໒. ທຸຕິຍວຄ຺ໂຄ

໑. ປາສາຓສຸຕ຺ຕໍ

໑໔໗. ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ຣາຊຄເຫ ວິຫຣຕິ ຄິຊ຺ຌກູເຏ ປພ຺ພເຕ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠຄວາ ຣຕ຺ຕນ຺ຘກາຣຕິມິສາຍໍ ອພ຺ໂຠກາເສ ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ເທໂວ ຈ ເອກເມກໍ ຜຸສາຍຕິ. ອຖ ໂຂ ມາໂຣ ປາປິມາ ຠຄວໂຕ ຠຍໍ ຉມ຺ຠິຕຕ຺ຕໍ ໂລມຫໍສໍ ອຸປ຺ປາເທຕຸກາໂມ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ອວິທູເຣ ມຫນ຺ເຕ ປາສາເຓ ປທາເລສິ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ‘‘ມາໂຣ ອຍໍ ປາປິມາ’’ ອິຕິ ວິທິຕ຺ວາ ມາຣໍ ປາປິມນ຺ຕໍ ຄາຖາຍ ອຊ຺ຌຠາສິ –

‘‘ສເຈປິ ເກວລໍ ສພ຺ພໍ, ຄິຊ຺ຌກູຏໍ ຈເລສ຺ສສິ [ຄເຬຍ຺ຍສິ (ສ຺ຍາ. ກໍ.), ຈເລຍ຺ຍາສິ (ກ.)];

ເນວ ສມ຺ມາວິມຸຕ຺ຕານໍ, ພຸທ຺ຘານໍ ອຕ຺ຖິ ອິຎ຺ຊິຕ’’ນ຺ຕິ.

ອຖ ໂຂ ມາໂຣ ປາປິມາ ‘‘ຊານາຕິ ມໍ ຠຄວາ, ຊານາຕິ ມໍ ສຸຄໂຕ’’ຕິ ທຸກ຺ຂີ ທຸມ຺ມໂນ ຕຕ຺ເຖວນ຺ຕຣຘາຍີຕິ.

໒. ກິນ຺ນຸສີຫສຸຕ຺ຕໍ

໑໔໘. ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠຄວາ ມຫຕິຍາ ປຣິສາຍ ປຣິວຸໂຕ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ.

ອຖ ໂຂ ມາຣສ຺ສ ປາປິມໂຕ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ອຍໍ ໂຂ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ມຫຕິຍາ ປຣິສາຍ ປຣິວຸໂຕ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ. ຍໍນູນາຫໍ ເຍນ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ເຕນຸປສງ຺ກເມຍ຺ຍໍ ວິຈກ຺ຂຸກມ຺ມາຍາ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ມາໂຣ ປາປິມາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ຄາຖາຍ ອຊ຺ຌຠາສິ –

‘‘ກິນ຺ນຸ ສີໂຫວ ນທສິ, ປຣິສາຍໍ ວິສາຣໂທ;

ປຏິມລ຺ໂລ ຫິ ເຕ ອຕ຺ຖິ, ວິຊິຕາວີ ນຸ ມຎ຺ຎສີ’’ຕິ.

‘‘ນທນ຺ຕິ ເວ ມຫາວີຣາ, ປຣິສາສຸ ວິສາຣທາ;

ຕຖາຄຕາ ພລປ຺ປຕ຺ຕາ, ຕິຓ຺ຓາ ໂລເກ ວິສຕ຺ຕິກ’’ນ຺ຕິ.

ອຖ ໂຂ ມາໂຣ ປາປິມາ ‘‘ຊານາຕິ ມໍ ຠຄວາ, ຊານາຕິ ມໍ ສຸຄໂຕ’’ຕິ ທຸກ຺ຂີ ທຸມ຺ມໂນ ຕຕ຺ເຖວນ຺ຕຣຘາຍີຕິ.

໓. ສກລິກສຸຕ຺ຕໍ

໑໔໙. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ຣາຊຄເຫ ວິຫຣຕິ ມທ຺ທກຸຈ຺ຉິສ຺ມິໍ ມິຄທາເຍ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠຄວໂຕ ປາໂທ ສກລິກາຍ ຂໂຕ ໂຫຕິ, ຠຸສາ ສຸທໍ ຠຄວໂຕ ເວທນາ ວຕ຺ຕນ຺ຕິ ສາຣີຣິກາ ທຸກ຺ຂາ ຕິພ຺ພາ ຂຣາ ກຏຸກາ ອສາຕາ ອມນາປາ. ຕາ ສຸທໍ ຠຄວາ ສໂຕ ສມ຺ປຊາໂນ ອຘິວາເສຕິ ອວິຫຎ຺ຎມາໂນ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ຈຕຸຄ຺ຄຸຓໍ ສງ຺ຆາຏິໍ ປຎ຺ຎເປຕ຺ວາ ທກ຺ຂິເຓນ ປສ຺ເສນ ສີຫເສຍ຺ຍໍ ກປ຺ເປສິ ປາເທ ປາທໍ ອຈ຺ຈາຘາຍ ສໂຕ ສມ຺ປຊາໂນ. ອຖ ໂຂ ມາໂຣ ປາປິມາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ຄາຖາຍ ອຊ຺ຌຠາສິ –

‘‘ມນ຺ທິຍາ ນຸ ໂຂ ເສສິ ອຸທາຫຸ ກາເວຍ຺ຍມຕ຺ໂຕ,

ອຕ຺ຖາ ນຸ ເຕ ສມ຺ປຈຸຣາ ນ ສນ຺ຕິ;

ເອໂກ ວິວິຕ຺ເຕ ສຍນາສນມ຺ຫິ,

ນິທ຺ທາມຸໂຂ ກິມິທໍ ໂສປ຺ປເສ ວາ’’ຕິ.

‘‘ນ ມນ຺ທິຍາ ສຍາມິ ນາປິ ກາເວຍ຺ຍມຕ຺ໂຕ,

ອຕ຺ຖໍ ສເມຈ຺ຈາຫມເປຕໂສໂກ;

ເອໂກ ວິວິຕ຺ເຕ ສຍນາສນມ຺ຫິ,

ສຍາມຫໍ ສພ຺ພຠູຕານຸກມ຺ປີ.

‘‘ເຍສມ຺ປິ ສລ຺ລໍ ອຸຣສິ ປວິຏ຺ຐໍ,

ມຸຫຸໍ ມຸຫຸໍ ຫທຍໍ ເວຘມານໍ;

ເຕປີຘ ໂສປ຺ປໍ ລຠເຣ ສສລ຺ລາ,

ຕສ຺ມາ ອຫໍ ນ ສຸເປ ວີຕສລ຺ໂລ.

‘‘ຊຄ຺ຄໍ ນ ສງ຺ເກ ນປິ ເຠມິ ໂສຕ຺ຕຸໍ,

ຣຕ຺ຕິນ຺ທິວາ ນານຸຕປນ຺ຕິ ມາມໍ;

ຫານິໍ ນ ປສ຺ສາມິ ກຸຫິຎ຺ຈິ ໂລເກ,

ຕສ຺ມາ ສຸເປ ສພ຺ພຠູຕານຸກມ຺ປີ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ມາໂຣ ປາປິມາ ‘‘ຊານາຕິ ມໍ ຠຄວາ, ຊານາຕິ ມໍ ສຸຄໂຕ’’ຕິ ທຸກ຺ຂີ ທຸມ຺ມໂນ ຕຕ຺ເຖວນ຺ຕຣຘາຍີຕິ.

໔. ປຕິຣູປສຸຕ຺ຕໍ

໑໕໐. ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ໂກສເລສຸ ວິຫຣຕິ ເອກສາລາຍໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄາເມ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠຄວາ ມຫຕິຍາ ຄິຫິປຣິສາຍ ປຣິວຸໂຕ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ.

ອຖ ໂຂ ມາຣສ຺ສ ປາປິມໂຕ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ອຍໍ ໂຂ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ມຫຕິຍາ ຄິຫິປຣິສາຍ ປຣິວຸໂຕ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ. ຍໍນູນາຫໍ ເຍນ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ເຕນຸປສງ຺ກເມຍ຺ຍໍ ວິຈກ຺ຂຸກມ຺ມາຍາ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ມາໂຣ ປາປິມາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ຄາຖາຍ ອຊ຺ຌຠາສິ –

‘‘ເນຕໍ ຕວ ປຕິຣູປໍ, ຍທຎ຺ຎມນຸສາສສິ;

ອນຸໂຣຘວິໂຣເຘສຸ, ມາ ສຊ຺ຊິຕ຺ໂຖ ຕທາຈຣ’’ນ຺ຕິ.

‘‘ຫິຕານຸກມ຺ປີ ສມ຺ພຸທ຺ໂຘ, ຍທຎ຺ຎມນຸສາສຕິ;

ອນຸໂຣຘວິໂຣເຘຫິ, ວິປ຺ປມຸຕ຺ໂຕ ຕຖາຄໂຕ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ມາໂຣ ປາປິມາ ‘‘ຊານາຕິ ມໍ ຠຄວາ, ຊານາຕິ ມໍ ສຸຄໂຕ’’ຕິ ທຸກ຺ຂີ ທຸມ຺ມໂນ ຕຕ຺ເຖວນ຺ຕຣຘາຍີຕິ.

໕. ມານສສຸຕ຺ຕໍ

໑໕໑. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ. ອຖ ໂຂ ມາໂຣ ປາປິມາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ຄາຖາຍ ອຊ຺ຌຠາສິ –

‘‘ອນ຺ຕລິກ຺ຂຈໂຣ ປາໂສ, ຍ຺ວາຍໍ ຈຣຕິ ມານໂສ;

ເຕນ ຕໍ ພາຘຍິສ຺ສາມິ, ນ ເມ ສມຓ ໂມກ຺ຂສີ’’ຕິ.

‘‘ຣູປາ ສທ຺ທາ ຣສາ ຄນ຺ຘາ, ໂຜຏ຺ຐພ຺ພາ ຈ ມໂນຣມາ;

ເອຕ຺ຖ ເມ ວິຄໂຕ ຉນ຺ໂທ, ນິຫໂຕ ຕ຺ວມສິ ອນ຺ຕກາ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ມາໂຣ ປາປິມາ ‘‘ຊານາຕິ ມໍ ຠຄວາ, ຊານາຕິ ມໍ ສຸຄໂຕ’’ຕິ ທຸກ຺ຂີ ທຸມ຺ມໂນ ຕຕ຺ເຖວນ຺ຕຣຘາຍີຕິ.

໖. ປຕ຺ຕສຸຕ຺ຕໍ

໑໕໒. ສາວຕ຺ຖິນິທານໍ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠຄວາ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘານໍ ອຸປາທາຍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍ ສນ຺ທສ຺ເສຕິ ສມາທເປຕິ [ສມາທາເປຕິ (?)] ສມຸຕ຺ເຕເຊຕິ ສມ຺ປຫໍເສຕິ. ເຕ ຈ ຠິກ຺ຂູ ອຏ຺ຐິໍ ກຕ຺ວາ [ອຏ຺ຐິກຕ຺ວາ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ມນສິ ກຕ຺ວາ ສພ຺ພເຈຕສາ [ສພ຺ພເຈຕໂສ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.), ສພ຺ພໍ ເຈຕສາ (ກ.)] ສມນ຺ນາຫຣິຕ຺ວາ ໂອຫິຕໂສຕາ ຘມ຺ມໍ ສຸຓນ຺ຕິ.

ອຖ ໂຂ ມາຣສ຺ສ ປາປິມໂຕ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ອຍໍ ໂຂ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘານໍ ອຸປາທາຍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍ ສນ຺ທສ຺ເສຕິ ສມາທເປຕິ ສມຸຕ຺ເຕເຊຕິ ສມ຺ປຫໍເສຕິ. ເຕ ຈ ຠິກ຺ຂູ ອຏ຺ຐິໍ ກຕ຺ວາ ມນສິ ກຕ຺ວາ ສພ຺ພເຈຕສາ ສມນ຺ນາຫຣິຕ຺ວາ ໂອຫິຕໂສຕາ ຘມ຺ມໍ ສຸຓນ຺ຕິ. ຍໍນູນາຫໍ ເຍນ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ເຕນຸປສງ຺ກເມຍ຺ຍໍ ວິຈກ຺ຂຸກມ຺ມາຍາ’’ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ສມ຺ພຫຸລາ ປຕ຺ຕາ ອພ຺ໂຠກາເສ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕາ ໂຫນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ມາໂຣ ປາປິມາ ພລີພທ຺ທວຓ຺ຓໍ ອຠິນິມ຺ມິນິຕ຺ວາ ເຍນ ເຕ ປຕ຺ຕາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ. ອຖ ໂຂ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ອຎ຺ຎຕຣໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ຠິກ຺ຂຸ, ຠິກ຺ຂຸ, ເອໂສ ພລີພທ຺ໂທ ປຕ຺ເຕ ຠິນ຺ເທຍ຺ຍາ’’ຕິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ຠຄວາ ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ນ ໂສ, ຠິກ຺ຂຸ, ພລີພທ຺ໂທ. ມາໂຣ ເອໂສ ປາປິມາ ຕຸມ຺ຫາກໍ ວິຈກ຺ຂຸກມ຺ມາຍ ອາຄໂຕ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ‘‘ມາໂຣ ອຍໍ ປາປິມາ’’ ອິຕິ ວິທິຕ຺ວາ ມາຣໍ ປາປິມນ຺ຕໍ ຄາຖາຍ ອຊ຺ຌຠາສິ –

‘‘ຣູປໍ ເວທຍິຕໍ ສຎ຺ຎາ, ວິຎ຺ຎາຓໍ ຍຎ຺ຈ ສງ຺ຂຕໍ;

ເນໂສຫມສ຺ມິ ເນຕໍ ເມ, ເອວໍ ຕຕ຺ຖ ວິຣຊ຺ຊຕິ.

‘‘ເອວໍ ວິຣຕ຺ຕໍ ເຂມຕ຺ຕໍ, ສພ຺ພສໍໂຍຊນາຕິຄໍ;

ອນ຺ເວສໍ ສພ຺ພຏ຺ຐາເນສຸ, ມາຣເສນາປິ ນາຊ຺ຌຄາ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ມາໂຣ ປາປິມາ…ເປ… ຕຕ຺ເຖວນ຺ຕຣຘາຍີຕິ.

໗. ຉຜສ຺ສາຍຕນສຸຕ຺ຕໍ

໑໕໓. ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ເວສາລິຍໍ ວິຫຣຕິ ມຫາວເນ ກູຏາຄາຣສາລາຍໍ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠຄວາ ຉນ຺ນໍ ຜສ຺ສາຍຕນານໍ ອຸປາທາຍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍ ສນ຺ທສ຺ເສຕິ ສມາທເປຕິ ສມຸຕ຺ເຕເຊຕິ ສມ຺ປຫໍເສຕິ. ເຕ ຈ ຠິກ຺ຂູ ອຏ຺ຐິໍ ກຕ຺ວາ ມນສິ ກຕ຺ວາ ສພ຺ພເຈຕສາ ສມນ຺ນາຫຣິຕ຺ວາ ໂອຫິຕໂສຕາ ຘມ຺ມໍ ສຸຓນ຺ຕິ.

ອຖ ໂຂ ມາຣສ຺ສ ປາປິມໂຕ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ອຍໍ ໂຂ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ຉນ຺ນໍ ຜສ຺ສາຍຕນານໍ ອຸປາທາຍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍ ສນ຺ທສ຺ເສຕິ ສມາທເປຕິ ສມຸຕ຺ເຕເຊຕິ ສປ຺ປຫໍເສຕິ. ເຕ ຈ ຠິກ຺ຂູ ອຏ຺ຐິໍ ກຕ຺ວາ ມນສິ ກຕ຺ວາ ສພ຺ພເຈຕສາ ສມນ຺ນາຫຣິຕ຺ວາ ໂອຫິຕໂສຕາ ຘມ຺ມໍ ສຸຓນ຺ຕິ. ຍໍນູນາຫໍ ເຍນ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ເຕນຸປສງ຺ກເມຍ຺ຍໍ ວິຈກ຺ຂຸກມ຺ມາຍາ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ມາໂຣ ປາປິມາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ອວິທູເຣ ມຫນ຺ຕໍ ຠຍເຠຣວໍ ສທ຺ທມກາສິ, ອປິສ຺ສຸທໍ ປຖວີ ມຎ຺ເຎ ອຸນ຺ທ຺ຣີຍຕິ [ອຸທ຺ຣີຍຕິ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ) ອຸ + ທຣ + ຍ + ຕິ = ອຸທ຺ຣີຍຕິ]. ອຖ ໂຂ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ອຎ຺ຎຕຣໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ຠິກ຺ຂຸ, ຠິກ຺ຂຸ, ເອສາ ປຖວີ ມຎ຺ເຎ ອຸນ຺ທ຺ຣີຍຕີ’’ຕິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ຠຄວາ ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ເນສາ ຠິກ຺ຂຸ ປຖວີ ອຸນ຺ທ຺ຣີຍຕິ. ມາໂຣ ເອໂສ ປາປິມາ ຕຸມ຺ຫາກໍ ວິຈກ຺ຂຸກມ຺ມາຍ ອາຄໂຕ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ‘‘ມາໂຣ ອຍໍ ປາປິມາ’’ ອິຕິ ວິທິຕ຺ວາ ມາຣໍ ປາປິມນ຺ຕໍ ຄາຖາຍ ອຊ຺ຌຠາສິ –

‘‘ຣູປາ ສທ຺ທາ ຣສາ ຄນ຺ຘາ, ຜສ຺ສາ ຘມ຺ມາ ຈ ເກວລາ;

ເອຕໍ ໂລກາມິສໍ ໂຆຣໍ, ເອຕ຺ຖ ໂລໂກ ວິມຸຈ຺ຉິໂຕ.

‘‘ເອຕຎ຺ຈ ສມຕິກ຺ກມ຺ມ, ສໂຕ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາວໂກ;

ມາຣເຘຍ຺ຍໍ ອຕິກ຺ກມ຺ມ, ອາທິຈ຺ໂຈວ ວິໂຣຈຕີ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ມາໂຣ ປາປິມາ…ເປ… ຕຕ຺ເຖວນ຺ຕຣຘາຍີຕິ.

໘. ປິຓ຺ຑສຸຕ຺ຕໍ

໑໕໔. ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ມຄເຘສຸ ວິຫຣຕິ ປຎ຺ຈສາລາຍໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄາເມ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ປຎ຺ຈສາລາຍໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄາເມ ກຸມາຣິການໍ ປາຫຸນການິ ຠວນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ປຎ຺ຈສາລໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄາມໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປາວິສິ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ປຎ຺ຈສາເລຍ຺ຍກາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄຫປຕິກາ ມາເຣນ ປາປິມຕາ ອນ຺ວາວິຏ຺ຐາ ຠວນ຺ຕິ – ມາ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ປິຓ຺ຑມລຕ຺ຖາຕິ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ຍຖາໂຘເຕນ ປຕ຺ເຕນ ປຎ຺ຈສາລໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄາມໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປາວິສິ ຕຖາໂຘເຕນ [ຍຖາໂຘເຕນ (?)] ປຕ຺ເຕນ ປຏິກ຺ກມິ. ອຖ ໂຂ ມາໂຣ ປາປິມາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອປິ ຕ຺ວໍ, ສມຓ, ປິຓ຺ຑມລຕ຺ຖາ’’ຕິ? ‘‘ຕຖາ ນຸ ຕ຺ວໍ, ປາປິມ, ອກາສິ ຍຖາຫໍ ປິຓ຺ຑໍ ນ ລເຠຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ທຸຕິຍມ຺ປິ ປຎ຺ຈສາລໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄາມໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິສຕຸ. ຕຖາຫໍ ກຣິສ຺ສາມິ ຍຖາ ຠຄວາ ປິຓ຺ຑໍ ລຈ຺ຉຕີ’’ຕິ.

‘‘ອປຸຎ຺ຎໍ ປສວິ ມາໂຣ, ອາສຊ຺ຊ ນໍ ຕຖາຄຕໍ;

ກິໍ ນຸ ມຎ຺ຎສິ ປາປິມ, ນ ເມ ປາປໍ ວິປຈ຺ຈຕິ.

‘‘ສຸສຸຂໍ ວຕ ຊີວາມ, ເຍສໍ ໂນ ນຕ຺ຖິ ກິຎ຺ຈນໍ;

ປີຕິຠກ຺ຂາ ຠວິສ຺ສາມ, ເທວາ ອາຠສ຺ສຣາ ຍຖາ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ມາໂຣ ປາປິມາ ‘‘ຊານາຕິ ມໍ ຠຄວາ, ຊານາຕິ ມໍ ສຸຄໂຕ’’ຕິ ທຸກ຺ຂີ ທຸມ຺ມໂນ ຕຕ຺ເຖວນ຺ຕຣຘາຍີຕິ.

໙. ກສ຺ສກສຸຕ຺ຕໍ

໑໕໕. ສາວຕ຺ຖິນິທານໍ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠຄວາ ຠິກ຺ຂູນໍ ນິພ຺ພານປຏິສໍຍຸຕ຺ຕາຍ ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍ ສນ຺ທສ຺ເສຕິ ສມາທເປຕິ ສມຸຕ຺ເຕເຊຕິ ສມ຺ປຫໍເສຕິ. ເຕ ຈ ຠິກ຺ຂູ ອຏ຺ຐິໍ ກຕ຺ວາ ມນສິ ກຕ຺ວາ ສພ຺ພເຈຕສາ ສມນ຺ນາຫຣິຕ຺ວາ ໂອຫິຕໂສຕາ ຘມ຺ມໍ ສຸຓນ຺ຕິ.

ອຖ ໂຂ ມາຣສ຺ສ ປາປິມໂຕ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ອຍໍ ໂຂ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ຠິກ຺ຂູນໍ ນິພ຺ພານປຏິສໍຍຸຕ຺ຕາຍ ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍ…ເປ… ຍໍນູນາຫໍ ເຍນ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ເຕນຸປສງ຺ກເມຍ຺ຍໍ ວິຈກ຺ຂຸກມ຺ມາຍາ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ມາໂຣ ປາປິມາ ກສ຺ສກວຓ຺ຓໍ ອຠິນິມ຺ມິນິຕ຺ວາ ມຫນ຺ຕໍ ນງ຺ຄລໍ ຂນ຺ເຘ ກຣິຕ຺ວາ ທີຆປາຈນຍຏ຺ຐິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຫຏຫຏເກໂສ ສາຓສາຏິນິວຕ຺ໂຖ ກທ຺ທມມກ຺ຂິເຕຫິ ປາເທຫິ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອປິ, ສມຓ, ພລີພທ຺ເທ ອທ຺ທສາ’’ຕິ? ‘‘ກິໍ ປນ, ປາປິມ, ເຕ ພລີພທ຺ເທຫີ’’ຕິ? ‘‘ມເມວ, ສມຓ, ຈກ຺ຂຸ, ມມ ຣູປາ, ມມ ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ສວິຎ຺ຎາຓາຍຕນໍ. ກຸຫິໍ ເມ, ສມຓ, ຄນ຺ຕ຺ວາ ໂມກ຺ຂສິ? ມເມວ, ສມຓ, ໂສຕໍ, ມມ ສທ຺ທາ…ເປ… ມເມວ, ສມຓ, ຆານໍ, ມມ ຄນ຺ຘາ; ມເມວ, ສມຓ, ຊິວ຺ຫາ, ມມ ຣສາ; ມເມວ, ສມຓ, ກາໂຍ, ມມ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພາ; ມເມວ, ສມຓ, ມໂນ, ມມ ຘມ຺ມາ, ມມ ມໂນສມ຺ຜສ຺ສວິຎ຺ຎາຓາຍຕນໍ. ກຸຫິໍ ເມ, ສມຓ, ຄນ຺ຕ຺ວາ ໂມກ຺ຂສີ’’ຕິ?

‘‘ຕເວວ, ປາປິມ, ຈກ຺ຂຸ, ຕວ ຣູປາ, ຕວ ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ສວິຎ຺ຎາຓາຍຕນໍ. ຍຕ຺ຖ ຈ ໂຂ, ປາປິມ, ນຕ຺ຖິ ຈກ຺ຂຸ, ນຕ຺ຖິ ຣູປາ, ນຕ຺ຖິ ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ສວິຎ຺ຎາຓາຍຕນໍ, ອຄຕິ ຕວ ຕຕ຺ຖ, ປາປິມ. ຕເວວ, ປາປິມ, ໂສຕໍ, ຕວ ສທ຺ທາ, ຕວ ໂສຕສມ຺ຜສ຺ສວິຎ຺ຎາຓາຍຕນໍ. ຍຕ຺ຖ ຈ ໂຂ, ປາປິມ, ນຕ຺ຖິ ໂສຕໍ, ນຕ຺ຖິ ສທ຺ທາ, ນຕ຺ຖິ ໂສຕສມ຺ຜສ຺ສວິຎ຺ຎາຓາຍຕນໍ, ອຄຕິ ຕວ ຕຕ຺ຖ, ປາປິມ. ຕເວວ, ປາປິມ, ຆານໍ, ຕວ ຄນ຺ຘາ, ຕວ ຆານສມ຺ຜສ຺ສວິຎ຺ຎາຓາຍຕນໍ. ຍຕ຺ຖ ຈ ໂຂ, ປາປິມ, ນຕ຺ຖິ ຆານໍ, ນຕ຺ຖິ ຄນ຺ຘາ, ນຕ຺ຖິ ຆານສມ຺ຜສ຺ສວິຎ຺ຎາຓາຍຕນໍ, ອຄຕິ ຕວ ຕຕ຺ຖ, ປາປິມ. ຕເວວ, ປາປິມ, ຊິວ຺ຫາ, ຕວ ຣສາ, ຕວ ຊິວ຺ຫາສມ຺ຜສ຺ສວິຎ຺ຎາຓາຍຕນໍ…ເປ… ຕເວວ, ປາປິມ, ກາໂຍ, ຕວ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພາ, ຕວ ກາຍສມ຺ຜສ຺ສວິຎ຺ຎາຓາຍຕນໍ…ເປ… ຕເວວ, ປາປິມ, ມໂນ, ຕວ ຘມ຺ມາ, ຕວ ມໂນສມ຺ຜສ຺ສວິຎ຺ຎາຓາຍຕນໍ. ຍຕ຺ຖ ຈ ໂຂ, ປາປິມ, ນຕ຺ຖິ ມໂນ, ນຕ຺ຖິ ຘມ຺ມາ, ນຕ຺ຖິ ມໂນສມ຺ຜສ຺ສວິຎ຺ຎາຓາຍຕນໍ, ອຄຕິ ຕວ ຕຕ຺ຖ, ປາປິມາ’’ຕິ.

‘‘ຍໍ ວທນ຺ຕິ ມມ ຍິທນ຺ຕິ, ເຍ ວທນ຺ຕິ ມມນ຺ຕິ ຈ;

ເອຕ຺ຖ ເຈ ເຕ ມໂນ ອຕ຺ຖິ, ນ ເມ ສມຓ ໂມກ຺ຂສີ’’ຕິ.

‘‘ຍໍ ວທນ຺ຕິ ນ ຕໍ ມຍ຺ຫໍ, ເຍ ວທນ຺ຕິ ນ ເຕ ອຫໍ;

ເອວໍ ປາປິມ ຊານາຫິ, ນ ເມ ມຄ຺ຄມ຺ປິ ທກ຺ຂສີ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ມາໂຣ ປາປິມາ…ເປ… ຕຕ຺ເຖວນ຺ຕຣຘາຍີຕິ.

໑໐. ຣຊ຺ຊສຸຕ຺ຕໍ

໑໕໖. ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ໂກສເລສຸ ວິຫຣຕິ ຫິມວນ຺ຕປເທເສ [ຫິມວນ຺ຕປສ຺ເສ (ສີ.)] ອຣຎ຺ຎກຸຏິກາຍໍ. ອຖ ໂຂ ຠຄວໂຕ ຣໂຫຄຕສ຺ສ ປຏິສລ຺ລີນສ຺ສ ເອວໍ ເຈຕໂສ ປຣິວິຕກ຺ໂກ ອຸທປາທິ – ‘‘ສກ຺ກາ ນຸ ໂຂ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣຕຸໍ ອຫນໍ ອຆາຕຍໍ ອຊິນໍ ອຊາປຍໍ ອໂສຈໍ ອໂສຈາປຍໍ ຘມ຺ເມນາ’’ຕິ?

ອຖ ໂຂ ມາໂຣ ປາປິມາ ຠຄວໂຕ ເຈຕສາ ເຈໂຕປຣິວິຕກ຺ກມຎ຺ຎາຍ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ກາເຣຕຸ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ຣຊ຺ຊໍ, ກາເຣຕຸ, ສຸຄໂຕ, ຣຊ຺ຊໍ ອຫນໍ ອຆາຕຍໍ ອຊິນໍ ອຊາປຍໍ ອໂສຈໍ ອໂສຈາປຍໍ ຘມ຺ເມນາ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ປນ ເມ ຕ຺ວໍ, ປາປິມ, ປສ຺ສສິ ຍໍ ມໍ ຕ຺ວໍ ເອວໍ ວເທສິ – ‘ກາເຣຕຸ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ຣຊ຺ຊໍ, ກາເຣຕຸ ສຸຄໂຕ, ຣຊ຺ຊໍ ອຫນໍ ອຆາຕຍໍ ອຊິນໍ ອຊາປຍໍ ອໂສຈໍ ອໂສຈາປຍໍ ຘມ຺ເມນາ’’’ຕິ? ‘‘ຠຄວຕາ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ອິທ຺ຘິປາທາ ຠາວິຕາ ພຫຸລີກຕາ ຍານີກຕາ ວຕ຺ຖຸກຕາ ອນຸຏ຺ຐິຕາ ປຣິຈິຕາ ສຸສມາຣທ຺ຘາ. ອາກງ຺ຂມາໂນ ຈ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ຫິມວນ຺ຕໍ ປພ຺ພຕຣາຊໍ ສຸວຓ຺ຓໍ ຕ຺ເວວ ອຘິມຸຈ຺ເຈຍ຺ຍ ສຸວຓ຺ຓຎ຺ຈ ປນສ຺ສາ’’ຕິ [ສຸວຓ຺ຓປພ຺ພຕສ຺ສາຕິ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ.), ສຸວຓ຺ຓຎ຺ຈ ປພ຺ພຕສ຺ສາຕິ (ປີ.)].

‘‘ປພ຺ພຕສ຺ສ ສຸວຓ຺ຓສ຺ສ, ຊາຕຣູປສ຺ສ ເກວໂລ;

ທ຺ວິຕ຺ຕາວ ນາລເມກສ຺ສ, ອິຕິ ວິທ຺ວາ ສມຎ຺ຈເຣ.

‘‘ໂຍ ທຸກ຺ຂມທ຺ທກ຺ຂິ ຍໂຕນິທານໍ,

ກາເມສຸ ໂສ ຊນ຺ຕຸ ກຖໍ ນເມຍ຺ຍ;

ອຸປຘິໍ ວິທິຕ຺ວາ ສງ຺ໂຄຕິ ໂລເກ,

ຕສ຺ເສວ ຊນ຺ຕຸ ວິນຍາຍ ສິກ຺ເຂ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ມາໂຣ ປາປິມາ ‘‘ຊານາຕິ ມໍ ຠຄວາ, ຊານາຕິ ມໍ ສຸຄໂຕ’’ຕິ ທຸກ຺ຂີ ທຸມ຺ມໂນ ຕຕ຺ເຖວນ຺ຕຣຘາຍີຕິ.

ທຸຕິໂຍ ວຄ຺ໂຄ.

ຕສ຺ສຸທ຺ທານໍ –

ປາສາໂຓ ສີໂຫ ສກລິກໍ [ສກ຺ຂລິກໍ (ກ.)], ປຕິຣູປຎ຺ຈ ມານສໍ;

ປຕ຺ຕໍ ອາຍຕນໍ ປິຓ຺ຑໍ, ກສ຺ສກໍ ຣຊ຺ເຊນ ເຕ ທສາຕິ.