຺ມິໍ ອຕ຺ຕານໍ ສມນຸປສ຺ສຕິ. ຍາ ໂຂ ປນ ສາ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມນຸປສ຺ສນາ ສງ຺ຂາໂຣ ໂສ. ໂສ ປນ ສງ຺ຂາໂຣ ກິໍນິທາໂນ ກິໍສມຸທໂຍ ກິໍຊາຕິໂກ ກິໍປຠໂວ? ອວິຊ຺ຊາສມ຺ຜສ຺ສເຊນ, ຠິກ຺ຂເວ, ເວທຍິເຕ ຜຸຏ຺ຐສ຺ສ ອສ຺ສຸຕວໂຕ ປຸຖຸຊ຺ຊນສ຺ສ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ຕຓ຺ຫາ; ຕໂຕໂຊ ໂສ ສງ຺ຂາໂຣ. ອິຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂສປິ ສງ຺ຂາໂຣ ອນິຈ຺ໂຈ ສງ຺ຂໂຕ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ໂນ. ສາປິ ຕຓ຺ຫາ … ສາປິ ເວທນາ… ໂສປິ ຜສ຺ໂສ… ສາປິ ອວິຊ຺ຊາ ອນິຈ຺ຈາ ສງ຺ຂຕາ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ນາ. ເອວມ຺ປິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຊານໂຕ…ເປ… ອາສວານໍ ຂໂຍ ໂຫຕິ.

‘‘ນ ເຫວ ໂຂ ຣູປໍ ອຕ຺ຕໂຕ ສມນຸປສ຺ສຕິ, ນ ຣູປວນ຺ຕໍ ອຕ຺ຕານໍ, ນ ອຕ຺ຕນິ ຣູປໍ, ນ ຣູປສ຺ມິໍ ອຕ຺ຕານໍ ສມນຸປສ຺ສຕິ; ອປິ ຈ ໂຂ ເວທນໍ ອຕ຺ຕໂຕ ສມນຸປສ຺ສຕິ, ອປິ ຈ ໂຂ ເວທນາວນ຺ຕໍ ອຕ຺ຕານໍ ສມນຸປສ຺ສຕິ, ອປິ ຈ ໂຂ ອຕ຺ຕນິ ເວທນໍ ສມນຸປສ຺ສຕິ, ອປິ ຈ ໂຂ ເວທນາຍ ອຕ຺ຕານໍ ສມນຸປສ຺ສຕິ; ອປິ ຈ ໂຂ ສຎ຺ຎໍ… ອປິ ຈ ໂຂ ສງ຺ຂາເຣ ອຕ຺ຕໂຕ ສມນຸປສ຺ສຕິ, ອປິ ຈ ໂຂ ສງ຺ຂາຣວນ຺ຕໍ ອຕ຺ຕານໍ ສມນຸປສ຺ສຕິ, ອປິ ຈ ໂຂ ອຕ຺ຕນິ ສງ຺ຂາເຣ ສມນຸປສ຺ສຕິ, ອປິ ຈ ໂຂ ສງ຺ຂາເຣສຸ ອຕ຺ຕານໍ ສມນຸປສ຺ສຕິ; ອປິ ຈ ໂຂ ວິຎ຺ຎາຓໍ ອຕ຺ຕໂຕ ສມນຸປສ຺ສຕິ, ອປິ ຈ ໂຂ ວິຎ຺ຎາຓວນ຺ຕໍ ອຕ຺ຕານໍ, ອປິ ຈ ໂຂ ອຕ຺ຕນິ ວິຎ຺ຎາຓໍ, ອປິ ຈ ໂຂ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ມິໍ ອຕ຺ຕານໍ ສມນຸປສ຺ສຕິ. ຍາ ໂຂ ປນ ສາ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມນຸປສ຺ສນາ ສງ຺ຂາໂຣ ໂສ. ໂສ ປນ ສງ຺ຂາໂຣ ກິໍນິທາໂນ…ເປ… ກິໍປຠໂວ? ອວິຊ຺ຊາສມ຺ຜສ຺ສເຊນ, ຠິກ຺ຂເວ, ເວທຍິເຕ ຜຸຏ຺ຐສ຺ສ ອສ຺ສຸຕວໂຕ ປຸຖຸຊ຺ຊນສ຺ສ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ຕຓ຺ຫາ; ຕໂຕໂຊ ໂສ ສງ຺ຂາໂຣ. ອິຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂສປິ ສງ຺ຂາໂຣ ອນິຈ຺ໂຈ ສງ຺ຂໂຕ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ໂນ. ສາປິ ຕຓ຺ຫາ… ສາປິ ເວທນາ… ໂສປິ ຜສ຺ໂສ … ສາປິ ອວິຊ຺ຊາ ອນິຈ຺ຈາ ສງ຺ຂຕາ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ນາ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຊານໂຕ ເອວໍ ປສ຺ສໂຕ ອນນ຺ຕຣາ ອາສວານໍ ຂໂຍ ໂຫຕິ.

‘‘ນ ເຫວ ໂຂ ຣູປໍ ອຕ຺ຕໂຕ ສມນຸປສ຺ສຕິ, ນ ເວທນໍ ອຕ຺ຕໂຕ ສມນຸປສ຺ສຕິ, ນ ສຎ຺ຎໍ… ນ ສງ຺ຂາເຣ… ນ ວິຎ຺ຎາຓໍ ອຕ຺ຕໂຕ ສມນຸປສ຺ສຕິ; ອປິ ຈ ໂຂ ເອວໍທິຏ຺ຐິ ໂຫຕິ – ‘ໂສ ອຕ຺ຕາ ໂສ ໂລໂກ, ໂສ ເປຈ຺ຈ ຠວິສ຺ສາມິ ນິຈ຺ໂຈ ຘຸໂວ ສສ຺ສໂຕ ອວິປຣິຓາມຘມ຺ໂມ’ຕິ. ຍາ ໂຂ ປນ ສາ, ຠິກ຺ຂເວ, ສສ຺ສຕທິຏ຺ຐິ ສງ຺ຂາໂຣ ໂສ. ໂສ ປນ ສງ຺ຂາໂຣ ກິໍນິທາໂນ…ເປ… ເອວມ຺ປິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຊານໂຕ ເອວໍ ປສ຺ສໂຕ ອນນ຺ຕຣາ ອາສວານໍ ຂໂຍ ໂຫຕິ.

‘‘ນ ເຫວ ໂຂ ຣູປໍ ອຕ຺ຕໂຕ ສມນຸປສ຺ສຕິ, ນ ເວທນໍ … ນ ສຎ຺ຎໍ… ນ ສງ຺ຂາເຣ… ນ ວິຎ຺ຎາຓໍ ອຕ຺ຕໂຕ ສມນຸປສ຺ສຕິ; ນາປິ ເອວໍທິຏ຺ຐິ ໂຫຕິ – ‘ໂສ ອຕ຺ຕາ ໂສ ໂລໂກ, ໂສ ເປຈ຺ຈ ຠວິສ຺ສາມິ ນິຈ຺ໂຈ ຘຸໂວ ສສ຺ສໂຕ ອວິປຣິຓາມຘມ຺ໂມ’ຕິ. ອປິ ຈ ໂຂ ເອວໍທິຏ຺ຐິ ໂຫຕິ – ‘ໂນ ຈສ຺ສໍ ໂນ ຈ ເມ ສິຍາ ນາຠວິສ຺ສໍ ນ ເມ ຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ. ຍາ ໂຂ ປນ ສາ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸຈ຺ເຉທທິຏ຺ຐິ ສງ຺ຂາໂຣ ໂສ. ໂສ ປນ ສງ຺ຂາໂຣ ກິໍນິທາໂນ ກິໍສມຸທໂຍ ກິໍຊາຕິໂກ ກິໍປຠໂວ? ອວິຊ຺ຊາສມ຺ຜສ຺ສເຊນ, ຠິກ຺ຂເວ, ເວທຍິເຕນ ຜຸຏ຺ຐສ຺ສ ອສ຺ສຸຕວໂຕ ປຸຖຸຊ຺ຊນສ຺ສ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ຕຓ຺ຫາ; ຕໂຕໂຊ ໂສ ສງ຺ຂາໂຣ. ອິຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂສປິ ສງ຺ຂາໂຣ ອນິຈ຺ໂຈ…ເປ… ເອວມ຺ປິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຊານໂຕ ເອວໍ ປສ຺ສໂຕ ອນນ຺ຕຣາ ອາສວານໍ ຂໂຍ ໂຫຕິ.

‘‘ນ ເຫວ ໂຂ ຣູປໍ ອຕ຺ຕໂຕ ສມນຸປສ຺ສຕິ, ນ ເວທນໍ… ນ ສຎ຺ຎໍ… ນ ສງ຺ຂາເຣ… ນ ວິຎ຺ຎາຓໍ ອຕ຺ຕໂຕ ສມນຸປສ຺ສຕິ…ເປ… ນ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ມິໍ ອຕ຺ຕໂຕ ສມນຸປສ຺ສຕິ, ນາປິ ເອວໍທິຏ຺ຐິ ໂຫຕິ – ‘ໂສ ອຕ຺ຕາ ໂສ ໂລໂກ, ໂສ ເປຈ຺ຈ ຠວິສ຺ສາມິ ນິຈ຺ໂຈ ຘຸໂວ ສສ຺ສໂຕ ອວິປຣິຓາມຘມ຺ໂມ’ຕິ; ນາປິ ເອວໍທິຏ຺ຐິ ໂຫຕິ – ‘ໂນ ຈສ຺ສໍ ໂນ ຈ ເມ ສິຍາ ນາຠວິສ຺ສໍ ນ ເມ ຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ; ອປິ ຈ ໂຂ ກງ຺ຂີ ໂຫຕິ ວິຈິກິຈ຺ຉີ ອນິຏ຺ຐງ຺ຄໂຕ ສທ຺ຘມ຺ເມ. ຍາ ໂຂ ປນ ສາ, ຠິກ຺ຂເວ, ກງ຺ຂິຕາ ວິຈິກິຈ຺ຉິຕາ ອນິຏ຺ຐງ຺ຄຕຕາ ສທ຺ຘມ຺ເມ ສງ຺ຂາໂຣ ໂສ. ໂສ ປນ ສງ຺ຂາໂຣ ກິໍນິທາໂນ ກິໍສມຸທໂຍ ກິໍຊາຕິໂກ ກິໍປຠໂວ? ອວິຊ຺ຊາສມ຺ຜສ຺ສເຊນ, ຠິກ຺ຂເວ, ເວທຍິເຕນ ຜຸຏ຺ຐສ຺ສ ອສ຺ສຸຕວໂຕ ປຸຖຸຊ຺ຊນສ຺ສ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ຕຓ຺ຫາ; ຕໂຕໂຊ ໂສ ສງ຺ຂາໂຣ. ອິຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂສປິ ສງ຺ຂາໂຣ ອນິຈ຺ໂຈ ສງ຺ຂໂຕ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ໂນ. ສາປິ ຕຓ຺ຫາ ອນິຈ຺ຈາ ສງ຺ຂຕາ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ນາ. ສາປິ ເວທນາ ອນິຈ຺ຈາ ສງ຺ຂຕາ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ນາ. ໂສປິ ຜສ຺ໂສ ອນິຈ຺ໂຈ ສງ຺ຂໂຕ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ໂນ. ສາປິ ອວິຊ຺ຊາ ອນິຈ຺ຈາ ສງ຺ຂຕາ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ນາ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຊານໂຕ ເອວໍ ປສ຺ສໂຕ ອນນ຺ຕຣາ ອາສວານໍ ຂໂຍ ໂຫຕີ’’ຕິ. ນວມໍ.

໑໐. ປຸຓ຺ຓມສຸຕ຺ຕໍ

໘໒. ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ປຸພ຺ພາຣາເມ ມິຄາຣມາຕຸປາສາເທ ມຫຕາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ ສທ຺ຘິໍ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠຄວາ ຕທຫຸໂປສເຖ ປນ຺ນຣເສ ປຸຓ຺ຓາຍ ປຸຓ຺ຓມາຍ ຣຕ຺ຕິຍາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆປຣິວຸໂຕ ອຊ຺ໂຌກາເສ ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕິ.

ອຖ ໂຂ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ເອກໍສໍ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄໍ ກຣິຕ຺ວາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຎ຺ຊລິໍ ປຓາເມຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ປຸຈ຺ເຉຍ຺ຍາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວນ຺ຕໍ ກິຎ຺ຈິເທວ [ກຎ຺ຈິເທວ (?)] ເທສໍ, ສເຈ ເມ ຠຄວາ ໂອກາສໍ ກໂຣຕິ ປຎ຺ຫສ຺ສ ເວຍ຺ຍາກຣຓາຍາ’’ຕິ? ‘‘ເຕນ ຫິ ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ສເກ ອາສເນ ນິສີທິຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉ ຍທາກງ຺ຂສີ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ໂຂ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຠຄວໂຕ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ສເກ ອາສເນ ນິສີທິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອິເມ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ປຎ຺ຈຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘາ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ຣູປຸປາທານກ຺ຂນ຺ໂຘ, ເວທນຸປາທານກ຺ຂນ຺ໂຘ, ສຎ຺ຎຸປາທານກ຺ຂນ຺ໂຘ, ສງ຺ຂາຣຸປາທານກ຺ຂນ຺ໂຘ, ວິຎ຺ຎາຓຸປາທານກ຺ຂນ຺ໂຘ’’ຕິ.

‘‘ອິເມ ໂຂ ປນ, ຠິກ຺ຂຸ, ປຎ຺ຈຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘາ; ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ຣູປຸປາທານກ຺ຂນ຺ໂຘ…ເປ… ວິຎ຺ຎາຓຸປາທານກ຺ຂນ຺ໂຘ’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ໂຂ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຠຄວໂຕ ຠາສິຕໍ ອຠິນນ຺ທິຕ຺ວາ ອນຸໂມທິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸຕ຺ຕຣິໍ ປຎ຺ຫໍ ອປຸຈ຺ຉິ –

‘‘ອິເມ ໂຂ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ປຎ຺ຈຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘາ ກິໍມູລກາ’’ຕິ? ‘‘ອິເມ ໂຂ, ຠິກ຺ຂຸ, ປຎ຺ຈຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘາ ຉນ຺ທມູລກາ’’ຕິ…ເປ… ຕຎ຺ເຎວ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ອຸປາທານໍ ເຕ ປຎ຺ຈຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘາ ອຸທາຫຸ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ປຎ຺ຈຫິ ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ເຘຫິ ອຸປາທານນ຺ຕິ? ‘‘ນ ໂຂ, ຠິກ຺ຂຸ, ຕຎ຺ເຎວ ອຸປາທານໍ ເຕ ປຎ຺ຈຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘາ ນາປິ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ປຎ຺ຈຫິ ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ເຘຫິ ອຸປາທານໍ, ອປິ ຈ ໂຍ ຕຕ຺ຖ ຉນ຺ທຣາໂຄ ຕໍ ຕຕ຺ຖ ອຸປາທານ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ໂຂ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ…ເປ… ອຸຕ຺ຕຣິໍ ປຎ຺ຫໍ ອປຸຈ຺ຉິ –

‘‘ສິຍາ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ປຎ຺ຈຸປາທານກ຺ຂນ຺ເຘສຸ ຉນ຺ທຣາຄເວມຕ຺ຕຕາ’’ຕິ? ‘‘ສິຍາ, ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ ຠຄວາ ອໂວຈ – ‘‘ອິຘ, ຠິກ຺ຂຸ, ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ເອວໍຣູໂປ ສິຍໍ ອນາຄຕມທ຺ຘານໍ, ເອວໍເວທໂນ ສິຍໍ ອນາຄຕມທ຺ຘານໍ, ເອວໍສຎ຺ໂຎ ສິຍໍ ອນາຄຕມທ຺ຘານໍ, ເອວໍສງ຺ຂາໂຣ ສິຍໍ ອນາຄຕມທ຺ຘານໍ, ເອວໍວິຎ຺ຎາໂຓ ສິຍໍ ອນາຄຕມທ຺ຘານ’ນ຺ຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂຸ, ສິຍາ ປຎ຺ຈຸປາທານກ຺ຂນ຺ເຘສຸ ຉນ຺ທຣາຄເວມຕ຺ຕຕາ’’ຕິ? ‘‘ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ໂຂ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ…ເປ… ອຸຕ຺ຕຣິໍ ປຎ຺ຫໍ ອປຸຈ຺ຉິ –

‘‘ກິຕ຺ຕາວຕາ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ຂນ຺ຘານໍ ຂນ຺ຘາຘິວຈນ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ຍໍ ກິຎ຺ຈິ, ຠິກ຺ຂຸ, ຣູປໍ ອຕີຕານາຄຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ວາ ພຫິທ຺ຘາ ວາ ໂອຬາຣິກໍ ວາ ສຸຂຸມໍ ວາ ຫີນໍ ວາ ປຓີຕໍ ວາ ຍໍ ທູເຣ ສນ຺ຕິເກ ວາ, ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ. ຍາ ກາຈິ ເວທນາ… ຍາ ກາຈິ ສຎ຺ຎາ … ເຍ ເກຈິ ສງ຺ຂາຣາ… ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ວິຎ຺ຎາຓໍ ອຕີຕານາຄຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ວາ ພຫິທ຺ຘາ ວາ ໂອຬາຣິກໍ ວາ ສຸຂຸມໍ ວາ ຫີນໍ ວາ ປຓີຕໍ ວາ ຍໍ ທູເຣ ສນ຺ຕິເກ ວາ, ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ວິຎ຺ຎາຓກ຺ຂນ຺ໂຘ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ໂຂ, ຠິກ຺ຂຸ, ຂນ຺ຘານໍ ຂນ຺ຘາຘິວຈນ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ໂຂ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ…ເປ… ອປຸຈ຺ຉິ –

‘‘ໂກ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ເຫຕຸ ໂກ ປຈ຺ຈໂຍ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ປຎ຺ຎາປນາຍ; ໂກ ເຫຕຸ ໂກ ປຈ຺ຈໂຍ ເວທນາກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ປຎ຺ຎາປນາຍ; ໂກ ເຫຕຸ ໂກ ປຈ຺ຈໂຍ ສຎ຺ຎາກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ປຎ຺ຎາປນາຍ; ໂກ ເຫຕຸ ໂກ ປຈ຺ຈໂຍ ສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ປຎ຺ຎາປນາຍ; ໂກ ເຫຕຸ ໂກ ປຈ຺ຈໂຍ ວິຎ຺ຎາຓກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ປຎ຺ຎາປນາຍາ’’ຕິ? ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ໂຂ, ຠິກ຺ຂຸ, ມຫາຠູຕາ ເຫຕຸ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຫາຠູຕາ ປຈ຺ຈໂຍ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ປຎ຺ຎາປນາຍ. ຜສ຺ໂສ ເຫຕຸ ຜສ຺ໂສ ປຈ຺ຈໂຍ ເວທນາກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ປຎ຺ຎາປນາຍ. ຜສ຺ໂສ ເຫຕຸ ຜສ຺ໂສ ປຈ຺ຈໂຍ ສຎ຺ຎາກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ປຎ຺ຎາປນາຍ. ຜສ຺ໂສ ເຫຕຸ, ຜສ຺ໂສ ປຈ຺ຈໂຍ ສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ປຎ຺ຎາປນາຍ. ນາມຣູປໍ ເຫຕຸ, ນາມຣູປໍ ປຈ຺ຈໂຍ ວິຎ຺ຎາຓກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ປຎ຺ຎາປນາຍາ’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ໂຂ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ…ເປ… ອປຸຈ຺ຉິ –

‘‘ກຖໍ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐິ ໂຫຕີ’’ຕິ? ‘‘ອິຘ, ຠິກ຺ຂຸ, ອສ຺ສຸຕວາ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ອຣິຍານໍ ອທສ຺ສາວີ ອຣິຍຘມ຺ມສ຺ສ ອໂກວິໂທ ອຣິຍຘມ຺ເມ ອວິນີໂຕ, ສປ຺ປຸຣິສານໍ ອທສ຺ສາວີ ສປ຺ປຸຣິສຘມ຺ມສ຺ສ ອໂກວິໂທ ສປ຺ປຸຣິສຘມ຺ເມ ອວິນີໂຕ ຣູປໍ ອຕ຺ຕໂຕ ສມນຸປສ຺ສຕິ, ຣູປວນ຺ຕໍ ວາ ອຕ຺ຕານໍ; ອຕ຺ຕນິ ວາ ຣູປໍ, ຣູປສ຺ມິໍ ວາ ອຕ຺ຕານໍ; ເວທນໍ… ສຎ຺ຎໍ… ສງ຺ຂາເຣ… ວິຎ຺ຎາຓໍ… ອຕ຺ຕໂຕ ສມນຸປສ຺ສຕິ, ວິຎ຺ຎາຓວນ຺ຕໍ ວາ ອຕ຺ຕານໍ; ອຕ຺ຕນິ ວາ ວິຎ຺ຎາຓໍ, ວິຎ຺ຎາຓສ຺ມິໍ ວາ ອຕ຺ຕານໍ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂຸ, ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐິ ໂຫຕີ’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ໂຂ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ…ເປ… ອປຸຈ຺ຉິ –

‘‘ກຖໍ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐິ ນ ໂຫຕີ’’ຕິ? ‘‘ອິຘ, ຠິກ຺ຂຸ, ສຸຕວາ ອຣິຍສາວໂກ ອຣິຍານໍ ທສ຺ສາວີ ອຣິຍຘມ຺ມສ຺ສ ໂກວິໂທ ອຣິຍຘມ຺ເມ ສຸວິນີໂຕ, ສປ຺ປຸຣິສານໍ ທສ຺ສາວີ ສປ຺ປຸຣິສຘມ຺ມສ຺ສ ໂກວິໂທ ສປ຺ປຸຣິສຘມ຺ເມ ສຸວິນີໂຕ ນ ຣູປໍ ອຕ຺ຕໂຕ ສມນຸປສ຺ສຕິ, ນ ຣູປວນ຺ຕໍ ວາ ອຕ຺ຕານໍ; ນ ອຕ຺ຕນິ ວາ ຣູປໍ, ນ ຣູປສ຺ມິໍ ວາ ອຕ຺ຕານໍ; ນ ເວທນໍ… ນ ສຎ຺ຎໍ… ນ ສງ຺ຂາເຣ… ນ ວິຎ຺ຎາຓໍ ອຕ຺ຕໂຕ ສມນຸປສ຺ສຕິ, ນ ວິຎ຺ຎາຓວນ຺ຕໍ ວາ ອຕ຺ຕານໍ; ນ ອຕ຺ຕນິ ວາ ວິຎ຺ຎາຓໍ, ນ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ມິໍ ວາ ອຕ຺ຕານໍ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂຸ, ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐິ ນ ໂຫຕີ’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ໂຂ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ…ເປ… ອປຸຈ຺ຉິ –

‘‘ໂກ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ຣູປສ຺ສ ອສ຺ສາໂທ, ໂກ ອາທີນໂວ, ກິໍ ນິສ຺ສຣຓໍ; ໂກ ເວທນາຍ… ໂກ ສຎ຺ຎາຍ… ໂກ ສງ຺ຂາຣານໍ… ໂກ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ອສ຺ສາໂທ, ໂກ ອາທີນໂວ, ກິໍ ນິສ຺ສຣຓ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ຍໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂຸ, ຣູປໍ ປຏິຈ຺ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ສຸຂໍ ໂສມນສ຺ສໍ – ອຍໍ ຣູປສ຺ສ ອສ຺ສາໂທ. ຍໍ ຣູປໍ ອນິຈ຺ຈໍ ທຸກ຺ຂໍ ວິປຣິຓາມຘມ຺ມໍ – ອຍໍ ຣູປສ຺ສ ອາທີນໂວ. ໂຍ ຣູປສ຺ມິໍ ຉນ຺ທຣາຄວິນໂຍ ຉນ຺ທຣາຄປ຺ປຫານໍ – ອິທໍ ຣູປສ຺ສ ນິສ຺ສຣຓໍ. ຍໍ ເວທນໍ ປຏິຈ຺ຈ… ຍໍ ສຎ຺ຎໍ ປຏິຈ຺ຈ… ເຍ ສງ຺ຂາເຣ ປຏິຈ຺ຈ… ຍໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ປຏິຈ຺ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ສຸຂໍ ໂສມນສ຺ສໍ – ອຍໍ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ອສ຺ສາໂທ. ຍໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ອນິຈ຺ຈໍ ທຸກ຺ຂໍ ວິປຣິຓາມຘມ຺ມໍ – ອຍໍ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ອາທີນໂວ. ໂຍ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ມິໍ ຉນ຺ທຣາຄວິນໂຍ ຉນ຺ທຣາຄປ຺ປຫານໍ – ອິທໍ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ນິສ຺ສຣຓ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ໂຂ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຠຄວໂຕ ຠາສິຕໍ ອຠິນນ຺ທິຕ຺ວາ ອນຸໂມທິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸຕ຺ຕຣິໍ ປຎ຺ຫໍ ອປຸຈ຺ຉິ –

‘‘ກຖໍ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ຊານໂຕ, ກຖໍ ປສ຺ສໂຕ ອິມສ຺ມິຎ຺ຈ ສວິຎ຺ຎາຓເກ ກາເຍ ພຫິທ຺ຘາ ຈ ສພ຺ພນິມິຕ຺ເຕສຸ ອຫງ຺ກາຣມມງ຺ກາຣມານານຸສຍາ ນ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ? ‘‘ຍໍ ກິຎ຺ຈິ, ຠິກ຺ຂຸ, ຣູປໍ ອຕີຕານາຄຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ວາ ພຫິທ຺ຘາ ວາ ໂອຬາຣິກໍ ວາ ສຸຂຸມໍ ວາ ຫີນໍ ວາ ປຓີຕໍ ວາ ຍໍ ທູເຣ ສນ຺ຕິເກ ວາ, ສພ຺ພໍ ຣູປໍ – ‘ເນຕໍ ມມ, ເນໂສຫມສ຺ມິ, ນ ເມໂສ ອຕ຺ຕາ’ຕິ ເອວເມຕໍ ຍຖາຠູຕໍ ສມ຺ມປ຺ປຎ຺ຎາຍ ປສ຺ສຕິ. ຍາ ກາຈິ ເວທນາ… ຍາ ກາຈິ ສຎ຺ຎາ… ເຍ ເກຈິ ສງ຺ຂາຣາ… ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ວິຎ຺ຎາຓໍ ອຕີຕານາຄຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ວາ ພຫິທ຺ຘາ ວາ ໂອຬາຣິກໍ ວາ ສຸຂຸມໍ ວາ ຫີນໍ ວາ ປຓີຕໍ ວາ ຍໍ ທູເຣ ສນ຺ຕິເກ ວາ, ສພ຺ພໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ – ‘ເນຕໍ ມມ, ເນໂສຫມສ຺ມິ, ນ ເມໂສ ອຕ຺ຕາ’ຕິ ເອວເມຕໍ ຍຖາຠູຕໍ ສມ຺ມປ຺ປຎ຺ຎາຍ ປສ຺ສຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂຸ, ຊານໂຕ ເອວໍ ປສ຺ສໂຕ ອິມສ຺ມິຎ຺ຈ ສວິຎ຺ຎາຓເກ ກາເຍ ພຫິທ຺ຘາ ຈ ສພ຺ພນິມິຕ຺ເຕສຸ ອຫງ຺ກາຣມມງ຺ກາຣມານານຸສຍາ ນ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ເອວໍ ເຈຕໂສ ປຣິວິຕກ຺ໂກ ອຸທປາທິ – ‘‘ອິຕິ ກິຣ ໂຠ ຣູປໍ ອນຕ຺ຕາ, ເວທນາ… ສຎ຺ຎາ… ສງ຺ຂາຣາ… ວິຎ຺ຎາຓໍ ອນຕ຺ຕາ; ອນຕ຺ຕກຕານິ ກມ຺ມານິ ກຖມຕ຺ຕານໍ [ກຕມຕ຺ຕານໍ (ປີ.), ກມ຺ມຕ຺ຕານໍ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ກ.)] ຜຸສິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ເຈຕສາ ເຈໂຕ ປຣິວິຕກ຺ກມຎ຺ຎາຍ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ –

‘‘ຐານໍ ໂຂ ປເນຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ວິຊ຺ຊຕິ ຍໍ ອິເຘກຈ຺ໂຈ ໂມຆປຸຣິໂສ ອວິທ຺ວາ ອວິຊ຺ຊາຄໂຕ ຕຓ຺ຫາຘິປເຕຍ຺ເຍນ ເຈຕສາ ສຕ຺ຖຸສາສນໍ ອຕິຘາວິຕພ຺ພໍ ມຎ຺ເຎຍ຺ຍ. ອິຕິ ກິຣ, ໂຠ, ຣູປໍ ອນຕ຺ຕາ, ເວທນາ… ສຎ຺ຎາ… ສງ຺ຂາຣາ… ວິຎ຺ຎາຓໍ ອນຕ຺ຕາ. ອນຕ຺ຕກຕານິ ກມ຺ມານິ ກຖມຕ຺ຕານໍ ຜຸສິສ຺ສນ຺ຕີຕິ? ປຏິປຸຈ຺ຉາວິນີຕາ ໂຂ ເມ ຕຸມ຺ເຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຕ຺ຣ ຕຕ຺ຣ ເຕສຸ ເຕສຸ ຘມ຺ເມສຸ.

‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣູປໍ ນິຈ຺ຈໍ ວາ ອນິຈ຺ຈໍ ວາ’’ຕິ? ‘‘ອນິຈ຺ຈໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ເວທນາ… ສຎ຺ຎາ… ສງ຺ຂາຣາ… ວິຎ຺ຎາຓໍ ນິຈ຺ຈໍ ວາ ອນິຈ຺ຈໍ ວາ’’ຕິ? ‘‘ອນິຈ຺ຈໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ຍໍ ປນານິຈ຺ຈໍ ທຸກ຺ຂໍ ວາ ຕໍ ສຸຂໍ ວາ’’ຕິ? ‘‘ທຸກ຺ຂໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ຍໍ ປນານິຈ຺ຈໍ ທຸກ຺ຂໍ ວິປຣິຓາມຘມ຺ມໍ, ກລ຺ລໍ ນຸ ຕໍ ສມນຸປສ຺ສິຕຸໍ – ‘ເອຕໍ ມມ, ເອໂສຫມສ຺ມິ, ເອໂສ ເມ ອຕ຺ຕາ’’’ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ຕສ຺ມາຕິຫ…ເປ… ເອວໍ ປສ຺ສໍ…ເປ… ນາປຣໍ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕາຍາຕິ ປຊານາຕີ’’ຕິ.

‘‘ທ຺ເວ ຂນ຺ຘາ ຕຎ຺ເຎວ ສິຍໍ, ອຘິວຈນຎ຺ຈ ເຫຕຸນາ;

ສກ຺ກາເຍນ ທຸເວ ວຸຕ຺ຕາ, ອສ຺ສາທວິຎ຺ຎາຓເກນ ຈ;

ເອເຕ ທສວິຘາ ວຸຕ຺ຕາ, ໂຫຕິ ຠິກ຺ຂຸ ປຸຈ຺ຉາຍາ’’ຕິ. ທສມໍ;

ຂຊ຺ຊນີຍວຄ຺ໂຄ ອຏ຺ຐໂມ.

ຕສ຺ສຸທ຺ທານໍ –

ອສ຺ສາໂທ ທ຺ເວ ສມຸທຍາ, ອຣຫນ຺ເຕຫິ ອປເຣ ທ຺ເວ;

ສີໂຫ ຂຊ຺ຊນີ ປິຓ຺ໂຑລ຺ຍໍ, ປາລິເລຍ຺ເຍນ ປຸຓ຺ຓມາຕິ.